Irlar Jana Poemalar

Surarsıñar: «Üyrönösüñ sen kimden
Söz jorgosun — tiliñ çeçen jeldirgen»?
Men aytamın: «Jakşı, taamay sözdördü
Üyröngömün, üyrönömün Leninden!»
Aytam jana: «Jürögüm çın berilgen
Çındık sözün kızganboonu elimden,
Kalıstıktı urmat kıluu adatın
Üyröngömün, üyrönömün Leninden!»
Aman jürsün azamat uul kerilgen,
Ayıl-üydön çaçılbasın terilgen!
Beypildikti, tınç düynönü süyüünü
Üyröngömün, üyrönömün Leninden!»
Güldör önsün akkan mañday teriñden,
Körk öçpösün, bak kaçpasın jeriñden!
Jakşılıktı kaalagandı baarıña,
Üyröngömün, üyrönömün Leninden!»
El baylıgı bolsun toodoy körüngön!
Kayrat kuru çeçilbesin beliñden!
Küröşköndü, iştegendi jadabay
Üyröngönbüz, üyrönöbüz Leninden!»

BOORKEÇ ADAM

Ayagan bardık şorduunu,
Aç köz baydın zordugu
Jürögünö tak salıp,
Ayabay ötkön kordugu...
Kojoyun debey alduunu,
Kudayday sezbey malduunu,
Özünön öydö sanabay,
May baskan jonun jalduunu...
Eskinin jitip kaldıgı,
Jogolup turmuş tardıgı,
Ak emgektin jemişin
Teñ körsö degen bardıgı...
Kamkoru kim eliñdin,
Ataday boorkeç keneniñ?
...Takalbay atayt bizdin el
Süyüktüü ısmın Lenindin.

IYIK TUU

Kelgendey jazı ömürdün,
Köñüldüü mınça bügün kün?
Oktyabr tuusu jelbireyt,
Temirkul, baş iy, jügüngün!
Uşul tuu şañduu jelbirep,
Jumuşçu tap jeñdi dep,
Jar salganda düynögö,
Et jürögüñ eljirep...
Süyüngönüñ estebi?—
Suluu ay oşol kezdegi
Kübösü bolup jeñiştin,
Toktogul komuz çertkeni.
Kaldı da oydon çıkpastan,
Kalbagan eç kim ukpastan,
Jer solkuntkan köp işter
Birine biri uçkaşkan.
Öz jayına koyboston
Uktagandı oygotkon,
Oşol köz, oşol uçurlar
Jüröktün küüsün tolgotkon.
Joldoşunday ömürlük
Közüñö jakşı körünüp,
Baarınan başka bölünüp,
Kün nurunday tögülüp...
Sar jıldızday barkırap,
Sezimdey suluu jarkırap,
Oktyabr bergen bak-taalay
Kıl kıyak bolup tartılat.
Kutkarıp kuldu azaptan,
Suu içirip başattan,
Ömürlördü uzartkan,
Köñüldördü jaşartkan:
Oktyabr tañı ırıstuu!
Oktyabr şañı Kızıl Tuu!

KARL MARKS

Közdörün kör özgöçö balbıldagan,
Kıraakı da duşmanga aldırbagan!
Kaştarın kör şumkardın kanatınday,
Küröştördö jalınga çaldırbagan!
Sakaldı da östürgön, akıldı da...
Akıl menen jeñgen er baatırdı da.
İşengenden oyuna, adamdardı
Teñsizdikti jıguuga çakırdı da.

ESKİ BOLŞEVİKTİN IRI
Karşı turduk küyböy turup öçüügö,
Karşı turduk ezüüçügö, ezüügö.
Ezilgenge, çünçügöngö kol berip,
Jardam kıldık öz ukugun sezüügö.
Alga jürdük bir orunda turbastan,
Oşon üçün sıymıktuubuz ar kaçan.
Kaygı tuman... Anı sürüp tarattık,
Kündün közün el tarapka karattık.
Kış kuyduk biz kolubuzdu kabartıp,
Kün-tün iştep jañı düynö jarattık.
Bak östürdük toonun kakır sayına,
Oşon üçün sıymıktuubuz dayıma.
Bardık jerde küçübüzdü sınadık,
Taştarın da bir birine kınadık.
Okop kazdık, alga bastık ot keçip,
Azaptardın miñ türünö çıdadık.
Aytarsıñar: «Anık erdik uşul da!»
Oşon üçün sıymıktuubuz biz mına!
Ukmuş eken çıdamkaylık, öjörlük,
Çay içüügö çolobuz jok özgördük.
Baştalgan iş bütmöyünçö dem albay,
Küröşköndö jeñiş tuusun kötördük.
Jadıradı izibizge gül önüp,
Oşon üçün sıymıktuubuz tübölük...
***
Birinçi May!
Birinçi May!
Tuu kılkıldap baratkan şañduu köçö —
Büt aalamdın köñülün buruuçu jay.
Kız, boz ulan bötönçö ubayımsız,
Jaştık ötpöy gül açıp turuuçuday.
Irdagıla, kurbular, ırdagıla!
Köñül açpay, şattanbay turbagıla.
Peyil tardık azayıp, büt adamzat
Jol berüüdö dostukka jıldan jılga.

BEKEMBİZ

Lenin çaçıp jarıktı,
Körgözdü bizge alıstı.
Kırgız öñdüü köp elder
Karañgını çanıştı.
Jetkirdik suunu kaktoogo
Jakından burup alıştı.
Bizdin kez taalay tañınday.
Bizdin el joldon jañılbay,
Önügüp, ösüp jatpaybı,
Bir jıgaç jaygan tamırday.
Bekembiz — bolot sepildin
Kök tirep turgan çagınday.
Eçaktan köngön adattay,
Çıgamın jongo tañ atpay.
Kök şiber köyköl örüştö
Jayılıp jatat mal batpay.
Adır, tüz gülzar bul kezde
Bozorgon jer jok barmaktay.
Çöp kayda kalgan çabılbay?
Çöl kayda katkan jañırbay?
Egesi jerdin erkin el,
Emgekti süyüp janınday,
Kögördü tegiz tuş tarap
Bir adamdın bagınday.
Kastaşuu menen koştoşup,
Intımakka kol sozup,
Orus, tajik, türk debey
Kuçaktaşıp dostoştuk.
Köykölgön çeksiz kök oygo
Baarıbız jılkı otkozduk.
Jıynasak bakta bışkandı,
Jılan da karap suktandı.
Amerikalık bankir da
Bul kündü bizden kızgandı.
Kulak sal, dosum, tınçtıktı
Korgoodon artık iş barbı.
Jol berbeybiz soguşka!—
Bolboy, köktön ok uçsa,
Jetkirbey ata konuşka,
Jaraybız jerdi koruşka.
Baatırça turuu jagınan
Baarıbız okşoş oruska!
Bolboso deybiz bir adam
Bak-taalaydan kur kalgan.
Gül turmuş üçün küröşkön
Ayrılbasın jırgaldan.
Dan taşılsın kampaga
Dıykan çapkan kırmandan.
SSSR Lenin çarbagı,
Biz Lenindin baldarı
Bizdiki bul dep ırdaybız
Bagında bışkan almanı.
Ala-Toodoy mındagı
Ar bir sözdün salmagı.
Bizdin bul zaman eskirbeyt,
Biz körgön küngö keç kirbeyt.
Kıraan el dostuk üyünö
Kırsıktın kolun jetkirbeyt.
Lenin aytkan söz ölböyt,
Al bütürgön iş ölböyt.
SOGUŞTUK DEPTERDEN

Köp nerse unutuldu, esten çıktı,
Kapkaçan körgön tüştöy kışkı tündö.
Alıptır köñülümö ornop mıktı
Esimde kee bir işter uşul küngö...

Venaga jakın jerde bir kıştakta
Bir adam uzun çaçı iynin japkan,
Takıdı kötörçüdöy çoñ kızmatka,
Tarıhtın torun jayıp, salıp kapkan.
Suradı sınaganday Çıngışkandan,
Suradı Han Batıydan, Temirlandan...
Möröydü özüm aldım çıgıp andan,
Külüktöy bayge berbey könüp kalgan.
Joop aytıp, suroo berdim özünö men:
— Kay jılı Aristotel ölgön ele?
Karadı adam okşop büşürkögön:
— Tarıhtı okugansız kaysı jerde?
— Okugam Moskvadan, Frunzeden.
Tañ kaldı: «Okuu jaylar bargan kaydan? »
Men küldüm: «Bardıgı da tüşüp kelgen
Jay künkü jarık nurday kündön, aydan!»
Al ayttı: «Şıldıñ kılba, ukkan elek,
Silerde, Rossiyada, oşol jakta
Tört klass... andan öydö okuu jok dep,
Gebbelstin künü batsın jalgan aytsa...»
Men ayttım: «Çındıgında battı künü...
Özüñüz oyloñuzçu bir az tereñ:
Soguştu jalın çaçkan künü-tünü
Başkargan, akıl menen buyruk bergen.
Geringdi koyön öñdüü korgolotkon,
Tanktarın Guderiandın talkalaşkan,
Gebbelsti kol kuuşurtkan, jorgolotkon —
Marşaldar okuşuppu tört klasstan?»
Ordunda turup kaldı söz suragan —
Örbögön uzun çaçı iynin japkan,
Çömüldü oy kölünö tunjuragan
Tabılbay jatkan öñdüü tor je kapkan...

Budapeşt... Işkırat kış ajıdaarday,
Jarılgan snaryaddan kulak tunat.
Izıldap oktor uçat bir dem albay,
Tuş-tuştan aç köz ajal moynun sunat.
Aldıda segiz kabat çoñ imarat
Alganbı körkömdüktün tonun kiyip.
Bir körsöñ turguñ kelet keçke karap,
Oyloysuñ: «buzbasa eken bomba tiyip...»
Kurusun, al imarat kanday jaman,
Jıldırbayt alga seni, kırsık çıgat.
Faşistter kabattarga ornop algan,
Bılk etseñ oşol zamat atıp jıgat.
Süylöştük biz öz ara al-abaldı:
— Joldu açıp aluu üçün atuu kerek.
Komandir komandirden buyruk aldı,
Kıyrattı imarattı köp zambirek.
Bırkırap tüşüp jattı terezeler,
Köçküdöy şıpırılıp dubaldarı.
Çañ ızgıp, tütün kaptap, körünböy jer,
Soroktoyt kulangan joo kuraldarı.
Biz turgan çoñ saraydın jer bayınan
Bir selki çıga keldi jindengendey —
Karmadı kapitandı alkımınan,
Kargadı sözgö kelbey, tilge kelbey:
— Uşunday suluu jaydı buzuu kanday?
Jırtkıçı jırtkıçtardın siler belem?
— Kim bargan bizge karşı öçü barday?
Kaarı küç kataal bolot soguş degen...
Silerdin askeriñer bizge bargan,
Sebepsiz atıp, kırıp soguş salgan,
Üylördü, mektepterdi talkalagan,
Jaş böbök, karıgan çal jaysız kalgan...
— Silerde jok mınday jay. Tookkananı
Buzuşsa, oñdop aluu abdan oñoy.
Bul jaydı kuruu işi kayra jañı
Mümkünbü köp karajat çıgım bolboy?
Men küldüm, köz aldıma Moskvanın
Monçoktoy kooz üylörü kele kalıp.
Köründü jana dagı Odessanın
Körkkö bay teatrı şamday janıp.
Oylondum Frunzemdin köçölörün
Kuyungan atırınan türkün güldün.
Bilbeymin al beybaktın körgöndügün
Kay jerden tookkanaday kimdin üyün?..

Esimde Bolgariya kıştaktarı,
Tokoyluu adırları karayışkan.
El saltı salt sıyaktuu biz jaktagı,
Körgön kez ızat, urmat kalayıktan.
Esimde kız-kelindin gül sunganı,
Esimde kubanıçtuu ırdaşkanı.
Esimde biylep toskon uçurları,
Esimde jay suraşıp bir baskanı.
— Bar beken ayalıñız süyüp algan?
— Bar bolso, köptön beri turasızbı?
— Kat-kabar alasızbı kütkön jardan?
— Balañız barbı? Neçöö? Uulbu? Kızbı?
Kay jerge barbayın men soguş menen,
Kim menen kezigişip süylöşpöyün.
Bul suroo çıga kalat turgan jerden,
Suraşat bala jönün, süyüü jönün.
Eñ murun oylodum men: «El saltı eken
Balanı, üy-bülönü jakşı körgön!»
Jok, birok suray berip bardıgı teñ
Al oydu kagıp aldı köñülümdön.
Çoñ kıştak. Dunay boyu. Bir üydö men
Oturgam kattardı okup üydön kelgen.
Sarı kız on jaşarday kibiregen
Jabışıp ulam bir söz surayt menden:
— Ayalıñ je baldarıñ barbı senin?
Kattardı alsañ kerek sen alardan?
Oylonboy oşol zamat: ooba, — dedim —
Balamdı artık köröm öz janımdan.
Kızım bar uşul sendey kiçinekey,
Koldoru tatınakay senikindey.
Birok da közü kara menikindey,
Apasın jürgön çıgar eriktirbey...
Sarı kız çurkap ketti oşol zamat,
Janıma kayra keldi az ötpöstön.
Közdörü oçoktogu çoktoy janat,
Turabı suroolordu jönötpöstön.
Kızıñdın süröttörün körsötçü sen,
Bar çıgar biröö-jarım ala jürgön?
İzdedim ır jazılgan depterimden,
İzdedim kitelimdin çöntögünön.
Bar eken sürötübüz çoguu tüşkön,
Janımda turat kızım jabışıp bek.
Okşoştuk körünüüdö közübüzdön,
Kaş okşoş, murun okşoş, belgi jetet.
Sarı kız süröttü alıp çurkap ketti,
Bir kezde bir koroo el kirdi çuurup.
Sürötkö, anan maga köp tikteşti,
Tañırkap «okşoş» deşti karap turup.
Çoguluş baştalganday eşik aldı...
Katındar juldu sözdü bir birinen,
Karılar köñül koyup, kulak saldı...
— Mına bul üygö kirgen ofitserdin.
Bar eken balası da, ayalı da,
Orustun ofitseri, jalganı jok.
Mınakey sürötünön karagıla!
— Çın ele dal özünö turat okşop.
Tüşünböy, üydün eesin çakırdım men,
Suradım: «tañırkaşat nege mınça»
— Bar bolçu ukmuş jomok mınday degen:
Nikeni bolşevikter körböyt kılça.
Ayaldar jeteginde körüngöndün,
Ar künü ar başka erkek jandaganı.
Bilişpeyt atası kim böbögünün,
Bagalbay köñtöbögö taştayt anı.
Orusta kadırlabayt üy-bülönü,
Balanı süyböyt eç kim, albayt kolgo,
Ep köröt erkin basıp, boy jürgöndü,
Taanışat, ajıraşat dañgır joldo...
— Uşuga silerdin el işengenbi?
— Kantişet aytıp jatsa, jazıp jatsa...
— Eseptep körgülöçü askerlerdi
Jaynagan kün çıgışta, kün batışta!
Ak deñiz, Kara deñiz ortosunda
Kim eken faşistterdi kırıp jatkan?
Munarık büt Evropa joldorunda,
Kimder al kaptap kirip çañ ızgıtkan?
Uşunça köp koşundu aldık kaydan,
Balanı taştasak biz köñtöbögö?
Taş emes çogultkanday terip saydan,
Pul emes jıynaganday çöntögüñö?
— Oñbosun — dedi üy eesi, — propaganda...
Jalanı oñoy körgön suu içkenden,
Jalgandı propaganda degen anda
Gebbels go... ne kılasız surap menden.

Erçide, Budapeştten alıs emes,
Köçödö salgılaşuu jürüp jatkan.
Alda joo, artta Dunay, kısılgan kez,
Söz ukpay, kulak tunup karsıldaktan.
Çoñ koroo. Çıga kalsam eşigine,
On çaktı nemets sulap jatkan eken.
«Es-es» tin belgileri jeñderinde,
Boyölgon koçkul kanga bardıgı teñ.
Bir azga tura kaldım jakın barıp,
Karadım ar birine kıjırlanıp.
Bir adam uzun boyluu, kalgan karıp,
Ar jaktan basıp keldi öñ kumsarıp.
Körgözüp çoñ muştumun, söktü meni:
— Jırtkıçtar, bul kandayça kılganıñar,
Baarı jaş körüşpögön eç nerseni,
Kılmış iş jaşatpastan kırganıñar.
— Jok, — dedim, — atkanım jok bulardı
men,
;
Uşunday ırayımsız soguş degen.
Surañız: soguştu kim baştadı eken?
Birinçi ajal ogu uçtu kimden?
Uşular bizdin jerge barıp kelgen,
Baldarga, kempir-çalga mıltık kezep.
Dalaydı kırgan bular bizdin elden,
Uşunday bolot tura kelme kezek.
Küñk etti oñbogon çal: «sözün anık,
Kırılsa kırılgandır aziyalık
Aybanday ottogon el artta kalıp...
Ne bolmok çöl bökönün atsa barıp?
Kişiler etin jeşet tört buttuunun,
Koldoru kaltıraşpayt mal soygondon.
Öspögön, önükpögön köp uluttun
Az ele ayırması uydan, koydon.
Gül açkan madaniyat bagında öskön
Bulardı teñeştirbe özün menen,
Bular kün jerge jarık çaçkan köktön,
Sizdin el tameki okşoş çıkkan jerden».
— Buların orustardı köp atışkan,
Orustar özüñördöy evropalık.
— Jok, alar siler menen köp çatışkan,
Kandarı aralaşkan, bolboyt tanıp.
Orustar aziyalık bolgon eçak,
Ataba «evropalık» alardı sen...
...«Karma, — deyt, — tapançanı!» — açuu kıçıp
«Eh deymin, — kart döböttün tilin kessem...»
Uyattır uruş baştoo kartañ menen,
Keçtim men uzak turup süylöşüüdön.
Aylanam «aziyalık» elderimden,
Talbagan jarık çaçıp küröşüüdön!
Moskvanı «Aziya» dep aytsa meyli,
Sıymıkka tolot menin et jürögüm.
Kemsintip Aziyaday kenen jerdi
Keljirek öñçöy makoo oyloyt tögün.
Volganı Aziyaga koşso koşsun,
Janaşa aga beret İrtış, Narın.
Adamdar tuuşkandık kolun sozsun,
Kangıça içet suunu jüzümzarım.
Ataşsın orustardı «Aziyalık»
Ansız da jakınbız biz bir tuugandan.
Kan birge, anı nege jaşıralık,
Jan birge Leninizm tuulgandan!

Ötkönbüz Alpılardın ar jagına,
Zambirek dem alışka çıkkan kezi
Kat jazat soldat üygö, alganına:
«Kut bolsun elibizdin zor jeñişi!»
Men turgan üydün eesi kargan dotsent,
Kubanıp kan küygön ört öçkönünö,
Söz surayt: «soguş emi büttü» deşet,
Atışuu basıldıbı büt düynödö?
— Jok,— dedim,— Yaponiya çarçay elek,
Çıgışta jürüp jatat salgılaşuu...
Adamzat tınçtık küngö şaşuu kerek,
Aldıda kök tiregen akırkı aşuu.
— Yapongo karşılar kim? Kaysı kalktar?
— Kıtaylar, Angliçandar jana da köp.
— Bar çıgar Amerika, köptür aktar?
— Bar,— dedim,— yapongo joo büt tögörök.
— Jeñilet anday bolso yaponduktar.
— Bilemin, jalgız özü küçsüz Yapan.
— Kudaydın süygöndörü bizdin aktar,
Sarılar jeñilişet oşonduktan.
Men aga karşı turup, suroo berdim:
— Nemetster koşuluşat kay tarapka?
Okşoşot kay ulutka öñüm menin?
Kudayım, kulum deseñ, emi sakta...
Çoçudu, şaştı bir az, sözgö kirdi:
— Koşulat biz sıyaktuu nemets akka.
Siz bolso aziyalık emessizbi?
— Bul çın söz: menin elim oşol jakta.
— Anda siz koşulasız sarılarga.
— Sovettik Armiyanı kördüñüzbü,
Men öñdüü sarılar köp katarında,
Oyloñuz azır aytkan sözüñüzdü:
Ak nemets kıyrap kaldı bizden nege?
Sarılar talkalaştı kandayınça?
Berbeybi kuday jardam süygönünö,
Aldına kol kuuşurup barmayınça?
Çekesin karmap bir az oylop turup,
Kayradan söz talaştı meni menen:
— Bir siler çıktıñarbı kılıç suurup?
Büt düynö, bardık aktar kötörülgön.
Nemetster ak nasılga ok atışkan,
Ok jeşken kırgınınan ak elderdin,
Ak turup, akka karşı neetin buzgan,
Boluşkan kas duşmanı eldin, jerdin.
Egerde Aziyaga bara berse,
Kaçırsa sarı, kara eköönü teñ,
Keñitet bolçu jerin on miñ ese,
Jaşamak butu-kolun kerip kenen.
— Eh,— dedim,— okumuştuu evropalık,
Körböpsüñ tarazalap düynö küçün.
Jürbögün on miñ jıldık artta kalıp?
Kişinin baarı kişi, anı tüşün!..

Köp nerse unutuldu, esten çıktı
Kapkaçan körgön tüştöy kışkı tündö.
Alıptır köñülümö ornop mıktı —
Esimde kemsintüülör uşul küngö.
Birok men kemibedim kemsintüüdön.
Ne debeyt jetalbagan, içi küygön.
Oylosom, kabar alsam ötkön kündön,
Aziyam kem bolboptur başka jerden.
Kem emes aziyalık tük eç kimden,
Maktanıp, sıymıktanıp aytamın men:
Tabışkan altın, kümüş kenderimden,
Kaçpagan bulbul çoçup güldörümdön.
Janagı «okumuştuu» biler beken
Kagazdı eñ birinçi jasagandı?
Esepti kim oylogon, tartiptegen,
Üyrötüp adam sınduu jaşagandı?
Jibekti azır baarı kiyip jürgön
Kim oylop, abal başta kim çıgargan?
Kay jılı uluu sepil bütürülgön,
Kaysı kalk kana burgan çoñ suulardan?
Aziyam altın uya akındarga!
«Manastay» dastandardı, «Miñ bir tündü»
Kim aytkan aziyalık aytpaganda,
Büt düynö ukkan dalay bizdin ündü!
«Şah Nama» Aziyada jazılganın
Bilbegen kanday makoo, kanday neme?
Aziya baatırlardın baatırların
Bergeni ugulbagan kaysı jerge?
Azır da ugup jatat, körüp jatat
Uykudan aziyalık oygongonun.
Zor jeñiş Aziyaga nurun çaçat,
Kim bilbeyt eçak bizde toy bolgonun!
Aziya, Rossiya — tuugandaşkan,
Moskva — bizdin uya, bizdin jürök!
Aşıktay bir birine köz ımdaşkan
Kubanat, birin körüp biri külöt!

SOGUŞTAN SOGUŞKA

OÇERK
Eki tarap betme-bet,
Kaçırıp çıktı jüz miñdep.
Jer ontodu, naalıdı,
Jülünümdü üzdüñ dep.
Zambirek sansız atıldı,
Añızdı kökkö sapırdı.
Büt elge soguş jelmoguz
Uu tırmagın batırdı.
Alamın dep janıñdı,
Agızam dep kanıñdı,
Esebi jok, sanı jok,
Bomba tüşüp jarıldı.
Ok jaaganda nöşörlöp,
Tiygen jeri közölmök,
Jigitterdin denesi
Jer üstünö töşölmök.
Dal oşondoy kün boldu,
Çak tüştö kara tün boldu.
Işkırıp uçkan jan algıç,
Irgıttı julup miñ koldu.
Oşol tündö biz jürdük,
Bir künübüz jüz kündük.
Azapka teñ bolso da,
Miñ kündük iş bütürdük.
Menin ınak joldoşum,
Aytkanı eki bolbosum,
Semen İliç Savenok
Duşmanga sürdüü jolborsum.
Oşol kıyın çaktarda,
Kızıl kan saydan akkanda.
Kızıl jalın çatırap,
Kır örttönüp jatkanda.
Ajıdaar menen arbaştı,
Kan içkiç menen karmaştı.
Al ırgıtkan es-esti,
Aska kulap, jar bastı.
Balaton kölü kögörüp,
Tübünö köp sır çögörüp
Jatkan kez... Semen ekööbüz,
Buyruk aldık, jönödük.
Joluguu kerek soldatka,
Soldat kırgın bir jakta,
Joo tebelep jançılgan,
Mekendin öçün almakta.
Aytuu kerek soldatka:
Baştalat çabuul tan ata
Irgıtuu kerek bar küçtü,
Aç köz joonu karata.
Bardıgın ayttık bir baştan,
İştedik keçke tınbastan.
Okopton öttük okopko,
Bir jerde köpkö turbastan.
Messerşmidt şuu etti,
Bütkön boy ottoy dür etti.
Kapıstan mınday katıluu,
Keltirdi oozgo jüröktü.
Tumşugunda küygön ot,
Tıtıray tüştü pulemyöt.
On sanımdı talkalap,
Ötköndöy boldu tiygen ok.
Savenok maga süyöndü:
— Ketti beym julup sübömdü?
Kan tolup barat içime,
Kalarım tirüü kümöndüü...
İşter iş, maksat bir deşip
Biz menen turgan süylöşüp
Jooker jigit Kurmanbek,
Ömür jibi küygönsüp.
Bütköndöy jaşoo bulagı,
Çirene tüşüp suladı —
Tamırın kırkkan terektey
Turalbay tike kuladı.
Savenok jaşıp karadı,
Söz aytuuga jaradı:
— Er öldü. Erdik ölgön jok.
Tarıhtın öçpös baragı.
Kılımdardan kılımga,
Temirkul, senin ırıñda
Körünsün! Alga baskın tüz,
Kılçayba, artka burulba!
Birge bardık sanbatka,
Birge jattık sanbatta.
Jan eritken jakşı söz
Jagat tura soldatka.
Eskirbey Semen jañırdı,
Keç kirbey şamı jagıldı.
Ayıga baştap jarası,
Ak ırga uykaş tabıldı...
Kanonada baştaldı,
Arañ turgan jaştardı
Tuman baskan tün içi
Tunuk akıl başkardı.
Tank batpay talaa, tüzdörgö
Birin biri süzgöndö,
Okşop turdu başkaça —
Küröşkö toolor tüşköngö.
Kulaktı jırttı karsıldak,
Tiygendey tayak tarsıldap.
Miñ-million jarıluu,
Maykandar küçü barçılap.
Bir juma boyu tınbadı,
Snaryad, bomba «ırdadı».
Apçıp üzüp, asmanga
Irgıtıp jattı kırlardı.
Körgön öñdüü şaytandı,
Jer teñseldi çaykaldı.
Jıgaçtar ettey tuuralıp,
Jok bolçuday baykaldı...
Sel ketpes jerden «sel» ketti,
Tepseldi jerdin bermeti.
Esebi jok tank küyüp,
Jıldızga toldu jer beti.
Jookerler joosun kırıştı,
Teñ böldü kılıç kılıçtı.
Çagılgan üzgön jıgaçtay,
Zambirekter sınıştı...
Samolettor jer süzüp,
Jarılgan bomba koldu üzüp.
Çet-uçu jok meykinde
Faşizm kaldı boo tüşüp.
Tüşköndöy eske alganı,
Kaçıştı tirüü kalganı,
Vengriya boşodu
Gül sungan bizge baldardı
Jıttabay biz da turbadık,
Kubangandan ırdadık.
Süyöndü maga Savenok,
Jarattı sezbey jırgadık...
Biz kettik alga, ilgeri,
Al kündün este bir jeri:
Oşondon kiyin fritster
Kaçkandan başka bilbedi.

ÖZÜÑ TÖRKÜN

Estey berem Mozdok çölün,
Arbaşkandı ömür, ölüm.
Tank tebelep, okoptorgo
Teñtuştardın kömülgönün...
Estey berem, estey berem,
Kur sanaanı körböym eren.
Al kaarduu kez say söögümö
Batsa kerek ötö tereñ?
Köz aldımda jer çımırap,
«Bah!» — deyt bomba, baştı julat.
Birok bizdin çıdamkaylık
Uşul küngö este turat.
Kırgın kaptap oydu, kırdı,
Kün-tün körböy kılıç kındı
Turgan kezde, bizge tiygen
Taş bırkırap, temir sındı.
Joo bolduk eldin joosuna biz,
Ört koyup ajal toosuna biz,
Tik karadık ajıdaardın
Açılıp turgan oozuna biz.
Jutuudan bizdi ümüt üzgön
Jelmoguz kaçtı korkup bizden.
Sıy körbödü okton başka
Uç-kıyrı jok meykin tüzdön.
O, meykin tüz, bopboz meykin!
Şamal sırduu jortot erkin.
Kırgız kırgız, uluu jeñiş —
Bardıgına özüñ törkün!
Jaktırbagan aç közdördü
Jürök sıylayt bul sözdördü
Alige bizdin erdik işti
Irdap turat Mozdok çölü.

JAPARKULOV NAZİKUL

Kee biröönü üyrötüp,
Jıyırma jıl okutup,
Jıynap bilim başka jık,
Kuş sıyaktuu taptadık,
Böpölöp jem çokutup.
Oşondo da al urgan,
Ündökkö daroo kelmek jok.
Karagan öskön kaptaldan,
Kekilik uçsa çap salgan,
Karçıga bolup bermek jok.
Japarkulov Nazikul
Polk mektebin bütürgön,
Oylordu jatkan içtegi
Atkara turgan işterdi
Ayttırbastan tüşüngön...
Bolgonu kenje komandir —
Starşina boluçu.
Atkarsa bayge aluuçu,
Çoñ işke aska jaruuçu,
Jetelek bolçu kol uçu.
Karmaganı avtomat
Çapçañ ele ilbirstey
Tosup barıp jolunan
Kanjardı duşman kolunan,
Alıp kelçü bilgizbey.
Starşina Nazikul,
Salmaktuu kızıl dan ele.
Ötkürlügü albarstay,
Kastaşkan menen karmaşpay
Turalbagan jan ele.
Okko karşı tüz bargan,
Erki küçtüü er ele.
Baykatıp baatır münözün:
— On faşistti bir özüm
Oñkolotom deer ele.
Boşotkondo Maykoptu,
Kılıç bolup çabılgan.
Al baskan jerden ört ketken
Akıldan tangan betteşken,
Tüz tiygendey çagılgan.
Şaarga kirgen birinçi
Kıykırıp tüştük taraptan,
Kaygını şilep sanaaga
Karañgı baskan kalaaga
Al kün bolup tan atkan!
Dal oşondo Nazikul
Vzvodnoy bolgon az ubak,
Kırk jookerdi başkarıp,
Kıykırıgı taş jarıp
Körgözgön küçün jaş ubak.
Krasnodardı boşottuk,
Nazikul duu-duu anda da.
Faşistke müşkül tuş bolgon
Too köçköndöy iş bolgon
Al kıykırık salganda.
Al ötkön jerde boo tüşüp
Baskınçı jatat urulgan
Çalgı menen çapkanday,
Katyuşa menen atkanday.
Esebi jok kırılgan.
Batalongo komandir,
Boldu baatır Nazikul
Tün emes, kündüz çak tüştö
Mayor çıkçı tepkiçke
Kondu baatır Nazikul.
Starşina Nazikul
Miñ kişige kol başçı
Astına tüşüp joo kaçtı,
Suulardan keçti, toonu aştı,
Kança kıyın jol bastı.
Oskolok tiyip koluna,
Ok janıldı sanına.
Kiygeni bizden başkanın,
Karadı ölüp jatkanın,
Karabay kara janına.
Çabuul koyup baratkan,
Tañdırıp alıp jarasın
Baskınçını bastatpay,
Belin üzüp, başka atpay,
Kumarı kaydan tarasın.
Kalganda jakın Anapa,
Karmaarda jetip kaçkandı,
Işkırgan bomba jarılıp,
Tün tüşüp düynö tarılıp,
Çelkildeşmey baştaldı.
Taamay tiyip snaryad,
Nazikul uçtu asmanga.
Erdik işke ışkıluu,
Öktömdügü, kurçtugu
Ilayık ele dastanga.
Kim desem, soguş turbaybı,
Baardıgın birdey sok degen,
Korkoktu jaman debesten,
Baatır dep kaygı jebesten
Şılıyt tura ok degen...
Ömürü kıska bolso da,
Abanın juttu tazasın.
Jek körüp joonu küñülöp,
Al köz jumdu kübüröp:
— Ata Jurt erkin jaşasın!

ÜZÜNDÜ

Esiñde barbı, Apsamat,
Koluñdan tüşpöy avtomat
Aşkandı Kavkaz toolorun,
Oylosoñ jürök apkarat...
Oylobo da, eskerbe,
Bolbogondoy eç jerde.
Jön jürböstön közüñdü
Çaptırsañ ottuu kezderge:
Seni kıyal başkarat,
Jutunat ajal açkarak...
Kalkalap senden kün közün,
Kapıstan bomba taştalat.
Snaryad tiyip taş jarat,
Jazayıl ünü baş jarat.
Tıtırap «Maksim» pulemet,
Kızıl ört kırgın baştalat.
Tank menen tank kagışat,
Atçandar kılıç çabışat.
Kan akkan soguş joldorun
Körgözgön eles jabışat.
Jok, jok... Men katuu jañılam:
Andagı tüşkön çagılgan,
Andagı bomba jarılgan,
Andagı düynö tarılgan.
Biz emes, bizdin duşmandın
Oy-maksatın buzganın,
Ajıdaarday Gitlerdi
Jer jarılıp jutkanın.
Oylosoñ oylo, jookerim,
Esine tüşsün ötkönüñ.
Al oyuña kasıñdın
Üyünün otu öçkönün.
Jalganbı köp jol baskanıñ?
Jalganbı okop kazganıñ?
Boşotup çölün Mozdoktun,
Körgönüñ joonun kaçkanın?
Bir kün jok mıltık atpagan,
Tınç alıp bir kün jatpagan,
Senin erdik işiñdi,
Krasnodar körüp maktagan.
Faşisttin kanın tökkönsüñ,
Özün da kanga çökkönsüñ.
Ört çalgan tankka jarmaşıp,
Kubandan süzüp ötkönsüñ.
Köp işke kübö Anapa,
Ekööbüz oşol tarapta.
Kaktalıp kızıl jalınga,
Çapkanbız joonu kanatka.
Karagattay közdörün,
Küygönün körsö özgönün,
Körgözöt tırık betteriñ,
Başıñdan köp iş ötkönün.
Ötkörböy joonu jol tostuñ,
Uktabay çepti korgoştuñ,
Attap da öttüñ ölügün,
Janınday körgön joldoştun.
Gelenjik bilet özüñdü,
Tuapse körgön küçüñdü.
Elburs — özüñ köp aşkan,
Toolordon kıska üzündü.

İZ

Kavkaz körgön bizderdi,
Biz bütürgön işterdi.
Kaçkan joonu kuuganda,
Kaptalda kalgan izderdi...
Jündübaev Sulayman,
Jigittin közü tunargan,
Dozoktoy kıyın kündördö,
Korkoktuktu kılaygan.
Keltirbey jakın janına,
Kir jukpay namıs-arına,
Jookerdin saltın körgözçü,
Joldoştordun baarına.
Atakaga turuuçu,
Birinçi nayza sunuuçu,
Bet aldınan tuş bolgon,
Fritstin şoru kuruuçu.
Jan kerek bolso bet kelbe...
İş bütöt jigit jetkende.
Jarılgan toptoy bış etçü,
Sulayman içke tepkende.
Nöşör kuygan tün içi,
Etegin öydö türünçü.
Ölömün dep oyloboy,
Öltüröm dep jügürçü.
«Til» kerek kezde ketüüçü,
Boljogon jayga jetüüçü.
Tar jerlerden eñ kıyın,
Taygalanbay ötüüçü.
Eñdirbesten eñüüçü,
Jeñdirbesten jeñüüçü —
Döñgöçtöy bolgon es-esti
Butunan süyröp kelüüçü.
Oşol er kaldı kelbesten,
Öz üyün kayra körböstön.
Million erdin biri da,
Bizge jarık körgözgön!
Joo kuralın algan biz,
Joo betine bargan biz.
Jündübaev jatkan jer,
Kavkazda bizden kalgan iz.
Jatkan jeri jay bolsun,
Jakşılıkka bay bolsun!
Kündüzü kün, tünündö —
Kümüş nur çaçkan ay bolsun!

JOOKERGE

Asılov Omor balbanım,
Atışkan jerde kalganın.
Oylosom közgö jaş kelet,
Unutpayt eç kim armanın.
Er ele eç bir korkpogon,
Izıldap uçkan oktordon.
Jaltanıp da koyçu emes,
Al çapkan duşman jok bolgon.
Eregiş bolso kıçaşkan,
Ar bir oktu tüz atkan.
Bir kündö bir top faşistti
Bul düynödön uzatkan.
Uturlap joonu jol tosso,
Komdonup jatçu jolborsço.
Jaman kezde en jakşı
Joldoş ele joldoşko.
Oyloboy başka eç nerse,
Sulatçu kasın kez kelse.
Ata Jurt üçün jan kıydı,
Joo betinde jookerçe.

JETKEN JOK

Şults eñsedi Moskvanı körgönü,
Orustarga körsötüünü erdikti.
Kaalabastan elge salam berüünü,
Al kaaladı meykindikti, keñdikti.
Öz erkinçe sozup neçen ırların,
Jürsöm dedi tokoylordo çer jazıp.
Körsöm dedi bay ölkönün jırgalın,
Eelerine kaltırbastan bir kaşık.
Berlinine taşıp orus jıygandı,
Kızdarının kızıl öñün bozortup.
Asıp darga, atsam dedi İvandı,
Aluu üçün bardık jerin boşotup.
Kettik dedi özün sezip Napoleon,
Men degendey albars kılıç kurçutkan.
Ajıdaarday öttü soylop joldordon,
Temir kiyip, temir minip, mıltıkçan.
İvan aga öz eşigin açpadı,
Kol kuuşurup, körgözgön jok sıy-urmat.
Je bolboso korkup andan kaçpadı,
Joo kelgende jooker karşı turuu — şart.
Okko karşı oktor uçup jatıştı,
Kılıçtarga karşı bardı kılıçtar.
Töşün tosup tank menen tank atıştı,
Kızıgandan katuu kızıp uruştar...
Kol üzüldü, deneden baş bölündü,
Kıyan jürdü, aktı seldey kızıl kan.
Keñ düynö tar, türü suuk köründü,
Jer kepedey bomba tiyip buzulgan.
Şults jetken jok, Moskvanı körgön
Kagılışta kan jötkürüp jeñildi.
İvan darga asılgan jok, ölgön jok,
Araladı tuu kötörüp Berlindi!

9-MAY IRI

Toguzunçu may dese,
Bardıgı tüşöt esime.
Elesteyt baarı közümö,
Söz koşulat sözümö —
«Ot küygön kanduu maydanda
Bolgomun men da» deşime.
Jol berip maga aylana,
Aytkın dep surayt toolorum.
— Ooba, men neçen bolgomun
Kan içeer faşist korgonun
Buzuşkandar içinde,
Tıtışkam temir torlorun.
Toguzunçu may dese,
Tüşümö kiret baskanım,
Tün içi okop kazganım,
Tez bütüügö şaşkanım
Köz aldıma elestep,
Körömün jeñiş asmanın.
Talaasında soguştun
Okopto dalay jatkamın.
Körgömün kündün batkanın.
Körgömün tañdın atkanın.
Çagılganday jaştardı
Çabuulga kança baştadım.
Toguzunçu may dese,
Körömün joonun kaçkanın.
Karabay bir da art jagın,
Tepseşip joldun taştarın.
Suvorov aşkan toolordon
Men özüm kança aşkamın.
Karpattan arı ötkömün,
Alp toolor artta kalışkan.
Bombalar buzgan kepedey
Kıyragan kezde kagışkan,
Oylogom kırgız jergesin
Oy jetpegen alıstan...

İyilbesti iygenbiz,
Bilbegen işti bilgenbiz.
Askasına Alp toonun
Atıbızdı çiygenbiz.
Ajıdaar menmin degenge
Atılgan oktoy tiygenbiz.
Teñirsingen tajaaldı
Elbadan arı sürgönbüz.
Kas duşman közdön jaş tögüp,
Biz jarkıldap külgönbüz.
Jarıyalap jeñişti,
Berlinge jelek ilgenbiz.
Moskva salyut bergende
Dalay jürök bolk etken,
Jer turgay, asman solk etken.
Dübürtübüz düñ bolgon,
Kutulup düynö jeldetten,
Kol- jetpeske kol jetken.

Kök temir tuulga kiygenbiz
Kaçırıp joogo kirgenbiz.
Zambirek tüzöp, ok atıp,
Kün-tünü tınbay jürgön iş—
On miñ jıl aytsam tügönbös
Jomogum boldu bul jeñiş.

Toguzunçu may bügün,
Toolorum nurga bay bügün.
Toñ moyun bizden jeñilip,
Togolongon kaygı kün.
Jıgılbastı jıkkan kün,
Jerguyga başın tıkkan kün.
İyilbesti biz iyip,
Kabarın düynö ukkan kün.
Jelmoguz bizden kaçkan kün,
Jazgı bak gülün açkan kün.
Jelbirep tuusu Lenindin,
Jeñüüçü şañduu baskan kün.
Toguzunçu may bügün,
Tört tarabım şay bügün.
Sarı sanaa oydo jok,
Saltanatka bay bügün.

TÜBÖLÜK OTTOY

Kettiñ ele maydanga uşul jerden,
Kubat koyup atıñdı, ömür bergen.
Kaysı toonun bürkütü debedibi,
Kızıl kırgın çabuulda seni körgön!
Ajal kamdap adamga kuturgandı,
Aluu üçün aalamdı jutungandı,
Otko taştap nariste balanı da,
Ar-namıstan ajırap, buzulgandı...
Küygüzüüçü çok bolup çaçılgansıñ,
Kaardangan jolborstoy kaçırgansıñ.
Baatırsıngan faşisttin başın julgan,
Jazayıldın ogunday atılgansıñ!
Kurbaldaşım soguşka birge kirgen,
Tozok otun bir keçip, birge jürgön.
Karap turgan ajıdaardan jaltanbastan,
Nayza sunup kaçırgan, kayra sürgön!
Erkindigin süyüktüü Mekeniñdin,
Bak-taalayın baldardın, büt eliñdin
Saktap, özün jaşoodon keçtiñ ele,
Birok tirüü ekensiñ, bügün kördüm.
Atıñ Çolpon jıldızday öçpöy kaldı,
Er atagıñ tübölük ottoy jandı! —
Kılımdarga jomoktop aytıp turmak
Bul okuu jurt özüñdün atıñdagı!
Ene-ataña çoñ alkış sıymıktangan!
El-jurtuna çoñ alkış urmattagan!
Ukum-tukum jadırap önüp-össün
Uşul ıyık jergeñde kün batpagan!

BİZDİN DOSTUK

(Polkovnik Ismankulov Osmonalıga)
Taanışkanbız ok ızıldap uçkan jerde,
Bomba tüşüp jatkan kezde kutman jerge,
Okop kazıp kança jolu batıp terge,
Kan keçişte duşmandı biz utkan jerde.
Jatkan kezde eki tarap bıçaktaşıp,
Dostoşkonbuz kol karmaşıp, kuçaktaşıp.
— Men köz jumup, sen üyüñö aman kaytsañ,
Kün jark etse karañgı tün uzak kaçıp...
Aytıp bargın menin süygön jaljalıma:
Arman kılbay jaştay jesir kalganına,
Sıymıktansın, ırın sozsun baatırlıktın!
Atasının jönün aytsın baldarına!—
Deşpedikpi çabuulga turar kezde,
Ura-a-lagan ündü maydan ugar kezde.
Nayzalardı joo töşünö sunar kezde,
Je jıgılıp, je duşmandı jıgar kezde.
Joo jeñilip, biz soguştan kayttık aman,
Jerdi kördük kün nurunan jarkıragan!
Koldorubuz kan maydanda biz karmaşkan
Turat erdey eç bir joodon tartınbagan.
Karmaşkan kol uşul küngö esteliktey,
Kele jatat ajıraşpay, esten ketpey.
Jaşoo, ömür uzak jolun bastık birge,
Jaman uçur artta kaldı bizge jetpey,

TINÇ BOLSUN DÜYNÖ

Bilbeymin, saga, adamzat,
Kanday jaşoo jaraşat,
Keleçegin baldarıñdın,
Bilalbay oyum adaşat.
Neytron bomba kim üçün?
Keñ düynö tarıp baratat...
Kırılsa kalbay tirüü jan,
Altındı kimder talaşat?
Kim jaşayt anan bul jerde?
Nyu-York kalat kimderge?
Köpölök, bulbul jok bolso,
Kim konot suluu güldörgö?
Ak çölmök oynun kim kurat
Ay çalkıgan tündördö?
Kulak salsañ bolboybu
Kargıldangan ündörgö...

Men nege döörüp jatamın?
Mınçalık kimge kapamın?
Adamzat emes ırbatkan
Ay-aalamdın çatagın.
Aç köz biznes, sütkor bay
Ajalduu kural atagın
Aylantıp jatkan dollarga,
Jırgalday sezip azabın.
Adamzat, saga aytaarım:
Kaydiger karap jatpagın,
Koñulga başıñ katpagın,
Küröştön korkup kaçpagın.
Tınçtık çebin saktagın,
Tınçtık işin jaktagın.
Ajıdaar tüspöl soguşka
Üy eşigin açpagın.
Bankirdin tilin albagın,
Sözünö kulak salbagın.
Kargışıñ, kaarıñ örttösün
Kapitalizm çarbagın.
Soguştu kamdap jatkandın
Tartıp al koldon kanjarın.
Jogotup bardık bombasın,
Ketirip bütür argasın.
Şirenkesin soguştun
Tartkıday küçü kalbasın.

Kör kazsañ kaz, özün da aga jatasıñ.
Başkanı atsañ — özüñö soguş açasıñ.
Ok ışkırsa jerden, köktön, deñizden
Öz başıñdı kay üñkürgö katasıñ?
Uruu üçün jaman körgön kişiñdi
Taş kötörsöñ öz butuñdu jançasıñ.
Çok ırgıtsañ koroosuna koñşunun
Jok kılasıñ öz bagıñdın alçasın.
Eñ jakşısı — eç kimge kara sanaba,
Keñ bolsun düynö, tınç bolsun düynö saga da.
Bardıgı mol, añkıgan ak gül açılgan
Beypil turmuş ençi bolsun maga da.

MEN GANA

Bügün mayram, saltanat,
Elge tolgon çar tarap.
Söz kılat ötkön soguştu,
Sürünön korkok jaltanat.
Küü jañırat baktarda,
Köñüldüü bardık jaktarda.
Veterandar tınçtıktı
Kaalaşat bütkül jaştarga.
— Bizder jetken jeñiştin
Büt tüşümün, jemişin
Bergenbiz deşet baldarga,
Ulanta turgan el işin.
Men gana üydö olturam,
Jaman eken oorugan.
Ayıksam uşul oorudan,
Ajal açköz toorugan. —
Uyat bolup şümşüymök,
Koşulup kuunak jaştarga
Jürmökmün jarap baskanga
Gül añkıgan baktarda.
Men gana üydö olturam,
Oylop ötkön jıldardı,
Zambirek sozgon ırlardı,
Faşistti çildey kırgandı...

ALBIRAT

Este turat Alp toolorun aşkanım,
Nöşör kuygan tündö da jol baskanım.
Körbödümbü çet uçu jok düynönün
Tokoylorun, too suuların, taştarın.
Ala-Toomdun bulutsuz açık asmanın,
Altın künü altın nur şoola çaçkanın,
Almaşpaymın, almaşpaymın eç kaçan
Bardık jırgal baylıgına başkanın.
Menin jergem kanday ukmuş, karañdar!
Suusu darı. Ayıgat ildet jarañar.
Tokoy kayda tokoyunday Arkıttın?
Köl kayda bar Isık-Kölgö barabar?
Kök tiregen toodo sonun turmuş bar,
Karap aga suktanışat jıldızdar.
«Jıldızım» dep suluularga ır jazat
Atka minip koy jayışkan kırgızdar.
Al kırgızdar bak-taalaydın töründö,
Ala-Toodoy sıymık sezim köñüldö.
Kubanıçı erkindiktin albırat
Kımızınday börtüp turgan öñündö...

KELGEN TAALAY

Biröölördün koldoosuna
Muktaj bolgon jan emesmin.
Süyönüp baskan joldoşuna,
Jigit da bar, al emesmin.
Öz küçümö işenemin,
Meni bakkan öz emgegim
Altın bolup agıp kelet
Taman akı, mañday terim.
Tamırın jerge tereñ jaygan,
Körüngön şañduu alda kaydan —
Bayterektin dal özümün,
Jerdin küçün eelep algan.
Eç bir şamal kozgoy albayt,
Jıgalbayt jana küçtüü boroon.
Julalbayt jana ısık çalbayt,
Turuktuumun tüptüü toodon!
Emgek, emgek... Çıdamkaylık
Kelgen taalay, ketpes baylık.
UULUMA

Edireñdep kirip keldi eşikten,
Kızıl jagoo tagınıptır moyunga.
Aytkan çıgar bet aldınan kezikken:
«Azamatım, bolsun Lenin oyuñda!»
Bolboso da Lenin öñdüü akılman,
Tuura bolsun, çınçıl bolsun Lenindey!
El tilegin körüp, sezip jakından
Elge kızmat kıla bilsin erinbey.
Bolboso da Lenin öñdüü alp adam,
Küröştördö milliongo küçü teñ.
Jigit bolsun kıyındıktan kaçpagan,
Kamkor bolsun, ayköl bolsun içi keñ!
Bolboso da Lenindey jol körgözgön,
Jürsün uulum tüz jolunda Lenindin?
İşmer bolsun ar-namıstuu erge teñ,
İşti süygön uulu bolsun elinin!
Bolboso da Lenindey kol başkargan,
Çınçıl bolsun, oşol dagı jakşı da.
Kalıs bolup Lenin işin jaktagan,
Jürö bilsin Lenin tuusu astında!

ÜMÜT

Bügün joktu erteñ bolot degeybiz,
Bügün böksö, erten tolot degeybiz.
Kee bir jaktan kemçilikter bar turup,
Peylibiz tok, ançeyin kaygı jebeybiz.
«Bolot» degen işenimge biz baybız,
«Bolboyt» degen sar-sanaaga kedeybiz.
Oşonduktan ulam alga ötöbüz,
Bir orunda turbay, alga ketebiz.
Bögöttördü türtüp salıp joldon çet,
Jakşılıktan jakşılıkka jetebiz.
Ümüt, ooba, ümüt menen ar kaçan
Kün çak tüştöy jarık bizdin keçebiz!

ORUS

Baatır jok artık orustan,
Beçeraga boluşkan!
Opol toodoy tüptüü da
Orustan dos jolukkan.
Tuugan jok jakşı orustan,
Tuyukta kalsañ jol açkan.
Kıynalganga karaşkan,
Kor kılbayt seni janaşsañ.
Akılga konok bergen el,
Aldıga arış kergen el.
Jakşılıkka jol koyup,
Jamandıktı jeñgen el.
Erkin zaman jaratkan
El tura uçkul kanatçan,
Lenin çıgıp orustan,
Bizdin jerge tañ atkan!
Kalıstık menen çındık söz
Kaçan bolso orusta
Koşulgan künü oruska
Kün tiygen bizdin konuşka.
Akılı tunuk bulaktay,
Alıñdı bilet suratpay.
Kezikseñ eski ınaktay,
Kıyın tündö çıdamkay...
Önör jok orus bilbegen,
Al jürgön jer güldögön.
Kadırdaş bolsoñ oruska.
Küyöt otuñ küybögön!

KUTMANIM

Oroşon kırgız — kutmanım,
Oynogonun utkanım.
Köz aldıma keltirem
Kötörüp kımız jutkanın...
Elim kırgız — kutmanım,
Eñişkendi jıkkanım.
Katuu karmaş, küröştö
Koyö berbeyt tutkanın...
Kalkım kırgız — kutmanım
Kas duşmanın jıkkanım.
Kaarı katuu bürküttöy
Karmaganın tıtkanım...
Erkin kırgız — kutmanım,
Ergip biyik uçkanım.
Tutumu bir elderden
Tuugan ırkın buzbagın!
Oyçul kırgız — kutmanım,
Orunduu sözdü ukkanım.
Ayköl orus aganın
Aytkanınan çıkpagın!

JEÑGENBİZ

İlgeri ötkön zamanda
Toktogul kaçan jırgadı?
Jakşılık körböy bir dagı,
Jeñijok zarlap ırdadı:
«Kolubuzdan mal ketti,
Koynubuzdan jar ketti.
Bagalbay katın, balasın,
Beçaradan al ketti».
Al zaman öttü, kayrılbayt,
Ookat dep eç kim kaygırbayt.
Mañdayınan ter tökkön
Bay turmuştan ayrılbayt.
Uşunday bizdin jörölgö,
Bak güldöyt ar bir örööndö.
Esepsiz köp zavod, ken
Kol jetti türkün önörgö.
Malga da bay jergebiz,
Danga da bay jergebiz.
Kommunistter kol baştap,
Jokçuluk itti jeñgenbiz.

SEN BAR ÜÇÜN

Ata Meken! Saga kanday baa jetsin!
Büt aalamdın bardık almaz, bermetin.
Jıynasak da, anın baarı bir gana
Ala-Toonun körgözö albayt kelbetin.
Sen bar üçün erkin basıp jürüü bar,
Sen bar, üçün köñül açıp külüü bar.
Sen bar üçün jürök sogot köödöndö,
Sen bar üçün jarkın ömür sürüü bar.
Sen bar üçün jalın çaçıp küyüü bar,
Sen bar üçün jaştık sezim süyüü bar.
Sen bar üçün uyası bar şumkardın,
Mendeydin da baş kalkalaar üyü bar.
Karaanıñdan kagılayın, Mekenim!
Korgop seni kıyın joldun neçenin
Kördüm köptü. Oşolordu oylosom:
Köldöy tolkup, jaşoo küüsün çertemin!

JIRGAL TURMUŞ DASTANI
Esiñde barbı, Temirkul
Kaygıluu kırgız asmanı?
Muz tiştep borçuk taştardı,
Karı kış ızgaar çaçkanı?
Aç kalgan ata öz kızın
Bir baştık unga satkanı?
Kördüñbü bügün, Temirkul,
Traktor aydap jeriñdi,
Tap-taza ürön sebildi.
Dıykandar taşıp egindi,
Batıralbay kampaga
Jatpaybı jazıp çeriñdi.
Tokçuluk basıp üylördü,
Jokçuluk elden jeñildi.
Azırkı baldar baktıluu,
Katkırık salıp külüşöt,
Kaygısız ömür sürüşöt,
Esirişip jürüşöt
Tapkanın ata-enenin
Çaçkandı jakşı bilişet.
«Jok» degen sözdü ukpagan
Güldördön tandap gül üzöt.
Çıkpasın esten, Temirkul, —
Oktyabr tañı atkanı.
Tumçukkan kırgız jaştarı
Boy kerip erkin baskanı.
Lenindin künü astında
Taalayın kırgız tapkanı.
Suktantat tıştan kelgendi
Sen tikken jemiş baktarı!
Sen körüp jürgön bul zaman
Jırgal turmuş dastanı!

JAŞA, TINÇTIK

Men soguştu kaalabaymın,
Kaalabaymın örttü men.
«Örttönbösün, kıyrabasın
Güldöp turgan keñ meken!»
Uşul menin bardık oyum, tilegim,
Soguş kursun, soguştu men bilemin.
Tınç emgekti taştap barıp,
Minamettu süyrögöm.
Bomba tüşüp aba jarıp,
Talaa koyboy küybögön
Soguş jürüp jatkan jerge tünödüm,
Koldon tüşpöy sabı kıska kürögüm.
Ok möndürdöy tüşsö köktön,
Ümüt üzböy ömürdön,
Kandı keçkem, kan da tökköm,
Jeñiş jakka jügürgöm.
Oydon ketpeyt oşondogu kürögüm,
Anı menen bir öñdönüp jürögüm.
Oydon ketpeyt, köz aldımda
Joo kırılgan soguştar.
Ali turat kulagımda
Jer jarılgan dobuştar.
Al karmaşta biz jeñgenbiz, kurbular,
Dayım bizge katılgan joo kırılar.
Oşondo da soguş otun
Jan algıçtan jek köröm.
Tınçtık emgek toktobosun,
El jırgalın ep köröm.
Emgek kılgan el talaada jaynasın,
Zavoddordo bolot süttöy kaynasın.
Jarışkandan bizder çıktık,
Küröşköndü biz jıktık.
Jaşa, jeñiş! Jaşa, tınçtık!
Jaşa, dostuk, sılıktık!
Uşul menin bardık oyum, tilegim.
Tınçtık menen bir öñdönöt jürögüm.

BULBUL MEKEN

Tünödüm Oş şaarına jaydın künü,
Uykumdu tartıp alıp, köñülümdü
Eeledi tınım bilbes bulbul ünü,
Kubultat ışkırıgı türkün küünü.
Ay jarık, elektiri andan jarık,
Ir tañşıp jarkırak tün kulak salıp.
Bak içi, arık boyu biz jatkan jer,
Atırın çaçat köp gül kurçap alıp.
Baktıga mas bolgonbu bulbul çeçen,
Buradı küü sonunun alda neçen.
Jaştıktın, suluuluktun, kişiliktin
Irların tañşıtpaybı ugam deseñ.
Tıñşadım erip boyum, tolkup jürök
Bir başka köñül çalkıp, köñül külöt.
Ansayın kıtıgılayt kubuljup ün,
Baygeden çıgarçuday meni süröp.
Çoñ arık, bayırkı arık suusu melt-kalt
Meltirep tañ kaltırat, oydu tartat.
Antkeni bulbul bilgen ır attarın
Esepteyt kumdu şilep, kumdu çaykap.
Janaşa kerebette jatkan bagban
Oygonup, mukam ündü tıñşap kalgan.
— Kandayça ukkuluktuu, jagımduu bul? —
Söz saldım surabastı surap andan...
— Düynödö akındar köp, — dedi bagban, —
Bulbulday bagban işin üngö salgan
Biri jok... Çın söz uşul — biri da jok,
«Bar» degen arın satıp aytat jalgan.
Bulbul dos bayırtadan bagban menen,
Ün algan bagbandardın emgeginen.
Uykaşı ırlarının, özüm bilem,
Bagımdın san-miñ türkün güldörünön.
Gül iren bak içine tüşkön kündön,
Irçı kuş oşol zamat kelip körgön.
At koygon ılayıktap ar birine,
Mukam ün, ır uykaşı güldön öngön.
Albaybı anı bakka murun kelgen,
Keçikken karız almakçı anı kimden?
Düynödön ötöt akın surap bütpöy
Irı köp gül attarın bulbul bilgen.
Oş gülzar, Oş jemiş bak, bulbul meken,
Irlardın tolkup taşkan kölünö teñ.
Köp kelsem, bak karasam, pahta tersem,
Maga da bir az ır, küü berer beken?!

ARKIT

Ali turat esimde
Bala kezde jürgönüm,
Kız süyö elek kezimde
Uşul jerdi süygömün:
Kol menen jasap koygondoy
Kooz burçu düynönün!
Jañgak turat men körgön
Bayagıday kök tirep,
Kölü turat kögörgön
Küzgüdön tunuk meltirep,
Kıtıgılap kıyaldı,
Irdagımdı keltiret.
Möltüröp bışkan alçası
Kızdar tizgen şuruday.
Karayt meni kançası
Kılıktangan suluuday.
Suktantpasa suluuluk,
Ir çıgabı kurulay.
Almurutu ezilet
Semiz koydun etindey,
Ar kıl alma keziget
Suluulardın betindey:
Çaçıla bolup çaçılgan,
Kız toyu tüşkön kezindey.
Ornoptur tokoy sovhozu,
Bapestep bakkan jıgaçtı.
Iktuu eken jumuşçu,
Jıgaçka jıgaç ulaştı.
Birin miñge arttırıp,
Baylıkka baylık kuraştı.
Murunkudan Arkıtım
Miñ ese suluu köründü
Külgöndöy süygön jarkınım,
Kündün nuru tögüldü.
Şattık ırın koyçu ırdap
Kötörüptür köñüldü.
Kulagında kızdardın
Küygöndöy kauhar sırgası,
Butagında almanın
Balbıldap janat kurdaşı, —
Al elektr çıragı,
Kommunizm sırdaşı.
Ali turat esimde
Bala kezde jürgönüm,
Kız süyö elek kezimde
Arkıttı men süygömün.
Kol menen jasap koygondoy
Kooz burçun düynönün.

ARAVAN

Körüştüm tooñ menen asmandagan,
Öbüştüm künüñ menen jarkıragan,
Süylöştüm suuñ menen şarkıragan,
Aravan!
Aravan!
Aravan!
Körüştüm tooñ menen sagınganda
Jer menen birinçi iret körüşköndöy.
Öbüştüm künüñ menen barınan da,
Kız menen birinçi iret öbüşköndöy!
Süylöştüm suuñ menen alışıp ün,
Birinçi suluu menen sırdaşkanday!
Ugamın türsüldöşün jürögüñdün,
Başınan kanık bolgon kurdaş janday!
Dos boldum tooñ menen asmandagan,
Kününö aşık boldum jarkıragan,
Irdaştım suuñ menen şarkıragan,
Aravan!
Aravan!
Aravan!
Dos boldum tooñ menen bir başkaça,
Bul toodon menin kanım jaralganday,
Künüñö mahabatım kanday taza,
Jürögüm jarık nurun jamınganday!
Irdaştım suuñ menen Kerme toonu,
Lermontov Kavkaz toosun ırdaganday.
Maktaştım ak altınduu kenen koonu,
Nekrasov orus jerin maktaganday!
Irdaştım erkin emgek kılgan eldi,
El erkin eñsep Puşkin ır jazganday.
Maktaştım keçke pahta tergenderdi,
Terimçi kızdarıñdı Tursunkanday.
Anarov köñ çaçkanda pahtasına,
Men ektim katarına ır çigitin:
Jazılıp dañktın ardak taktasına
Pahtaga poeziya katar össün!
Bul jerde iştegenmin men bir kezde,
Tüzgömün köp kolhozdu kolum menen.
Mınakey, emi karap el işine,
Suktanam, ır oyloymun... bolsun tereñ.
Körüştüm eliñ menen pahta tapkan,
Karmadım balban kolun ketmen çapkan,
Süylöştüm kızdar menen jarkıldaşkan,
Aravan!
Aravan!
Aravan!

ISIK-KÖL JERGESİ

Mañday-teskey çokular ak kalpakçan,
Ortosunda aydıñ köl çalkıp jatkan.
Çalkıgan bul toltura ırıs-keşik
Toluk turar tübölük çarpılbastan.
Körsöm kırgız keñdigin karap turup,
Kalkagar çoñ küzgüdön taza, tunuk.
Bara jatsam astımdan toso çıgıp,
Bakıt suluu turgansıyt kımız sunup.
Köröm kırgız jergesin kaldaygan keñ,
Kıyalımda aalamga bir özü teñ.
Bardık kubat jergemde, elestetem:
Maksat — ak kuu, men — şumkar, kuusam jetem.
Keede tolkuyt türülüp, örköçtönüp,
Keede tıptınç turganday ıkka könüp.
Münöt sayın jaratat bötönçölük,
Münöt sayın özgörüü turat önüp...
Karay berem köl üstün közümdü albay,
Körbögönsüp eç kaçan köldü mınday.
Jel kozgoboy meltirep jatat keede
Jigit ırın tıñşagan jaş suluuday.
Kumar bolbos mençelik eç bir aşık,
Jan es alat jeeginde jürsöm basıp.
Jırgay tüşöm kayıkka oturganda,
Betti tosom tolkunga çerdi jazıp.
Ketkim kelbey kılçaktaym el jatarda,
Çömülgönü baramın tañ atarda.
Köl jelpigen jagımduu salkın aba
Kan jötkürgön darttuuga tabat arga.
Eelep oydu bir jolu alganıbı,
Kanım menen birigip kalganıbı.
Isık-Köldü kızganıp turçu boldum
Kızganganday jan birge jaljalımdı.
Kızganamın çın ele aç köz joodon,
Jürök kalkan nayzaga, töşüm korgon,
Ömür jetse tübölük bolup sakçı,
Küzötündö turmakmın uşul boydon.
Mañday-teskey çokular ak kalpakçan,
Ortosunda aydıñ köl çalkıp jatkan.
Arnayt elem küç jetse bir çoñ dastan
Maktoo ırın çogultup bardık jaktan.

KANDAYÇA

(Arkıtka )
Jerge kirsin handardın taajıları,
Körgönsüymün op tartkıç ajıdaardı.
Arkıt, seni teñebeym taajıga men,
Azırkı jurt oşonu sagınabı...
Seni bolso bir körgön kayra baştan
«Körsöm ee» dep oylonor jadabastan.
Atır çaçıp, gül açkan köz aldımda
Sen bir jomok, başkaça kızık dastan.
Teñeştirbeym seni men deyildege,
Bul kandayça kırs münöz peyil debe.
Jıltıragan biy tonu saga teñbi,
Bizge, kiyin balaga, çebirege.
Jat ugulat «deyilde», «taajı» deşse,
Oşonduktan kayradan salam eske:
Sen asmandın kün nuru, baktın bagı,
Kim teñesin altındı sarı jezge.
Baktıluunun toyunday çıkpas esten
Düyüm jemiş çaçılgan dastorkon sen.
Kıyalınday jırgaldı oylogondun
Kılımdarga tura ber kebelbesten.
Şarkıragan suulardın ünü kanday,
Karagım bar oyundu közümdü albay.
Boy eritet bulbuldun tañşıganı,
Jürök kılın kozgogon bir küç barday.
Jerge kirsin taajısı padışanın...
Jañgagıñdı jaktıram, anın şagın
Jurt kurutkan jeldettin kan jıttangan
Kiyimine kandayça almaşamın!
JAKŞINA

Atıñ kanday jakşına,
Çolpon-Ata! Çolpon-Ata!
Kırgız eldin baktına
Jaralganday başkaça.
Ey, başkaça, başkaça,
Jaraşat akın maktasa.
Irdayt bele jakpasa,
Kumardan çıkpayt aytpasa.
Kumuñ mayda jakşına
Tegirmenden çıkkanday.
Mamık töşök astımda,
Karay albaym kızganbay.
Ey, kızganbay, kızganbay,
Kumuñdu taştap, ketken jay.
Kişi joktur eç kanday,
Süybögön seni duşmanday.
Kölüñ suluu jakşına
Jerge bütkön çolpondoy.
Körgön kişi jaktıra
Süyüp kolun sozgondoy.
Ey, sozgondoy, sozgondoy,
Ordunan eç bir kozgolboy
Jatkan köl, bügün toktolboy
Süygöndün jolun toskondoy...
Abañ mınça jakşına,
Bak ulanbas baktıma
Seni menen dos bolboy.
Ey, dos bolboy, dos bolboy
Sayramak bele boz torgoy.
Ir artınan ozgondoy
Kuunak el kayda dostordoy.
Çolpon-Ata, Çolpon-Ata,
Sergittiñ oydu jırgata,
Keçkurun köl tolkundasa
Köñül ergiyt, kaçat kapa.

KÖRBÖGÖM

(SARI-ÇELEK KÖLÜNÖ SUKTANIP)
Jeegiñden karap turam öyüzüñdü
Eelegen kolhoz malı örüşüñdü.
Düynönün kıdırsam da teñ jarmısın
Körbögöm köldü sendey kelişimdüü.
Kurçagan aylanañdı toolor biyik,
Biyikten karayt seni targıl kiyik.
Ir jazat sen jönündö kök kagazga,
Arkaygan koş müyüzdüü asman çiyip.
Esimde ar bir taşıñ, ar bir askañ,
Esimde: tigil turgan borçuk taştan
Bir irik kulaganda — bir koroo koy
Büt ırgıp saga tüşkön, jayın tapkan.
Tübündö jakın agam jatat köptön
Jıgılgan at jubam dep, saga çökkön.
Bilemin, nege mınça kögültürsüñ?
Kezinde az bolbogon köz jaş tökkön...
Jeegiñde karap turam üstüñdü men,
Kaltırgan kaysı suluu küzgüsüñ sen...
Körünöt miñ türkün öñ, tartsam süröt
Surabaym boyöktordu tük eç kimden.
Kögültür, jaşıl, anan agış tartıp
Kubulup jatışıñdı kööhar çaçıp,
Jılañaç askalardın arasınan
Karaşat karagaylar, bolgonbu aşık?
Karasam, bardıgın teñ köröm senden:
Karagay, kayıñ, çetin köçüp jerden
Tübüñdön tabışkanbı jayluu konuş?
Dapdayın jıbıraşat: «sana birden!»
Başımdı kötörsöm men — turat aska,
Eñkeysem — turat aska, emes başka...
Kıykırsam koş jañırık ugam ündü,
Jetkiret sözdü buzbay taştan taşka.
«Çoñ ata» — desem daroo «çoñ ata» dep
Çoñ aska joop kaytarat kelekelep.
Tübüñ da «çoñ ata» dep küñgürönöt
Je senin tereñiñde barbı çüñöt?
Eñkeysem toyöt kardım körüp balık.
Karmabay tosmo koyup je tor salıp,
Zamatta eseptedim on çaktısın
Şaşpastan kalpak menen suzup alıp...
Kötörsöm başımdı öydö, köñüldü açıp
Jeekteriñ karayt meni jımıñdaşıp.
Jel jürsö bardık çöbüñ bürköt jıpar,
Kim bilet, ketsin deybi jan jırgatıp.
Sıladı jibek kol jel betterimden,
Memirep ırahatka çökkönümdön,
Jıgılıp gül üstünö jatkım kelip,
Kayradan bala künüm estedim men.
Esimde ne bolgonu murun mında,
Esimde ar bir kolot, ar bir jılga.
Çoñ atam uzanuuçu ar kün keçke
Tee tigi kayıñ, talduu buluñunda.
Çarıkçan, üstü jüdöö, taar kiyip
Oturçu uuk jasap, tündük iyip.
Es alçu baktıluuday akısına
Gül jıttuu salkın taza aba tiyip.
Küü tıñşap bulaktardın şıñgırınan,
Ir ukçu sozolongon oydon, kırdan.
Gül öpçü appak uzun sakalınan,
Kün öpçü butaktardın jılçıgınan.
Bir turup ötö tereñ oygo batam:
Çın ele baktıluu go menin atam
Bul öñdüü köl çetinde, gül içinde
Jaşagan, kıynalsa da jardılıktan.
El maga mürzö kazsa uşul jaydan
İçimde kalbas ele eç bir arman:
Jatmakmın alma jıttap, jırgap tıñşap
Küülördü kükük tañşıp, bulbul çalgan.
Karasam, köz jibersem aylanaña:
Toluptur mal bakkanga kaptal, jılga.
Kandırdım suusunumdu kımızına,
Jırgalın kanat berdi ırlarıma.
Kıyalım uçtu kökkö, çıktı küngö,
Büt düynö kulak salsın bizdin üngö:
«Çogultup jer jüzünün suluulugun
Tabiygat bergen — deymin,— bir özüñö!»
Jergemdin suluu kızı, maktan, maktan!
Ay öpsün, jıldız öpsün ak tamaktan.
Aalamdın sayakatçı ulandarı
Kelişer körüü üçün bardık jaktan.
Jeegiñden karap turam öyüzüñdü
Mal bakkan elge tolgon örüşüñdü.
Atayın büt jer jüzün kıdırsam da
Körbösmün köldü sendey kelişimdüü.

TOO ALMASI

Jıtı sonun toonun kızıl alması,
Kimder üzüp, kimder seni albadı?
Sugu tüşüp, şilekeyi kuyulup,
Bışırbastan kimder tamga salbadı...
Taradı kün, agardı tan, çıktı kün,
Kütkön selki senin egeñ biz bügün!
Jaz ayında sen gül açıp turganda
Butagına konot bulbul mukam ün.
Tübün sayran, jelpip sogot salkın jel,
Janım jırgap ırakatka berilem.
Tunuk taza suu şıldırap arıkta,
Sergip boyum ır jazamın emi men.
Erkin toonun tattuu kızıl alması,
Eski kaygı köñülümdö kalbadı:
Erkin toonun erkin, suluu kızdarı,
İyip şagıñ, bışkanıñdı tandadı!

JILDIZDUU TÜNDÖ
Sayraşat kuştar,
Jımıñdaşat jıldızdar.
Irdaşat kızdar,
Ir bar jerde turmuş bar!
Şaktagı kuştar
Ne jönündö ırdaşat?
Baktagı kızdar
Ne jönündö suraşat?
Jaz künü kuştar,
Güldü maktap ırdaşat.
Boy jetken kızdar
Jigit jönün sırdaşat.
Sayraşat kuştar
Güldörgö kün tiygende.
Jadırayt kızdar
Jigit birge jürgöndö.
Bulbuldar güldü
Solboso dep ırdaşat.
Suluular öñdü
Oñboso dep sırdaşat.
Kakşatkan kart kış
Jetpese dep ırdaşat.
Jigitter alıs
Ketpese dep sırdaşat!
Güldörgö kök muz
Toñboso dep tileşet,
Kan akkan soguş
Bolboso dep tileşet.

KONSTİTUTsİYaGA

Ukugum saga jazılgan,
Erkindik möörü basılgan.
Menin jaşoo zakonum,
Jaykı kündöy açılgan!
Ukuk bar emgek kıluuga,
Beypil turmuş kuruuga,
Toolordun kaşka suuların
Bagına eldin buruuga.
Ukuk bar alga baruuga,
Okuuga, bilim aluuga.
Ay-jıldızdı aralap,
Aalamga çalgın çaluuga.
Kök irim deñiz jeeginde,
Abanın taza jerinde.
Arasında gülzardın
Es alıp erkin jürüügö.
Ukuk bar mende. Bilemin,
Üylörgö töşöp kilemin.
Oktyabr tañı atkanda,
Orundalgan tilegim.
Keñ düynö, beri karagın, —
Tük batpas kündöy zamanım.
Toodon çoñ taalay üstündö
Tübölük ottoy janamın!
Tañgaltkan çetten kelgendi,
Tamşantkan başka elderdi,
Lenin oyu kün bolup,
Jarık nur tökkön jergemdi,
Jergem tolgon altındı,
Altınga ege kalkımdı,
Negizgi zakon körgözgön,
Tartipte jaşoo saltımdı.
Jetişinçe alımdın,
Jalının çaçıp janımdın,
Jakşı körüü toruna,
Men tübölük çalındım.
Jaltanbay joodon katılgan,
Tartınbay okton atılgan,
Aybıgıp, sürdöp, çoçubay
Ajıdaardan oozu açılgan, —
El biyligin koldoymun,
Küzöttö turup korgoymun.
Al üçün miñ küü tolgoymun.

DAGI JAÑI ZOR İŞKE

Menin sözüm ukkula, joldoştorum!
Köp jıl boldu müçösü komsomoldun,
Köp jıl boyu atkardım çeçimderin,
Köp jıl boyu komsomol menin ordum.
Müçö bolgom aylıbızdan men birinçi,
Uyuşturgam yaçeykanı eñ birinçi,
Oylogomun komsomoldun tapşırması
Eldin jügün kötörgön erdin işi!
Satpay, berbey eginin jaşırgandı,
Malın aydap Kıtayga aşırgandı,
Armiyaga jönötpöy boz ulandı,
Basmaçıga koşul dep kaçırgandı,—
Jaman körgöm mal jegen karışkırday,
Turmak belek biz anı alıs kuubay.
Jer üstünön tazalap jogotkonbuz
Adırlardı çañdatıp jarıştırbay.
Eñ birinçi kolhozdu uyuşturgan,
Ortoluktun almasın kıyıştırgan,
Koş çıgarıp, dıñ buzup, orok tartıp
Ak kayraktın tuşumun jıyıştırgan;
Moldolordun ügütün jürgüzböstön,
Bay-manaptın kesirin tiygizbesten,
Jerdi bölüp, kedeyge şayman berip,
Aravanga birinçi çigit ekken;
Kızılçaga tolturup meykin Çüydü,
Appak kantka kark kılgan ar bir üydü.
Komsomolçu azamat kız, boz ulan
Ar bir üydö çıraktay janıp küydü.
Kızıl-Kıya taanıgan komsomoldu,
Suusamırga baruuçu jol oñoldu.
Çoñ Çüy kanal, Kadamjay baarın kurup,
Bolturganbız tarıhta bolbogondu!
Maydanında soguştun kança jürdük,
Jelmoguzday jutungan joonu sürdük.
Bir kılımda bütüüçü alban işti,
Biz oyloduk jumuştay toguz kündük.
Menin sözüm ukkula, jaş dostorum!
Uul, kızı Frunzege okşoştordun,
Kanga bölöp Mekendi joo kelgende
Korkup kaçpay mıltıkçan jol toskondun.
Çürpölörü Lenindin el işengen!
Körüp turam meldeşte jeñişiñen,
Alga karay arıştı kerişiñen,
Partiyaga raporttu berişiñen...
Aynıbastan saltıñan dal uşunday,—
Köp işterdi dagı da bütürösüñ,
Dagı jañı zor işke kütünösüñ,
Kapitalizm jürögün tüşürösüñ!

AK ZIYNAT
— Kümüş nur çaçıp kün çıgat.
Kündön murun kim turat?
— Kün sayın erte oygongon
Kündöy suluu Ak Zıynat!
— Nege uktabayt Ak Zıynat?
— Tün boyu pahta açılat,
Teñtuşun kütkön suluuday
Terimçini çakırat.
Terimçi kız Ak Zıynat
Terüügö pahta aşıgat,
Arasında pahtanın
Anttaşkan bozoy barçılap.
— Kızarıp suluu kün batat.
Kim talaada tün katat?
— Al dagı bizdin Ak Zıynat.
Apasın jol karatat.
Janınday süygön jumuşun
Jaljıldagan suluusuñ.
Janına barsañ pahtanın
Jaykı güldöy turuşuñ!
Tere ber, Zıynat, pahtanı
Maktasın bulbul şaktagı.
Açılıp turgan gozodoy
Alkımıñdın appagı!

BAKTILUUMUN

O, men kanday baktıluumun! —
Keregi ne ayttıruunun,
Keregi ne al jönündö,
Baardık ırdı jat kıluunun?
Kün közün albay tikiygen,
Ay-jıldız aşık çın süygön:
Körktüüdön körktüü Ala-Too
Köp türkün güldön ton kiygen,
İşenseñer, dostorum,
Baarı menin ençime tiygen!

BÜT ELDİKİ

«Men kedeymin» degendi el unuttu,
Bir kişidey sanaybız köp uluttu.
«Meniki» dep tük eç kim söz kılbastan,
Biz bütürdük esepsiz kuruluştu.
Büt eldiki körüngön imarattar,
Büt eldiki körkkö bay gülzar baktar.
Büt eldiki mal jatkan jaşıl jayloo,
Büt eldiki san jılkı, tulpar attar.
Karaçı, jardı barbı alsıragan?
Tilemçi jok bir danı nan suragan.
Bukara jok korkkondon kaltıragan,
Han dagı jok kiygeni jaltıragan.
El baylıgı teñdikti süygön bizde,
El ençisi erkindik tiygen bizge.
Kayra ketpes bak-taalay kol kuuşurdu,
Padışa tagın çıbıktay iygen küçkö.
EMGEK

Emgek, emgek! Emgek bul:
Kursagıñdı toyguzat,
Aç közdüktü koyguzat.
Beker jatsañ oy basat
İşteseñ, senden paydasız
Sarı sanaa oy kaçat.
Üydö jatıp bıkşıbay,
Bak östürüp bolgun şat?
Kırman tolgon kızıl dan,
Ar künü özün jegen nan
Ak emgektin jemişi.
Dayınsız ketse jokçuluk,
Dos bolso saga tokçuluk,
Al dagı emgek jeñişi.
Bolgun kelse elge teñ!
Kaçpagın, uulum, emgekten!

ÇINDIK ÜÇÜN

Irım, saga menin bereer keñeşim:
Biyik uçkun, şañduu bolsun elesiñ!
Eñsegenge erkindikten kabar ber!
Çındık üçün tük tajabay sen özüñ,
Jakşılıktı adamdarga kaalasañ,
Jer solkuntkan küröştördö jeñesiñ.
Çarçabastan çakır baarın emgekke,
Artta jürgön aldınkıga teñelsin!
Elin süygön er jigittin ünü bol!
Bak-taalaydın jarık tiygen künü bol!

KİTEPTE

Kitep menin eski dosum ayrılbas,
Maksatınan, öz sözünön aynıbas.
Kitep menen alga baskan adaşpas,
Mülk jıynabay, kitep jıygan janılbas.
Men kitepten izdegenim tabamın,
Men kitepten kaalaganım alamın.
Kitep kazına, ilim-bilim bulagı,
Kim altınga satsın kitep baragın?
Kitep maga ömür jolun taanıtkan,
Kitep maga kaçan bolso jarık tan!
Akılıma akıl koşot çarçabay,
Kabar beret eçak ötkön alıstan.
Bilbegendi okup bilem kitepten,
Jakşı kitep menin şıgım küçötkön.
Kiteppi dep oylop ketem keede men
Jürögümdün ır miltesin tütötkön?
Akılmandın tabılgası kitepte,
Akındardın jalındaşı kitepte.
Büt aalamdın jabık sırın körösüñ,
Köñül koyup karay bilseñ kitepke.

TAL

Butaktuu kök tal barpaygan,
Kim aytat seni: «Kartaygan»?
Kubanıp karayt suluu ay
Kök asmanda çalkaygan.
Butaktuu kök tal barpaygan,
Baktıluu sendey jaşagan.
Butagıñdan çoñ atam
Kerege, uuk jasagan.
Butaktuu kök tal barpaygan,
Barkıñdı bilet baykagan.
Jasalgan senden beşikte
Jatpaybı böbök baltaygan!

ENE

Enekebay, eger sözüñ keçpeseñ,
Eç ubakta kutuluu jok karzımdan.
Maga tökkön meerimiñdi estesem,
Korunamın sıyladım dep aytuudan.
Kança jılı koyunuñdan çıkpadım,
Kança jılı kökürögüñ jıttadım.
Tañ atkança on aylanıp emizip,
Kan sölüñdü maga berdiñ, kutmanım.
Arnap maga jörölgösün ötkürdün,
Kuştay taptap kanatımdı östürdüñ.
Jel tiygizbey kıştan saktap tay-taylap,
Jarık nurduu uşul küngö jetkirdiñ.
Sen üyrötüp, emgek boldu süygönüm,
İşteym oylop Ata Jurttu, üy jönün.
Aylanaga sıymıktanıp karaymın,
Egesindey jarkıragan düynönün.
Ak sütüñdön bilegime küç toldu
Maga tike karay albayt duşmanım.
Sen körgözdüñ alga barar tüz joldu,
Enekebay, aylanayın kutmanım!
Eger özüñ ak sütüñdü keçpeseñ,
Karızdar boydon bul ömürdön ötömün.
Tölöy albaym, çak keleer jok eç nersem,
Otko tüşöm, birok janbay öçömün.
ÇINDIK — BUL KÜÇ

Çındık emne? Bilüü üçün filosofko
Barsa bir kün çıyrak kedey işi jokto.
«Biy jigiti meymanım, kol boş emes,
Kelsin,— deptir kedeydi,— kişi jokto».
Koşomatka koy soyup jatkan eken,
Toy tüşköndöy kızıkka batkan eken.
Biydin surap işterin, den soolugun,
Kızıl tildi baygege çapkan eken.
Kedey küttü, jadabay küttü keçke,
Ayla barbı çıdadım büttü deşke.
Akırı ayttı salamın filosofko,
Biy jigitin uzatıp bütkön kezde:
— Kanday zarıl işiñ bar? Keldiñ nege?
Alasam jok eç kanday menin sende.
— Kabıl albay kemsinttiñ neçen kelsem,
Müyüzü jok deysiñ go çelişeerge?
— Menin kabıl alganım — albaganım,
Albaganım — alganım, bil ar jagın!
Ak-karanın körüngön çegi barbı?
Çındık emne? Sen anı surabagın?
Açuulangan tomayak filosoftu
Başka muştap, körgözdü oydo joktu.
Koldon karmap, jılanday çaptı jerge,
Tepkiledi kiyizdey, tomolottu.
— O, bul menin urganım — urbaganım,
Iylaganıñ bul senin ırdaganıñ.
Azap tarttım debegin etim oorup,
Al çınında birinçi jırgaganıñ.
Aytıp munu, tomayak jolgo tüştü,
Jakşı bir söz uguudan ümüt üzdü.
Andan kiyin işenbey keljirekke,
Jan saktoogo tırıştı toptop küçtü.

ESTEN ÇIKKAN

Tüyşügündö bütkül eldik çarbanın,
Karılıktı kaparıma albadım.
Kayda bolso kubanıçtuu ır sozdum,
Bul düynödö eç bir joktoy armanım!
Maga karap külüp turat kün közü,
Uulum, kızım turmuşumdun güldöşü.
Altın kendüü Ala-Toodoy baa jetkis
Neberemdin «Ata!» degen bir sözü.
Anan kantip karılıktı sezemin,
Esten çıksa kaygı-munduu keçeegim.
BİRİNÇİ MAY KÜNKÜ IR

Tuu jelbireyt emgekçinin kolunda,
Turgan çagı bardık işi onunda.
Tuu berilgen ataandaşıp işteşip,
Ötkön üçün en aldıñkı orunga.
Men kubanam şayır öskön jaştarga,
Tuu kötörüp alar şañduu baskanda —
Kommunizm köz aldıma elestep,
Küülör tañşıp, ır jañırat taştan da.
Bizdin jaştar tınçtık üçün küröşöt,
Mañday terler tamgan jerge gül ösöt.
Saltanattuu birinçi May tüspöldüü
Biz eñsegen, biz baratkan keleçek.
Kulaç urup tolkununda jırgaldın,
Sızıp baram kanatında ırlardın.
On miñ jılga aytıluuçu söz bolot.
Atak-dañkı biz jaşagan jıldardın!

GÜL ÖSTÜRÖT

Küçüñ barda keltir köçöt, östür bak!
İz kaltırsın sen jaşagan uşul çak.
Ar nersenin öz ubagı bar tura,
Utturabız bul çındıktı unutsak.
Küçtüü çagıñ ötüp ketet köp turbay,
Bir kezdegi jaştıgıñday juk kalbay.
Art jagınan jetip karmaym deysiñbi,
Azoo maldı karmaganday kutkarbay.
Mezgil kaçsa aga jetüü bolbogon,
Bir böksörgön oñoy menen tolbogon.
Kün ötkörböy iş bütürgön azamat
Konuşuna gül östüröt solbogon!

TAÑ KALUUNUN SEBEBİ

Bütün nerse turat este:
İlgeri men bala kezde
Koy jayıttan maarap kelçü
Ar kün tüştö, ar kün keçte.
Azır koylor nege bötön?
Oozun açıp kelet eken.
Unçukpastan, maaraşpastan.
Kozular da emet eken,
Unçukpastan, maaraşpastan
Unçukpay karayt asman...
Körsö dülöy bolgon tura
Kudaybergen bul sözdü aytkan.
ER KİŞİ

Jarabay uluu jumuşka,
Jarabayt kalıs turuşka.
Koşomat aytıp ulukka,
Bölüp jarmay urukka,—
Bul jaman adam belgisi.
Alıs, jakın baarına
Birdey bolot er kişi.
Artsa köp jük kötörgön
Pildey bolot er kişi.
Tandabay semiz, arıgın
Tegiz çaçkan jarıgın
Kündöy bolot er kişi!

JAMAN ADAM

En jamanı adamdın
Eki jüzdüü şermende.
Al jürbösün jergeñde.
Koşomat kılıp jügünöt,
Kol kuuşurup bügülöt
Uluktardı körgöndö.
Karıptarga karabayt,
Karız bergenge jarabayt.
Jaman işti jeribeyt,
Jakşı söz aytsañ eribeyt.
Aga, tuugan büt ölsö,
Eç nersesi kemibeyt.
Jakşılık kılsañ, kubanbay
«Karap turgun, seni...» deyt.
Kum çaçıp kara közüñö,
Jamandık işteyt özüñö.

SAYRA TAÑŞIP

Şañkılday ber, tañşıy da ber, komuzum
Kırgız toosu senin ata konuşuñ.
On miñ türkün özgört bilseñ küküktün
Jan jırgatkan jagımı köp dobuşun!
Mukamıñ ay... Sanat küüsün çertkende
Nıyazalı tiygizgen da kol uçun!
Sayra tañşıp jayıttardın keñdigin!
Sayra tañşıp koy bakkandın erdigin!
Sayra tañşıp bizdin erkin zamandı,
Bardık adam bardık işte teñdigin!
Ay jetpegen alıskı too artında
Sen bolbosoñ es aldırat eldi kim?
ÜÇ NERSE

Ata Jurtum menin süygön tünögüm
Ata Jurtum tuura menin jürögüm.
Ata Jurttun erkindigi keñdigi
Tübölüktüü bolso eken dep jürömün.
Tınçtık bolso, örttönbösö eç nerse,
Uşul menin eñ birinçi tilegim.
Ekinçisi: oyloym bardık keregin.
Kurt jabışıp kuuratpasın teregin,
Kurgakçılık sargaytpasın jer öñün.
Az debesten birden maşak teremin,
İştep tınbay, tapkanımdı büt boydon
Ata Jurttun kampasına beremin.
Üçünçüsü, dagı mınday maksatım
Ötö jakşı! Oyloym kimge jakpasın:
Bardık işte, bardık jerde uul, kızım
Menden artık Ata Jurtun jaktasın!
Ata Jurtka berip tergen pahtasın
Ata Jurtu süygön ırdı jattasın.
Uşul üçöö tınç koyuşpay janımdı.
Uşul üçöö tolkutuşat kanımdı.
Kün-tün birdey es aldırbay oylontup,
Jalbırttatat işke şıktuu jalındı.
Ata Jurtka, saga taalay, bak bergen,
Arnagın deyt alduu-küçtüü çagındı.

«ARAŞANDIN» AVTORUNA
Sasık tumoo degendi,
Sırkoolordu ar kanday,
Kol menen alıp salganday
Jok kılat eken balzamın,
Alkışın uktuñ kançanın.
Seni oyloo kıyın tan kalbay,
Seni körsöm, Arstake,
Isık-Kölgö barganday,
Bütkön boy sergip, es alam,
Çaalıguudan öç alam...

ORUS PEYLİ

Öz oyum menen keneşem:
«Emnelerge teñesem?»
Jeri keñ desem orustun,
Jerinen peyli keñ eken.
Jılıtkanı jagınan
Ot eken öçpöy jagılgan.
Orus menen dos bolsun
Kişilikti sagıngan!
Ayköldügü jagınan
Aşıp tüşöt baarınan.
Kıynalsañ oorup kokustan,
Karayt ketpey janıñan.
Aybattuu turup arstanday
Meerimdüü, boorkeç atañday.
Üyrülüp tüşöt üstüñö
Özüñdü tapkan apañday.
Kıyın kezde, baatırıñ
Ayabayt keñeş-akılın.
Al saga bergen jardamdı
Beralbayt eç bir jakınıñ.

ÖZ ÜYÜM

Kızıl ayant saltanat,
Kubanıp karayt çar tarap.
Ir jañırgan jürüştör
Uşul jerden baştalat.
Bul jer menin öz üyüm,
Karegi kara közümün.
Moskvaga arnalgan
Jarmınan köbü sözümün.
Aşkanga çeyin otuzdan
Baldarım mında okuşkan.
Uruşuu üçün kelçümün
«Üç» alıp kalsa kokustan.
Könüpmün bala çagıman,
Körbösöm bir kün sagınam.
Otursam bir az es alıp,
Çıkkım kelbeyt bagınan.
Ukmuş taştan jasalgan,
İçi, tışı jaşargan.
Metrodo baratsam,
Janım jırgap es alam.
Maksim Gorkiy köçösün
Karabay kantip ötösüñ?
Körgön sayın jetilip,
Körgön sayın ösösüñ!
Kızıl ayant saltanat,
Kubanıp karayt çar tarap,
Oyu jaman buzuku
Karay albayt, jaltanat.

DAL OŞOL...

Korkoktordon bolbodum,
Kıyının bastım joldordun.
Kızıl kırgın jıldarda,
Moskva, seni korgodum.
Jeksurdun tankın uram dep
Jılanday jerde soylodum.
Kansırap jatıp añgekte
Lenindi kança oylodum.
Özüñdü süygön jagınan
Dal oşol jolbors boydonmun!

ÜNGÖ SALAM

Kün astında jarkıragan jerdemin,
Kusa bolboy erkin iştep terdedim.
Jemiş bagın emgek menen östürgön
Eç bir joogo aldırbadım, berbedim.
Ot sıyaktuu küyüp turgan öçpöstön,
Bardıgı teñ turat esten ketpesten.
Esten ketpeyt kırk birinçi katuu jıl:
«Je tügöndük, je köñtördük biz» deşken.
Jeksur keldi, karşı turdum, şaşpadım,
Jelmoguzdun başın jançıp taştadım.
Faşizmdi jelmoguzday kulattım,
Bayagıday açık bügün asmanım!
Lenin tuusun jelbirettim düynögö,
Ir jañırdı şattık toldu üylörgö.
Tañşıp sayrap, maktap küçün dostuktun,
Irçı kuştar olturuşat güldördö!
Men ar kaçan baktım menen maktanam,
Bardık nersem keptey menin başkadan.
Menin ölköm jer betine tiygen kün,
Jarık berip tük eç kaçan batpagan.
Kün astında gül jıttangan jazmın men,
Kubargandı tük bilbegen jaşmın men.
Konuşunda erktüü sovet elimdin
Baarı bışkan bak eşigin açtım men.
Kusa bolboy, kuunak jürüp köngönmün,
Uçup, konup, güldörünö jergemin.
Kubuljutup üngö salam miñ türkün
Oyu muhit partiyanın emgegin!

ESTE KALGAN BİR KÜN

Kança jıldar ötüp ketti çubaşıp,
Kança suular deñizderge koşuldu.
Birok nege jañjal sözün ulantıp,
Uşul küngö jıyalbaymın oozumdu?
Esten ketpeyt, aytkım kelet soguştu,
Tıtılganın venger jeri bombadan.
Aytkım kelet kündö kança ok uçtu,
Kalbaganın bir da jıgaç sınbagan.
Akırkı jıl... Apreldin törtündö
Vengriya faşistterden kutulgan.
Kuykalangan kırgındardın örtündö
Kan içeer joo jan algıçtay jutungan.
Tanktı tanktar türtüp jıgıp baratkan,
Kimdin kança jogotkonun sanatkan.
Oşol kündör turat menin esimde,
Jer ontogon soguş salgan jaraattan.
Venger dosko: «Kayır emi, koş!» — degem,
«Senin üyüñ çır-çataktan boş», — degem
«Jıgılgandı süyöp öydö turguzup,
Alga karay ataandaştan oz!» — degem.
Jetip sogup faşistterdin kaçkanın,
Tutkun kılıp ok atalbay şaşkanın.
Köpköndüktön kök tikteşken jeksurdun
Dalayının salandatkam baştarın.
Oşol künü ötköm venger çeginen,
Okop kazıp Avstriya jerinen,
Kıykırganmın büt aalamga jar salıp:
«Jeñiş tuusun jelbiretem emi men!».

SENİ MENEN

Kara taanday joo kelgende batıştan,
Korkup kaçpay, astın tosup atışkam.
Kavkaz toosun kalkalagam aldırbay,
Kança jerdi boşotuuga katışkam.
Odessanı baskınçıdan kutkargam,
Tiraspoldo öç alganmın duşmandan.
Ukraina al kündördü unutpayt,
Kutkarganbız kanga toybos juttardan.
Avtomatçan kaçkan joogo jetkenbiz,
Ötük çeçpey dalay suudan keçkenbiz.
Tamga misal jüröktörgö basılgan,
Uşul kündö este turat ötkön iş.
O, jaştıgım, mıltık bolup atılgan,
Baatırsıngan döönü kayra kaçırgan!
Ajıratıp köpköndördü akıldan,
Ajıdaardın oozu bolup açılgan!
O, gül açkan jaş kayınday jaş çagım!
Seni toluk kan maydanga taştadım.
Korktu debe jan algıçtın sürünön,
Jandı saktap, seni taştap kaçpadım.
Buga kübö ay çalkıgan asmanım,
Irın sozup jatkanım jok başkanın,
Seni menen bütögömün şiretip
Dalay joldun tank sındırgan taştarın.

1418 KÜN

Bir miñ tört jüz on segiz kün ok attık,
Bir min tört jüz on segiz kün jol bastık.
Bir min tört jüz on segiz kün uktabay,
Basıp kirgen jan algıçka kör kazdık.
Bir miñ tört jüz on segiz kün tireştik,
Bir min tört jüz on segiz kün küröştük.
Bir miñ tört jüz on segiz kün dem albay,
Bomba menen, tanktar menen süylöştük.
Bir min tört jüz on segiz kün kan keçtik,
Balçık keçtik, ottu keçtik, kar keçtik.
Büt jer jüzü jatsa dagı örttönüp,
Bul azaptan kutular kün bar deştik.
Kolun üzüp kişi soyguç jeldettin,
Jok boluudan biz saktandık jer betin.
Adamzattı kara tündön kutkarıp,
Biz atkardık çın baatırdın mildetin.
Bir miñ tört jüz on segiz kün köñülgö
Tamga baskan, öçpöy turgan ömürdö.
Köödöndön kan, mañdaydan ter, közdön jaş
El tökkönün kim çıgarat tögüngö?
Bir miñ tört jüz on segiz kün ot jangan —
Köp million jigit joogo attangan!
Köp million... Bardıgının attarı
Baatırlardın tizmesine kattalgan.
Bir miñ tört jüz on segiz kün — çoñ tarıh,
Barak açıp karagıla añtarıp!
Ir jazgıla, sürötün da tartkıla,
Duşman kaçsın karay albay jaltanıp!

KOLUÑDU TART

Begin, senin kılmışıñ sıybayt jerge,
Kırgın saldıñ ömürdü süygön elge.
Koñşulardı dürbötüp, ört çıgarıp,
Jumşabadıñ ajaldı sen kimderge.
Palestina arabı küngö küygön,
Bak östürüp, mal bagıp, terin sürgön,
Tınç jaşagan el ele, oşonu da
Tentittiñ sen kubalap üylörünön,
Jiniñ kurçup mizindey ustaranın,
Koydoy muuzdap dalaydı uypaladıñ.
Otko taştap tirüülöy çırkıratıp
Naristeni şıyraktay kuykaladıñ.
Jibergendey ok atkan kemelerdi,
Jaş bala da duşmanga teñelebi?
Booruñ nege açıbayt momundarga?
Ayabaysıñ sen nege enelerdi?
Jeldetteriñ Beyruttu atıp jatat,
Janı tattuu dalaylar kaçıp jatat.
Dalaylardı tam kulap basıp jatat,
Dalay ölük kömülböy sasıp jatat.
Siriyalık, bul saga, neden jazgan,
Buzdu bele üyüñdü surabastan?
Livandıktın künöösü kaysı degi
Sen kıyratkan kalaada sulap jatkan?
Mınça nege kuturduñ oylonboston,
Eç kanday küç jok öñdüü joluñ toskon?
Bar deysiñ go Pentagon kuralga bay,
Baş keseerlik işiñe oyun koşkon?
Reyganga işenseñ jañılasıñ,
Bombañ okşop özüñ da jarılasıñ.
Tel-Aviviñ Beyruttan jaman bolup,
Ökümünö tagdırdın bagınasıñ...
Jüz million arab bar aylanañda,
Partizan köp toolordo, talaalarda.
Elder kança çındıktı talap kılgan?
Uktap körçü tınç jatıp alar barda...
Jazalanbay kalbagan kılmış kılgan,
Öç aluu bar baş kesken kılmıştuudan.
«Kan içeer» deyt, özüñdü, sura, Begin,
Kalıs sözdün avtoru jumuşçudan.
Arabdı süy debeybiz, Begin, seni,
Bolsun deybiz ar kanday iştin jönü.
Toktot daroo jönü jok jırtkıçtıktı!
Ata berbe künöösüz körüngöndü!
Jakın Çıgış kançalık ölüm kördü,
Jeteer kandın uşunça tögülgönü.

ÖZÜM BAŞTAP

Törölgönbüz jaşoo üçün,
Obon sozup, kıyak tartıp,
Oynop, külüp kündöy jarkıp,
Kubantuu üçün jaştardı bütün.
Törölgönbüz jaşoo üçün,
Toogo çıgıp, deñiz boylop,
Erkin iştep, erkin oylop
Güldötüü üçün büt jer jüzün.
Suu jetpegen güldöy solboy,
Tük eç kimdin kulu bolboy,
Erkindikti joodon korgoy
Jaşoo bizdin tüpkü maksat.
Korkoktordu üygö taştap,
Küzötkö çıgam özüm baştap.

KÖBÖYTPÖSÜN

Jaktagıla, saktagıla tınçtıktı!
Irgıtkıla avtomattı, mıltıktı!
Jok kılgıla neytronduu bombanı,
Akıl-üygö keltirbesin kırsıktı.
Menmensinüü kalgan uçur jaraşpay,
Dostoşkula duşmandarça karaşpay!
Kaalasañar adam okşoş jaşoonu,
Tüz baskıla tuura joldon adaşpay.
Birikkile jerdin üstün talaşpay,
İş bolobu jakındaşpay, janaşpay.
Kanday jakşı kol karmaşıp bir baskan
Eçak bolgon çataktardı sanaşpay.
Ötkön işter kılçaybastan öttü da...
Eseptebey ört jalmagan çöptü da,
Jogotkula «soguş» degen sözdü da
Unutkula alınbagan öçtü da!
O, zamandaş, sez talaşpa, unçukpa!
Japjaş böbök jaşoo kerek tınçtıkta.
Ay çalkayıp, jıldız jaynap turganda,
Eldi tınç koy, özüñ dagı tınç ukta!
Jaktagıla, saktagıla tınçtıktı!
Irgıtkıla avtomattı, mıltıktı!
Jok kılgıla jarıluuçu zattardı,
Köböytpösün ansız da köp jırtıktı.

EL JAŞAGAN DÜYNÖDÖ

Tınçtık bolsun el jaşagan düynödö,
Tınçtık bolsun çırak jangan üylördö!
Kök şiberde soguş otu küybögön
Köpölök da konsun türkün güldörgö!
Çoçubasın kelin beşik termetken!
Bozoy dagı murut çıgıp er jetken.
Atın tokup, jooker kiymin kiyinbey,
Er attansın jumuştarga terdetken.
Tilegenim jalın çaçkan jaştarga:
Tınçtık bolsun ay-jıldızduu asmanda!
Ubayım jok, jürök oorur kaygı jok,
Jaştık, süyüü ugut bolsun dastanga!

JÜRÖT ÖLBÖY

Ene tuusa uuldardı arstanday,
Kastaşkanga nayza sungan jaltanbay,
Kim tuudu eken koyön jürök korkoktu,
Korgologon kan maydanga attanbay?
Joonu sürüp, erdigine maktanbay,
Üydö kalıp, janın bakkan kartañday,
Kançalar bar jaştarın da özgörtkön,
Baatırdıgın kelin-kızga körsötkön,
Akmaktıgın, arsızdıgın bilişpey,
Çın jırgaldı taptık deşken töşöktön.
Jüröt alar uyalışpay, ölüşpöy
Kampayışıp saman jegen ögüzdöy.

MİLİTsİONER

Er-azamat jigitterdin jakşısı,
El içinde tartiptüülük sakçısı.
Militsioner. Sen atkargan bul kızmat
Dürbölöñsüz jaşagandın baktısı.
Sen bar üçün aysız tündö korkposton,
Erkin basam, eç jerde jok jol toskon.
Jogoluştu koldon julgan şümşüktör
Eç maksatsız zöökürlördü toptoşkon.
Sen emey kim, ak emgekti jaktagan?
Sen emey kim, şaar tınçtıgın saktagan?
Sen bar üçün köñülüm tok üyümdön,
Seni menen sıymıktanam, maktanam.
Er-azamat jigitterdin jakşısı,
El içinde tartiptüülük sakçısı.
Militsioner. Sen atkargan bul kızmat,
Dürbölöñsüz jaşagandın baktısı.

MENİN ÖMÜR BAYaNIM

Atam ölüp, enem ketip, jaşıman
Men kolumdan taalay kuşun kaçırgam.
Başkalarga tiygen kün da jarıgın
Menden alıs buluttarga jaşırgan.
Erkeletken ata sözün ukpagam,
Kanatım jok, ergip kökkö uçpagam.
Koy çetinde töönün komun jazdanıp,
Taybas menen kuçaktaşıp uktagam.
Buuday nanın körgöm, birok jebegem,
Etti bolso eç kim maga berbegen.
Kebek, anan atalanı katıksız
Şıbagama bay katını «me!» degen.
Şorduu janday bul düynögö bir kelgen
Çındık sözdü aytuudan da iymengem.
Birok menin kursagım tok boluçu
Kün üç ubak bay kamçısı tiygenden.
Ornogondo sovetterdin biyligi
Maga dagı altın kirpik kün tiydi.
Taalay kuşu kondu menin koluma,
Murun meni kordogon bay üñküydü.
«Jok» degendi bilbeyt azır baldarım,
Başkanın da bilbeyt açka kalganın.
Irdamak jok mañdayınan ter tökkön
Jetişpegen naçar turmuş armanın.
Eç kim bolboy açkasınan kezergen,
Too kulatkan döö çıkkan kez beçelden.
Çöp çıkpagan kaktoo kalbay, jar kalbay,
Büt jergebiz gül oronup bezengen.
Bul jaraşık kubandırgan adamdı,
Bardık jaktan jetik kılgan balañdı.
Ölkösündö sovetterdin kün tüspöl
Uşul menin köz aldımda jaraldı.
Kuttuu jerde jırgalga bay kün tuugan
Orus, kırgız kuçaktaşkan bir tuugan.
Men da jüröm arasında köp eldin
Bak üyünün ken törünö umtulgan.
Menin ölköm tolukşugan çagında,
Irçı kuştar tañşıp tınbayt bagında.
Kenen düynö büt adamzat eñsegen
Biz tarapta, leninçilder jagında!

IR BERMETİ

Biröö aytat: «Köl boyunda ır jazam».
Biröö aytat: «Too boorunda ergiymin,
Dobuşum da biyik çıgat ırdasam».
Küçü, şıgı ar başkadır ar kimdin?
Men ır jazgam blindajda oturup,
Kubangandan körüp joonun kaçkanın.
Ottu keçip bara jatıp jazgamın
Ottoy jangan çın erdiktin dastanın.
Kış çildede ay-talaada tolkundap,
Irdagamın eñsep tınçtık kündördü.
Şañga bölöp ay karañgı tündördü,
Ir kılgamın ura-a-lagan ündördü.
Stol kayda, çırak kayda al kezde,
Kagaz kayda, kalam kayda kelişken?
Turgansıgam kün batpagan beleste,
Ir jazganda ümüt üzböy jeñişten.
Azır dele kiçinekey bölmödö
Üngö salsam jaratuuçu emgekti,
Neçen türkün gül açkanday jer beti,
Tizilüüdö kanattuu ır bermeti.
BAATIRSIÑ DEYBİZ

Küçtüünü körüp şaşpagın,
Kolu köptön kaçpagın!
Korgoym dep kara janıñdı,
Kasıña eşik açpagın!
Ay karañgı tündörü,
Miñ koygo tiet bir börü.
Biz dele kızıl kırgında
Ötkördük kança kündördü.
Tanktarı jaynap kırdı
aşkan,
Zambiregin ırdatkan,
Miñ faşistke bir Kubat
Ok atkan korkup turbastan.
Kançasın atıp sulatkan,
Kança köp tankın kulatkan.
Men dele nayza sungamın,
Karap turbay ıraaktan.
Jeñdirbeyt küçün toptogon,
Jeñişke jetet korkpogon.
Baatırsıñ deybiz jookerdi,
San joogo mıltık oktogon.

BİZ KÖRDÜK

Oyun buzup jaşınan,
İynine mıltık asıngan
Aç köz faşist nemetstin
Jırtkıçtıgı aşıngan.
Alganday çeçip içigin,
Terisin sıyrıp kişinin,
Altının kırıp tişinin
Üylörünö taşıgan.
Söögün örttöp, kül algan,
Bazarga satıp, pul algan.
Etinen samın jasaşıp,
Andan da payda çıgargan.
Kız çaçın kırkıp alışkan,
Matratska salışkan.
On miñ türkün şumduktun
Bardıgına barışkan.
Birinen biri aldıga,
Ötüü üçün jarışkan.
Oşonun baarın biz kördük,
Dalaydı baştan ötkördük.
Janın kıynayt mülk jıynap aç köz naadan,
Akça surayt şiltebey eki kadam.
Barkı kança altındın jezdey sarı,
Barın bilet akılı jetik adam.
Jupunu jürüü sapatı akılmandın,
Maldı körüp duşmanga satılbagan!
Oñoy emes aldıga ötüü degen,
Oñoy emes çındıktı sezüü tereñ.
Akın bolsoñ şaşılbay karay bilgin
Öz ırıña başkanın közü menen!
Sen oşondo bardıgın tüşünösüñ!
Taamay körüp ırıñdın küçün özün.
«Özüm menen kesipteş başkalardın
Ortosunda turam» dep maktanbagın!
Ötö albasañ baarınan ozup alga,
Uzak jolgo jön ele attanbagın!
Bekem turuu ortodo maksat emes,
Bilgen adam mışıktı arstan debes.
Körgöndördün bardıgı bala kezde
Unutulbayt, ölgönçö kalat este.
Jazalbaymın köñüldün kagazına,
Jañılıktı kee künü karap keçke.
Jaşı ötköndün kemtigi uşul eken,
Jazıp kalar tetigi buzuk eken.

BAARIBIZ BİRDEY

Aytuu kıyın bir baştan,
Ayılda östüm çırdaşkan.
Ayıpsızdı jaktadım,
Art jaktan karap turbastan.
Köp emes ırlar men jazgan,
Körgöndörüm miñ dastan.
Çındık üçün küröştüm,
Çette karap turbastan.
Kıynalbay altın tapkandı,
Kara janın bakkandı,
Joo kelse kılıç suurubay,
Jaşınıp üydö jatkandı.
Betteşüüdön kaçkandı,
Betbakka eşik açkandı,
Jamandap jakın koñşusun,
Togolok kattar jazgandı.
Buzganday oşol jer öñün,
Baarınan jaman körömün.
Arılsa deymin alardan
Ata konuş öröönüm.
Jetimdin başın sılagan,
Jesirdin alın suragan,
Jırtılgandı bütögön,
Üzülgöndü ulagan.
Kündüzdöy jarık jan-jagı,
Ar kimge tiygen jardamı.
Oylogonu jakşılık,
Oroşon, ayköl adamdı.
Kadırlap artık atamdan,
Körömün jakşı ar kaçan.
Sezemin jırgal başkaça,
Aga bir ır arnasam.
Joomart bar iştep el bakkan,
Jeksur bar elge kör kazgan.
Jek körüü, süyüü ortosu
Ömür jolu men baskan!
Kal tüşpöy jaşıl güldörgö,
Muñkanuu bolboy küülördö,
Jek körüü jok bir gana
Süyüüdön bütsö bul düynö.
Kagışa turgan iş kalbay,
Kaygısız mezgil kıskarbay.
El kurgan jırgal turmuştu
Eç kimden eç kim kızganbay...
Kürüçtöy taza kürmöksüz,
Baarıbız bir jürökpüz.
Jemişin jıynap emgektin,
Armansız ömür sürmökpüz.

AYTA TURGAN SÖZ

( Kırgızga )
Açıp közdü jumgança
Öttü jıldar bir kança.
Tolgon-tokoy iş büttü,
Akın jazgan ır kança.
Baatır öttü el süygön,
Dıykan öttü jer çiygen.
Kempir boldu kız burak,
Tişi jok, erdi kemşeygen...
Jer kaz ketmen sıngança
İşte terdep duñgança!
Antpeseñ ötöt ömürüñ
Açıp közdü jumgança.

ÇAKIRIK KELGENÇE

Baktıbız barda çeçenbiz,
Baktıbız kaçsa beçelbiz.
Kün tiygen jarık düynögö
Beş kündük meyman ekenbiz.
İşteyli, jaşay bereli,
Çakırık kelse keteerbiz.
UYKUSUZ TÜN

Kedey tündö uktabayt, oyunda nan:
Azap tartat, kıynalat açkalıktan.
Bay da tündö uktabayt, oyunda mal
Uuru, börü sagalayt bardık jaktan.
Körgön kim bar tınç uktap jırgagandı,
Körgön kim bar oy basıp sınbagandı?

Tañ atırat tomayak şoru katıp,
Açkalıktan kıynalıp uyku kaçıp.
Tañ atırat bay dagı azap tartıp,
Aş kılalbay jegenin ontop jatıp.
Tük eç kim jok jırgagan bul ömürdö,
Ketpes jırgal köödöktün köñülündö.

ÜYRÖNGÖN ADAT

Uuru menen süylöşsöm:
«Uurdabasa bolboyt» — deyt.
«Uurdabay kursak toyboyt» — deyt.
«Başına bak tuş konboyt» — deyt.
«Uurdagan tokoç tabat» — deyt.
«Ulup-julup ar kimden,
Kor bolboy jandı bagat» deyt.
Soodager menen süylöşsöm:
«Soodager bolgon durus» — deyt.
«Karmaganı kümüş» — deyt.
«Bardık el süygön bir iş» — deyt.
«Soodanı çangan janılat,
Alıp, satıp jügürtpöy
Akça kaydan tabılat?»
Parakor menen süylöşsöm:
Parakor deyt büt eldi.
Jaltıldap tayday süt emdi,
Özün oyloyt itelgi...
«Maga kuday bergen» — deyt,
«Irıskımdı, ençimdi
Aytıp koygon elden» — deyt.
«Alıp satpay, uurdabay
Je para jep jırgabay,
Ötkön kim dep düynödön?»
Tantıraşat bir dalay.
Üçöö teñ sözdön çalıştayt.
Jaşatkan emgek bardıgın
Köñülgö da alışpayt.
MENİN IRIM

Köptü kördüm, birok köptü bilbedim,
Köp ilimdin üyün açıp kirbedim.
Atomdordu taldap körüü jagınan
Ala-tooluk koyçu menen birgemin.
Oşondo da menin atım Temirkul,
Menin ırım esinde jok kimderdin?

İŞENBEGİN

On balanı bagat ata bir gana,
Bir atanı baguu kayda on bala.
Karıdıñbı? Müñküröböy, kıynalbay,
Aluuçunun keleerin küt, jol kara.
Kepin kamda taba turgan al barda,
Kömüşöör dep işenbegin baldarga.

KOLDU ŞİLTE

Uşul beken karılıktın jetkeni? —
Ubayımduu bırış bastı betterdi.
Kıynalbay kör oylogondo betiñdi
Kızdın kolu sılap turgan kezderdi.
Mezgil şümşük müljügöndü koybodu,
Bizdi kança müljüsö da toybodu.
Bardıgına koldu şilte, Temirkul,
Bir da jandı jırgatpagan oylonuu...

DAT BASPASIN

Urunbay taştap koysoñ talaaga sen,
Unutup karmabasañ dalayga sen,
Dat basat kılıçtı da jaltıldagan,
Sürünön kas duşmanıñ kaltıragan.
Dat basat menmensingen jigitti da
Eñ zarıl el işine tartılbagan.
Çettebey özüñ kızıt eldin işin,
El sınayt kıyın kezde erdin küçün.
Ar dayım kalat artta teminbegen,
Kızmatka bütkül oyu berilbegen.
Katardan kalbas üçün jeñin türgön
Kan akkan soguşta da jeñilbegen.
Temingin, seni çanıp at kaçpasın.
Köp jatpa ooruganday üydö bıkşıp,
Kurçuñdu mokotuuçu dat baspasın.

ÖMÜR

Ömür dep aytat adam tirüülügün:
Ot jagıp, suuga barıp jürgön künün.
Oşol çın ömür bolso baarı süygön,
Oyloymun: «Jüz miñ jılga tirüü Lenin!
Mına bul jarkıragan bizdin zaman,
Ömürdün tübölügü al jasagan.
Bügün biz kurup jatkan kommunizm
Emespi ömür üyü al jaşagan!
Lenin bar, Lenin tirüü oyubuzda,
Ot jagıp, jarık çaçat jolubuzga.
«Alga bas, jeñişke bar, toktolbo!» — deyt,
İşeniç tuusun berip kolubuzga.
Elesi kündöy tiyip, şamday janıp
Turganda — dünüyö mol, ayran karık.
Al bagban jemiş bagın östürüüdö
Ulam bir erme çölgö suu çıgarıp.
Ömürdü eseptese köptü bilgen,
Kün emes — işke çıgıp al bütürgön.
Oy, anda bolbos ele adamzatta
Lenindey dañktuu, uzak ömür sürgön!
Bir gana revolyutsiya — jeñgen çındık,
Bar çıgar ömürgö teñ on miñ jıldık!
Jırgaldın Oktyabrda atkan tañı
Leninden baarıbızga tiygen sıylık!
Tilegim: tatınakay böböktörüm
Lenindey öçpös jarık ömür körsün!
Dostuktun, erdiktin künü astında
Tınımsız ömür gülü önsün, önsün!

MUGALİMDİN SÜYGÖN SÖZÜ

Mugalim Sarmat agay köptön beri,
Tögülöt kün nurunday anın meeri.
Baldarın emgekçinin okutuuga
Sarp bolgon büt emgegi, mañday teri.
Taanışpız anı menen köptön beri.
Dagı bir al kişinin jakşı jeri:
Baldarga Lenin jönün süylögöndö
Jazılat kubangandan köñül çeri.
Al aytat: «Lenin dagı bala bolgon,
Mektepte okuganın bütkül kalaa
Söz kılgan jomoktotup eçen türkün,
Lenindey baarın beşke okugula.
«Beş» algan jat jazuudan, ene tilden,
Esepten, fizikadan, grekçeden.
Tarıhtı ır sıyaktuu jatka bilgen,
Marksti al üyröngön okup üydön.
Süröttü, muzıkanı, ırdı süygön,
Kiyimdi taza kiygen, taza jürgön.
Turmuştu jakşı körgön üyrönüünü
Jumuşçu kişilerdin üylörünön.
Köz salgan joldoşuna bir okugan,
Ar dayım jardam berip sabagınan.
Leninde körünbögön jalgız nerse:
Eç kaçan bolgon emes baası «jaman».
Uşintip aytkan sayın Sarmat agay,
Ugabız anın sözün tük jadabay. —
Turgansıyt japjaş Lenin bet aldında,
Sezilet depteriñdi karaganday!

AYaL JÖNÜNDÖ IR

Bilsek da güldöy jaynaşın,
Bilbeybiz ayal kayratın:
Boşonboyt keçke jumuştan,
Çarçabayt tike turuştan,
Ar iştin tabat aylasın.
Oygonot ak tañ öpköndö,
Dem alat çırak öçköndö.
Bir kolu oçok janında,
Bir kolu kolhoz malında.
Uy közdöyt jamgır tökköndö.
Kızılçanı östüröt,
Kampaga buuday jetkiret,
Bir kolu üydö kir jubat,
Bir kolu pahta sugarat,
Beker ötpöyt beş münöt...
Sılık söz süylöp sızılat,
Bir kolu tamak bışırat.
Ekinçi kolu... kılba şek,
Aylanıp aydı jürsün dep,
Sputnik jasap uçurat.
Beşeneden ter ketet.
Bir kolu beşik termetet.
Ekinçi kolu iş kılat,
Eritip bolot küç kurap,
Büt düynönü termeltet!

JÖNÖKÖY KİŞİ

Ak bolotton şiretken
Ak üyün kök tiretken,
Ak tuygundu tünötkön —
Jönököy kişi.
Kazıp kanal çıgargan,
Kök kaltırbay kubargan
Kakşıgan jerdi sugargan —
Jönököy kişi.
Ak buudaydı çaylatkan,
Adırdagı kayraktan
Appak nandı çaynatkan —
Jönököy kişi.
Bakka mömö baylatkan,
Baktın gülün jaynatkan,
Bak bulbulun sayratkan —
Jönököy kişi.
Sırtı suluu kunduzdan.
İçi jarık jıldızdan
Jırgal üyün turguzgan —
Jönököy kişi.
Karaçı kanday kılgan işi!
Jönököy kişi.
Soguştu tilebeyt,
Kanal kayra kakşısın debeyt.
Al kaalabayt jırgal üyü kulaşın,
Ört çalıp bagı kuuraşın.
Jok, kaalabayt! Örtkö berbeyt.
Tınçtık tuusun kolunan
Tük tüşürböyt.

SARI BARPI

«Sarı barpı» küü kanday
Niyazalı tañşıtkan.
Muñun aytıp turganday,
Ukkan jandı jaşıtkan...
Çertmek boorun karatıp,
Batırat oygo ar başka.
Alsıratıp baratıp,
Çakırat kayra karmaşka.
Boşogon jandı çıyraltat,
Nımşıgan boydu sergitet.
Çaalıkkandı es altat,
Talpınat kökkö, ergitet.
Çokup sal deyt közdörün
Toybogon aç köz jılandın.
Ençisi emes özgönün
Bulbul uya şıraljın!..
Uçkun deyt erkin kırgıyday,
Kötöröt biyik asmanga.
Özgöçö uzun şırgıyday
Ömür tileyt jaş janga.
Oyloymun: «Uksa bul küünü
Tiriler ölüp baratkan!»
Körsötkön eken ülgünü
Uşul küünü jaratkan.
Ukkan sayın es alam,
Ukmuş küü kuştay sayragan,
Ukkan sayın jaşaram,
On beşke kelip kayradan.
Baktıluuga ötkön küü
Baktısı jok muñduudan.
Jadasamda bulbuldan,
Jadabaym munu uguudan.
«Sarı barpı» küü kanday
Nıyazalı tañşıtkan.
Ukmuş küü, çıgıp turganday
Ömürdü süygön aşıktan.

İŞENGİN

Atak-dañk özü kelbegen,
Akçaga biröö berbegen.
Toktogul ırçı aytkanday
Er jigit körkü el menen.
Elge arna kayrat, küçüñdü.
El baalayt senin işiñdi.
El eskerip kadırlayt
Artıñda kalgan iziñdi.
Bek bolsun deseñ üzöñgüñ:
İşengin elge, işengin!

UKKUM KELET

Körgüm kelbeyt jaş suluunun ıylaganın,
Güldöy çagın kaygı tepsep kıynaganın.
Köz jumbasın süyüp algan jan birgesi,
Künü batıp jaşırbasın nur jamalın.
Kur degende kündö bir maal ukkum kelet
Kuunap, jırgap öz taalayın ırdaganın.

BİLGİÑ KELSE

Uktap jatsañ körböysüñ tañdın atkanın,
İçip alsañ körböysüñ kündün batkanın.
Anda senin ötöt beker ay, jılıñ,
Kayda senin ömür daamın tatkanıñ?
Kanday sonun dastorkongo karagan
İştep keçke, çarçap kelip açkarın!
Bardıgın kör, çekenden ter agızgan,
Bilgiñ kelse körgön künün başkanın.

KÖPPÜ DEYMİN

Dalay jıldar öttü şorduu başımdan,
Azaptardı kança tarttım jaşımdan.
Jılañaylak çok baskan kün jan kıynap,
Köppü deymin başımdagı çaçımdan.
Taş talkalaar küçtön tayıp kalganda,
Uçup, uçup çalgın kanat talganda.
Oturmın közü kızıl bürküttöy,
Akıl aytıp sözüm ukkan baldarga:
— Adal emgek ketpes döölöt adamga,
İş bütürböy ay ötpösün armanda.
Erdik körsöt el başına kün tüşsö,
Men sıyaktuu baktıluu bol karganda!

IRAAZIMIN

Kıymıldarga alım barda,
Kökürögümdö janım barda.
Baştagıdan az bolso da
Jürögümdö jalın barda,
Kıykırgım kelet too jañırta
— Iraazımın baarıñarga.
Aylanamda turuşkan,
Özümö köñül buruşkan.
Tañdan keçke jürsö da
Boşoboy kolu jumuştan,
Irlarımdı okuşup,
Obonumdu uguşkan,
Jamandıktı jek körüşüp,
Jakşılıkka kol sunuşkan
Adamdarga ıraazımın.
Alar kençi kubançımdın.

DUŞANBA

Köçölörü jaltırayt,
Aynektüü üylör jarkırayt.
Jagımduu jakşı küü çertip,
Janında çoñ suu şarkırayt.
Aylanası jemiş bak,
Alıptır türkün gül kurçap.
Çaalıkkan kişi kumardan
Çıga turgan bir jıttap...
Külüp turat bul kanday,
Kün suluu köñül burganday.
Karap koygon kişinin
Mookumu kana turganday.
Körkü başka, jaykalat,
Küüdön boyuñ çaypalat.
Bulbulday ırçı kuştardın
Mekenindey baykalat.
Jumuşçu kalktın konuşu,
Tajigi menen orusu.
Bir tuuganday boluşu,
Taalaydın çalkıp toluşu.
Rubap, dutar küü kurap,
Küü tañşıp talı jıgılat.
Rudaki, Saadi, Hafizdin
Irları şañduu ugulat...
Kim almaşsın altınga,
Kalk jetken kadır-barkına.
Isıktıgı bolboso,
Köçürüp ketçü şaar tura.

KARASAM

Karasam kırgız jerin şaşılbay jay,
Gülgö bay, şiberge bay, suularga bay.
Kölü köp, kar jamıngan tooloru köp,
Kızıgıp karayt köktön kün menen ay.
Karasam kırgız elin şaşılbay jay:
Oygo bay toonun taza abasınday.
Irga bay aytıp bütküs Manasınday,
Taalayın saktayt közdün karasınday.

JİYDE BURAK

Jiyde burak, jiyde burak!
Jazda kelsem astıña jıpar surap,
Tarmal butak iyilip suluu kızday
Ayabastan atırdı çaçıp turat.
Jiyde burak, jiyde burak!
Jatkanım jok tübüñö çöpkö sulap...
Seni tigip östürgön kambıl bagban
Süygön elge süyüünün jıtın sunat...

KİÇİNEKEY SARI KIZ

Barmaktay bolgon sarı kız,
Baarıbızga darı kız.
Taalaybekke kötörtpöy,
Talaşabız baarıbız
Jürögübüz, janıbız —
Jürüp turgan kanıbız,
Jayı-kışı, künü-tünü
Jarkıragan tañıbız,
Janıp turgan şamıbız —
Baarı sensiñ, sarı kız,
Seldiretpey, çıyraltkan
Sensiñ kubat alıbız!
ARIK KIZ

Kiçinekey arık kız
Beşenesi jarık kız.
Uul bolboy kaldı dep
Uşunu beker çanıppız...
Üyröndü tilin kırgızdın,
Ünü biyik bul kızdın.
Tañşıp turat bulbulday,
Atın bilet jıldızdın.
Barmaktay bolgon jırgalım,
Bilet orus ırların.
Kubanamın körgöndö
Kükükçö sayrap turganın.
Koşomatçı debegin,
Kuçaktayt moynun enenin.
Atakelep çakırsa
Eşikten kayra kelemin.
Degenine könömün,
Çekesinen öbömün.
Öpkön sayın ömürdün
Öçpös jazın körömün.

ALLİTERATsİYa

Jaşamak jok jay barakat jaşıñdan,
Jarkıragan jay jarıgın jaşırgan.
Karañgılık kaptap kirip kelgende:
Kayrat kılgam, karuulaşkam, kaçırgam!
Kastaşkandın kabırgasın kıyratkam,
Taalayımdı talaşkamın tınbastan.
Jortok jılkı joo joluna jaraybı,
Külüktördöy kıyın kündö kırdı aşkam.
Çarçasam da, çaalıksam da çökpögöm!
Köñtöbögö kömülbögöm, köktögöm!
Kırsık kıyşık küçötköndö kastıgın,
Öçöşköndöy öörçügömün, öçpögöm!

APAMA

Apakebay, akıñ köp mende senin.
Dañgır jolgo çıgardıñ... jetelediñ...
Kartaysam da uuluñmun, kelet menin
Jıttap senin töşüñdü, erkelegim.
Unutpaymın özüñdü, apakebay,
Unutsam da bardıgın körgöndördün.
Dat baspagan oyumdun altınınday
Esebine koşpoymun ölgöndördün.
Apakebay, tirüüsüñ köñülümdö,
Jarık çaçkan kündöysüñ tiyip köktön.
Men enelüü balamın ali küngö,
Eske tüşsö meerimiñ maga tökkön.

APENDİ

Apendi joldo baratkan...
Aldınan çıgıp üç atçan,
Art jagın oylop turbastan,
«Atıñ kim?» dep suraşkan.
Apendi şaşıp baratkan
«Atım Kuday» dep aytkan.
Aldınan torop: «jür!» degen,
Atçandın biri jarakçan.
Ak sarayga jetkirgen:
— Aldayar, hanım,—dep kirgen,—
Uşundan ukkan ukmuştu
Ukpagan elem eç kimden...
Kapırdın başın alayın,
Kurmandıkka çalayın.
Kudaydı şıldıñ kıldı bul,
«Kup!» deñiz, kanjar malayın.
Aytpasa şoru kurbaybı,
Aşıksa kuday urbaybı.
Baş kesmey bar bolso da,
Til kesmey jok turbaybı.
Kol kuuşurup Apendi,
Çögölöy tüşüp, bügüldü:
— Unçukpay ölüp ketembi,
Ugat kim menin ünümdü!
— Ayt sözüñdü! — dedi han.
— Atıñ kim? — dep, bul adam
Astımdan tosup suragan,
Aptıgıp ayttım men arañ...
«Kuday bergen» öz atım,
«Kuday» dep jarmın tez ayttım.
«Bergenin» ayta elekte,
Bekemin kördüm tuzaktın...
Ayttırbay sözdün akırın,
Aydap aldı «baatırıñ».
Tekşer, hanım, kimibiz
Buzuppuz aktın çatırın?
Köñül açtı külüp han,
Kalıstık bolsun uluktan.
Ulugu kalıs bolboso,
Urmat jok közü jumuktan...

BABIRGA

(«BABURNAMENİ» OKUP)
Bay bolduñ, padışa bolduñ, baatır bolduñ,
Terisin duşmandardın tetir soyduñ.
Jıl öttü çöptöy kuurap, güldöy solduñ,
Kara jer, karañgı kör jatkan orduñ.
Han başıñ kul başınday çirip jerde,
Taajı, tak, bak bergen jok şorduu elge.
Düñ bolgon baş kesüüdön, kan keçüüdön
Atak-dañk çañday ızgıp uçtu jelge.
Ne taptıñ toktoo bilbey jutunuudan,
Alkıñdı agıtuudan, uçruudan?
Bir dagı oylobopsuñ jakşı iş jogun
Aç közdük tutkununan kutuluudan...

AŞIKTARDIN MEKENİ

Bulbul tañşıp, kükük muñduu küü çalgan,
Bürküt şañşıp, ular toodon ün salgan.
Menin jergem aşıktardın mekeni,
Süyüü ırın ayperiler tıñşagan.
Kiyik otu kilem bolup töşölöt,
Körktüü jügün alp too özü kötöröt.
Jumşak jeli jan sergitken keñ tördö,
Gül suluusun tandap konot köpölök.
Gül aralap erkin öskön jaljalım,
Gül turmuşta joktur senin armanıñ!
Bardık kezde kötörösüñ sen dagı
Bak-taalaydın Balkan toodoy salmagın.

SARI-ÇELEK TÜNÜ

Suu şarkırap askadan,
Ün çıkkansıyt taştardan.
Çıbırçıktayt köl beti
Ay turat tiktep asmandan.
Serüün jumşak jel jortot,
Sezimderdi oygotot.
Atır jıt añkıp güldördön,
Ar nerseni oylontot.
Ar jaktan, ayıl çetinen,
Bir uksañ çıkpas esiñden,
Şañk etet dobuş jagımduu...
Kız-kelinder «esirgen».
Kuş uykunu çanışkan,
Selkinçek kurup alışkan.
Barbaybı jetip al jerge
Kur emes jigit namıstan.
Selkinçek tebet, jırgaşat,
«Bekbekey» aytıp ırdaşat.
Kez boluşup koroogo,
Kız, boz ulan bir basat.
Baykaganga bul lazzat
Birde jırgal, birde azap.
Bolgondoy estüü miñ jaşap,
Birin-biri sınaşat.
İşenüünü suraşat,
Mürülörün kınaşat.
Jıgılbay basıp güldördü,
Arañ-arañ çıdaşat.
Suu şarkırap askadan,
Ün çıkkansıyt taştardan.
Çıbırçıktayt köl beti,
Ay turat tiktep asmandan.

JAZDA

Küzdö çeçken jaşıl tonun,
Jamındı kayra bak-darak.
Karaçı, düynö kanday sonun,
Jaşındı gülgö alma bak!
Özgöçö bir toy tüşköndöy,
Aarılar gülgö konuştu.
Kança köp şire soruştu
Açıkkandar toyuştu.
Uya salıp kanattuular
Jürüşöt baktın başında.
Taş urba, Almaz, kaçırba!
Bardıgı jakşı jazında!
Bardıgı bürdöp gül açat,
Butak monçok tagınat.
Kögöröt baarı, jañırat,
Türkün boyök tagınat.
Adam gana karıgan
Jaşarbayt jazda kayradan,
Gül dagı açpayt jaynagan,
Bak bolboyt mömö baylagan.

İŞ JÜZÜNDÖ

«Jakşı bol!»— dep miñ aytasıñ balaña,
Jadaganday kulak salbayt al aga.
Bir da sözüñ dabaa bolboyt jaraga,
Aytkanıñdın baarı ketet talaaga.
Aytpay ele, iş jüzündö sen özüñ
Körsöt aga jakşı sapat mömösün!
Adamzattın kurt tüşpögön köçötü
Öz bagıñda, öz koluñdan kögörsün!
Tuura süylö, tük eç kimdi aldaba!
Tüz baspagan parakordu jandaba!
Kolhoz koyun uurdap soygon tuugandı
Karmap bergin, bekitpegin daldaga.
Taza bolgun kün nuruna juuganday,
Taza jürgün jaman işke bulganbay!
Bütkül elge jakşı jagıñ körünsün,
Biyik bolgon tuu çokuda turganday!
Balañ saga sıymıktanıp karasın,
Jakşı josun eelesin büt sanaasın!
Jaykı küngö teñeştirsin özüñdü
Jarkıratkan kırka toolor arasın!
İşteyt bala körgöndörün künügö,
İştegendi ata-enesi üyündö.
Ala turgan ülgü kaysı asmanda?
Alma jatat öz şagının tübündö.
Koldon kelet kakır jerdi güldötüü,
Baktı saktoo bagbandardın mildeti.
Uulun körüp, atası kim ekenin
Bilgen deşet akılmandar ilgerki.

SONUN KEZ

Kündün nuru tögülgön,
Kündöy suluu körüngön,
Küngöy-teskey Ala-Too
Ketpööçüdöy köñüldön!
Beline çeyin taş baskan,
Bayçeçek jerden baş bakkan,
Jımıñdap ukmuş azgırat,
Jaş selkidey kaş kakkan.
Adır-tüz appak, ap-appak,
Jamıngan ak gül bardık bak.
Jatkanday boyöp aalamdı
Jaş jigittey alduu çak.
Bul sonun uçur jaz bolot,
Bozorgon ırañ az bolot.
Köñül ergip, oy çalkıp,
Köp ele kişi mas bolot.

SÖÖLÖTÜM SEN

Kalkagar too, kün nuruna çömülgön!
Kaptalında kalıñ öskön köbürgön.
Kılımdardan kılımdarga turasıñ
Küü çıgarıp ketpey turgan köñüldön.
Kalkagar too, kün nuruna çömülgön!
Korkpoysuñ sen jok boluuñdan, ölümdön.
Kim saga teñ uzak jaşoo jagınan?
Kimder saga sıy berişken ömürdön?
Kalkagar too, kün nuruna çömülgön!
Kırgız aylı konuş eelep törüñdön,
Kızdar çardap, selkinçekter tebilgen,
Kança suluu toyu tüşpöy öbülgön.
Kalkagar too, kün nuruna çömülgön!
Keleçekti köröm senin öñüñdön.
Kauhar tüspöl köpölöktü gül öpkön
Kün zer çaçıp karayt süyüp kögüñdön.
Kalkagar too, kün nuruna çömülgön!
Söölötüm sen alda kaydan körüngön.
Döölötüm sen aşıp-taşıp tögülgön,
Men jaşaymın, dabaam senin çöbüñdön.

DEBEGİN

Öz jeriñdi süybösöñ,
Öz eliñe küybösöñ,
Biriñe-biriñ karaşıp,
Bir kişidey jürbösöñ,
Başkanı da süyböysüñ,
Başkaga da küyböysüñ.
Jaktabasañ elderdin
Jaratuuçu emgegin.
Koldobosoñ birdigin
Köp uluttuu jergenin,
Erkindiktin jelegin
Men kötöröm debegin.

OYLO DAYIM

Duşmanıña eşik açsañ
Ajıraysıñ üyüñdön.
Tuura jürböy, kıyşık bassañ
Ayrılasıñ süyüüñdön.
Üyüñ, süyüüñ
Jakın egiz baladay,
Kara janıñ karabay,
Töşüñdü tosup okko,
Tüşsöñ da kızıl çokko,
Eköönü birdey sakta!
Al eköö jokto
Zordukçunun kulusuñ,
Jaşaganıñ kurusun.
Oylo dayım eköönün
Tüptüü toodoy turuşun!
Üyüñ — meken,
Süyüüñ bekem al barda,
Jaşın ötüp, karganda
Bolbos üçün armanda,
Kürküröp tur jolborstoy,
Duşmanına jalbarba!

ARKITIM

Atın kim koygon jañılbay?
Eñ kıyın jürüü sagınbay.
Men özüm süygön suluunun
Boy jetip turgan çagınday.
Başka jerdin baarınan
İzdeseñ kınayt tabılbay:
Arkıtım, menin Arkıtım,
Beyiştin alma bagınday!

KİM TÜTÖT

Suranbaymın, e jalınbaymın eç kimge,
Bardık jumuş, büt demilge erkimde.
Özüm iştep, talap kılam başkadan,
Karap turbay kalıñ eldin çetinde.
Kündön küngö meldeş kızıp, iş küçöp,
Mal semiret, egin bışat, üy bütöt.
Sen süygön jer bolgon soñ emgek maydanı,
Şımalanıp işke kirbey kim tütöt?

BAYIRKI SÖZ

Baylıktı tabat el iştep,
Toy bolso baarı kelişet.
Külükkö bayge berişet.
Kükükkö nege berişpeyt?
Berilet sıylık duldulga,
Berilbeyt nege bulbulga!
Burulsa köñül kurgurga,
Bolboybu dastan miñ jılga.

EÑ SONUN

Uç asmanga, uçkun menin oylorum!
Üstünön kör jer jüzünün toolorun!
Baarın kara, tekşer bardık sayların,
Kıdır bütkül adam baskan joldorun!
Menden artık baktıluunu tappaysıñ,
Men körgöndön başka düynö açpaysıñ.
Kayda barba sovetterdi maktaysıñ,
Men körgön kün, men körgön jer eñ sonun!
JALGIZ-KIR

Men körgönmün gül añkıgan baktı da,
Men körgönmün bulbul tünök şaktı da.
Kaysı jer bar Jalgız-Kırga teñeleer,
Kolumdagı naristemdey jakşına?
Jırgay turgan, ırday turgan jak mına,
Jaralganbı men öñdüünün baktına?
Jalgız-Kırım körünüşü bir ukmuş
Erkeletken naristemdey jakşına!

BAŞKALARDA

Biz örgöndü başkalar da örüşöt,
Biz körgöndü başkalar da körüşöt.
Kün astında gül açılgan örööndö
Biz öngöndöy başkalar da önüşöt.
Biz çeçkendi başkalar da çeçişet,
Biz keçkendi başkalar da keçişet.
Jogotuşup jek körüünü, kastıktı,
Biz jetkenge başkalar da jetişet.
Jogotuu bar adam içi tardıgın,
Jogotuu bar eskiliktin kaldıgın.
Sotsializm bardık eldin ençisi,
Tınçtık jeñet, dostuk jeñet bardıgın.

KÜÇÖBÖSÜN ARMANIÑ

Maksim Gorkiy! Al aytkan söz en tuura,
Al bir kutu altın, kauhar toltura!
Küröştörgö, je karşı tur, je jakta,
Orto jerde kol kuuşurup oturba!
Öz başıñdan dalay işti ötkördüñ,
Jakşını da, jamandı da köp kördüñ.
Birin tanda jürögüñö keñeşip,
Çındap süygün, je bolboso, jek körgün!
Katuu ayttım, köñülüñö albagın,
Maksatı jok ara joldo kalbagın.
Ömürüñdün tük paydasız ötkönün
Kiyin oylop küçöyt senin armanıñ.

BAARINAN DA

Bilinbesten aylar ötüp jatpaybı,
Baykabasak bakıt künü batpaybı.
Beker jürüü it adatı. Biz anı
Ölgön ittey añga süyröp taştaylı.
O, Züköştay! Tez kurgatkın çaçıñdı,
Azırınça köp kuyunba atırdı.
Jumuş iştep, atır bürkkön gülzarga
Aylantalı çöp çıkpagan takırdı.
Bir kezderde kolunda jok jakırdı
Bolşevikter bul jırgalga çakırdı.
Baarınan da kızık okşoyt keleçek,
Oşon üçün işteteli akıldı.

AYTA KÖRBÖ

Senin atañ tük oozuna albagan
«Çarçadımdı» ayta körbö, jan balam.
Jamgır jaabay, bolgon jılı suu tañsık
Jer kögörböyt too suusuna kanbagan...
Oşon üçün keçke çeçpey beliñdi,
Şımalanıp, türüp etek-jeñiñdi.
Alış baylap, arıgıñdı tazalap,
Kanmayınça sugar bolgon egindi!
Kün ısıgı kurgatpasın ürönün,
Kansın suuga kant kızılçañ, jügörüñ!
Kansın suuga ekken arpa, buudayıñ,
Sugar, sugar! Sınbayt andan kürögüñ.
Sugar, sugar! «Çarçadımdı» aytpagın,
Baştagan iş bütmöyünçö jatpagın!
Daldasına kenebestik jayıñdın
Erdigiñdi, kayratıñdı katpagın!
Sen korkpogun kırsıktardın birinen,
Kırsık korksun senin şañduu sürüñön!
Ötkür östüñ dıykan atañ janıñdı
Kiçinekey arsek bala künüñdön.
Sen kaçpagın, kaçsın senin küçüñdön
Kurgakçılık köp dürbölöñ tüşürgön!

KÜÜ KILIP BERDİM

Tayaktı taştap, koluma
Altın kalam karmadım.
Ölkönün ösüü joluna
Ömürümdü arnadım.
Jakşılıktı ırdadım,
Jamandıktı jaktırbay,
Jelpinip tuunun turganın
Jan birgem eldin baktınday...
Aylandırıp dastanga,
Kökölöttüm asmanga.
Söz kalar dedim aytarga
Baktısı toodoy jaştarga.
Bul çoñ küröş jolunda,
Keede tok, keede açkarın,
Kulatıp toonun taştarın,
Kay aşuudan aşpadım?
Tar jol, taygak keçüüdön
Tük tartıngan jokmun men.
Kan maydanda ot küygön,
Köp jerime ok tiygen.
Uşunun baarın unutpay,
Dobuş ulap dobuşka
Kalsın dep ata konuşka,
Küü kılıp berdim komuzga.

BAYIRKININ JOMOGU
Çoñ jol uzak sozulgan,
Jol çetinde olturgan
Ak çaç kempir söz aytat;
— Bulardı alsın kol sungan!
Bir jagında altın — zar,
Almaz, kauhar dagı bar,
Akak, bermet, düynö mülk,
Kaalaganıñ tabılaar.
Ekinçi jagın karagan
Turganın köröt kara nan.
Kim açıtıp, kim japkan?
Keltirip kaysı kalaadan?
Aytuuga bir söz jarabay,
Apsaygan çaçı taralbay.
Aç adam nandı apçıdı,
Altın jaktı karabay.
Baaluu eken baarınan
Bir sındırım kara nan.
Bulgabayt nandı, tepsebeyt
Başında akıl bar adam.

IRDAGILA

Armanduunun çoorun tartıp ıylabadım,
Arız aytıp eç bir çoñdu kıynabadım.
Ünü menmin öz taalayın ırdagandın,
Kulu menmin emgegimdi sıylagandın.
Körbösö da bul zamandı enem, atam,
Kubanıçtuu obon sozup kele jatam.
Jırgal kündü ırdagıla too jañırtıp!
Uşul menin baarıñarga bereer batam.

İŞTEYT BEYM

Oylosom oyum çatışat,
Kimgedir içim açışat.
Koşomat kılgan maga da
Kişiler çıgıp jatışat.
Kıyşık düynö kurusun,
Kim tüşünöt munusun,
Kee biröö oylop kıynabay,
İşteyt beym bilgen jumuşun?

IRDAYLI

Keregi jok ataktın,
Keregi jok çataktın.
Oturup, oynop külölü
Janında salkın başattın!
Ukpaylık ünün kırsıktın,
Kötörüp tuusun tınçtıktın,
Körünölük düynögö,
Kubanıp büt el, ır çıksın!
Irdaylı dostor, ırdaylı,
Beypil tündö jırgaylı!

TERÇİL DIYKAN

Soodagersiz ölbögön eç kim atçan,
Akınsız da jol tapkan joodon kaçkan.
Kılımdardın azaptuu baragına
Az bolbogon köp iştin jönün jazgan.
Birok, kokus bolboso terçil dıykan,
Bolmok emes, tük eç kim seni bakkan.
Atası sen baarının, dıykan baba,
On miñ alkış jüröktön aytam saga.

DÖÖLÖT

Akılsızdı semirtet,
Alañdatat, elirtet.
Alga barçu jol tursa,
Añdı közdöy temintet.
Ajıratat joldoşton,
Kötörtpöy jügün koldoşkon.
Köktü tikteyt döölöt mas,
Bayagıday bolboston.
Kök tiktegen jañılat,
Jaza basıp jıgılat.
Kayra çıkpas çuñkurga
Kötörüm tayday tıgılat.
Baylık, mansap adamga
Joldoş bolboyt tübölük.
Münkürötöt akça da
Mal jegen çöptöy tügönüp.
ÇATKAL BAYaNI

Açılbagan altındardın
Ay çırayluu keni jatkan,
Suluulardın öñün tartkan
Ay-aalamdı suktandırgan süröt tüspöl,
Asman menen töş tireşken kenen Çatkal.
Tize bügüp taazim kılçu jerim özüñ.
Teñdeşi jok sonun jayday körünösüñ.
Kanday ukmuş jaraşıgıñ kıyalımda
Kündün altın nuru bolup tögülösüñ.
Kıraan Sırgak joosun atka böktörgön jer,
Kızıl kırgın çabıştardı köp körgön jer.
Başım iyip kulduk uram taştarıña,
Keñeş kurup Manas jıyın ötkörgön jer.
Körktüü jaktan ötö kızık dastandaysıñ,
Kırgız ene çaçıla-keşik çaçkan jaysıñ.
Baktıluuga bagıştalgan dastorkondoy
Kulaç jayıp çalkayıp ken jatkan jaysıñ.
Kızıktar köp eñsegen jetpey turgan,
Ukmuştar köp köñüldön ketpey turgan.
Ak möñgünün üstündö topoz jüröt,
Bir körgön jan ar künü estey turgan.
Suluulukka toltura üstü jerdin,
Bardıgı bar sıyaktuu biz süygöndün...
Ana beeler eerçitişet kulundarın,
Oşolordoy jaraşıgı büt düynönün)
Kök şiber köyköl tektirler uy ottogon,
Jılga-jıbıt atçan kırgız mal joktogon,
Jaşıl better, kaptaldar koy jayılgan
Iyık jergem kut konup, bak toktogon.
Össö deymin bir da tübü julunbastan.
Tursa deymin kırsıktarga urunbastan:
Öyüz-büyüz karagay, kayıñ-taldar
Kanattuular ır jañırtıp çuruldaşkan.
Köñül açıp sergibeybi bir karagan,
Suu böksörböy saylar menen jılgalardan,
Turgan kezde tübölük jıgılbastan
Ablatundun arkası ırga aylangan.
Ay kuçaktap turganday nurduu Çatkal,
Aşıktardın oyunday suluu Çatkal,
Adır-tüzün bereke tünök kılgan,
Atagınday Manastın uluu Çatkal!
Kıyalımda çöbüñö oonap jatam,
Oonap jatıp çöbünö oygo batam:
Men süygöndöy özüñdü süyüşköndür
Menden murun köp adam, enem, atam?
Karap jatam kubanıp öyüzüñdü,
Jılkı jatkan kütüröp örüşüñdü.
Bara jatat jeleege çaka karmap,
Bee saaganı jaş selki kelişimdüü.
Gülün okşoş suluular jürçü jersiñ,
Ötkür jigit jaşap ömür sürçü jersiñ,
Körküñ jakşı, Çatkalım, neetiñ jakşı
Mende jürgön kaygırbay, külsün deysiñ.
Jıyırma jaşım bir jolu kelse kayra,
Jigit kezim gül bolup önsö kayra,
Jarkıragan bayagı ömür jazım,
Jürögümö ot şilep körsö kayra...
Kılçaktabay, Çatkal, saga barat elem,
Kayra tartpay özüñdö kalat elem.
Baatır çaban Taşbaydın jolun joldop,
Bir otordu baguuga alat elem.
Çatkal, Çatkal! Çalkayıp uyup jatkan
Altın, kümüş, kauhardı bizge katkan.
Kasiettüü jergesiñ abal baştan,
Tulku boyu nukura asıl taştan.
Çatkal, Çatkal! Ata jurt kaygı kaçkan
Asman menen öbüşöt ar bir askañ.
Sendey jayluu jer kayda, sendey kenen
Baktı-taalay, suluuluk baarı batkan!
Ömürümdö bir barıp boldum aşık,
Küü jaratat jürögüm tolkup taşıp.
Kündön tüşkön jarooker jaş selkidey
Külüñdöysüñ süyüüñdün otun çaçıp.
Unutpaymın seni emi tük eç kaçan,
Ir sıyaktuu süygön jarga özüm jazgan,
Köñülümdö turasıñ atır bürküp,
Kalkagar too, keñ Çatkal, ölbös dastan!

DAÑAZALA

Kişi barat jamandıktan jakşılıkka,
Adaşuudan, jañıluudan çındıkka.
Tömöndüktön uluulukka, asıldıkka,
Soguş açat öñü suuk kılmışka.
Kişi barat karañgıdan jarıkka,
Soguş atın jolotposton jayıtka.
Dostoşuunu jazat maktap tarıhka,
Özümçüldü jıgat katuu ayıpka.
Birgeleşüü, jakındaşuu jakşılık,
Al ukmuş ır, aluu kerek jat kılıp.
Kol karmaşıp iştöö kanday süykümdüü,
Al jırgatat köñülüñdü şat kılıp.
O dobuşum, o jalınduu ır sözüm!
Dañazala çındık arış kerişin!
Dañazala özüñ süygön el işin!
Dañazala dostuk, birdik jeñişin!
***
Oygondu bügün Afrika,
Uktabayt emi kayradan.
— Körgün deyt menin küçümdü:
Eskirgen kişen üzüldü,
Elderdin erkin baylagan.
Bak bolom emi eñ sonun,
Açılıp gülü jaynagan,
Bulbulu tañşıp sayragan.
Menin bul ukmuş körkümdü
Tañırkap karayt aylanam...

JARABAYT

Tuulmak bar, kıynalmak bar, ölmök bar,
Azap tartıp, çoktu basıp körmök bar.
O, zamandaş! Aytçı bilseñ başkasın,
Bul ömürdö dagın kanday örnök bar?
Mal miñdegen bay boloyun deysiñ sen,
El biylegen han boloyun deysiñ sen.
Jaydın künü dıykan çapkan kırmanda,
Saman bolboy, dan boloyun deysiñ sen.
Bay bolsoñ da, han bolsoñ da karıpsıñ,
Köp jaşoogo küç jetpegen arıksıñ.
Közüñ ötsö, senin teriñ jarabayt,
Tamanına koyçu kiygen çarıktın.

OTURAM

Ak jondon sokkon jel elem,
Ak-Saydan jürgön sel elem.
Duşmanıma ok elem,
Dostoruma bel elem.
Ala-Too menen teñ elem,
Kazsa bütpös ken elem.
Küç-kubat ketip karıdım,
Köp mingen attay arıdım.
Öz balama kur dese
Jetpey turat jarıgım.
Tor jayıp karmoo emi jok,
Soñ-Köldün mayluu balıgın.
Kıbıraarga alım jok,
Bayagı ısık jalın jok.
Jel dır etse, öpkömdü
Çalabı dep janım jok.
Oturam üydön çıkpastan,
Çakırgan ündü ukpastan.

ALMA MENEN SÜYLÖŞÜÜ
Men suradım almadan
— Kaysı jılı töröldüñ?
Bardıgın bilgen önördün
Kim alpeştep kögördüñ?

ADAMDIN KEMÇİLİGİ

Özün-özü ayabagan kuştanbız,
Özübüzgö bir özübüz duşmanbız.
Jürök baykuş kanteer eken debesten,
Konyaktardı suu jutkanday jutabız.
Kasıbızdın ata jurtun buzganday
Den sooluktu ayabaybız, buzabız.
Aybandan biz aşıp tüşkön aybanbız.
Kastık torun özübüzgö jayganbız.
Jaman işke baatır jana balbanbız
Oşonduktan adam atın alganbız.

BERBES ELEM

Oylonboston, kıynalbastan jürböymün,
Keede turup öz oyumdan sürdöymün.
Keede jaykı jadıragan güldöymün.
Birok keede kırgıy ilgen çildeymin.
Sargaygan küz mınça nege tez kelet?
Ömür çirkin mınça kımbat? Bilbeymin...
Jaşoo üçün özün süygön el menen
Kaalagandın bardıgı bar, jer kenen.
Kanday ukmuş jigit çagı kişinin
Tokubastan jaydak mingen azoonu!
Ala-Toodoy altınga da berbes elem
Ay astında aş bışımga jaşoonu...

JERTÖLÖM

Jetimişti aşsam da,
Joldun köbün bassam da,
Kanatın julgan bürküttöy
Kalsam da uçpay asmanga, —
Kızım kelet: «Ata!» — dep.
Munun nesi kata kep?
Kök ala bolup kartayıp,
Köküröktön al tayıp,
Kempirimdin kaşında
Otursam da jalpayıp,—
Uulum kelet: «Ata!»—dep.
Munun nesi kata kep?
«...Ministrge barıp kel
Je telefon çalıp ber!
Biz dele minip jürölü:
Bir «Jiguli» alıp ber!»
İşenet küçü jetet dep,
İşenet sözü ötöt dep.
Oylosom artat kubançım,
Baarına jetse kulaçım,
İmere tartıp aalamdı,
Baldarga kalçu murasım:
«Mınakey uşul,— deyt elem,—
Büt düynö menin jertölöm!».

ALIPMIN

Dalaydı baştan ötkörgön,
Korduktu da köp körgön;
Kezegi kele kalganda
Duşmanın atka böktörgön.
Kırgızdın uulu men özüm,
Muras kılıp, ençime
Alıpmın, kırgız münözün...

BİRDEY BOL

Kün bürköldü. Too da kabak çıtıdı.
Ötkön kündün jan çıdagıs ısıgı
Buluttardı alıp keldi körünöt?
Balkim uşul bul düynönün kızıgı?
Birde kirgil, birde tunuk suular da,
Birde şañduu, birde japız kırlar da.
Biz jaşagan jerge jarık tüşürüp,
Ay menen kün kezekteşip turganda:
Kıyın, oñoy — bardıgına birdey bol,
Bardıgına çıdap köngön pildey bol!

BÜT ESTE

Koluñ boşpu? Közüñdü sal kitepke,
Kızıktardın kızıktarı kitepte.
Kırgızdarga Manas başçı bir kezde
Kılıç karmap Sırgak turgan küzöttö.
Jark dey tüşöt Aziyanın ortosu,
Kırgız jürgön Oykümöndün çoñ toosu.
Uryanhaydın şagılında jatpaybı
Unut kalgan jabagının noktosu.
Altay, Şiber, Kızıl Jardın tokoyu,
Jırtılgan jay kırgızdardın çokoyu.
Eske salıp jookerçilik jıldardı,
Bozdogondo Toktoguldun «Botoyu»
Hakas, Şoru, Tuva bizdin tuugandar,
Bir kezderde birge jaşap turgandar.
Birdik tuusun jelbiretip asmanga,
Han Kay-larga nayzaların sungandar.
Bardıgı teñ kırgız deşken özdörün,
Köz artışpay baktısına özgönün.
Kaalaşpastan eç bir ottun öçkönün,
Eñseşken deyt Ata Jurttun köktömün.
Uşulardın bardıgı bar kitepte,
Köñül burup, közüñdü sal kitepke!
Dostuk, "birdik bek boluşkan kaalasañ,
Ötkön kezdi, erteñkini büt este!

TANDAP ALGANDAY

Kıyın işten kaçpadım,
Köp dagı jazıp şaşpadım.
Jazdım birok oygotup
Jan düynösün jaştardın.
Çogultkan jokmun üyümö
Çertken küüsün başkanın.
Elimdin körgön jırgalın,
Obon koşup ırdadım.
Köp türkün küügö keltirdim
Gül açıp baktın turganın.
Jazuuga tandap alganday
Turmuştun öñçöy kün jagın.
Kölökö jagın düynönün
Men ilgerten süybödüm.
Berbeymin kurjun altınga
Katkırıp kızdın külgönün
Teñdeşi jok jırgalday
Teñtuştar menen jürgön kün!

AZDIK KILAAR

Alkış saga kalkagar too kün öpkön!
Alkış saga seni süygön jüröktön!
Ata-babam köçüp, konup mal bakkan
Adırıñda, kırlarında gül öskön.
Işkın üçün jaşıl betten men tergen,
Güldör üçün men jıttagan keñ tördön.
Jarkıragan jırgalı mol kez üçün
Okup, iştep sende jürüp ötkörgön...
Abañ üçün güldün jıtın añkıtkan,
Körküñ üçün adam köönün çalkıtkan.
Suuñ üçün çañkagandı kandırgan
Azdık kılaar aytsam miñin alkıştan?
Tamga bolup basılıpsıñ sezimge. —
Teskeyinde algı kazgan kezimde,
Bala debey, jetim debey, butumdu
Bıçak okşoş tilgen taşıñ esimde.
Taştarıña tamdı kança köz jaşım,
Meyli deçi emne bolso öz başım.
Nım jetpegen taldan beter kögörböy
Kuurap kaldı menin kança jaştaşım...
Oşogo da karabastan bügün men,
Naristedey kir jukpagan dilimden,
On miñ alkış aytam saga Mekenim,
Sözdün balın çaçıratıp tilimden.
Jılkı kayrıp atam bargan jaktarga,
Suu alganı apam baskan kaptalga,
Kubuljutup türkün obon çıgarıp
Kuştar konup maekteşken şaktarga.
Karaym keede oygo çumup ar kanday.
Bir jerinde balalıgım kalganday.
Bayagınday gül jamınıp turasıñ,
Küz keleeri, kış tüşöörü jalganday.
Kindik kanım turpagıña tögülgön,
Atalardın söögü sende kömülgön
Kubanuular, kaygıruular sen bergen
Tirüü çakta ketüü kayda köñüldön.
Alkış saga, kırgız toosu kün öpkön,
Alkış saga, seni süygön jüröktön!
Men ırdaymın şañduu biyik askañdı
Taalayımdın kaçpas kuşun tünötkön.

ALKIŞ

Kaalabasak emgekti,
Baalabasak jogoru,
Uşunçalık jer beti
Kök şiber köyköl bolobu.
Gülzarlar üçün kulpungan,
Jaykalgan egin jay üçün,
Tört tülügüm şay üçün,
Ata jurtum bay üçün —
Alkış saga jumuşçu,
Jarınday süygön jumuştu!

Ezüüçü jok, andıktan ezilgen jok,
Jokçuluktan keñiri kesilgen jok.
Kanday ukmuş süyüktüü ölköbüzdö
Teñsizdikti başınan keçirgen jok.
Aç köz bay jok kamanday kürkürögön,
Oşonduktan kedey jok müñkürögön.
El bagının içinde jaşayt kişi
Öz taalayın kolunan tüşürbögön.
Baarıbızdın ençibiz jer, suu, asman,
Körçü bir da talaa jok körkü kaçkan!
Atalarga çoñ alkış bul kün üçün
Eçen kıyın küröştün jolun baskan.

JOL KURUUÇULARGA

Azamattar neçen kırdı kezeşken,
Maydalangan taştı jolgo töşöşkön!
Borçuktardı, müyüştördü jardırıp,
Oşol jerde joosu barday öçöşkön.
Jay, kış tınbay jatkan ele kazışıp,
Dülöy toonun tuyuk sırın açışıp,
Körgön jandı suktandırgan jol bütüp,
Turuşpaybı kubanıçka batışıp!
Eç ubakta adam butu baspagan,
Eçki korkup ötö albagan askadan
Avtomobil kaysı sayga taştagan?
Korkunçaagın kaysı sayga taştagan?
Avtobustar tañ atpastan şaşışat,
Ar kün uşul — kişilerdi taşışat,
Kara-Köldön, Taş-Kömürdön Kürp-Sayga
Kuruuçular işke bara jatışat.
Jol keñeygen, jol kıskargan bir kança,
Al jönündö akın jazgan ır kança.
Azır ele oturgandar aşıgıp,
Keldik deşet açıp közdü jumgança.
Ooba, keldik, kaldı bir az buruşup
Mına Kürp-Say, mına janı kuruluş!
Bul bütköndö jarkıratpay koyöbu
Kança şaardı bul GES bergen nurubuz.
Baarına dañk! Abdıkerim, saga dañk!
Koluñardan ar ukmuş jaralat.
Men silerge kaalaym şaşpay basuunu
Uzun joldoy ömür çerin aralap..

ALA-TOO

Aylanayın, Ala-Toom, altın tagım,
Atam karap östürgön alma bagım!
Irıs-keşik toltura dastorkondoy
Tündük, tüştük, aylanañ — bardık jagıñ.
Sensiñ jergem süyüktüü menin köptön,
Kırtışıña kırgızım terin tökkön.
El köçköndö te-tigi kaşka joldon
Arça beşik öñörüp enem ötkön.
Konuşum sen, Ala-Too, elim kongon,
Askalarıñ kezinde çebim bolgon.
Jayıtım sen, Ala-Too, mal semirtken.
Turagım sen dıñ buzup, egin orgon.
Aylanayın körküñdön altın tagım,
Emgek jeñip, saltanat kurgan çagıñ.
Lenin jalgap, örkönüñ östü senin,
Eç bir solbos gül açıp turgan çagıñ.
Ötkön çaktar oyuma kelbey müldö,
Tolkundaymın körküñdü körgönümdö.
On miñ akın on miñ jıl jazsa dagı
Ukmuş ırlar tabılat sen jönündö.
Jergesi sen elderdin bir tuuganday,
Jarkıradıñ tük batpas kün çıkkanday.
Bolup jatat tarıhta bolbogondor,
Kol karmaşkan dostuktun küçü kanday!
Karaanıñdan kagılam kalkaygan zoo,
Kuçagıñda biz jaşap, biz tursak soo,
Kelbeyt saga eç kaydan batınıp joo.
Ala-Too! Altın too! Zalkar too!

KANATINDA KIYaLDIN
San-miñ jılkı aydagan,
Sarı-Jazdı jaylagan,
Baylık mülktü esepsiz,
Bagında bulbul sayragan,
Kımızga toyup uktagan
Karınbay jüzgö çıkpagan.
Altın takta oturup,
Aytkan sözün bolturup,
Kööharga, kümüş akçaga
Kazınasın tolturup,
Çoñ ak üydö kıştagan
Çerçill da jüzgö çıkpagan.
Jılañaylak, jılañ baş,
Keede dırday jılañaç,
Tünöp koroo çetinde,
Uktay albay, kursak aç,
Köp tartkan turmuş azabın,
Men özüm jüzdön aşamın.
Ömürü atka minbegen,
Ak üygö sürdöp kirbegen,
Maydanında emgektin
Ter sasıp dayım kirdegen,
Men ali köp jol basamın,
Çerçillden uzak jaşaymın!

ROSSİYaNI SÜYÖMÜN EMNE ÜÇÜN

Rossiyanı süyömün men emne üçün?
Emne üçün jaktaymın jetkençe küçüm?
Sebebi al kıyın kezde saktay algan
Erkindiktin, bak-taalaydın bagın bütün.
Eç biröönü ençisiz kaltırbagan,
Bolbosun dep kayır surap jaldıragan.
Bardık jerde emgekçi adamdarga
Jol körsötkön jıldızday balbıldagan.
Orus ırı jönököy, jagat maga,
Köp işterge baştap meni barat alga.
Kimden bolso ayabayt jakşılıgın,
Biz baktıluu, biz erkin orus barda.
Süyöm nege Rossiyanı ömür boyu?
Rossiyada adamdardın bütkül oyu.
Adamzattın ümütü jakşılıktan,
Ötö kıyın Moskvanı süyböy koyuu.
Jalgançıga üy eşigin açpagan el,
Jalgan sözdü çetke sürüp taştagan el.
Rossiyada jaşap kele jatat köptön,
Çındık üçün küröştördü baştagan el.
Salam aytıp kelgenge jayat kuçak,
Rossiyadan batpas kündü köröt işi ak.
Çet-uçu jok uluu ölkö, kenen ölkö,
El kaalagan miñ türkün mömö bışat.
Karmaşkan kolubuz bir,
Baratkan jolubuz bir.
Kaalasañız siz dagı
Biz menen boluñuz bir.
Gülzar bakta ömürdü
Ötköröbüz köñüldüü.

BİRGE

Bir jaşaybız orus, kırgız debesten,
Bütürüüçü iştin jönün keneşken.
Bir ayıldık dostordon da tattuubuz,
Bala kezden okup, oynop teñ öskön.
Kışta, jazda, ısık, suuk kündördö,
Konuş birge, içe turgan suu birge.
Kıyınçılık tuş bolgondo bul jerge,
Kan maydanga biz kötörgön tuu birge.
Tagdır okşoş, ömür okşoş biz sürgön,
Jol dagı okşoş alga karap biz jürgön.
İşkanada janı turmuş jasagan
Jumuş okşoş bizdin koldor bütürgön.
Ataandaşta ötsök meyli kimibiz,
Dilibiz bir, tüşünüktüü tilibiz.
Tabılgandı talaşpaybız eç kaçan,
Kızganbaybız biribizden biribiz.
Köçöbüz bir, üyübüz da janaşa,
Biz körgön kün özünçö bir tamaşa.
Taamay körmök jeñişterdi biz jetken
Öydö çıgıp aydan biröö karasa.
Çoñ bülösü ıntımaktuu elderdin
Aytıp turat oomat kimge kelgenin.
Too jañırtıp dostuk ırın sozobuz,
Mayram kılıp Lenin oyu jeñgenin.
Bir jaşaybız, orus, kırgız debesten,
Tuugandarday birin-biri bilişken.
Biz sovettin baktısı çoñ uul, kızı
Betteşkenin jeñip jürüp er öskön.

JAMALTAYGA

Mederim menin, kubatım,
Aylanayın kubançım!
Karaanıñ şañduu körünüp
Kaygımdı alıs kubasıñ.
Jaydarı sonun münözüñ,
Jarkıldap iştep jürösüñ.
On balaga barabar,
Oylop körsöm bir özüñ.
Sen bar, jaşap turamın,
Öçpösün jakkan çıragıñ!
Topçubek ekööñ toydo jür,
Baktıluu bolsun Çınarıñ!

BAK-TAALAYDIN KONUŞU
Baardıgı turat esimde:
Sovettik biylik kezinde
Kalbadı kaygı eç kimde,
Kün dagı batpayt keçinde.
Bütöldü tamdın jırtıgı,
Jogoldu turmuş kırsıgı.
Jüdögön şorduu kırgızdın
Çınar boldu çırpıgı!
Jibek boldu türgönü.
Gülzar bak boldu jürgönü.
Baa jetkis mülkkö tolturdu
Bak konbogon üylördü.
Tañşıdı çertken komuzu,
Kubanıp çıktı dobuşu.
Bul kündö kırgız jergesi
Bak-taalaydın konuşu!

EÑ ALDIDA
I

Uluu toodoy jer kayda?
Töö-Aşuuday bel kayda?
Bir kişi kelse koy soygon,
Kırgızday joomart el kayda?
Ayköldügü jagınan,
Atadan tuulgan çagınan
Ajırabay bagınan,
Ayrılbay, tüşpöy tagınan...
Aydıñduu jurtka bar bolgon,
Aalamga dañkı jar bolgon,
Kızıl kırgın çabışta,
Kol baştap ötkön tar joldon.
Manastan tarap öörçügön,
Adaşpay suluu körkünön.
Dostordun korgop namısın,
Duşmandın otun öçürgön...
Kırgızım, baatır kırgızım!
Kırgızım menin ırısım!
Kalkagar toodon pas emes,
Tuu karmap şañduu turuşuñ!
Jaykalgan Çüydü jerdeysiñ,
Jumuş iştep terdeysiñ,
Eregişte, meldeşte,
Eç kimge möröy berbeysiñ.
Jaysañ jetpes kulaçıñ,
Jırgal turmuş kurasıñ.
Ak peyildüü jagınan
Eñ aldıda turasıñ!
Üyündö beker jatpagan,
Joo kelse başın katpagan.
Je jügünüp arın satpagan,
Dañazalap erdikti,
Manasın ırday jattagan.
Boorkeç kırgız, ak peyil
Elim menen maktanam.
Baktısın korgop kırgızdın,
Ar jagında jıldızdın
Joo bar dese attanam.
II

Adamdarga jakşılık oyloo jaktan,
Baş katkandı türtpöstön koldoo jaktan,
Alsıragan muktajga jardam berip,
Eldik jakşı salttardı korgoo jaktan —
Eñ birinçi katarda turat kırgız,
Üşügöngö jürök otun sunat kırgız.
Kızganbastan toolorunun suuların da,
Çañkagandın bagına burat kırgız.

ALIP ÇIK AYGA

Atabız Manas boluptur,
Ay astına konuptur.
Birok, al korkok bolboptur.
Ar jaktan kelgen duşmandan,
Ayöosuz açköz juttardan
Ala-Too jurtun korgoptur.
Dürbölöñdö şaşpaptır,
Kaptagan selden kaçpaptır.
«Kırk çorolop» kıykırıp,
Kırgızdı joogo baştaptır.
Beejinge çeyin barıptır
Aldırbaptır, alıptır.
Kızmat kıl tınbay kırgızga!
Namısın eldin talaşkın!
Atagın-dañkın Manastın
Alıp çık ayga, jıldızga!

EMGEKTİ SÜY

Tınçtık kerek, nan, suu jana abaday
Birok anı ornotçu kim jadabay?
Taktaylar da bir-birine jabışpayt,
Jonup-kınap, mık ötkörüp kadabay.
Biz aytabız: «Birdik kerek buzulbas!»
Birok kim bar anı koldon uçurbas?
Emgek menen dostuk üyün turguzsak,
Bak-taalaydın künü batpas, tutulbas.
Jemiş bışkan bak kılganday jer betin,
Kündün közün el bar jakka karatuu,
Birdikti da, dostuktu da jaratuu
Iyık işi, zor mildeti emgektin.
Emgekti süy! Emgek menen kün körgün!
Öçsün atı beker basıp jürgöndün!
Al jalakay kaydan körmök tüz joldu,
Kutkaruuçu zım torunan tündördün?
Ezüüçünün baarı çoguu jerişken,
Küröştördö birge turup jeñişken.
Jumuşçular dos boluşkan emgekte
Açuunu da, tattuunu da teñ içken.

ASIL

Kımbat körüp kündün çaçkan jarkının,
Kımbat körüp jerdin katkan altının,
Jırgal deybiz eç nersege teñebey
Jay çildede jaşıl tördün salkının.
Anık jırgal, anık asıl jerdegi:
Er jumuşçu, baba dıykan emgegi!
Aş jetpegen bul turmuştun tardıgın,
Aytkılaçı, emgek kaçan jeñbedi?
Kur kıyalga beker orun berbesten,
Suragıla köp jaşagan jerdeşten:
Jaratuuda jarkıragan düynönü
Asıl barbı öydö turgan emgekten?

TOO SUUSU

Kaşka suu tüşkön toodon atam jürgön,
Kaşka suu tüşkön toodon apam jürgön,
Uşul suu atam atçan keçip ötkön,
Uşul suu apam üzüp türkün güldön,
Jeeginde oynop öskön boygo jetken,
Seyildep köñül açkan, boy sergitken.
Iyık suu öz kezinde nike suu dep,
İdişten atam içken, apam içken.
Iyık suu tartılbagan, kakşıbagan,
Küülörü too jañırtkan şarkıragan
Kabılanday kürkürögön, arkıragan,
Boyunda jañı turmuş jarkıragan.
Miñ jıldık el jomogu, el bayanı,
Tarıhta ondon biri aytılbagan.
Men dagı koşom şañduu dobuşuna
Ünümdü kıl kıyaktay şañkıldagan.

AK MÖÑGÜ TOO

Atam, enem sıyaktuusuñ ömür bergen,
Ak möñgü too, ata konuş, tüptüü jergem!
Kök şiberiñ aralaymın, suu boyloymun,
Jan jırgatkan şamalıña töştü kerem.
Kubatım sen, kubançım sen tügönbögön,
Ir çogultam jıpar jıttuu güldörüñdön.
Kaptalında bara jatıp körömün men
Bak-taalaydı menden kalbay birge jürgön.
Ak möngülüü kırıña çıgamın men,
Arkar körüp, ular ünün ugamın men.
Büt düynönün jalgız özüm egesindey
Büt tarapka köz çaptırıp turamın men.
Kolum sunup çertem köktün tunukesin,
Moynum sozup jıttaym aydın ıyık töşün.
Sen uluksuñ. Bul çın, birok, men başıñda!
Seni menen boy kerişet biyik sezim!
Atam, enem sıyaktuusuñ ömür bergen,
Ak möñgü too, ata konuş, tüptüü jergem!
Tüp atamdan beri jagı sende jürgön,
Karaanıñdan kagılayın, janım birgem!
***
Ukmuş ee jırgal bizdin çak:
Jergebiz tolo jemiş bak!
Ala-Toodon biyik, tömöntön
Suktanıp karayt eñiş jak.
Uşunça suluu körgözgön
Elibizdin emgegi ak!

TÖÖ-JAR

Eñ biyik kaşat, biyik kır,
El kongon jayluu ıyık kır.
Tee-tigi çok tal başattuu,
Aytayın jönün, ugup tur:
Kaşatına çıkkan sayın
Karaymın eski konuştu.
Başatına bargan sayın
Ugamın taanış dobuştu.
Al ünü momun atamdın,
Kolunan kuşun kaçırgan.
Al ünü menin apamdın
Kayda dep meni çakırgan.
Ugamın dayım ündörün
Tan erteñ, tüştö, keçinde,
Jürsöm da jerdin çetinde.
Jürsöm da aydın betinde.
Bir ele sekund unutsam,
— Ayt dep turat ata jurt.
Buruluş jakka baratsam,
— Kayt dep turat ata jurt.
Berse da meyli tuugan jer,
Uu beken, meyli, içemin.
Konuştu joodon korgoyt dep
Özümö bolgon işenim —
Bardık toodon biyik da,
Bardık salttan ıyık da!
SAGINDIM

Jaz keçikti, bilbeym nege keçikti?
Jolun torop kanday kırsık kezikti?
Tışka çıksañ, toonun muzdak şamalı,
Toktotposton kayra jabat eşikti.
San türkün gül körkün açkan bagımdın
Suluu çagın sagındım men, sagındım...

KUBANGANDAN

Ir ugulat Bazar-Korgon taraptan,
Irdagan bul ak altındı jaratkan:
— Ata Meken, saga menin emgegim!
Jayı, kışı ak emgegim bal akkan!
Men jıynaymın kuttuu jerdin tüşümün,
Körsö deymin sovet eli üzürün.
Anan aytam: kalsın ukum-tukumga,
Emgekçige jarık nurduu uşul kün!
Oşon üçün süyöm tuugan jerimdi,
Oşon üçün tögöm mañday terimdi.
Zavoddorgo pahtanı mol jönötüp,
Kubangandan sergip jazam çerimdi!

FRUNZEM

Frunzem menin, Frunzem.
Jıttasam jıpar gülüm sen.
Taalayımdı körgözüp,
Tiyip turgan künüm sen.
Örkönü öskön kırgızdın
Sıymıgı, şañı bügün sen.
Bolgon menen atıñ şaar,
Kıştak elen çañ baskan.
Bayga döölöt, kedeyge
Şor bolup ketpey jarmaşkan,
Soodager, sütkor talbastan
Momundardı aldaşkan.
Oktyabr tañı atkanda,
Erkin kuş şañşıp asmanda.
Biylikke kelgen el kolu
Darbazañdı açkanda,
Ökümdar, mite kan sorguç
Özüñdü taştap kaçkanda
Arılıp şoruñ kaynagan,
Açılıp güldör jaynagan.
Bak ösüp, jemiş baylagan,
Bulbuldar tañşıp sayragan.
Tamaşa sonun şaar bolduñ,
Tan kalıp karayt aylanañ.
Çokusu küngö janaşkan,
Çokusu nurdu talaşkan,
Çoñ toolor közün albastan
Karaşat seni tanbastan.
Kubanıp karayt tuş tarap,
Körküñö jıldız suktanat.
Baktıluular kuruşkan,
Baktıluular turuşkan
Berekelüü bir şaarsıñ,
Jokçuluktu el unutkan.
Frunzem menin, Frunzem
Altın tuur bügün sen.

JÜDÖYT BELE

Jetik kılıp körkün açıp jergenin,
Jeñildetti kişilerdin emgegin.
Künü boyu buuday orgon dıykan da,
Mına bügün eç bir aytpayt: «Terdedim».
Kişi kolu kombayndı başkarat,
Köp jumuştu mehanizm atkarat.
Bak üyünün törünö da adamdı,
Bul zamandın maşinası alparat.
Karap körçü, kanday ukmuş çar tarap!
Kayda bolso iş ilgeri, saltanat!
Büt özgörgön, jaraşıktuu bardıgı,
Oyu buzuk tik bagalbay jaltanat.
Menin atam kelse kokus tirilip,
İzdep tappay öz kıştagın eç jerden,
İzdep tappay eşik astın tepselgen,
Suray berip kişilerden kez kelgen...
İşenbesten eldin aytkan sözünö,
İşenbesten özünün da közünö,
Jüdöyt bele tan kalıp karap şaarga.
Kişilerdin jıldız takkan töşünö?

TOYöR BELEM

Karap toyboym, toolorumdu ak kalpakçan.
Karap toyboym, köldörümdü çalkıp jatkan.
Karap toyboym, altın kündü jarık çaçkan.
Aşık bolgon jaş suluuday jımıñdaşkan
Jıldızdardı karap toyboy tañ atıram,
Karay berem ömür barday ala turgan.
Toyör belem, on miñ ömür ötüp baştan,
Tögöröktü maktap jazsam on miñ dastan?
KAYDA

Çalkayat biyik kök asman,
Kök asman körüp jaratkan
Isık-Köl çalkıp jatpaybı,
«Koñşular» bizden talaşkan.
Ay kün, jıldız — bardıgı
Sugu tüşüp karaşkan.
Suluu mınday köl kayda?
Mınday köl jok eç jayda.

UŞUL JERDE

Köldün boyu. Kız, ulan köp, katkırık...
Biröö aytat: «Kimdi jatat azgırıp?»
Men aytamın: «Kanday ukmuş bul uçur
Öz biyligin ornotkondoy jaşçılık!»
Kök asman, köl şirelişip jatkanday,
Körgön ar kim miñ kızıkka batkanday.
Çın suluuluk çoñ saltanat kurganday,
Kaygıluu jan bügün köñül açkanday.
Ukmuş sonun sezim meni arbadı,
Ukmuş küçtüü sıykırduu kol karmadı.
Meni koldop kökölötüp jatabı,
Uşul jerdik ata-baba arbagı?
Ooba, ooba, Isık-Köldün jakası!
Uşul jerde kimdin kaçpayt kapası.
Karap körçü, tiyse kerek bul jerge
Kasiettüü atalardın batası!

BÖKÖNBAEV KÖÇÖSÜ

Körgön sayın oygo tüşöt te-tigi
Boz ulan kez söz talaşıp bir baskan,
Kedeylerge sen birinçi ır jazgan,
Ottoy küyüp aylanaga nur çaçkan.
Kelgen sayın karaym baskan iziñdi,
Alam oygo taştap ketken işiñdi.
Alp jıgaçtar! Özüñ tikken köçöttör,
Çoñoyuşkan bir kalıpta turbastan.
Özün joksuñ, atıñ köçö gül açkan,
Jaştar barat sen jazgandı ırdaşkan.
Köp meymandar tañırkaşıp karaşkan
Körköm üy köp bul zamanga jaraşkan.
Lenin oyu ötüp senin sözüñö,
Çaçıratıp Oktyabrdın nurların,
Eñseptirsiñ eldin körör jırgalın,
Jaratıpsıñ bak-taalaydın ırların!
Atı Joomart, akın Joomart ört eleñ,
Kurdaştardın köñülünön ketpegen!
Baatır eleñ bak eşigin açışkan,
Dıykan eleñ ölbös ürön çaçışkan.
Özüñ süygön, özün jürgön şaarıña
Köçö bolduñ baktıluular basışkan.
Köz aldımda tarmal kara çaçtarıñ
Elestetken poeziya asmanın.

TUUGAN JERGEM

Joobuñ bolso, Ala-Too, aytçı baçım:
— Buttarımdı tilbegen kaysı taşıñ?
Kıynalganda azaptan menin janım
Barbı jılgañ körbögön közdün jaşın?
Sogonçogum jırtılgan tikeniñden,
Korduk tagı jay algan içegimden.
Bay kamçısı, kör jeme, aç, jılañaç...
Aytıp kaçan bardıgın bütömün men?
Jok, jañılam, Ala-Too, tuulgan jergem,
Ezüüçünü, ezüünü kuugan jergem!
Irın sozup Oktyabrdın, tuu kötörüp,
Büt aalamga jar salıp turgan jergem.
Özüñ bolduñ erkindik tapkan jerim,
Jetim meni toyguzup bakkan jerim.
Ene bolup alpeçtep, közüm açıp,
Taalayımdın çıragın jakkan jerim.
Bala bolup koynunda erkeledim,
Bardıgına jetkirdiñ eñsegendin.
Bak içinde gül jıttuu ömür sürdüm,
Keregi jok mından köp eçtemenin.
Süyöm seni, Ala-Too, jakşı köröm,
Közüm albaym koy jatkan jaşıl tördön.
Kanday ukmuş baktıluu jaykı kündör
Işkını köp kaptalda men ötkörgön.
Tunuk bulak, kaşka suu, tarmal arça,
Uykaş izdep ırıma bardım kança.
Küusün tolgoyt süyüünün salkın jeli,
Köñülümdü ergitip aldım kança.
Iraazımın, Ala-Too, bardıgına.
Jaman ketip, jakşılık kaldı mına.
Altın katkan sandıktay büt turmanıñ,
Ar kolotuñ toltura şañduu ırga!

OYLOP İŞTE

Biröögö çuñkur kazsañ keñireek kaz,
Sebebi: al çuñkurga sen tüşösüñ.
Ot jaksañ kızıl aloo bolbosun az,
Tezireek bütüü üçün küyüp özüñ.
Biröögö kastıgıñdı arttırsañ sen
Kastıgın arttırasıñ sen anın da.
Mışıktı kıynasañ sen otko kaktap,
Jolborstun ilinesiñ tırmagına.
Ar iştin aldın, artın oylop işte,
Adamsıñ köödönü çoñ, moynu niçke.

KALAT

Bul jürgöndün baarı ketet,
Baatır ketet opol toodoy körüngön.
Akın ketet oozunan ır tögülgön,
Suluu ketet kün jılmaygan öñünön,
Kalat ketpey köz jetpegen jıldarga
Akın jazıp, el jaktırgan ır gana.

KİMGE KEREK

Birinçisi — bekem bolso den sooluk,
Ekinçisi — şattık ketpes dos bolup.
Ömür ötsö kaygı-kapa joloboy,
Kimge kerek altın jıynap sologoy.

SÜYÜÜNÜN EKİNÇİ ATI
I

Süyüü deybiz ooz köptürüp kubanıp,
Süyüü desek ketet közdör tunarıp.
Süyüü deybiz jırgal, taalay tübölük
Turuuçuday bir-birine ulanıp.
Birok kursun, anın batat içine,
Jaman işter — eñ çoñ, orto, kiçine.
Orgo türtöt ilingendi tişine,
Al kutkarbayt ilingendi tişine.
Süyüü deybiz — «soykuluk» go bir atı,
Al baştalat öçürgöndö çıraktı.
Sak bolbosoñ abiyiriñdi ketiret,
Al taanıbayt jakın menen ıraaktı.

II

Soykuçuluk!
Karakçılık,
Kişi öltürgön
Naadançılık
Küçöşöt tündö karañgı,
Tün jaşırat aramdı.
İçkende arak, bozonu,
Akındar maktayt oşonu.
JAANDAN KİYİN

Nöşör toktop, kündün közü açıldı,
Kalıñ tuman kayda jitip jaşındı?
Jerdin betin jelpip çarçap bütköndöy,
Jelargının jini dagı basıldı.
Biröö sıyrıp ırgıtkanday pardasın,
Ak çoku too suluulugun aşırdı.
Jaandan kiyin kün jark etken kez kanday,
Jarık nurdan korkup kaygı kaçkanday.
Kimdir biröö muktajdardın baarına
Jırgalı köp üy eşigin açkanday.
Kimdir biröö kişilerdin baarına,
Baktısı çoñ ömür berip jatkanday.
Kanday ukmuş bak gül açkan çar tarap,
Büt aylana toy tüşköndöy şattanat.
Aarılar da küjüldöşüp alışkan,
Alar üçün kurulganday saltanat.
Karap turup tigi tentek Almaz da:
«Munun baarı bizdin jer» dep maktanat.
Maktan, uulum, ata jurttu maktagın,
Uçur kelse anı joodon saktagın!

BÜT IRLARIM

Sınçı surayt: «körgönsüñbü, kaygırıp?
Körgönsüñbü jakındardan ayrılıp?»
Men aytamın: «esep jetkis köp iret
Küyüttördün tikenine saydırıp,
Jürögümdü kança jara kılgamın,
Jüz miñden köp azap çekken bir janım».
Sınçı surayt: «Anan nege ırında
Kaygılardın jıtı da jok ırımga?»
Men aytamın: «körbögöndöy jamandık,
Büt ırlarım dal oşondoy çınında.
Menin ırım — menin oyum, tilegim:
Muñ çalbasın tük eç kimdin ireñin.
Kızıl kırgın soguştardı men körgöm,
Mından arı körüşpösün baldarım.
Ata jurttun kayındarın, taldarın
Örttöp bomba tıypıl kılıp salganın,
Eç bir jerde eç bir adam körbösün,
Ok jañılıp bir da jigit ölbösün!»

KEP KILBAY JÜRGÜN
Körbösöñ jaşap köñüldüü,
Körbösöñ sıylap ömürdü,
Kişinin zeenin keyitip,
Kep kılbay jürgün ölümdü.
Küçtüü jok eç bir ölümdön,
Jok kılat jarık düynödön.

BİR JAŞ AKINGA

Akın ırı ar-namıstan tabılgan,
Çındık üçün kılıç bolup çabılgan.
Eki jüzdüü uyatsızga dos emes,
Alıs turat arañ janduu «ak ırdan».
Ar bir sözün taamay tiygen ok bolsun!
Ok bolboso, aytılbasın, jok bolsun!

BİR ÇOÑDUN SÖZÜNÖN ULAM

Tartibi jok, birdigi jok el kaydan
Baatır bolsun ata jurtun saktagan?
Bekem bolsun ar-namısın satpagan?
Kalıs bolsun çındık işin jaktagan?
Tartibi jok elden çıkkan ilgerten
Tün jamınıp mal uurdagan koroodon.
Jolooçunun ötçü jolun torogon,
Uyat debey koñşuların tonogon.
Birdigi jok elden çıkkan ilgerten,
Başın iyip duşmanına bügülgön.
Kol kuuşurup, taazim kılgan, jügüngön,
Koyön jürök erteñinen tüñülgön.
Jeri tursa başka jaktı karagan,
Ayılın taştap, jer kezüügö jaragan.
Öz tuuganın itten beter talagan,
Açköz köptö özün oyloyt ar adam.
O, kırgızım, ıntımaktuu jagınan,
Ar künü jüz tüşsö dagı çagılgan,
Çımçık çoçup uçpay turgan bagınan
El boluşuñ kımbat maga baarınan.

NISABI JOK BİRÖÖGÖ

Oy jetpegen alıska baram deysiñ,
Kol jetpegen biyikten alam deysiñ.
Ter tambasa çekeñden tuugan jerge
Büt tapkanıñ uuruluk, aram jeysiñ.
Ulup-julup köngön jan turbayt köpkö,
Kança kıyın bolso da uçpayt kökkö.

ANDAN KİYİN

Kulkunuñdu özüñdün tıybay turup,
Ne kılasıñ başkaga köñül burup?
Bolsun deseñ büt jerde kişiçilik,
Algandı koy kişiden ulup-julup.
Elden murun sen özüñ nısap kılgın,
Napsi kursun eç kaçan tolbos tulup.
Koşomatçı ar künü kelse deysiñ,
«Jok» debeysiñ «bereşen» tursa sunup.
Baatır bolsoñ jeñginiñ aç közdüktü!
Andan kiyin: özgögö körsöt küçtü!
Soodagerge, uuruga kurçut tişti!
Kalıstıkka, çındıkka üyröt bizdi!

TAAZİM KILAM

Kişiler, arız-muñu ugulbastan,
Kün boyu jol tüzöşkön, dümür kazgan,
Dan tiştep bara jatkan kumurskaday,
Keçinde üyün karay kıbıraşkan
Biz deşet bul turmuştu kurup jatkan.
Biz deşet büt aalamdın körkün açkan.
Baykasañ dal oşondoy çınında da,
Ar biri öz işinde sürdüü arstan!
Oşolor dan çogultat dıñ jerlerden,
Oşolor altın tabat san-miñ kenden.
Oşolor çarçabagan, muñaybagan
Ölköñö kubat bergen, ömür bergen!
Salam ber jumuşçuga, alptın alpı,
Kiçine körünsö da özü senden!
Kiçine körünsö da anın özü,
Üyröngön iştep köngön uluu işi.
Jaratkan biz tañgalgan suluuluktu,
Tarıhtın avtoru da uşul kişi,
Baş iyip taazim kılam jumuşçuga,
Biz üçün altın saray kuruuçuga!

KUTUL

Sen emessiñ oynop uçkan böktörgö,
Köp süylöbö, kündü beker ötkörbö!
Körköm düynö ak emgekten jaralgan
Bak gül açkan mañday terdi tökköndö.
Adamdardın koldorunan üy bütkön,
Adam kolu tündö çırak küygüzgön.
Adam kolu, adamdardın emgegi —
Bul turmuştun jürök kanın jürgüzgön.
Köp süylöbö, sözgö bışpayt bir da nan,
Kimdi kördün köp keljirep jırgagan?
Jaşoo üçün kıyın işke bilek tür,
Sözdön kutul beş tıyınga turbagan!

KIŞKI KIYaL

Kırgız çeçip tonun jerge japkanday,
Kızıl, jaşıl, koñur ırañ kaçkanday,
Kudureti çoñ sürötçü tabiygat
Büt aalamga okşoş boyök tapkanday.
Adır tüz ak, teskey, küngöy bardıgı ak,
Bir took tuugan jumurtkaday bardık jak.
Üydün üstü, jıgaçtardın baştarı,
Büt aylana ak kuu bolup algan çak.
Adamdardın içteri da uşunday
Aydıñ köldün ak joodar jün kuşunday,
Kar jamıngan kalkagar too betindey
Appak bolup, tursa kayra buzulbay...
Kirdebese, karaybasa köñülü,
Ak iştese, ak söz aytsa ömürü...
Anda büt jer melt-kalt bolup çındıkka,
Jogolot ele ak, karaga bölünüü...

ALASIÑ

Kar erip, jarlar eşilip,
Topurak nımdan ezilip.
Jaz keldi, mına, jaz keldi,
«Mınçalık emne keçigip
Kayda jürdüñ?» debesten,
İş başta, dıykan, çeçinip.
Ekpegendi ek bıyıl,
Seppegendi sep bıyıl,
Ayabay jumuş küçüñdü.
İşiñden bolgun kadırjam,
Traktor buzgan adırdan
Alasıñ arbın tüşümdü.

SEN AR KAÇAN

Ukpayt dep uşak aytpa sen eç kaçan,
Jerdin da kulagı bar tıñşap turat.
Sen aytkan ar bir sözdü taamay ugat,
Bir sözüñ on söz bolup çaylap çıgat.
Körböyt den uuru kılba sen eç kaçan,
Kündüz kün, tünküsün ay köröt jazbay.
Töşkö türtöt, taanışıp eşik açpay,
Müñküröysüñ kirerge teşik tappay.

IR TÜNÖGÜ

Körgüm kelse biröönü,
Elesteyt közgö gül öñü.
Jakşılıkka berilgen
Mendegi ırdın tünögü.
Ar dayım eldin tilegi:
«Köp bolsun köldün çürögü!»
Suluulukka suktanat
Mendegi ırdın tünögü.
Bir iştep birge jürölü,
Kuunak ömür sürölü,
Intımak dep ün salat
Mendegi ırdın tünögü.
Bekemdep tınçtık tiregin,
Sebeli dostuk ürönün!
Tirüünü süygön ırlardın
Tünögü menin jürögüm.

BAARINAN ASIL ÜÇ NERSE

Suluuluktun bir tüspölü ayda bar,
Bir tüspölü kök şiber köyköl jayda bar.
Adamdardın adam sının körsötkön
Erkindikten artık nerse kayda bar?
Süyüü — sezim bir atılgan ok tura,
Kursagı tok kayda bolso şok tura.
Dürböp alsañ oylogongo jetkiret,
Den sooluktan artık nerse jok tura.
Jay ayınday güldöp turgan jaştıktan,
Artık nerse işteyt kişi mastıktan.
Döölöt öydö, mansap biyik deyt eken,
Al keljiröö akıl keni azdıktan.
Kança kımbat altından da çañ baspas,
Köönü kara jat koluna karmatpas:
Den sooluguñ, erkindigiñ, jaştıgıñ —
Uşul üçöö eç nersege almaşpas.

KIRGIZ TİLİ

Kırgız tili, özüm süylöp üyröngön,
Abaltadan ata, babam süylögön!
Sen bar kezde — men tirüümün, men barmın,
Sen jogolsoñ — men jogolom düynödön.
Eç bir jerde «men kırgızmın» debesin,
Oylop senin tagdırına küybögön!
***
Bilebiz ömür azdıgın,
Ajaldın bizge kastıgın.
Bir ötsö ketet kılçaybay
Kulpungan jazday jaştıgıñ,
Tübölük küygön ot kayda,
Tarayt bir kün mastıgıñ,
Ötkörböstön uçuruñ,
Ör karay arış kerip kal!
Ömür gülün terip kal,
Bak bolup mömö berip kal.
***
Ok attım men — tüştü suunun öyüzünö,
Taş ırgıttım — uydun tiydi müyüzünö.
Jogoldu büt ketken öñdüü uçup jelge,
Jarabastan kur degende bir işime.
Jalgız gana tolkup jazgan ırım kaldı,
Jürögünön okugandın orun aldı.

BÖLÜNBÖSÜN

Jarooker kız jigitke gül sunganday,
Aytkan menen söz jetpes körkü kanday.
Jaşayt birge suluuluk, adeptüülük
Ay menen kün tabışıp bir turganday.
Sırtı suluu suktantpayt tük eç kimdi,
Süyböyt eç kim suluu dep adepsizdi.
Adeptüülük, suluuluk eköö birge
Arkandabay tutkunga alat bizdi.
Adeptüülük suluudan bölünbösün,
Kündü bulut japkanday körünbösün.

OYLOÇU

Dosuñdu kaydan süyösüñ,
Tuuganga kaydan küyösüñ.
Jürsöñ elge koşulbay,
Özüñ menen bir özüñ?
Jek körbösöñ duşmandı,
Elderdin ırkın buzgandı,
Açıbayt booruñ eç kimge,
Oyloçu artık iş barbı:
Dostuktu maktap jazgandan,
Buzuktu başka çapkandan?

KOÑŞU KELİNGE

O, Sveta, şaşpagın!
Menin da biyik asmanım.
Aman jürsö kerilgen
Jigit bolot Arslanım.
Köp kızdar jakşı körüşöt,
Jetkeni jıttap öbüşöt.
Jetpese köz jaş tögüşöt.
Keesi çılap uu içet,
Keesi muunup ölüşöt.
Je kargaşat, sögüşöt.
Iylap, ıylap akırı
Tagdırına könüşöt.
Buçuk depsiñ uulumdu...
Köböytpö menin ırımdı,
Koy, Sveta, munuñdu!

IR ÇIGAT

Toonu karap ır jazam...
Tolkun şilep çındasam,
Too jañırtkan dobuşu
Toktogul menen ırdaşam.
Kılçak karap turbastan,
Kıyalımda kırdı aşam.
Jaşıl tör jayloo jergemde
Jeñijok menen bir basam.
Kıyaktı küügö keltirem,
Komuz bolup çertilem.
Miñ türkün ır jaralat
Menin küçtüü erkimen.
Kalıktın ırın ukkamın,
Korgooldu kança eerçigem.
Küü çıgat toodon men aşkan,
Ir çıgat joldon men baskan.

BOORKEÇ TAGDIR

Köz aldımda kırk jıl murun ötkön iş
Köz aldımda men baskan jol, tüşkön iz.
Kün ot jagıp, ok ot jelpip, kan kurgatıp,
Çıday albay çıla suudan içkenbiz.
Jürögü taş şum düynönün ökümün
Münöt sayın, sekund sayın kütkönbüz.
Birok, mına, kırk jıl emne? Eñ jaman
Baş keserler kırgın taptı. Men aman.
Boorkeç tagdır ayagandan kırgızdın
Irçısına sunbagan go kılıçın?

KÖRÜÜ JOK

Jaman üy turat kulabay,
Jakşı kişi jok eçak
O, kurdaştar, bu kanday?
Kılçayıp artka karasak.
Joldoştordun köbü jok,
Alardı emi körüü jok.

KEÇİKKEN OYLOR

Türkün kuş uya salbasa,
Tokoydun kimge keregi?
Körgönü eç kim barbasa,
Körksüz da toonun teregi.
Paydasız tördön çöl artık,
Kaz, ördök kongon köl artık.

Alganıñ tosup turbasa,
Suluuluguñ ne kerek?
Baldarıñ urmat kılbasa,
Uluuluguñ ne kerek?
Jan-jagıña kuş konboyt,
Joluñan taalay tuş bolboyt.

ARMANDUU IRLAR

Kagayıpsıñ teregim,
Emi jok senin keregiñ.
Murunkuday şañdanıp,
Çıgarbaysıñ jer öñün.
Kessekpi deybiz otunga,
Oyloboy andan bölögün.
Karıptırsıñ, Abıke,
Köründüñ ele ar işte.
Kalıpsıñ go jarabay,
Kızdarga salam berişke.
Jelpildebey, oylop bas,
Jetpeysiñ emi jeñişke.

KORKPOGULA

Eger kelse koluñardan,
Alıs jürüp momundardan,
«Ak jerinen sogulgandan»,
Eski, jırtık tonu bardan,
Sak bolgula tımpıygandan!
Korkpogula kıykırgandan!

KUÇAKTAŞPAYT

Joktu tabat izdegen.
Köptü tabat tiştegen.
Altın, almaz, kauhardı
Alıstan köröt tiktegen.
Temteñdep añga jıgılbayt
Tün katıp arak içpegen.
Akılınan adaşıp,
Kuçaktaşpayt it menen.

JÜRÖGÜÑ SEZET

Jortkon tülkü köp bilet,
Kozgolboy jatkan arstandan.
Közüñ menen körbösöñ,
Koluñ menen örbösöñ,
Kamçı da tüşpöyt asmandan.
Alasıñ bilim okusañ,
Kalasıñ kuru otursañ.
Tük çarçabay jazgandan,
Jaratsañ jakşı ırlardı,—
Jürögüñ sezet jırgaldı.

OORUBA

Öküm aytar biylik jokpu koluñda?
Öz üyüñdön alıs jerde ooruba.
Ar kimge bir jaldıraysıñ jetimdey,
Okşoşosuñ sen eç argasız şorduuga.
Müñküröysüñ erkin basıp ketalbay,
Ajıdaar tosup jatkan öñdüü joluñda,
Ooru senin müljüp bütöt alıñdı,
Kordoyt abdan jarım kılıp janıñdı.

BOLGON KÜNÜ

Kördü közüm akmaktardın neçenin,
Katılgandın berdim men da kezegin.
Bolgon künü jakşı kişi janımda
Özümdü da jakşı kişi sezemin.
Jaşagança jamandardın tobunda,
Jan bakkança kün tiybegen koñulda.
Ölsöm deymin kuykalanıp şıyraktay
Jakşı kişi jakkan ottun çogunda...
Adam uulu adam okşoş kün körsün,
Eşigine jıtı jakşı gül önsün!

KUU DÜYNÖ

Jürögüñdü tütötkön,
Armanıñdı küçötkön:
Jaz ötüp küzdün kelişi.
Keçeegi kızdar biz öpkön
Kemşiygen kempir bul kündö
Uşunday eken kuu düynö.

ÇINAR OORUGANDAGI IRLAR

Çınartayım, aylanayın közüñdön!
Doktor senin taş taptık deyt ötüñdön.
Mınça kıynap öç algıday özüñdön,
Künöösüzdün küygön şamın öçürgön,
Kataal belen ayagandı bilbegen?
Kargış ugup kördüñ ele sen kimden?
Eç ayırmañ jok ele go jarıgım,
Ülbürögön jazgı nazik güldördön.
Üzgön joksuñ bak almasın biröönün,
Buzgan joksuñ eç bir kuştun tünögün.
Bul sırkoodon kaldıgı jok ayıgıp
Kubanta kör karıgan ata jürögün!
İçkin uşul Moskvanın mürögün,
Kaalaym saga solubagan gül öñün!
Kayra barıp körüp jürör bekensiñ,
Karıbagan Isık-Köldün çürögün...

Kaçırdıñ, balam uykumdu,
Ketirdiñ menin tınçımdı.
Boorkeç tagdır bar bolso,
Kıybas sendey kırçındı.
Doktorlorgo jalınam,
Koldorunan kagılam,
Eritip taştı jok kılsa,
Oşol kımbat baarınan.

Kubanıçım, kubatım!
Atañdın zarın ugaarsıñ?
Karıgan menin baktıma
Kün bolup tiyip turarsıñ.
Kutulsañ uşul oorudan,
Kuusañ ketpey toorugan.
Çatıraar elem üyüñdö,
Çay içip senin koluñdan.

Çarçabagan bir dagı
Çaldardın elem çıyragı.
Çaldıbı közü duşmandın,
Çınartay oorup kıynaldı.
Jıldızım emne bolot dep,
Jürögüm sızdap ıyladı.
Sar-sanaa küüsü turbaybı
Bul turmuştun bir jagı.
Oyloymun ötkön jıldardı,
Al jıldarga sın barbı?
Elesteyt közgö Çınardın,
Erkelep minip turganı...
«Atakebay, çü!» — dese,
Arnadım kança ırlardı.
Altınga bergis eken da
Al kezdin oşol jırgalı!

Kün jarkırap tiyip turat asmandan,
Too jañırtkan ır ugulat jaştardan.
Anan nege men mınçalık samtıraym
Eski tondoy keñ töbögö taştalgan?
Çınartayım oynop ayıgıp,
Çurkayt sergip too suusuna çayınıp.
Jıttayt tandap Ala-Toonun güldörün,
Erteñ ele köröm jırgap külgönün.
Tün uykumdan oygondum,
Çınartay, seni oylodum.
Boloçok kündü süröttöp,
Ir jazgandı koygomun.
Oylogonum bir özüñ,
Köz aldımda sürötüñ.
«Böyrögümdö taş bar» dep
Korkutup meni külösüñ.
Oşol taştan kutulup,
Bak-taalayga jutunup,
Oynop jürör bekensiñ,
Bul kırsık senden kutulup?

Bul balaket ooruga
Kaydan jürüp kabıldıñ?
Tıkan eleñ başınan,
Sergek eleñ jaşıñan.
Kandayınça jañıldıñ?
Oorugan seni körgönü
Bul kanday menin kelgenim?
Men orup, körsöñ sen kelip,
Ir jazbayt belem termelip,
Kagılayın ermegim!

Aylanayın ünüñdön,
«Ata!» degen tiliñden!
Özüñö, çolpon jıldızım,
Kaalaganım dilimden:
Mından arı ooruba!
Kut bolsun kitep koluña!
Kayda bassañ, bak-taalay
Karap tursun joluñda!
Kulpunganı jaraşkan,
Körgöndör toktop karaşkan
Ala-Toonun gülü bol,
Adamdın baarı talaşkan!
Çınartayım, çıragım,
Moynumdagı tumarım!
Karabasam kündö bir,
Tük tarkabayt kumarım.
Çınartayım Çıragım.
Ün salgan toodon ularım!
Ugup jürüp ünüñdü
Üyrönüptür kulagım.
Çınartayım, çıragım,
Tañşıy turgan ubagıñ.
Tañşıp sayrap otursañ,
Tük jadabay ugamın.
Çınartayım, çıragım,
Sen barsıñ jaşap turamın.
Taştan taşka sekirgen
Menin tentek ulagım!
Ayıgıp ket, ooruba!
Sen kereksiñ dooruña.
Süyünüp kırgız, küü çertseñ,
Gül karmatsın koluña!

Çınartayım, kölököm,
Kagılayın berekem!
Sen bar üçün bul düynö
Jarık eken, keñ eken!
Köp oorup meni karıtpa,
Keñ düynömdü tarıtpa!
Barıp turgan baktıluu
Jaşayt tura jarıkta.
Töşöktö jatsam men oorup,
Sen kelip maga suu berseñ,
«Atake, jatpay, tur» — deseñ
Oorugan emne bilbeseñ, —
Jırgal daamın tatmakmın,
Jırgap külüp jatmakmın.
Sen jürgön ata konuşka
On miñ alkış aytmakmın.
Bir ay boldu, men mına,
Jok turup eç bir çatagım,
Moskvada jatamın.
Jatpay kayda kaçamın.
Ooruganı balanın,
Azabı tura atanın.
Tüpsüz sarı-sanaanın
Tereñine batamın.
Korkunuçtun uu daamın
Bir kündö jüz miñ tatamın.
Ak üydö jangan çıraktay,
Aylanam, senden Çınartay!
Sekirip oynoor bekensiñ
Jañı otukkan ulaktay?

Kargış tiygen korkunuç
Ketpey maga burulat.
Kaarın çaçıp julunat.
Nayza bolup sunulat.
Kalbır kılıp booruñdu
Kaynatam deyt şoruñdu.
— Üzülbös ukmuş debegin
Maga jaygan toruñdu.
Dalay tordu tıtkamın,
Dalay ordon çıkkamın.
Jeti başım bar degen
Jelmoguzdu jıkkamın.
Korkutuudan korkpogom,
Kılmıştuunu sottogom.
Men turgan jerde sendeyler
Jeti atasın joktogon.
Çınartayım ayıgat,
Jüröt menin janımda
Üy jarık anın barında,
Al tiygen kün Narınga!

Elde söz bar aytılgan:
«Den sooluk kımbat altından».
Menin baktım bar eken
Sen ayıktıñ dartıñdan.
Çıragı janıp üyümdün,
Men ayabay süyündüm.
Eç kaçan emi batpastay
Tiyip turgan bügün kün.
Bagbanı ömür gülüñdün
Doktorgo, balam, jügüngün!

Vladislav Aleksandroviç Karetskiyge
Alıp men ırçı kalaamdı,
Arnadım saga salamdı.
Taş oorudan kutkarıp,
Saktap kaldıñ balamdı.
Taştadıñ suurup tikenin
Jaş jürökkö kadalgan.
Jakşılık kılsañ adamga,
Jakşılık kör adamdan!
Kaynatkan joksuñ şorumdu,
Ar kanday urmat orunduu.
Muzeyge koyör el kiyin
Ardaktap altın koluñdu.
ZÜKÖŞKÖ

Oygo kelbey üygö kaytuu oljoluu,
Say boyloduk, suu boyloduk köp jolu.
Kıyın tura jürögüñdü başkarsa,
Kıl kıyaktay küügö kelüü, tolgonuu.
Say boyloduk jıttap gülün jergenin,
Sezdik jırgap too salkını jelgenin.
Suu boyloduk şarkıragan ün ugup,
Karap toyboy tabigattın bergenin.
Senin koluñ sılap çaçın arçanın,
Menin közüm körböy toonun taştarın.
Kadalganın ak betiñe özüñdün
Esiñdebi baykap koyup şaşkanıñ?
Keñ düynögö köz çaptırıp köp jürdük,
Kaptaldardan ışkın terip jep jürdük.
Keç kirgizdik suluulukka suktanıp,
Turmuşubuz biyik bolsun dep jürdük.
Emi bizge boluu kıyın üy küçük,
Köp karabay içibizdi küygüzüp,
Dem alışta baralıçı Koy-Taşka,
Jıttaylıçı kiyik otton birdi üzüp.

Sen gül eleñ men jıttagan künügö,
Sen uz eleñ ün ulagan ünümö.
Jaljıldagan közdörüñö sın kayda,
Janıp turgan çırak eleñ üyümdö.
Jarıgıñda dastan jazdım, ır jazdım,
Aydıñıñda kıyal menen bir bastım.
Jaykı kündöy keremettüü küç eleñ
Jürögünö ot jandırgan kurdaştın.
Jakşınakay jaraşıgı koruktun,
Kandayınça kopol maga joluktuñ?
Tük ayabay güldün barkın bilbesten,
Çöptöy körüp tepsep jürüp soluttum...

Taza süyüü jaykı kündün nurunday,
Ottoy jansa, jürök kantsin jılınbay.
Senin süyüüñ, menin süyüüm koşulup
Oydo turat aşıktardın ırınday.
Taza süyüü jaş kezinde jolukkan
Karıganda da ketpeyt köngön joruktan.
Jalbarganda bergen antıñ köp kımbat,
Bardık mülktön ömür boyu çogultkan.
Taza süyüü okşoş ısık jalınga,
Biz baktıluu uşul jalın barında.

Kün nurunday jarkınım,
Baası kımbat altınım!
Bardık jakşı jagındı
Bayan kılar jarçımın.
Kün tiygen jakka çakırgan
Kanıkeyim akılman!
Barınan suluu gülüm sen
Bagımda jaynap açılgan.

Bir sıyaktuu bizdi tapkan enebiz,
Kança jıldar birge jaşap kelebiz.
Kuda küttük — uul üylönttük, kız berdik,
Biz atkargan iş ölçömü çenegis.
Oylop köptü kubanabız, külöbüz,
Oydoguday ıntımaktuu bülöbüz.
Ajırabay koldorubuz karmaşkan,
Jırgal turmuş gülzarında jüröbüz.
Biz jürgön bak ençi bolsun baldarga!
Biz üy kurduk. Kün batmay jok al barda.

Ömür şerik Züköşüm!
Oylogonum büt özüñ.
Azabı küçtüü mendeyge
Bir gana sen tütösüñ.
Til albay kança kıynadım,
Kança jolu ıyladıñ.
Bir ösüp, birge köktödük!
Bolgon kezde böksölük,
Mögdöbödük, çökpödük.
Köp jolu süyöp ötkörüp
Taygak joldon, eñişten, —
Sen bolduñ menin periştem.
Köp küttüñ meni periştem,
Ümüt üzböy jeñişten.
Maga degen uunu da
Tartınbay bölüp teñ içken,
Menin baktım, jırgalım,
Züköş — dep tañşıyt ırlarım.

Öttü bir kez küçü mol,
Köp jol basıp arıdık
Köp jaşadık, karıdık,
Unuttu bizdi Kupidon.
Kızdar bizdi karaşpayt
Bizge da al iş jaraşpayt.
Korkpo, Züköş, çalıñdı
Senden eç kim talaşpayt.

BİYÇİ KIZGA

Kulagıñ ıñ-jıñ bolup jatat beken?
Talaştık... Biyçilerden kim saga teñ?
Söz kılıp köpölöktöy uçkanıñdı,
Negedir kayra seni ayap ketem...
Jürbösün biröölördün sugu tüşüp,
Sahnada kalbas beken koluñ üşüp,
Turuşuñ ülbürögön ak nazik gül,
Koybosun aç köz biröö kopol üzüp.
Men emne? Emnelerdi oylop jatam?
Sen akkuu süzgön kölgö men da batam...
Mınçalık karayt belem ay jüzüñdü
Biyiñden ukmuştardı jaratpasañ.
Birde sen boz jorgodoy çaypalasıñ,
Birde sen zakım bolup baykalasıñ.
Bir kezde jerge tiybey köktö kalkıp,
Körgöndün jürögünön jay tabasıñ.
İyiktey çimirilip bir zamatta
Kün bolup körünösüñ tuş tarapka.
Ataydın komuzga maş kolunday sen
Buttarıñ közgö ileşpey oynop jatsa...
Zırp etpes, bir möñkübös kanday jürök!
Sıykırduu kanatı bar sen Ayçürök,
Kırgızdın özüñ süygön biy önörün
Baygeden çıgara kör tınbay süröp!

KİRPİK KAKPAY

(KÜYGÖN)
Körgözböy jüzün Zıynattın
Tagdır, sen mınça kuurattıñ?
Karagat közün köp oylop
Kirpik kakpay tün kattım.
Ugalbay sözün Zıynattın
Ubayım tartıp tün kattım.
Jakın kelse, jeñine
Jabışuuçu uygakmın.
Jaş ırgayday iyilgen
Jakşınakay belinen
İye tartıp alsam dep,
İtelgi kuştay elirem.
Jañırgan ayday jarkıgan,
Jıpar jıttuu alkımdan
Kangıçaktı öpsöm dep,
Karçıga kuştay talpınam.
Arzıttıñ meni Zıynatım,
Ay menen kündöy kımbatım.
Kokuy kün, dartım ırbattıñ,
Komuzdun boorun tırmattıñ.
Kögüçköndöy Zıynatım,
Köönümdü saga uurdattım.
Köptön beri köralbay,
Küyütü küçtüü küü kaktım.
Totu kuştay Zıynatım.
Tozoktuu meni ırdattıñ.
Jaljıldap karap koysoñçu,
Jalınıñ jandı jırgatsın!

BALERİNA

Şapar tepseñ köpölöktöy uçasın
Kalkıp köktö kanattuuday sızasıñ.
Jetkirbesten kıltıldaysıñ jorgodoy,
Keltirçüdöy kavalerdin ızasın.
Keede biyik sekiresiñ ulaktay,
Keede kündöy jark etesiñ suratpay.
Birde turup meltireysiñ suz tartıp
Sır tabakka uyutulgan juurattay.
Añdıp bargan mergençige attırbay
Arı karay köldö süzgön ak kuuday
Kalkıp ketip bara jatıp, bir kezde
Köz aldımdan jılt koyösuñ taptırbay.
Kol çapkanda kayra çıksın jaljıldap,
Közüñ janıp elektordoy balbıldap.
Karap turgan jaş jüröktü eziltip,
Kündöy betiñ kan tamganday albırat.
Kulaç urup muzıkanın kölündö,
Jürgönsüysüñ kubat berip ömürgö.
Ketçüdöysün kıtıgılap jüröktü,
Jagımduu bir tak kaltırıp köñülgö.
Çap dey tüşsöñ kavalerdin moynuna,
Kayra tüşüp, kolun alsañ koluña,
Menin özüm al kavaler sıyaktuu
Kelip turat gül töşögüm joluña.
Tartıp alıp elektordun togunday,
Jandırasıñ taş kömürdün çogunday.
Birok ketseñ oşol boydon ketesiñ,
Beş atardın jetkirbegen ogunday.
Meyliñ, tegi jetkirbeseñ jetkirbe,
Bardık jürök bir özüñdün erkinde.
Zamananın erkin kuşu, uça ber,
Jırgal turmuş sürötü bar körküñdö.
ISIK-KÖLDÜK BİR KIZGA
Kök irim köldün kılasıñ,
Konuş kılıp turasıñ.
Köl şıltoo, bargan bozoy köp,
Kimge köñül burasıñ?
Bardıgı kölgö çömülöt,
Barınan bal söz tögülöt.
Köbü şayır, köbü oyçul,
Kimisi jakşı körünöt?
Külbösöñ da ırsaktap,
Karaysın turbay sır saktap.
Kay jigittin jürögün
Kalsam deysiñ kıltaktap?..

BİR SELKİGE

Sensiñ menin baa jetpegen kümüşüm,
Sensiñ künüm jarık kılgan jer jüzün
Büt düynönün jırgalına barabar
Kubandırıp gülzar bakta jürüşüñ.
Karap koysoñ — ırlar jaza baştaymın,
Külüp koysoñ — erip kete jazdaymın!

ÇOLPONU KIRGIZ KÖGÜNÜN

Urmat kılsañ özüñdü,
Ugup tur jigit sözümdü:
Moynuna şuru takpagan,
Betine upa jappagan.
Kızartıp endik sürtpögön,
Kılık-joruk kütpögön.
Oşogo da karabay,
Közgö süyküm baladay!
Şüüdürümgö kiringen
Too gülündöy körüngön
Çıga kalıp buluttan,
Köñülüñdü jılıtkan...
Jaykı kündöy külgönü,
Jarık kılgan düynönü.
Suluu kelin bar deseñ,
Kırgızdan çıkkan al deseñ,
İşenbeyt elem eç kaçan,
Jeñilbeyt elem talaşsañ...
Küçtüü jokko çındıktan
Alptı serpip ırgıtkan.
Çındık eken kördüm men,
Aytalbaym açık, kimge teñ?
Teñ emes aga Ayçürök!
Tuygun kuştay bir tülök...
Kunduz çaçı kulpunat,
Külüp koyso kün çıgat
Teñ emes Bermet, bilemin,
Karasam güldöy ireñin,
Düpüldöp sogor jürögüm,
Körgöndöy süyüü üröönün.
Kanıkey aga teñ emes,
Al kööhar bolso, Janıl jez
Teñdeşi jok bir eles,
Nur çaçsa kün-tün kemibes.
Aşkere suluu deyt eken,
Azgırıp jandı jeyt eken.
Gülburak suluu deyt eken,
Küygüzüp jandı jeyt eken.
Süygönü kim bilbeysiñ,
Süyüügö bütkön gül deysiñ.
Birok külböyt ırsaktap,
Karabayt seni kılçaktap.
Too suusunday taptaza,
Aynektey tunuk başkaça.
Tekşeret jıgaç bürlörün,
Too çöbünün türlörün...
İlimge berip köñülün,
Elge arnagan ömürün.
Çolponu kırgız kögünün!
Jigitterdin köbünün
Közdörü tüşöt jaljalga,—
Jürüşöt jetpey armanda.

JALJAL KÖZ

(VALS)
Karagat kara közüñ bar,
Alçaday suluu özüñ bar.
Aldıña barsam aytuuga
Şekerden tattuu sözüñ bar.
Uktabay seni oylodum,
Oylosom oygo toybodum.
Kur degende sıy kılıp,
Kubantıp karap koyboduñ.
Tosoyun deymin joluñdu,
Karmasam deymin koluñdu.
Karabay ketip perizat,
Kaynata körbö şorumdu.
Jürögüm menin bir gana,
Jüz jürök mende bolso da,
Emgekti süygön jaljal köz,
Berer da elem büt saga.
Ün ulap menin ünümö,
Ortok kıl ömür gülüñö.
Aymalap jıttap jüröyün
Ay sayın emes, künügö.

JALJAL KÖZ BİR KELİNGE
Kezikseñ kaşıñ keresiñ
Közümdön ketpeyt elesiñ.
Men jigit kezde körbödüm,
Degi sen kanday nemesiñ?
Aytsañçı maga çınıñdı,
Aytsañçı katpay sırıñdı.
Süyösüñbü jalındap,
Ugasıñbı ırımdı?
Közüñdön seket keteyin!
Kel deçi, çurkap jeteyin!

BOLOR BELEM

Koyö berbey uuzday appak koluñdu,
Karmap tursam bolor deymin orunduu.
Kara közüm suranarım özüñdön:
Kagıp-silkip katırbagın şorumdu.
Bolor belem boz baladay baktıluu
Tartıp tuzak jaysañ maga toruñdu?

TÜBÖLÜK BOLSO...

Sen jakşısıñ jaljalım,
Sen barda tügöl mal-janım.
Sen karap tursañ janında,
Oyunu jakşı baldardın.
Sen turgan jupun üy jakşı,
Sen tokugan çiy jakşı.
Teñtuştar kurgan ülpöttö
Sen atkargan biy jakşı.
Sen baskan jol eñ jakşı,
Sen gül ekken jer jakşı.
Sen ekööbüz bir barıp
Karagat tergen çer jakşı.
Sen oynop çıkkan kır jakşı,
Arnalgan saga ır jakşı.
Tübölük bolso kanake
Ekööbüzgö bul baktı!

ÜŞÜTPÖSÖÑ

Kulpunasıñ joogazınday jazdagı,
Balbıldaysıñ tañkı çolpon jıldızday.
Jaljıldaşıñ kündün şoola çaçkanı,
Tamşantasıñ beyiştegi ür kızday.
Oyum tutkun, janım tutkun özüñö,
Senden oolak ketalbaymın eç kayda.
Algın meni koşup şañduu köçüñö
Sen jok bolsoñ üy jok maga eç jayda.
Booruña tart, jılıt meni jaljalım,
Üşütpösöñ kaydan bolsun armanım.

JOMOK ÖÑDÜÜ

Tañ atkança kirpik kakpay süylöştük,
Keede janım, şapar teptik, biyleştik.
Birok senin ak betiñden öppödüm,
Keçirip koy menden ötsö bilbestik.
Ukmuş eleñ, açılgan ak gül eleñ,
Çañkay tüştö köz uyaltkan kün eleñ.
Söz aytalbay kança jigit sürdögön,
Baktıluumun debedibi bir körgön.
Al sonun kez uçup öttü zımırap,
Azır aytsam jomok öñdüü ugulat.

ON MİÑ JOLU

Sayragül birge maktandı:
— Jaşımda suluu bolgomun,
Baltırkan ele koldorum.
Jolunan çıkpay mastıktın,
Ayabastan jaştıktın
Ak kayragın orgomun.
Kün elem köktön körüngön,
Nur elem jerge tögülgön.
Gül elem jırgal bagında
Köp güldördön bölüngön.
Az bolgondo ak betim
On miñ jolu öbülgön!
Unçukpay kuudul turabı,
Ürkünbay andan suradı:
— Jırgap barat jön ele
Ukkan jandın kulagı.
Bolgon beken eç jerde
Maktan sözdün turagı?
Süyköngöndöy baykalgan,
Arkıttın kızıl alçasın
Oyron bet kaydan çarçasın.
«On miñ jolu»... dediñiz,
Özüñüzdün erkiñiz
Öptü eken anın kançasın?
KAT KÜTÜÜ

Süyüü otun jandırgan karegiñdi
On miñ karat almazga bereminbi.
Uşul küngö unutpay kele jatam
«Sendey jigit kayda bar?» degeniñdi.
Orolgonsuyt moynuma señsel çaçıñ,
Oydon ketpey kıynadı senin atıñ.
Sagındırdıñ mınçalık öçüñ barday,
Tañda çıkkan çolpondoy perizatım.
Unutpasañ söz berip anttaşkandı,
Kur degende taştaba kat jazgandı.

BEŞ MÜNÖT

Ömür ötöt uçkan kuştay zıpıldap,
Körgön emes çarçap baspay kışıldap.
Güldöp algın, külüp algın, er jigit,
Turgan kezde seni körüp kız ırdap!
Ömür çirkin kiyim okşop eskiret,
Ömürgö da iñir kiret, keç kiret.
Oşon üçün esten çıkpay kalat da
Selkiñ menen bir oturgan beş münöt.
Beş münöttör beker ötüp ketpesin,
İş bütürböy, kargan uçur jetpesin.

BİR SULUUGA

Çagılgandın otusuñbu, moymolum?
Mınça nege jürök menen oynoduñ?
Mınça nege jalınıña kaktadıñ?
Mınça nege janımdı tınç koyboduñ?
Şıldıñ kıluu maksatıñbı, moymolum?
Küyüp bütüp, kül bolboyun, oylogun:
Barabarday atom bomba tüşköngö
Kokus senin bir jalt karap koygonuñ!
Köp kıynabay, koluñdu sun, alayın,
Küyüp ölsöm — kuçagıñda kalayın.

OYLOSOM MEYLİ

Açılgan appak gül özüñ,
Ar dayım kuunak jürösüñ.
Ar dayım, meyli jaljalım,
Üyüñö taalay tünösün!
Eç kanday kaygı bilbegin,
Kubanuu bolsun bilgeniñ!
Köp oylop seni sargayuu
Şıbagam bolsun bir menin.
Oylosom meyli künü-tün,
Üzülböyt senden ümütüm.
KANAKEY

Too kızı, Ata-Toonun perizatı,
Artına taştap koygon örüp çaçtı.
Jalt karap jalın şilep köñülümö,
Süyüünün tozoguna meni tarttı.
Küygüzdü, kuykaladı. Ayabadı.
Tügönbös azap boldu karaganı.
Kanakey basıp kelip, darı berip,
Jogotso jüröktögü jaralardı...

ÖÇ ALAM

Karagattay közüñdü,
Koş alma bışkan töşüñdü,
Adamdın sugun tüşürgön
Açılgan güldöy özüñdü
Karagan sayın jaşaram,
Karagan sayın es alam.
Küülörün tolgop jaştıktın,
Karılık itten öç alam.
Jaşırınbay, ar künü
Körünüp turçu Kalbübü.
Jaykı kündün nurunday
Tögülüp turçu Kalbübü.

KEEDE MEN

Esiñde çıgar jaljalım,
Atayı saga barganım?
Jıtınday bışkan almanın
Jagımduu sezip kalganın
Men nege senden jaşıram,
Açılgan güldöy tatınam?
Jıttadım, kança sıladım
Jibektey jumşak çaçıñdan
Keede men oylop al kezdi
Uktabay tañdı atıram...

UBAGINDA

Kızıl gül eleñ — solupsuñ,
Kız eleñ — juban bolupsuñ.
Sır berbey basıp ketçü eleñ,
Solugan kezde joluktuñ.
Jaljıldabay jaldırap,
Jürögümdü ooruttuñ.
Ubagında ar nerse:
Ubagında kelbese,
Tilegiñdi eñsegen
Ubagında berbese —
Ötöt barı kayrılbay
Eskerüü kalat kaygıday.

BİYGE ÇAKIRUU

Balbıldagan çıraktay aruu kızdar,
Biylep köñül açuuga barıñızdar!
Jakşı biylep, utsañar meldeşkendi,
Jigit sungan güldördü alıñızdar!
Suluu kızdar, suykaygan aruu kızdar,
Sırkoo bolgon jürökkö darı kızdar!
Ötkörböstön jaştıktı zer uçurgan
Süyüü otun tartınbay jagıñızdar!
Aruu kızdar, kün tüspöl suluu kızdar,
Kün çıkkança biyleyli, turuñuzdar!

ARMANSIÑ

Jibek kayda... Eski, jırtık çıttaysıñ.
Emi kaydan jigit moynun jıttaysıñ?
Tiş şaldırap, tırış bassa betiñdi,
Amur saga emi kaydan kılçaysın.
Kuşmun debe, eçak uçup talgansıñ,
Gülmün debe, eçak solup kalgansıñ.
Jaş çagıñdın körgön üçün üzürün,
Jalgız maga arılbagan armansıñ.

EMİ KAYDA

Sen baş kökül keziñde,
Salkın jel sokkon keçinde,
Kök şiber köyköl konuşta
Ayıldın çıgış çetinde,
Kuçaktaşıp oturup
Aytkan sözüñ esimde:
— Jaşınbastan çak tüştö
Joluktu kütkön bak bizge.
Özüñö bergen antıma
Kübö bolsun ak miste —
Köküröktön jan çıkpay
Köñül kaluu jok bizde.
Buzgan tilge kirbegen,
Kalp aytkandı bilbegen,
Çak-çelekey turmuştun
Çatagın közgö ilbegen
Naristedey tap-taza
Perizat eleñ başkaça!
Al kündör öttü zakımdap,
Karılık jetti takımdap.
Al tursun kaldı ömürdün
Bataar kezi jakındap.
Emi kaydan bizderdi
Kız oyunga çakırmak.

ÖZBEK KIZININ IRI

Sen jürgön köçönün çañın
Şıpırsam deymin çaçım menen,
Juusam deymin men anı
Közdön akkan jaşım menen.
O, boz jigit! Kök tiktep ötpö!
Sen izdegen çolpon jok köktö.
Al mına, senin janıñda!
Mınçalık nege türtösüñ örtkö?
Kemsintseñ meni, kordosoñ,
Kerilseñ, boorkeç bolbosoñ,
Körbösöñ gülün köçönün,
Iylap jürüp ötömün...

ANARGA

Biyledik birge keçede...
Kanday sonun kez ele!
Kılçaybay ketken jaştıktay
Al uçur öttü tez ele.
Körüngönü tögündöy,
Karaanı kaldı körünböy.
Kızıl nur öçüp, kubardık
Küngöydün küzgü çöbündöy.

ERKELEÇİ

Moymoljugan közüñdön aylanayın,
Uzun kara çaçıña baylanayın.
Jabırkatsa jalgızdık, kelgin beri,
Jaman, suuk közdördön daldalayın.
Janım birge jaş selki Ala-Tooluk,
Erkeleçi nariste bala bolup!
Bul düynönün kun jetkis jırgalınday
Jarık çaçkan ak jüzüñ ayday toluk.
Erkeleçi, çarçabay, erkeleçi,
«Es alçu kez biz üçün erte» — deçi!

ÜMÜT ÜZBÖYM

Körsöñçü karap tarıhtan,
Kay jerde köñül kalışkan?
Kat jazsam joobun berbesten,
Kıynadıñ meni, Alımkan.
Men kaçan seni taarıntkam?
Jok eleñ kütüp zarıkkan.
Gül sunsam albay tomsorup,
Küygüzdüñ meni, Alımkan.
Güldördü karap aarı uçkan,
İzdeymin seni alıstan,
Sen berüüçü jarıktan
Üzböymün ümüt, Alımkan.

AYTSAÑÇI

Ubada sözüñ bekembi?
Oyuma saldıñ neçendi.
Uzun jomok düynödön
Ubayım tartıp ötömbü?
Ayıktırbay jaranı,
Azaptın tagı kalabı?
Jügürgön jetpey, too gülün
Buyrugan biröö alabı?
Azapka salbay janımdı,
Aytsañçı bir söz jagımduu!

KIZ BALA

Taş emessiñ katıp kalgan tübölük,
Muz emessiñ, jıluulugu tügönüp,
Tutkun bolgon kün tiybegen teskeyge
Jönüñ da jok karagıday tünörüp.
Jüzümgö da çımçık konot bışkanda,
Alkımıñdı bir tosup koy, kız bala!
Sagınıçım taragıça jıttayın,
Jer üstünün jaraşıgı biz gana.
Oylop seni boldu jürök jış jara,
Özüñ bolduñ, anı tilgen ustara.
Muzday toñboy, jarık çaçsañ kün bolup,
Ayıktırçu daba sensiñ, kız bala.

JÜRÖLÜ ESTEP

Jaljıldap karap turasıñ...
Oyumdu kayda burasıñ?
Jayloodo bolgon bir kündü
Unutpay jürgön çıgarsıñ?
Oşondo sezgen jırgaldı,
Oşondo sozgon ırlardı,
Bulaktı özüñ bet juugan
Unutkan jokmun men dagı.
Toonu biz murda çıkpagan,
Kırlardı kiyik uktagan,
Kök şiber köyköl kaptaldan
Ekööbüz üzüp jıttagan:
Ukmuştay suluu güldördü
Unutpay estep jürölü.

SAGINUU

Unutpasañ azabın ayrıluunun,
Taarınbagın, sen maga taarınbagın!
Aytuu kıyın söz menen kurguruñdun,
Körböy köpkö özüñdü sagınamın.
Sagınuudan azaptuu eç nerse jok,
Küçtüü kaygı, al özü küçtüü kaygı.
Otko kaktap janıñdı, çokko tosot
Tabalbaysıñ es alıp turçu jaydı.
Sekund sayın oyloymun bir özüñdü,
Jelbir jibek, kız erke münözüñdü.

JALTILDAP KOY!

Közdörüñön, jan erkem, jaljıldagan,
Tañda çıkkan çolpondoy balbıldagan.
Azoo elem, kanattuu tulpar elem,
Oñoy menen ukuruk saldırbagan.
Seni körüp esimden tana jazdım,
Bir ay açka kalganday öñdön azdım.
Kurubayın ajaldan murun ölüp,
Tüşkü kündöy tüz karap nuruñ çaçkın!
Ekööbüzgö tüşköndöy jañıdan toy,
Jel kozgogon atlastay jaltıldap koy!

ÖZGÖRDÜÑ MINÇA

Jandırıp köñül çıragın,
Oyloyt ar kim ınagın.
Özgördüñ mınça, Gülbara?
Aytar söz tappay turamın.
Aytayın mınday çeçimdi,
Kadırlap nazik sezimdi.
Kayradan maga bir körgöz
Kulpungan güldöy keziñdi!
Talgıça közüm karayın,
Kangıça jıttap alayın!

NAZDAN

Jigit közü karabasa kaşıñdı,
Jigit kolu sılabasa çaçıñdı,
Bük tüş anda, ıyla tınbay, jaş suluu,
Seni çanıp, kün bulutka jaşındı.
Özüñö kas kırsıktardın boroonu
Üydön aydap taalayıñdı kaçırdı.
Jigit ar kün jüz kaytalap atıñdı,
Jigit senin kütsö jazgan katıñdı:
Baktıluunun baktıluusu menmin dep,
Burañ belim, nazdan buzbay saltıñdı.
Ömür boyu tük unutpay alkap jür
Tagdırıña ır arnagan akındı.

DA BİR JOLU

Tokoyunda Arkıttın jürdük ele
Kubalaşıp, suu çaçışıp küldük ele.
Uktuk ele kuştardın sayraşkanın,
Oşol jırgal bir ele kündük bele?
Köp jıl öttü aradan bak gül açkan,
Akındar da jazıştı eñ köp dastan.
Çaç agarttık ekööbüz ar kay jerde,
Oşol boydon körüşpöy kayra baştan.
Jalınına süyüünün küysök deymin,
Jaydak ötkön jıldarga külsök deymin.
Tokoyunda Arkıttın da bir jolu
Bayagıday gül jıttap jürsök deymin...

BERGİLEÇİ

Sanatoriy. Gül añkıgan ukmuş bak.
Dal uşunday bolso deysiñ bütün jak.
Köldün jeegi, örköçtöngön ak tolkun
Suluuluktun ak çardagın uçurat.
Jan sergitken jagımduu jel başkaça,
Köñüldü açat salkın aba tap-taza.
Kim oyloboyt: «Uşul sonun jırgaldın
Kün çırayluu gül ırañı kaçpasa...»
Birok mına dem aluuga kelgen kız
Bardıgına köz çaptırıp köñülsüz
Bir söz ayttı: «Pensioner çal öñçöy»
Bir kün turbay, kayra ketti öñü suz.
Kündü berbey tartuu kılgan küzgüsün,
Aydı berbey nurun tökkön tünküsün,
Baarın berbey, bergileçi jaş kızga
Jaş bozoydun jan ergitken külküsün.

ÜLGÜSÜ BAR

Ötsün ömür jakşı körgön kişiñ menen,
Atıñ çıksın el jaktırgan işiñ menen.
Jakşılıkka ulam alga barsın jaştar
Jer betine senin salgan iziñ menen.
Jakşılardın etö jakşı ülgüsü bar —
Adamdarga tiken sunbay, güldü sunar.
Adaştırbay joldu baştap, joldoştorgo
Tündü sunbay, jarık nurduu kündü sunar.

SÜYÜÜ DEGEN KANDAY SÖZ

— Jakın degen söz kanday?
— Eki jürök janaşat,
Tañ jañıdan atkanday,
Birin-biri karaşat.
— «Inak» degen söz emne?
— Eki köñül tabışat.
Sıy tabılbayt berüügö,
Körsö — küyüp, janışat.
— «Süyüü» degen kanday söz?
Aytçı, bilseñ, jalın jaş?
— Eki jürök bölünbös,
Ömür boyu karıbas!
Jakkan öñdüü çıragdan
Jarık jolu ömürdün,
Körünüüçü ıraaktan
Kubanıçı köñüldün!
Intımak, dostuk, sıy, urmat,
Jakşılıktan jañılbas,
Ömürdük ülpöt, jürüü şat,
Oñoy menen tabılbas!
Ümüt üzböy jeñişten,
Bir boluuga könüşkön.
Taalay suusun içip teñ,
Kaygını teñ bölüşkön.
İşte birge jardamdaş,
Oyu birge köñüldöş,
Saparı bir kadamdaş, —
Ar bir bakıt tögülbös!
Mına süyüü kanday söz,
Jarıgı jazgı tañday söz,
Tattuulugu balday söz,
Kımbattıgı janday söz!
Teñtuştar üçün başkaça
Biyik jana ıyık söz,
Bulak suuday taptaza,
Kol tiygiz asıl ıyık söz!

OYNOOR BELEM

Akırın jortkon too jaktan
Jibek jel sılap çaçıñdı,
Kapañdı oydon kaçırdı,
Menin da köönüm açıldı,—
Uçurup sanaa bulutun,
Ubayım baarın unuttum...
Men oşol jumşak jel bolup,
Sılaar belem betiñden.
Suluuluk jaktan jetilgen,
Ak aydan artık sezilgen?
Oynoor belem çaç menen
Süyüünün küüsü çertilgen?
***
Aralap toonun güldörün
Aysuluu menen jürgön kün,
Kapa-kaygı jok oydo,
Katkırık salıp külgön kün
Köz aldımdan ketebi?
Al küngö kündör jetebi?
Al kündördü estetip,
Açılgan güldör jaynaşat,
Biz jügürgön kaptaldan,
Bizdi körgön jaktardan,
Biz östürgön baktardan
Bulbuldar tañşıp sayraşat.
***
Bak gül açat
jerge körk jaraşsın dep,
Baratkandar
suktanıp karaşsın dep.
Kız boy jetet
ak betten jıttaganda
Köñülünö jigittin
tañ atsın dep.
Kubandırat suluu gül
karagandı,
Oşon üçün atayı jaralganbı?
jarooker kız
Kolun bekem karmoogo
jaragandı.

AKBAARI

Alkımıñdın appagı
Açılgan ak gül şaktagı.
Ar kaçan barsam körünböy,
Azapka saldıñ, Akbaarı.
Torgoy tilim kakşadı,
Tolukşup seni maktadı.
Tomsorup meni karabay,
Tozokko saldıñ, Akbaarı.
Köönüñ başka jaktabı?
Külgönüm saga jakpadı.
Künügö bir oy oylontup,
Küygüzdüñ meni, Akbaarı.
Ak alma sensiñ baktagı,
Atıñdı jürök jattadı.
Arzıgan sen dep köñüldü
Ayasañ kantet Akbaarı.
Karabaym senden başkanı,
Kaltarday kara çaçtarı
Küygüzböy kündön saktaçu
Kölököm sensiñ, Akbaarı.
Çıgalı birge çapkanı
Çigiti kauhar pahtanı.
Çañkay tüştö körüngön
Çolponum sensiñ, Akbaarı.

DUHTARİ ZİBA 1

Leninabad şaarında,
Gül jamıngan bagında
Jark dey tüştü karap maga
Duhtari Ziba
Körktüü jayloo tolgon malga,
Karategin, Jerge-Talda
Kımız kuyup, sundu maga
Duhtari Ziba.
Duşanbanın gülzarında
Fabrikaga bardım. Anda
Aşık otun çaçtı janga
Duhtari Ziba.
Örük jıttuu İsfanada,
Jibek sozgon işkanada
Jılmaydı meni bölöp nurga
Duhtari Ziba
Süykümü köp eldüü jılga,
Jılganı ördöp çıktım kırga
Bay kıldı meni dostuk ırga
Duhtari Ziba.
Kaygı çoorun tartpay bir da,
Jırgal daamın tattım kıyla,
Tundurdu beym meni sıyga
Duhtari Ziba
Zavoddor köp kalaasında,
Pahtaga bay talaasında

Duhtari Ziba — suluu kız.
Jaljıldayt jaştar arasında
Duhtari Ziba.

KIZ OYuN IRI

O, kız bala, meni süy,
Tandabastan maga tiy.
Alsañ mına jürögüm,
Özüñ ege, özüñ biy.
Beliñdegi kuruñmun.
Moynuñdagı şuruñmun.
Kapa kılbaym eç kaçan,
Ak jüzüñdün nurumun.
İzdegendey keziktiñ,
Ar nersege jetikmin:
Kieriñe köynökmün,
Kireriñe eşikmin.
Kirseñ eşik açamın,
Çıksañ birge basamın.
Aysız tündö joluña
Ot bolup jarık çaçamın.
Bazarıña baramın,
Kötörtpöy jügüñ alamın.
Oçokton külüñ çıgarıp,
Otuñdu özüm jagamın.
Körkümün güldüü çagıñdın,
Kötörçü mömö şagıñmın.
Kışkısın jıluu üyüñmün,
Jaykısın salkın bagıñmın.
O, kız bala, meni süy,
Tandabastan maga tiy:
Alsañ mına jürögüm:
Özüñ ege, özüñ biy.

AMAN JAR

(ELDİK MOTİVDE)
K ı z:
Amansıñbı süygönüm,
Ar kün oylop jürgönüm.
Körbösöm da köp aylar,
Köñülümdö birgemin.
Esensiñbi süygönüm,
Eñsep ar kün jürgönüm.
Tüñülöt dep oylobo,
Tüş körgöndö birgemin.
J i g i t:
Aman, aman, aman jar,
Arzıganıñ aman bar.
Kel, kuçaktap alayın,
Karap tursun adamdar.
Esen, esen, esen jar,
Eñsegeniñ esen bar.
Jarım, seni köralbay,
Jürögümdö kesel bar.
K ı z:
Kel, aman jar, oynoylu,
Karasuunu boyloylu.
Tandap jıttap güldördü
Taalay jolun oyloylu.
Bol, aman jar, turbaylı,
Bak almasın ırgaylı.
Şagın iyip ırdaylı,
Şapar teep jırgaylı.
Eköö birge:
Aman, aman, aman jar,
Arzıganım aman bar.
Küygöndördün ırına
Külbögülö adamdar.
Esen, esen, esen jar,
Eñsegenim esen bar.
Külüp şıldıñ kılbañar,
Küygön bizdey neçen bar.

BOLSOMÇU

Tördön orun berişet bardık jerde,
Tügönbögön köp alkış joomart elge!
Taalay künü batpastan çaçsın jarık
Tatınakay boz ulan, kelinderge!
Kayda barsam alamın, uça, jambaş,
Koy soyulgan üylördö meniki baş.
Birok bul sıy adamga baarı bir az,
Ardaktoodon ajalıñ alıs kaçpas...
Ömür künüm beşimdep barat kıygaç,
El sıyınan karaybas agargan çaç.
Törgö çıgıp «aksakal!» dedirgiçe,
Ulagada tursam da bolsomçu jaş!

SÜYÜÜ JÖNÜNDÖ OY TOLGOO

Keede süyüü — taalay künü keç kirbes,
Keede süyüü — kızıl kımkap eskirbes.
Keede kaçkan kaltar tülkü sıyaktuu,
Kolgo tüşpös, kuugan menen jetkirbes.
Keede tattuu Sarçelektin balınday,
Keede kımbat dal özüñdün janıñday.
Otko türtöt, jardan alıs sekirtet,
Ukmuş bir küç namısıñday, arıñday.
Keede seni kubandırat, jılıtat,
Keede saga kün tiygizbey kurutat.
Keede seni kaktayt ısık jalınga,
Kurgan janıñ azap tartat, uu jutat.
Keede seni kareginen kagıltat,
Keede seni tutkun kılıp bagıntat.
Küzgü çöptöy sargaybay kör keede sen,
Kolgo tiybey je körünböy sagıntat...
Keede jaynap bak gülündöy açılat,
Keede jarık kün nurunday çaçırap.
Turugu jok toodon sokkon şamalday,
Oygo salıp, tün uykuñdu kaçırat.
Süyüü — bul bir uçkul sezim kız öpkön,
Özün katıp, çuu kuyrugun körsötkön.
Dürt dey tüşkön arsız jalın barkı jok,
Bir tartılgan şireñkedey tez öçkön...
Süyüü — bul bir jürögüñö jagılgan,
Ottoy küyüp, uçup ötkön çagılgan.
Irdap koydum karıptardın atınan
Süyüp jetpey, bardıgınan kagılgan...

KÖP KARABA

Küzdö tüşöt daraktın jalbıragı,
Kütöt jıgaç mezgildi aldıdagı.
Jazda kayra kögöröt, gül jamınat,
Bulbul sayrap şañdantat ar jıl anı.
Ötkön künün adamga körmök kayda,
Joldon karmap tük eç kim berbeyt kayra.
Bırış basat betterdi, çaç agarat,
Ömür jazı attanat kelbes jayga.
Kalat senin jaştıgıñ baldarıñda,
Konot bulbul balañdın çarbagına.
Köp karaba suktanıp anday bolso,
Köz jetpegen toolordun ar jagına.

JALBARBA

Tee-tigi kırda mal jatat,
Botosu menen nar jatat.
Mal janduuga karmatat,
Malı joktu ardantat.
Botobay, sen da mal karma!
Bolboysuñ açka al barda.
Kiçineñ içeer süt üçün,
Uyu barga jalbarba!
IRLARIMA ÖTÜŞKÖN
Jaz elem güldör jaynagan,
Bak elem bulbul sayragan,
Küz ayınday kubardı
Özüm tügül aylanam...
Bilbeym nege şaşkanın,
Agarıp ketti çaçtarım?
Ar jagınday Alaydın
Alısta kaldı jaş çagım...
Kün küygüzgön taştarın
Küngöydögü askamın.
Köz artpaymın birok men
Külküsünö başkanın.
Bala çagım esimde,
Barsa da ömür beşimge,
Suktanbaymın eç kimdin
Suluu, jaştık kezine.
Ömür jolun baskamın,
Karıbas üçün jazganım,
Irlarıma ötüşkön
Tarmal kara çaçtarım!

DAGI UŞUL

Dostorumdu kuçaktap öptüm betten,
Al uçurlar men ölböy ketebi esten.
Salam ayttım kezikken taanıştarga,
Eñkeygenge eñkeydim kim debesten.
Bir kişige jamandık kılganım jok,
Er baratsa jol bögöp turganım jok.
Kele jatkan biröönün duşmandıgın
Bilbey turup nayzamdı sunganım jok,
Kaalaganım jakşılık baarıñarga:
Kün batpasın jaşagan jagınarda!
Gül açılıp miñ türkün bagıñarda,
Irçı kuştar tañşısın şagıñarda.
Aytıp turam bardıgın jürögümdön,
Irım uşul dayıma ırdap jürgön,
İşim uşul atamdan men üyröngön,
Algan ençim dagı uşul bul düynödön!

DOSMUN

Ey, kurdaş.
Men dayım jaşmın,
Gül açkan jazmın.
Ulam bir gülgö konomun,
Köpölökkö dosmun.
Suu boyunda sonomun,
Baktıga masmın.
Kün astında nurga bay
Jıñalbaşmın.
Jılañaylak, ısıgan taştın
Kançasın bastım.
Sargaygan küzgö da,
Surdangan kışka da.
Dos emes, kasmın.
Anı jaktırbasañ kaçkın.

ŞAŞILBADIM

Jay jürdüm, şaşılbadım maksatka
Eç kaçan tıgılbadım batkakka.
Ubara kılganım jok eç kimdi,
Sebebi jok meni korgop maktaşka.
Jay jürdüm, şaşılbadım maksatka,
Jölödüm, jardam berdim aksakka.
Dal uşunu çın erdiktey tüşündüm,
Kolumdan köp iş bütkön jaş çakta.

TİLEGİM

Baldarım kelse atalap,
Balbıldayt kündöy çar tarap.
Baktıluu kezdin ırların
Atkargım kelet kaytalap.
Ay çıksın, birok, batpasın,
Arkardı mergen atpasın.
Atalap turgan balaluu
Azamat körgö jatpasın...

UZUN DASTAN

Atam meni moynuna ilip jürgön,
Atamdı men at kılıp minip jürgöm.
Alıp kelip bazardan belekterdi,
Atam meni esepsiz süyündürgön.
Atam meni booruna neçen kıskan,
Alpeçtegen kiygizip köynök, ıştan.
Atam maga üy bolgon ot jagılgan,
Oşonduktan çıkkamın ölböy kıştan.
Atam meni jıttagan mooku kanbay,
Közdörümdön bir nerse okuganday,
Köp karagan eñkeyip közün albay
Erkeletken jadabay öçü barday.
Atamdı men bir kün da bakkan jokmun,
Arnap aga jakşı söz tapkan jokmun.
Jorgo tokup astına tartkan jokmun,
Beyitine alkış ot jakkan jokmun.
Ötüp baram karızımdan kutulbastan,
Ata dañkın kuş kılıp uçurbastan.
Atalardan baldarga ötkön kızmat
Aytıp, jazıp tügötküs uzun dastan...

AYRIKÇA

Körgönüm jok kudaydın özün dagı,
Ukkanım jok süylögön sözün dagı.
Adam ölsö: «Kudayım aldı» deşet,
Al şorduunun bizderde öçü barbı?
Körgönüm jok jakşıga ömür ulap,
Jogotkonun oñbogon peyli tardı.
Körgönüm jok çoñ joldo baratkanın,
Ukkanım jok işinin sapattarın:
Jabıştırıp et, maydı bir-birine
Kan jürgüzüp bir jandı jaratkanın.
Körgönüm jok ayrıkça kedeylerge
Kuday jaktan kün çıgıp, tañ atkanın...

JAŞIRAT

Koldo bolso, ubayımıñ azayıp,
Köñülüñ da, kursagıñ da tok bolot,
Dostoruñ da, tuuganıñ da köp bolot.
Biylik jana döölöt ketse koluñdan,
Erteli-keç tosup turup joluñdan,
Alıñ surap, salam aytkan jok bolot,
Eñ jakınıñ, özün senden kaçırat,
Tuuganıñ da tuugandıgın jaşırat.

KAÇIRASIÑ

Açkıñ kelse jakşılap köñülüñdü,
Aç köñülün kurdaştın kapalangan.
Ötkörböysüñ bekerge ömürüñdü,
Kalgan işti ulaysıñ atalardan.
Körgön adam kubansa joruguna,
Kubanasıñ özüñ da jan jırgatıp.
Kirbegendey bir da mal koruguña,
Kaçırasıñ kaygını ırdap jatıp.

NEGE MINDAY

Baykap kördüm neçen kurday,
Bir orunda köpkö turbay,
Özgörülöt bardık nerse.
Nege mınday? Nege mınday?
Tüz karagan tük burulbay,
Suluu eleñ kün nurunday,
Kempir bolduñ jöp-jönököy
Nege mınday? Nege mınday?

KULUBAY AÇKÖZ

Jaşıl tördün malga jayluu konuşun,
Jalgız özüm eelesem deyt Kulubay.
Too suusunun şarkıragan dobuşun,
Tük eç kimge berbesem deyt Kulubay.
Kıştoogo da jalgız özüm konsom deyt,
Jalgız özüm uruk bolup önsöm deyt.
Kün astında jalgız özüm bolsom deyt,
Jıldızdardı jalgız özüm körsöm deyt,
Eldi süyböyt açköz alkı buzulgan,
Jarık düynö büt tiyse deyt ençime
Tatpay eç kim tuugan jerdin tuzunan,
Men jetsem deyt aydın altın kençine.

EKİ JÜZDÜÜ

Tüştön murun «musulman»,
Tüştön kiyin buzulgan,
Kapırdı mınday kim körgön
Kalp aytıp sotton kutulgan?
Bir turup maktayt özüñdü,
Bir turup çukuyt közüñdü.
Bir turup dosuñ menmin deyt,
Koluñdu maga bergin deyt.
Bir turup kayra keljireyt:
Üyüñdü örttöp saluuga,
Üy için tonop aluuga
Attanıp mında keldim deyt.
Erteñ menen «musulman»..
Keçinde kapır buzulgan.
Alarda özü baygeni
Paydalanat uçurdan.

KIZ ALA KAÇUU

Eski josun kudalaşuu aldın ala,
Birin-biri körbösö da eki bala,
Kol karmaşat atalar, boldu deşet,
Köp kezderde andaylardın işi çala.
Ömür, Temir bir uçurda üylönüşkön,
Bir jürüşkön, bir birinen sıy körüşkön.
Ömür uulduu, Temir kızduu boluşkan soñ,
Taştaşabı ata saltın üyrönüşkön...
Süyünçülöp at çaptırıp bir-birine,
Sılık sözdör, ıyık sözdör keldi tilge:
Kol alıştı, kuda bolduk deşti daroo
Eki joldoş jeri birge, eli birge.
Ömür uulu küyöö bala Temirbayga,
Temir kızı kelin bolup Ömürbayga.
Iñaalaşat, emçek sorot, anan uyku...
Birin-biri bilüü kayda, körüü kayda?
Jıldar ötüp, boy jetişti ataşkandar,
Jaştayınan tagdırları çataşkandar.
Uul atası, naçar tarttı, jonu juka,
Köböyüştü kız atasın maktaşkandar.
Dür-dünüyö jalgız aga tabılganday,
Üydün üstü kümüş töşöp jabılganday.
Kirseñ çıkkıs, koroo-jayı kazınaday,
Ak almalar jımıñdaşkan bagı kanday?
Bay adatı teñsinbegen jardılardı,
Bayırtadan malduu karayt malduulardı —
Barış-keliş, urmat-sıyga jaray turgan,
Kolunda bar, jonu kalıñ alduulardı.
Temir çettep kaçıp kalgan Ömürbaydan,
Toy jönündö söz süylöşüü emi kaydan...
Kübür-şıbır: «Temir kızı ukmuş suluu,
Jigitter köp tuzak tartıp, torun jaygan».
Ömür uulu kayrat otun tamızganbı,
Kemsintüügö çıdabadı, namıstandı.
Joldoştordon üç-törtöönü toptodu da,
Jönöy berdi koluktuga «alıstagı».
Tün bir ubak, tattuu uyku öküm sürgön,
Kaalagandı alsa bolot ötür tördön,
Arı-beri şeyşebine oroy salıp,
Uzay berdi jolbors jigit kız kötörgön.
Art jagınan ün uguldu: «Şaşpagıla.
Koluktu men. Al baldız kız, taştagıla».
Kötörülüp bara jatkan kız süylödü:
— Al kalp aytat. Toktoboston çurkagıla.
Meni taştap, özü kaçıp ketkisi bar,
Uyatsızdın aytkan sözün ukpagıla.
— Taştabaybız, jürgün deşti özüñ birge,
Biz tört jigit oyu birge, sözü birge.
Erteñ menen jüz körüşüp süylöşöbüz,
Biz makulbuz tiem deseñ özüñ kimge.
Boldu çeçim, kaçtı çoguu kol karmaşıp,
Maksatına jetişti alar toolordu aşıp.

İT MENEN MIŞIK

Jogotçuday oñolbogon buzuktu,
Baştaçuday jan körbögön kızıktı.
Atırılat, aşat ırgıp dubaldan
Ala döböt körgön sayın mışıktı.
Mışık kaçat. Döböt kubat dalayga,
Aytkan jan jok: «Jetet, mınça karayba».
Şorduu mışık kara jandın ayınan
Talga çıgat je jaşınat sarayga.
Jetkirbesten ketti deybi mazaktap,
Ala döböt tilin salıp akaktap,
Turup kalat köktü tiktep arasat.
Büt körgöndör şıldıñ kılıp karaşat.
Tilin bilgen kimdir biröö suradı itten:
— Öçüñ barday kuuduñ mınça? Emnelikten?
Arañ-zorgo tili kelbey kürmölüügö,
Joop kaytardı ala döböt ünü bütkön:
— Bul çoñoyso, jolbors bolup, çaynayt meni,
Jan saktatpay birotolo jaylayt meni.
Andan körö kuuratayın kırçınında...
...Jaşoo turmuş erejesi bul çınında.
Adam uulu adamça jaşagan jön,
Akıl sözün baldarga atagan jön.
Baatır ötöt aldıga joldu baştap,
Tamır jayçı ıntımak uruk aştap...

BİRİNÇİ BAYLIK

Aytpayt kırgız bilbesten,
Aytat kırgız ilgerten:
«Birinçi baylık den sooluk!»
Dostorgo «maksat bir» deşken
Ayta turgan sözüm bul:
«Jaş kezde jıygan güldesteñ
Uzak jıldar solbosun!
Den sooluk naçar bolbosun!»

KOLUMDAN KELSE

Kolumdan kelse bardık iş,
Buyruk jazsam ırgalbay,
Tolgoonu sezip jırgalday
Törömök ene kıynabay.
Kolumdan kelse bardık iş —
Körgözüp kündü sokurga,
Aytmakmın: «Beker oturba.
Köz berdim, kitep okurga».
Kolumdan kelse bardık iş —
Kulagın açıp dülöydün
Uguzup jeñiş küülörün,
Körmökmün jırgap külgönün.

Kolumdan kelse bardık iş:
Kış ömürün kıskartıp,
Jaz ömürün uzartıp,
Başkarıp kündü, aydı biz,
Jaşay turgan çak bolmok,
Jıldız da jemiş bak bolmok.

OŞONUN ÖZÜ

Irgıtıp kıpın közdörün,
Tüşürüp sugun özgönün.
Ergise kökkö köñülüñ
Esiñe kelbey ötkön kün...
Elden artta turbasañ,
El menen biylep, ırdasañ.
Oorubasa eç jeriñ,
El menen birge jırgasañ.
Alganıñ menen teñ bassañ,
Añtarıp toonu ken kazsañ,
Ösüşsö kuunap baldarıñ,
Oşonun özü miñ dastan!
Oşonun özü bak-taalay!
Oşonu aytıp maktabay,
Oşonu dayım jaktabay,
Oşonu bekem saktabay...
Dagı emneni kaalaysıñ?
Emneni biyik baalaysıñ?
Tiyip tursa kün suluu,
Dagı emneni karaysıñ?
Intımaktuu bülödö
Suluuluktun türkünü,
Bak-taalaydın törkünü
Bardıgının çordonu.
Andan artık oylobo
Altın saray ordonu.

FRAGMENTTER

Taza süyüü möltür suuday başattagı,
Unutturat murun tartkan azaptardı.
Ooba, süyüü öz boyuna biriktirgen
Adamdagı baardık jakşı sapattardı.
Boorkeç kılat. Sezgiç kılıp jürögüñdü
Elge süyküm körgözöt al gül öñüñdü.

Alımsınbay kulak menen ukkanga,
Jürögümdü töşöy salsam ırıña.
Es alamın ır otuna jılına,
Çömülömün közdörüñdün nuruna.

Tal jakşına başın jerge iygenden,
Too jakşına kün jarkırap tiygenden.
Kız jakşına periştedey jerde jok,
Kıbıraarga alı kalbay bir körgön,
Közün albay esten tanıp süygöndön,
Jürögünön tütün çıgıp küygöndön.

Senin ottuu közdörüñ balbıldagan,
Kay jigittin jürögün jandırbagan.
Tutkun bolup oturam men özüm da
Tük eç kimge eç kaçan çaldırbagan.
Aya meni, kuuratpa, kagılayın!
Ay jüzüñö sadaga çabılayın!
Aydan tüşkön ak tunuk bermet bolup,
Altı orolup moynuña tagılayın...

Kün tiyip borçuk taşına,
Tañ attı toonun başına.
Altın boyök sürtülsün,
Ayperim, jelbir çaçıña!—
Ak tañı senin baktıñın,
Uykudan közüñ açkınıñ!

Gül açılıp, jıt añkıgan aylarda
Suu şarkırap, komuz çertken saylarda,
Bulbul tañşıp, kontsert bergen jaylarda
Kol karmaşıp birge bastık, jaljalım.
Anda bügün eske salıp ne kılam
Ötkön kezdin kee bir öksük armanın?

Külüşöt kızdar, katkırışat,
Kaydadır oydu azgırışat.
Kaygısız jırgal jaş çagıñdın
Şarabın sunup mas kılışat.
O, suluu kızdar! Siler bar jerde
Ubayım çooçun azamat erge.

Suktanıp karap otursam:
Tuulgan kırgız jurtunan
Toos kuş menen bir tuugan,
Köpölök sensiñ kulpungan!

On aylanıp tikteysiñ,
Oñdomuş bolup jakamdı.
Tündö da meni izdeysiñ:
Töşögümdö jatambı?
Mınçalık kimden kızgandıñ?
Men alması bagıñdın,
Bir sen üçün bışkamın!

Sürötüñ suluu kayıñday,
Ana beenin tayınday.
Jadıraysıñ başkaça,
Gül jıttuu kırgız jayınday!

Bara jatsañ jumuşka,
Men ıraazı turmuşka.
Oyloymun. «Kündön tüşkön da
Ukmuştay suluu bir nuska!»
Kele jatsañ suu alıp
Tal çıbıktay buralıp,
Tatınakay müçöñdü
Turamın karap kubanıp.

Köçödön meni ötöör dep,
Köz nurun taştap keteer dep,
Terezede turasıñ:
Süygönün çanuu beker kep.

Açılgan kündöy jarkırap,
Sen külsöñ köönüm açılat.
Karañgı üydün töründö
Sen özüñ küygön şam çırak!

Kün nuru menen birdeysiñ,
Kilemge tüşkön türdöysüñ.
Anan nege, jaljal köz,
Meni karap külböysüñ?

Koñulga başıñ katpastan,
Bekinip üygö jatpastan,
Açıkka çıkkan süyüünü
Aytpayt eç kim: «Dat baskan»
Çınıgı süyüü çiribeyt,
Eskirbeyt, süttöy iribeyt...

Sen menin süyüü dayram tolkup akkan,
Sen menin süyüü kölüm çalkıp jatkan
Sen menin jaykı salkın, jumşak jelim,
Jelbirep jan jırgatkan bardık jaktan!

O, jaş suluu! Meni mınça karaysıñ?
Deyt bekensiñ: «Sen emnege jaraysıñ?»
Bilem, bilem, menden bir az jaş janga
Jagına albay ar kün çaçıñ taraysıñ...

Orundalıp oyubuz,
Ötüptür eçak toyubuz.
Torgo tüşkön tuygunmun,
Tamaşanı koyuñuz.

Jetimiş jaştı unutup,
Köp oyloym seni uu jutup.
Jazamın arman ırların,
Közümdün jaşın kılgırtıp.
Azabıñ tarttım bilbeysiñ,
Alımdı surap kelbeysiñ.
Mınçalık nege booruñ taş,
Keziksem salam berbeysiñ?

Köp karap ottuu közüñdü,
Unutup kalam sözümdü.
Balbıldagan közdördön,
Alçudan beter öçümdü,—
Karaçu boldum çarçabay,
O, suluu bışkan alçaday!

Kıltıldap bassa kelişken,
Kızdardan başka periştem!
Jagımduu aytkan ar sözü
Şampandan artık men içken.
Kageles boyu sımbattuu,
Suluudan suluu periştem!

Jarkıragan açık asman bügün jok,
Kabak çıtıp ütüröyöt tuş tarap.
Çıt köynökçön sergip baskan bügün jok,
Turgan kün jok terezeden kız karap.
Bulut kaptap, tuman bastı düynönü,
Mal bakkan el jem, çöp taşıp dürbödü,
Kayda ketti koroodogu Atırkül?
Kayda menin jürögümdün süygönü?

Ötkür bolgun kızdar menen süylöşsöñ!
Külkü kılat katılbasañ, tiybeseñ,
«Kunarı jok baykuş» atka konosuñ,
Köönündögü ala kurtun bilbeseñ.

Artık ne bar adamdı jakşı körüüdön?
Ömür boyu keteer emes köñüldön:
Jakşı körüp jaljal közdü öpkön kez,
Al ukmuş kün altın nuru tögülgön!

Agardı çaçım, sakalım,
Kiygizip kebin atanın.
Kız-kelin menden uyalat,
Kandayça köñül açamın?
Jaştıktı çenep az bergen,
«Jaratkan», saga kapamın.

«Atka bergis kunan bar,
Kızga bergis juban bar».
Uşul jagın oyloşsun,
Üylönüüçü ulandar...

Kayda senin kaltar kunduz çaçtarıñ?
Kıltıldaşıñ, tuzak tartıp baskanıñ?
Kayda menin jarkıragan jaş çagım?
Azır aga okşoşpoymun, başkamın.
Ömür çirkin bir atılgan ok tura,
Ötkön jaştık kayra kelmek jok tura...

Eskirsem da men özüm,
Bayagı bala münözüm.
Münözüm eelep alganbı?
Jaş kezdin kuunak düynösün?
Kartaysam da men özüm,
Kartaybayt jazgan ır sözüm.
Özgörbös, öçpös boyöktor
Irıma ötüp jürbösün?

Jaşaş kerek tük sargaybay, arçaday,
Süyüü kerek suluuluktu çarçabay.
Suluu kızdı möltürögön alçaday,
Süygöndöy süy arı-beri kalçabay!
Ötöt sızıp jaş ömürüñ armanda,
Ot çaçuudan kalsañ kumar tarkabay.

Kaçkan kuş misal, o mezgil,
Kaltırdıñ mınça köñüldü?
Öçürdüñ kızıl öñümdü,
Bütürdüñ müljüp söögümdü.
Birok menin ırıma
Tişiñ ötpöyt. Tögünbü?

Too bar jerde teskey da bar kün tiybegen,
Küngöy da bar altın tüspöl nur tögülgön.
Kuunak ömür sürgüñ kelse nurdu kara,
Kölökögö orun berbey köñülüñön!
Küügö keltir, obongo sal jaşıl tördün
Jıpar jıttuu gülün terip kız jürgönün!

Jel kozgop bir az başın jay,
Turbaybı şañduu jaşınbay.
Kırçın tal — miñ san çırpıktar
Kızdardın suluu çaçınday!
Körkü, sını tamaşa
Kayıñdar katar janaşa,
Boy jetken kızday ar biri
Boz ulan kokus karasa!

Boz jigitke sılık bol, silkip kakpay,
Kokus kalsa bir jerden işi jakpay.
Eger sunsa jok debey, algın kolun,
Kardan muzdak söz menen betke çappay.
Adam uulun kordosoñ, kor bolosuñ,
Kadırıñdı sıylarga kişi tappay.

Senden eç kim eç kaçan korunbasın
Sen özüñ da turmuştun torundasıñ.
Kişi bolsoñ sözüñdön senin aytkan,
Tük eç kimdin köñülü oorubasın.
Jaman deseñ joldoştu jakın jürgön,
Andan jaman biröögö jolugasıñ.

Özgörbögön kaldıbı?
Özgöröt eken bardıgı.
Özgörböy kelet bir gana,
Adamdın içi tardıgı.
Koluñdan kelse tar bolbo!
Kıyşık köz kırsık tar joldo.

MENDE JOK

Künü jok toygo barbagan,
Künü jok mööröy albagan.
Jigitter azbı kündö mas,
Jep, içip tınbay çardagan?
Eerçigen jokmun alardı,
Alardan ülgü alambı?
Koyun soyup bagılgan,
Özünön çoñgo jagıngan,
Koşomatçı jok emes
Konok kütüp çabılgan.
Andan biz neni kızgandık?
Karagan jokmun iç tarıp.
Özün özü maktagan,
Özün özü jaktagan,
Oylogonu atak-dañk,
Kabarı jok başkadan,
Mansapkorduk jorgosun
Men eç kaçan bakpagam.
Kem bolbos üçün baylardan,
Mal jıybadım ar kaydan.
Kedeylikten kaygı jep,
Men emesmin sargaygan.
Boldu dep uluk az küngö,
Suktanbadım eç kimge.
Köp kördüm erdi çirengen,
Men özüm degen bir elden.
Baa jetkis türkün baylıgı
Üyünö batpay tirelgen...
Karadım kaçan suktanıp?
Mende jok anday iç tardık.

KAYDA KETKEN

Kimdin kimge işengenin,
Kimdin kimge berilgenin.
Bilse bileer körgön adam,
Kimdi-kimdin jerigenin...
İşenüü da, berilüü da
Ubaktıluu, men uşuga
İşenemin: kişi dayım
Dayar turat buzuluuga.
Kimdi körsöm süylöyt burup.
Kayda ketken turuktuuluk?
Jalındap süyüü,
Jalbırttap küyüü
Baratkansıyt unutulup?

SAKTAN

Ötükçünün ötügü jırtık bolot,
Manasçının öz üyü tıptınç bolot.
Janı tattuu ötö sak Sergekbaydın,
Üy içinde ar künü kırsık bolot.
Akıykattın jolunda iştegendin,
On kişinin toguzu kıyşık bolot.
Suuga jakın jaşagan suusap ölöt,
Ot janınan turbagan muzdap ölöt...
Bilüü kıyın jel sogot kaysı jaktan,
Kırsık kelet eç kimden ayttırbastan.
Oyloy beret dayınsız, korko beret,
Akılınan adaşıp, baktı kaçkan.
Erkin iştep, kalıs jür, kalıs süylö!
Jek körünöt ayılga kıyşık baskan.
Kulagıña tüy sözdü atañ aytkan!
Jaman işti el süyböyt. Andan saktan!

KAYRATTUU KİŞİ

Ölüm barın togotpoy,
Ölöördü oygo jolotpoy,
Kayrattuu kişi jaltıldayt
Kurçutulgan bolottoy.
Ak şumkar kuştay barkıldap,
Alga karay talpınat.
Künügö jañı işterge
Kızıguusu artılat.
Bardıgı turat köñüldö
Eç kaçan toyboyt ömürgö.
Baldardı jürgön körsöm deyt
Bak-taalaydın töründö!

AKSAKAL

«Orozbekov» köçösündö bara jatam,
Orozbekov jönündö oygo batam.
Kimdir biröö suragansıyt «O, bul adam
Bul jerlerde jürgön kaçan, bolgon kaçan?»
Aytsam deymin,
Jazsam dep,
Maktoo sözdün bermetin çaçsam deymin.
Orozbekov kimdigin bilüüçügö
Baraktarın tarıhtın açsam deymin.
Küçüm jetpeyt,
Sözüm jetpeyt,
Emne kılam?
Çımırkanıp körsöm da ulam, ulam,
Batınalbay, daay albay mına kara
Sıya bolup kagazga arañ jugam.

Jıyırmançı jıldardın ayagında,
Otuzunçu jıldardın baş jagında.
«Orozbekov!»— deçü ele kubangandan
Anı körgön toolordun taştarı da.
Daraktın başı şuudurap,
Talaada torgoy çuldurap,
Jibek jel elpek jürgöndö
Jaykı tündü başkargan
Jıldızdar tarap asmandan,
Tañ kulanöök sürgöndö,
Ak juumal jüzdüü, daldaygan,
Jıldızı jangan mañdaydan,
Sakalın kırgan, murutçan,
Şamdagay, çıyrak bir adam
Dırıldatıp mototsikl oynotup,
Frunzenin çañ köçösün,
Tar köçösün oygotup,
Köp eşiktin aldınan ötöör ele,
Tañ atkanın kabarlap keteer ele.
Jumuşçular jumuşka bara jatkan,
«Orozbekov aksakal!»—deşeer ele.
Ottuu közün,
Ak jüzün
Körgömün men,
Ugup jürgöm aksakaldın
Jön-jönün men:
Kedeylerdi jaktagan erdigine
Köñülümdü köp jolu bölgömün men,
Aga kelçü akıykattı izdegen,
Aga kelçü el kızmatın iştegen.
Kalıstıktın kılıçınday kurç ele,
Künöösü jok bir da kıldı kespegen.
İştegen işi,
Aytkan sözü
Tak bolçu.
El degende aldı-artın oylop sak bolçu.
Partiyaga oy-pikiri Tüştüktün
Çañ jukpagan pahtasınday ak bolçu.
Sakçı bolçu el ençisin küzötkön,
Usta bolçu kıñır işti tüzdögön.
«Bizdi kurgan Orozbekov bolçu»—deyt
Dañgır joldo «Volga» menen biz ötkön.

Ak-Suu, Tokmok, Karakoldo, Narında,
Jalal-Abad, Kızıl-Kıya şaarında,
Özün körböy, atın arañ uguşkan
El jaşagan kıştaktardın baarında
Al baratsa astın tosup turuuçu
Astın tosup el arız-muñun sunuuçu.
Çındık üçün çın tuulgan er ele
Ubaktın turgay,
Janın kurman kıluuçu.
Ajıdaar körsö kolgo kılıç aluuçu,
Ajalga da tike karap baruuçu.
Elge kastık kılışkandar tobuna
Çabuul koyup, çañ-topoloñ saluuçu.
Al bargan jerde jaman oyluu jaşıngan,
Andan kaçkan el bagına taş urgan.
Bay-manapka, basmaçıga kalganda,
Arstan ele atırılıp kaçırgan.
Aksakal bizdin atabız dep söz salçu
Bay-manaptan korduk körgön, jançılgan...
Özü dagı malaylıktan ezilgen,
Öz başınan dalay kündü keçirgen.
Oşon üçün boorkeç ele eljirep,
Emgekçi aga bir tuuganday sezilgen.
Eç nerseni ayaçu emes kezikse,
Kolunda jok jetim menen jesirden.

Al jıldarda tüşünbögön bar ele,
Alar üçün jol keñ emes tar ele,
Jeke mençik adaştırçu dalaydı,
Jaktaganı kızıl dan emes çar ele.
Tüşünügü az kee bir, kee bir adamdın,
Aldı jagı kulap ölçü jar ele.
Oşolorgo Orozbekov aytkanın
Ugup jürüp öttü menin jaş çagım:
— Açpasañar közüñördün pardasın,
Kuubasañar peyil tardık şaytanın
Kursak toyboy, kuurap kaluu turgan iş
Dal özündöy nım körbögön arçanın.
«Ökmöt bizden alıp koyöt» deysiñer,
Mal bakpastan kanday ookat jeysiñer?
Ördök, tooktu jogotup da saldıñar
Bardan beter sıykırlap şorpo berçiñer.
Egin egip, dan salıp,
Koy semirtip mal bagıp,
Köböyüü ulam ençiñer
Salt emes bele ilgerten?
Azaybaysıñ, tuugandar,
Ak emgek baylık kençiñer!
Joktun jolu tar,
Joktun tübü zar.
Jok bolso saga da, maga da jok,
Bar bolso saga da, maga da bar.
Eşigin peyildin keñ açsañar,
Maldı köbüröök baksañar —
Köböyüp et, may, süt,
Jegilik büt,
Toyunat bardık açkañar.
Açpasa ele kursagı
Iylaşpayt jaş baldar
Ökmötkö da jetet,
Özüñö da jetet.
Jakırçılık alıs kaçıp,
Jokçuluk üyüñön ketet.

Abdıkadır öz atı
Orozbekov atak-dañkı,
Jaş kezinen «aksakal» dep atagan
Jakşı körüp sıylagan kırgız kalkı
Biyiktik jaktan Ala-Toodoy bar ele
Birinçi tör aganın kadır-barkı!
Önüp, öskön ak peyil kırgız jerinen
Azamat bir ak jigit ele kerilgen
Al kommunist el atası boluçu,
El ırına jürögü menen berilgen
Oktyabrdın şañduu tuusun kötörgön,
Lenin işin atkaram dep köşörgön!

ENENİN JÜRÖGÜ

Kün çıgıştın güldörü köp bagında,
Bulbuldarı sayrap tınbayt şagında
Kün çıgıştın jomogu köp, ırı köp,
Kim eñsebeyt ukkan sayın uksam dep.
Oşol öñdüü jomoktordun aytılgan,
Je süröttün eçen kayra tartılgan
Bir çıgar? Men kaytalap olturam,
Eçak ötkön okuyanı söz kılam...

Kün çıgıştın elderinin birinde
Kün uyaga kamınganda kirüügö
Kündöy jarkın üydön çıktı jaş suluu,
Özün sezip kündögüdön baktıluu.
Köçö menen eşiginin aldınan,
Körktüü bozoy köñül otun jandırgan
Ötüp barat jal-jal karap toktolboy,
Kızdı körüp jaş jigitçe şoktonboy.
Kaşı kara, köö sürtkön kim çarçabay?
Közü kara ötö bışkan alçaday!
Buuday ireñ, kelişimdüü şıñga boy,
Bir karagan köñül çalkıp toygondoy!
Söz katkan jok, külgön da jok ırsaktap
Birok ketti kız jürögün kıltaktap.
Jürögünün art jagınan kız çurkap,
Jetip karmap, jaş bozoydu kuçaktap...
Jaşın töktü: «Koygun tirüü janımdı,
Seni körüp keçtim ısık jalındı.
Jürögümö çok ırgıttıñ, tutandı...
Uu süyüünü jalgız özüm jutambı?»
Jigit ayttı: «tike kara közümö!
İşenbeymin, işenbeymin sözüñö...»
Kız suradı: «işenesiñ ne kılsam?
Kölgö tüşsöm, tam başınan jıgılsam...
Jigit ayttı: «işenbeysiñ, eger, sen
Öz eneñdin jürögün suurup kelbeseñ».
Kız jalındı tura turgun uşunday...
Üyün közdöy çurkap çetti tızılday.
Al çurkadı ıldamıraak külüktön,
Sen kimsiñ dep surabadı jigitten.
Surabastan eli-jurtun, ulutun...
Surabastan atı-jönün, urugun...

Üygö kirdi, aldı kara şamşardı,
Sözgö kelbey ene kardın añtardı,
Salıp kolun taptı çeñgel jüröktü,
Suurup tarttı... tügöngön kız tügöttü...
Çurkap çıktı... jigit ketken ıraaktap,
Kız jügürdü etek-jeñi bulaktap.
Müdürüldü sır körgöndöy jolunan,
Jıgılganda jürök tüştü kolunan.
Kız turalbay öz tizesin karmadı,
Çañda jatkan jürök aga jalbardı:
«Janım kızım, kagılayın ermegim,
Taşka tiyip, oorudubu bir jeriñ?»
Enesinçe kareginen kagıldı,
Eljiregen ayöoluu söz tabıldı,
Söz kılbadı kızı bıçak salganın,
«Süyüü» üçün kurmandıkka çalganın.

Kün da battı, ay asmanga togoldu,
Jigit uzap, batkan kündöy jogoldu.
Bir kılçayıp kayrılgan jok artına,
Karagan jok süygön kızdın dartına.
Tizeñ senin sıyrıldıbı degen jok,
Japa çegip, birge kaygı jegen jok.
Keyip-kepçip enesinin jürögü,
Oşol gana ketpey birge tünödü.
Nazik dobuş kulagınan ketpedi,
Ar kün keçte kız al ündü eñsedi:
«Kümüş kızım, jarkıragan çolponum,
Küzgü güldöy solosuñ dep korkomun...»

Baarıñardın eneñer bar bilemin,
Tıñşasañar kökürögün enenin:
«Uulum, kızım, uulum, kızım» dep kagat
Al jerdegi jebesi altın çoñ sagat.

TAALAYLUU
(LEGENDA)

Bizden murun ilgeri bir baktısız,
Törölgöndöy köründü ubaktısız.
Eç nersege jetişpey ömür sürdü
Kırkka jaşı çıkkança özü jalgız.
Al oylodu men şorduu, men bir karıp,
Men jolooçu baratkan arıp-azıp,
Maga kelip janaşkan alda şorduu
Emne kerek şorduuga ayal alıp?..
Kebersidi açtıktan erinderi,
Tamtıgı jok samtırak kiygenderi,
Filosoftoy kaygırıp olturganda
Mına mınday başına bir oy keldi:
— Eç nerseden kaygısız baktıluu kim?
Han menen bay, ilimpoz bilgen ilim.
Jaşayt çıgar jırgalda ubayımsız,
Ötkön sayın ömürü bolup şirin.
Al oylondu körmöktü taalayluunu,
İzdep anı, boylodu dalay suunu.
Bayga bardı, eñkeyip ayttı salam:
— Bilbeysiz go, bayım siz kaygıruunu?
Jıldızınday asmandın malıñız köp,
Kölüñüzdö süzüşöt akkuu, ördök.
Akçañız bar esepsiz, al oşonço
Kança bolso san jaktan jerdegi çöp.
Siz bilbeysiz açtıktın emneligin,
Tiygen kündöy jarkırayt sizdin kiyim.
Ubayımsız jaşaysız jaş baladay,
Jırgal turmuş sizdegi kanday şirin!
Açuu külüp anda bay ayttı munu:
— Sen süylöysüñ kaydagı baktıluunu?
Kaygı menen ömürüm ötüp barat
Oyloy, oyloy bul maldı arttıruunu.
Mal köböydü, baguuga çöp jetişpeyt,
Karabasa, uuru alat, karışkır jeyt.
Bargan sayın köböyüp köz artkandar,—
«Mal dep jürüp kepinsiz ölöt bul» deyt.
Menden artık bayuunu oylogon bar,
Al turganda kün sayın kaygım artar.
Mal köp bolso, oşonço duşmandarım,
Tınçım keter oylonup, uykum kaçar.
Andan arı tomayak hanga bardı,
On bügülüp eñkeyip tura kaldı:
— Assaloomu aleykum, aldayar han!
Bul düynödö sizde da arman barbı?
Korkpogondor kudaydan — korkot sizden,
Kaalagandı alasız ar kün bizden.
Jalgasañız jaşaşar kayra baştan
Jaşı jetip ömürdön ümüt üzgön.
Kaarıñızdan kara taş talkalanar,
Sürüñüzdön kezikken şer jaltanar.
Handın hanı baatırdın baatırı dep,
Atıñızdı çıgarıp aytkandar bar.
Köktö kuday, jerde bir özüñüz bar:
Tetir baskan tentekti tezge salar.
Kılıçıñız jalt etse, künöölüünün
Şaktan tüşkön almaday başı kular.
Taalayluusuz, aldayar, adamzattan,
Kaygı bilbey el surap jırgap jatkan.
— Jok, — dep ayttı han anda tura kalıp,
Menmin kündö kaygıdan azap tartkan.
El biylesem, elden köp mende tüyşük,
Kalamın dep tagımdan bir kün tüşüp,
Korkkonumdan uktabay tün katamın,
Ubayım jep künügö jürök üşüp.
Mendey tartpayt azaptı eç bir karıp,
Etim jaşık karaçı — öñüm sarık,
Ötkür bolso kılıçım — joo bar küçtüü
Bak talaşçu elime bülük salıp.
Andan arı jönödü oyçul kedey,
İzdegeni bir jerde bar emedey —
Jetip bardı ilimpoz bir kişige,
Kıroo tüşkön başına küz kelgendey.
— Assaloomu aleykum, okumal jan,
Süylögöndö sözüñö el tañ kalgan,
Ne bardıgın düynödö büt bilesiñ,
Aytçı, karı ömürgö joktur arman?
Şaşıp ayttı ilimpoz: köp armanım,
Neçen iret bir kündö kaygıramın.
Jırgagan az, kuuragan — taruudan köp,
Teñ körbögön tagdırga taarınamın.
Bir kişige jamandık kılganım jok,
Bala kezden okudum, bolbodum şok.
Adam tügül, aybandı taarıntpadım,
Añçılık da kılbadım, atpadım ok.
Kur emesmin duşmandan oşondon da,
Jaktagan az, köp boldu karşı maga.
Kee biröölör künöönü menden köröt
Jer titirep, dubalı jarılsa da.
Bir jıñılık tapsam dep ubaramın,
Eger tapsam — kubanbay, kubaramın.
Uşakçılar şıbırap, han çakırıp,
Kılmıştuuday ar dayım suralamın...

Tögöröktün tört burçun kıdırıp büt,
Taalayluunu tabuudan ümüt üzüp,
Karıp kedey karadan kele jatsa,
Kaptalınan bir dobuş çıgat küñürt.
Karay salsa bir ırçı jakın kelgen,
Çıksa kerek beçara alıs jerden?
Arañ şilteyt ayagın arık attay,
Köz kirteyip, öñ ketken kayran erden.
Komuzu bar kolunda üç içektüü,
Özü arañ tursa dagı sözü küçtüü:
— Kaydan kele jatasıñ, maksatıñ ne?
Öñüñ azgın içiñde kaygı küçpü?
— Taalayluunu izdegen bir jan elem,
Jer kaltırbay kıdırıp kaytıp kelem.
— Aytçı kana, taptıñbı taalayluunu,
Er okşoysuñ bir oyçul köldöy tereñ?
— Jok, tappadım, eç jerden izdep jürüp,
Kele jatam, tabuudan küdör üzüp.
Taalayluu jan jok okşoyt jer jüzündö,
Arman köp deyt kişiler eçen tüzük.
Irçı küldü aytuuçu sözü barday,
Bir az turdu sözdördü tandaganday,
Anan ayttı: karagın öz aylıñdan,
Mından arı eç kayda izdep barbay.
El bar bolso suu akkan ar bir jerde,
Taalayluular jürüşöt el içinde.
Kaygı-kapa bilbegen çın baktıluu
Intımaktuu jaşagan üy-bülödö.
Kedey turdu ırçıdan közün albay
İzdegeni kokustan tabılganday.
Kımız jutkan sıyaktuu bolo tüştü
Çañkagandan kurgagan baykuş tañday.

Oşol kedey izdegen taalayluu jan,
Jer betine tüşköndöy kündön-aydan,
Bizdin kündö jaraldı ösüp-öndü,
Körgön sayın büt düynö kalganday tañ.
Taalayluular — Sovettik kişiler da,
Bir tuuganday jaşaşkan ıntımakta.
Intımaktuu üy-bülö — sovettik el,
Jırgal üyün turguzgan güldüü bakka!

KANIŞBEK

(LEGENDA)
Isık-Köl ene bizge bayırtadan,
Bizdin el önüp-ösüp jayıtınan,
Jay algan küngöy-teskey öyüzdördön,
Kün menen bir mezgilde otu jangan!
Mal jaygan özön boylop, köçüp-kongon,
Er jetip boz baldarı, kız çoñoygon.
Taanışıp bozoy selki köç üstündö,
Baylangan bir birine, aşık bolgon!
Oşondoy ötö kızık okuyadan,
Süylögön birin maga kılıp bayan
Karıgan, Arstanbaptık Arapbay çal,
Ukkanın unutpagan, jañılbagan.
Köp ukkan jaş kezinen karılardan,
Kabardar eçak ötkön kılımdardan.
İşenet ukkanına, aytat anı,
Aytpagan ömüründö eç bir jalgan.
Jazamın ukkanımdı Arapbaydan,
Söz salam jüz jıldardan, alda kaydan.
Je jomok, je bolgon iş, bilbeym anık,
Sezilet oşondo da köz jaş, arman.

Teskeyin Isık-Köldün jerdep Munduz,
Kiybegen uulu suusar, kızı kunduz.
Köñülün eç biröönün burmak emes
Andagı al ötkörgön küügüm turmuş.
Jok bolçu katkan mülkü, altın- zarı,
Jok bolçu jayık tolup jatkan malı.
Bar bolçu boygo jetken kız balası,
Suktanıp söz kılışkan jurttun baarı.
Kaştarı çabalekey kanatında!
Çaçtarı kara jibek zer çaçkanday!
Közdörü tün içinde ot jakkanday!
Ak jüz jarkıp turat tañ atkanday!
Moyunu ak kopşop koygon sıyda talday,
Alkımı sütkö tüşüp agarganday!
Ar kanday ayta berse ep kelçüdöy,
Albırat eki beti kan tamganday!
Jaraşkan kımça beli şıñga boygo,
«Jürsöçü oynop, külüp toydon toygo,
Ebi bar erkelese meyilinçe»,
Körgön jan bul pikirdi keltirdi oygo.
Turganday tündügünön tiktep jıldız,
Üyündö jandı şamday al suluu kız.
Kanışbek anın atı, nurun tökkön,
Kelgendey kündön tüşüp özü jalgız.
Suu aktı şıldır kagıp jılgalardan,
«Kanışbek!.. Kanışbek!» — dep komuz çalgan.
Çamındı too şamalı oydon, kırdan
«Jetmek jok, jetmek jok» — dep uñuldagan.
Munduzdun üyü burdu el köñülün,
Bir körüü oşol üydün eşik-törün.
Tilegi bolup kaldı dalay jaştın,
Oşol üy eñsegendey jigit gülün.
Kelişti çirenişken baybaçalar,
Kalıñga aydap berer malı barlar.
Kelişti uluuları, ataları,
Başkargan, öküm öskön boz ulandar.
Atkazıp, at alıştı bir da tınbay,
Jolooçu kıygaç ötpöy bir kayrılbay.
Kılçaktap kim bolbosun karap ketet,
Al üygö jaşınganday kün menen ay!
Kanışbek körsötpödü kündöy öñün,
Kelgendin karabadı bir da birin.
Baylardın kızıkpadı baylıgına,
Uluk dep togotpodu biydin biyin..
Eç biri sılagan jok kara çaçın,
Körgöndör köñülü jok köz karaşın.
Korunup kuştu körgön kekiliktey,
Sezişti jogotkondoy bakıt taşın.
Tañ attı eçen jolu, kün da battı,
Juuçular kelip jattı, ketip jattı.
Karaşkan közdör surayt Kanışbekten:
— Kaalaysıñ emi kaysı azamattı?

Ayılda kelgin bala jürçü köptön,
Jargak şım, kuur tonçon jüdöböstön,
Kelgenin kaysıl jaktan jan bilbegen.
Tüşköndöy al bul jerge tündö köktön.
Jok bolçu al baykuşta, aga, tuugan,
Bir janın tüyşük menen baga turgan...
Ar kimdin otun jagıp, kül çıgarıp,
Jumşasa, kayda bolso bara turgan.
Buttarı jan karagıs tuuruk, kesik,
Kanatkan tiken kirip, çöñör teşip.
Moynu kir, kolu kıçı, köz kirteygen,
Kaçkanday beçaradan taalay bezip.
Jok birok, ottoy küyçü anın közü,
Jebedey ötkür bolçu aytkan sözü.
Kapkara köö sürtköndöy kaş astınan
Körünüp turar ele er münözü.
Söz aytsa al biröögö oozun açıp,
Jark etip azgın öñü jarık çaçıp,
Körünö kalgan öñdüü bolor ele
Jaşıngan akıl kölü tolkup taşıp.
Bir künü öz üyünö Munduz anı
Çakırıp, tegi-jayın suraganı:
— Uulusuñ kim degendin? Öz atıñ kim?
— Bilbeymin. Surabañız kaydagını.
Atam kim? Aytkan emes eç kim maga,
Enem kim? Bolgon beken? Bolso kana?
Körbögöm bir da birin közüm menen,
Attarı çalınbagan kulagıma.
Ayıl jok beş-on künü men jürbögön,
Eşik jok tokoç surap men kirbegen.
Barbagan, kıdırbagan jerim da jok,
Jetimdik kenedeyden jetelegen.
Jokçuluk jaş debesten tokup mingen,
Kamçısı kököy kesken, jondu tilgen,
«Kuu jetim», «şümşük» degen sözdön başka
Ukpagam öz atımdı tük eç kimden.
— Tentipsiñ, — dedi Munduz, kettim ayap,
Basıpsıñ köp joldordu jılañ ayak.
Aylangan tünögü jok kız ekensiñ,
Andıktan senin atıñ bolsun Sayak.
Kanışbek çoçup ketti Sayakbı dep,
Közünön közün albay kaldı tiktep:
Jarkırayt bet aldında japjaş bozoy —
Süykümdüü, çıyrık, öktöm, ilgir elpek.
Ayönun çogu tuştu köñülünö,
Tutanıp jalbırttaçu kündön küngö.
— Beçara! — dedi suluu öz içinde,
Karadı atasına ümüttönö.
— Beçara,— dedi koy köz kayra baştan,
Kim seni mınça jançkan ayabastan?
Emneñ kem jürgöndördön? Jetimsiñ da.
Ata-eneñ kayda kaçkan karabastan?
Kızının oyun daroo karmaganday
Üy eesi ayta saldı mına mınday:
— Kaalasañ bizdin üydö jürö bergin,
Süyömün, erkeletem öz balamday,
— Kup! — dedi jetim Sayak süyüngöndön,
Kızardı eki beti tamıljıp öñ,
Köründü Kanışbektin kubanganı,
Küyümdüü ot çagılgan közdörünön.
Zamatta jetimdiktin tünü ketip,
Çıkkanday bolo tüştü kün jark etip.
Ataluu, üylüü-jayluu bolbodubu,
Kiyimge, aş-tamakka kolu jetip!
Jılındı tongon boyu jaz kelgendey,
Tabılıp jogolgonu, süyüngöndöy,
Köñülü kötörüldü, jakırçılık
Tübölük uşul boydon jeñilgendey.
Jabagı taakı jünün taştaganday
Taştadı kuur tonun. Körçü kanday:
Nur tüzdüü, kün çırayluu jigit boldu,
Ar kanday suluu körüp suktanganday.
Birinçi bet kelişip körüşköndöy
Jaşırbay, jaşırınbay eç biröödön,
Kanışbek Sayak eköö janı birdey
Bölüşüp jep jürüştü bir nandı teñ.
Jürüştü iştep, oynop kündö birge,
Jürgöndöy bir tuugandar öz üyündö.
Terişti kuuray, tezek birge barıp,
Jok izdep bir çıgıştı, kalıp tüngö.
Karmaştı köpölöktü jaşıl tördö,
Çurkaştı kol karmaşıp kök şiberde.
Karaştı suktanışıp birin-biri,
Bilişpey kandaylıgın köp kezderde.
Janaşa olturuştu ot janına,
Karaştı ısık, jarık jalınına.
Köründü kızıl aloo okşoş bolup
Jüröktün kan aylangan tamırına.
Antse da jetpey ısık otton kelgen,
Sezişti jıluuluktu bir-birinen.
Iktaşıp birin-biri ısıtıştı,
Ot janıp eköönün teñ jürögünön.
Baykaldı ömür boyu bir jürçüdöy,
Baykaldı bölünüşsö ölüüçüdöy.
Ajırap baskıları kelişpedi,
Aldınan aç karışkır körünçüdöy.
Köp kezde uktoo üçün şaşışpastan
Tün jarmın ötkörüştü jatışpastan.
Bir-birin az körbösö sagınıştı,—
Süyüştü süyüü sözün aytışpastan.
Ayrıluu bar ekenin bilişpedi,
Andaydı oylogusu kelişpedi.
Alarga körünbödü, jok sıyaktuu
Ayılda' jürüü çegi, süyüü çegi.
Uguştu uzun tündö kempirlerden,
Ukmuştuu jomoktordu kızık eken.
Uguştu tabışmaktuu lakaptardı,
Bayırkı baatırlardan kabar bergen.
Oyloştu, bolsok deşti oşolordoy,
Joo kelse tursak deşti jolun torgoy.
Sezildi iş sıyaktuu eñ bir oñoy
Baatırça ajal tabuu eldi korgoy.
Tüşünö Sayak kirdi Kanışbektin,
Al emi Sayak jetim: «oygo jettim,
Kanışbek meniki!» — dep maktangansıyt,
Janında alganınday basat erkin.
Dal uşul nazik sezim bolup sebep,
Kanışbek juuçulardı körüüçü jek.
Tomsortup kur çıgargan bardıgın da,
Tüz karap süylöşpöstön, eerçitpey kep.
Kez bolçu jookerçilik, el dürbölöñ,
Üy çeççü kız, keliider turup tündön.
Jortuulga Kokuy kalmak çıktı dese
Jüröktör türsüldöşkön kubarıp öñ.
Joldoşu ar birinin bolup kaygı,
Talaşçu too içinen buyga jaylı.
İt ulup jurtta kalıp, mal çurkurap,
Tün katıp jamınışçu kapçıgaydı.
Kaltırbay körgöndü da eşiktegi,
Kelgen joo talap turgan kezikkendi
Mal aydap, jılkı tiyip kete berçü,
Taloonun jok boluçu eç bir çegi.
Taloodon, tün içinde kol saluudan,
Jalkıgan katın, bala kantsin anan,
Ukkanda joo kelgenin «kokuylagan», —
Kokuydun atın atap çoçulagan.
Oşondon muras öñdüü uşul küngö,
Köñülgö tüşö kalıp, kelip üngö:
Jürböybü «kokuy, kokuy» adat bolup,
Belimçi je keyikçel çal-kempirge.
Ar ayıl köçüp-konup ar kay jerde,
Baş iygen uruulardın biylerine.
Biyleri tıştan kelgen joogo karşı
Körbögön umtuluşup birigüügö.
Anısı az kelgensip, koşomatka
Koy soyup jügünüşkön kelgen jatka.
Akılçı je jardamçı boluşpagan
El kamın oyloy turgan azamatka.
Al tursun, jardam kılçu duşmandarga,
El kanın suuday süzüp jutkandarga,
Öçürüp küygön otun, külün çaçıp,
Oçogun üy-bülönün buzgandarga.
Uyalbay, bir uruudan bir uruuga,
Biy barçu duşman üçün kol çaluuga.
Joo kolun baştap barçu too içine,
Talatıp öz koñşusun, çuu saluuga.
Körgözçü kız suluusu kaysı jerde,
Jaylagı külük attın kaysı belde.
Katpastan öz içinen aytıp tursa,
Kanday joo kelbey koysun mınday elge.
Bir künü jigit keldi Tosor biyden,
Başkargan teskey kalkın, baarın bilgen
— Kol kurap Kokuy baatır kelip kaldı
Tandoogo kız suluusun köl jeeginen.
Bolobuz tukum kurut uruşunan,
Jan çıgat sürdüü karap turuşunan.
Bir şiltep şılıy çaptı urçuk taştı,
Kan tamat albars mizdüü kılıçınan.
Askaga dal uşunday salıp tamga,
Körsöttü ne bolorun alışkanda.
Kırk suluu kız suradı bizdin elden,
Berbesek — boyölobuz kızıl kanga.
Tosor biy buyruk kıldı karap şartka,
Kızıñdı kiyindir da mingiz atka!
Kalmaktın izdegeni Kanışbegiñ,
Kantesiñ, Munduz aba, jandı sakta.
Tünördü tün tüşköndöy Munduz öñü,
Bir çaynap jep iyçüdöy körüngöndü.
Kıjırı kaynasa da unçukpadı
Kandaydır unutkanday süylögöndü.
— Eh,— dedi, Sayak çıdap turalbastan,—
Sen dagı janmın deysiñ uyalbastan,
Duşmanga kızmat kılıp çapkılaysıñ...
Jigitti tepkiledi jıgıp attan.
— Buyrukpu? Korduk sözü çıdap ukkus,
Miñ jılı jaşasañ da oydon çıkkıs.
Aydalıp mal sıyaktuu ketişebi
Ayıldın jaraşıgı bizdin kırk kız!
Uruşup ölböybüzbü bu körökçö
El üçün namıs saktap er jigitçe.
Jok öñdüü boluşarı, jan küyörü,
Kanışbek jem bolobu jolbun itke?
— Koy,— dedi kolun karmap Kanışbegi, —
Ne payda urganıñdan bu nemeni?
Jalgızsıñ, küçüñ da jok alıp kalar,
Kordukka könöt debe birok meni.

Çoguldu bardık kırk kız bir zamatta,
Kaytışıp çabışkandar bardık jakka.
Izı-çuu tüşüp jattı er ölgöndöy
Tosordun ayılında — Şarpıldakta.
Köl üstü boyögondoy ötö köpkök
Agarat örköçtönüp türmök-türmök,
Jar boorun urat tolkun şarpıldata,
Bekerge aytpaganay şarpıldak dep.
Ugulup çoñ saydagı suunun şarı
Tuuradı ün alışıp ıylagandı.
Aytkanday oylogon jan: anı dagı,
Duşmanga bagıngın dep kıynaganbı?»
Tosor biy üydö çıktı el aldına,
El anı tegerektep aldı mına.
— Aytıñız, attan beter könöbüzbü
Kalmaktın jügöndögön korduguna?
— Bul kalmak,— dedi Tosor,— baatır Kalmak,
Kaalasa şerdin şerin alat karmap.
Kız berçü anday erge sıymık, atak,
Biz üçün el bolboybu ilik-jarmak.
Tıygıla ıyıñardı, süyüngülö!
Kaytkıla, jakşı bargın üyüñörgö.
Tañ ata uzatabız bul kızdardı,
Toy bolsun uşul jerde bügün tündö.
Jılt etip ümüt şamı öçpögöndöy,
Kanışbek küldü köz jaş tökpögöndöy.
Kıpını kubanuunun uçtu közdön,
Kemesi taalayının çökpögöndöy.
Sezildi duşman kolu jetpegendey,
Kız başı tutkun bolup ketpegendey.
«Sayak!» dep türsüldödü jaş jürögü,
Birinçi bügün anı estegendey.
Biy bolso, süylöp bolup, kayra baskan,
Tokolu çıga kalıp eşik açkan.
Koroodo, koy menen bir juuşaganday,
Kalışkan öñçöy karıp kaygı tartkan.
Jaş Sayak körünbödü el içinen,
İzdemek anı kaysı çiy tübünön.
Je jüröt kutkaruunun jolun karap,
Je ketti tüñülgöndön ümütünön.
Jaştar jok, jigitter jok, kayda ketken?
Jaşıngan, kaysı dalda sayga jitken?
Oyloşpoy ar-namıstı, öç aluunu,
Kay jaktı bet alışıp kaçıp ketken?
Karılar ulup-uñşup ıylamakta,
Betterin köz jaş menen sıylamakta.
Kokuydu konok kılıp, may çeñgeldep,
Üyündö semiz Tosor jırgamakta.

Kalmakka tartuu bolçu kızdın baarın, —
Kıyışpas katar öskön teñtuştarın.
Kanışbek ımdap çetke köl jeegine,
Körsötüp açıp saldı sır kapkagın:
— Uksañar, kurbularım, sözdün çının,
Eñ ele korkunuçtuu menin sırım:
Küñ bolup ketkiçekti bötön jerge,
Oylosok kanter eken jan tınımın?
Jomogu bolsok kantet artkılardın?
Astına kulap tüşüp uşul jardın?
Isık-Köl öz koynuna tartıp alsın
Ar künü körüp jürgön suluuların.
Közünön Kanışbektin közün albay
Karılar jomok ugup olturganday,
Ak mañday, kımça bel «çın söz!» — dedi,
Tutkundan azır ele kutulganday.
— Bargıça jooloşkondun töşögünö,
Şuñguylu tartınbastan köl tübünö.
Uşunda jatsak, — dedi dagı biri,—
Kirebiz süygöndördün tüştörünö.
Kantkende barat elek süybögöngö,
Biz küygön otko koşo küybögöngö?
Jok,— dedi boto köz,— bir barbaybız
Biz baskan joldo birge jürbögöngö.
Oylogon oyubuzdu bilbegenge,
Aytkanda sözübüzgö kirbegenge,
Süylösök tilibizge tüşünböstön,
Çañkasak, suu orduna uu bergenge.
Kelişti bardıgı teñ bir pikirge,
Karmatpay süyüü jibin ümütkerge,
Karaşat ajal koynun, kapaluuday
Jandarın korgolotkon jigitterge.
Art jagın körbös üçün kayra kaytıp,
Turuştu jar başına katar tartıp,
Karaştı köl betine, tünkü tolkun
Jar boorun tınbay süzgön şarpıldatıp.
Ün çıgat kelgile dep çakırganday,
Kızdarga köldö kızık oyun barday.
Çın ele kanday sonun süzüp jürüü,
Talbastan çabak urup balıktarday!
«Kaçkıla!» degen öñdüü kayra baştan,
Şarp etet urgan tolkun kaytıp taştan.
«Kaytkıla, — degensiyt köl, — kelbey jakın,
Kandayça ölösüñör jaşabastan?»
Şıbaktar şıbıraşat: «Kayda kaçat? —
Astı jar, art jagında Kokuy jatat»...
«Bolgula, bolgula! — dep jel şaştırat,—
Tañ atsa, baylap-matap uzatışat».
Sözdördü aytılbagan uguşkanday,
Tüşünüp tündün sırın turuşkanday,
Karaştı jaş suluular birin biri,
Kaçandır taarınışıp uruşkanday.
Kanışbek emnenidir unutkanday
Selt etip, sözün ayttı mına mınday:
— Korkoktu jek körüü bar elibizde,
Korkposton teñ kulaylı bir adamday.
Korkuunu jolotuşpay oyloruna,
Koldorun biriktirip koldoruna
Çaçtarın baylaştırıp çaçtarına,
Büt kırk kız koşoktolup boldu mına.
Ün çıktı: «Abiyir üçün, namıs üçün!»
Kırk suluu toptop turup bardık küçün,
Özdörün ırgıtıştı, «çolp!» dey tüştü,
Urganday döñgöç menen köldün üstün.
Çaypaldı çoñ Isık-Köl köbük çaçıp,
Tolkunga tolkun koşup, kırdan aşıp,
Soguldu taştan jarga, jardan taşka,
Sabadı Şarpıldaktı şarpıldatıp.
Jetigen tiktey albay öçüp-jandı,
Jerde çiy tınç turalbay kıymıldadı.
Jetkendey jaman kabar, too şamalı
Kaygının küüsün tolgop uñuldadı.

Kızdardın kıykırışı kulanarda
Çurkatkan büt ayıldı biyik jarga, —
Tolturgan köldün jeegin ızı-çuuga, —
Bozdoşkon uruk; tuugan tappay arga.
Eşigin Tosor biydin Munduz açkan,
Eñkeybey, tike karap sözün aytkan:
— Isık-Köl Kokuyga kız berbes boldu,
Kutkardı suluulardı oyu jattan.
Kızımdı berbey erge, berdim kölgö,
Kubanam kordolboston ölgönünö!
Ardanıp arañ turam, biyim senin
Duşmandın jetegine köngönüñö.
Başkanın butun jalap, közün karap,
Saga okşop jaşagança kündü sanap,
Kızdarça jaştay ölüp tıngan jakşı,
Tübünö öz kölüñdün baş kalkalap.
— Bul ne? — dep ırgıp turdu Kokuy kalmak,
Koluna kınsız jalañ kılıç karmap.
— Jogol! — dep atırıldı Tosor dagı,
Sögüştü jep iyçüdöy almak-salmak.
Kılıçtan, kaardanuudan korksun kaydan,
Kaçpadı ölböçüdöy Munduz andan,
Kıjırı kaynap turgan çapçışsam dep,—
Kordukka çıdabastan jan karaygan.
Kokuydu bir çapçuday tura kalgan,
Karmadı toroy basıp tüz aldınan,—
Açuuluu arstan öñdüü jaralangan
Apçıdı kılıç algan oñ kolunan.
Kılıçın şiltegende taştı kesken,—
Alarda tartıp andan ün debesten,—
Kalarda kan dirkirep kekirtekten,—
Jayladı Kokuy, Tosor eköönü teñ...
«Toktoy tur» degen öñdüü tuş taraptan
Uguldu kıykırıktar zoo jañırtkan.
Al ündü küçötüştü ogo beter,
Çurkurap katın-bala ıylap tıştan.
Ayıldın jigitteri toogo kaçkan,
Kelişti tasıratıp bardıgı atçan.
Alışkan koldoruna bardıgı da
Nayzadan je şılk etme — çokmor baştan.
Ayıldın çıga kelip kaptalınan,
Jatıştı ırgıp tüşüp attarınan.
Bir başka turgansıdı jer solkuldap,
Alardın ar birinin baskanınan.
Kırçuday kırk kız üçün joonu bütün,
Kılçuday bırkıratıp baarın küküm;
Açıştı eşikterin ar bir üydün,
Türülüp tündügünön çıkkan tütün.
Toluşup jooloşkondor ar bir üygö,
Sunuştu kılıç, nayza bir birine.
Alışsa kee biröölör kekirtekten,
Kee biri erk berüüdö şılk etmege.
Köz çıgıp, dirkiredi baştardan kan,
Kekirtek kirkiredi çıgarda jan.
Agardı keregeler mee çaçırap,
Körüştü körgülüktü nayzalardan.
Közöldü eçen kişi köküröktön,
Tınçıdı teñ jarılıp jürök öktöm.
Erdikti ayabastan iştep jattı
Ozunup kuralına kolu jetken.
Körsöttü joo közünö Sayak küçün,
Oozunan ot aralaş çıktı tütün.
Al şiltep şılk etmeni, urgan sayın
Kıykırdı: «mına saga kırk kız üçün!»
Kıykırdı atın atap Kanışbektin,
Kıykırdı Tosor biyge mınça köptüñ...»
Buydalbay oşol zamat çokusuna
Tüşürdü kuygan çoyun şılk etmesin.
Bir urup jıgıp jattı kezikkenin,
Kıyrattı biydin jakın jigitterin.
Töbösün oyö çaptı, saldı jaylap
Kokuydun koşo jürgön jan-jökörün.
Kıykırat: «kırk kız üçün!» Jarat baştı,
Jigitter kıykırıktı kaytalaştı:
«Kıralı kırk kız üçün!.. Kırk kız! Kırk kız»
Al ündön kete jazdayt joonun şaştı.
Kalmaktar boluşkanday öydö turgus,
Til bilbey kıykırıştı: «kırgız... kırgız!»
Al sözdü jat kılıştı uguşkandar —
Balıktar Isık-Köldön, köktön jıldız.
Jaylandı joonun kolu üylördögü,
Jok boldu namıs üçün küymöngönü.
Antse da kutuluştu çıga kaçıp
Minüügö attarına ülgürgönü.
Munduzdu türtö salıp baykoosuzdan,
Kıyşaytıp bosogonu, Kokuy kaçkan. —
Bile albay ne kılardı korkkonunan
«Kırgız!» — dep al da koşo kıykırışkan.
«Oşol söz oşol boydon bizdin eldin
Kalganı atı bolup çınbı deymin!»
Uşunday bojomoldoyt Arapbay çal,
Çındıgın je jalganın men bilbeymin.
Ölböstön Kokuy ketti minip atka,
Jitkenin, jaşınganın kay tarapka
Bilbedi eç bir adam karañgıda, —
Jogoldu jer jutkanday bir zamatta.
Köl boyu kutulgan jok korkunuçtan,
Köp kuular tuugan eldin ırkın buzgan,—
Kokuyga söz jetkirip baştap kelip,
Korduktu körsötüşkön tınç turbastan.
Tabılgan öz içinen jaman tuugan,
Tuugandan tuuganının kunun kuugan,—
Kek saktap Tosor üçün, sunup nayza,
Öç algan önüp-öskön öz aylınan.
Jok öñdüü añdıp turgan başka duşman
Kek kuugan je Sayaktan je Munduzdan,
At jıguu, barımta, doo er öltürüü...
Köpçülük azap tartkan kuu turmuştan.
Kim bilet, tukum kurut bolot belek,
Kalbastan kıyılganday bardık terek,—
Batıştan orus kelip biriktirip,
Bolboso kıyın kündö bizge jölök?
Jadaşkan, jaşoodon da aşa keçken
Köp ayıl köldü taştap, köçüp ketken,
Alardın biri Munduz, urpaktarı
Bul kezde Arstanbaptı meken etken.
Barsa da Jumgal, Kabak — dalay jerge,
Kirse da but baspagan kalıñ çerge,
Janga tınç jay bolso da oşol jerler,
Jaşırın kayra keldi Sayak kölgö...
Turgansıp bet aldında kırk kız karap,
Jıldızday jımıñdaşkan közdör janat...
Kılaktap sayatçıday köñül kuşun,
Oyuna Kanışbegi tüşö kalat.
Suluusu suluulardın al Kanışbek,
Tabalbay, özünö teñ jigit izdep
Jürgöndöy tereñinde suluu köldün,
Oylondu Sayak kırdan köldü tiktep.
Al bardı Şarpıldakka ayluu tündö,
Olturdu jar başında köl çetinde.
Kızdardın kılıktarın körgözgöndöy,
Jıbırayt mayda tolkun köl betinde.
Çulp etet jaş çabaktar ar kay jerden,
Jılt etet ok sıyaktuu belgi bergen.
Çın ele biz deşebi köl tübünön,
Uktaşkan suluulardı körüp kelgen?
Kırk kızdın joogo moyun sunbaganın,
Kordukka çıdap karap turbaganın
Koşkondoy, maktaganday salıp üngö,
Koyboptur too şamalı ırdaganın.
Ölüüdön korkpogonun Kanışbektin
Özündöy aytpagansıp bilip eç kim,
Saylarda küü çalışat agıp suular,
Mildetin atkarganday üç içektin.
Çokular tıñşaşkanday tañ kalışıp,
Şamal, suu adatınça teñ jarışıp,
Eç kanday kir juguzbay suluulukka,
Boluşat ırdaşkanday ün alışıp:
«Kanışbek korkkon emes joo kaarınan,
Korkpogon ajaldın da kajarınan.
Antse da korkok ele jandan aşkan:
Al korkkon el aldında uyaluudan.
Al korkkon elden ketip jogoluudan,
Al korkkon süybögöngö küñ boluudan.
Al korkkon kapalantıp çın süygönün,
Tirüülöy maksatınan ayrıluudan.
Al korkup karaytuudan ayday jüzün,
Teñtuşka, külkü şıldıñ bolbos üçün,
İzdegen amal-ayla kutuluuga,
Toptogon kanındagı kayra küçün.
Süyüünün şuruların taza saktap,
Süyüünün nazik ırın oygo jattap,
Satpastan ar-namısın, kölgö çökkön,
Süyüüsün jürögünön çın ardaktap.
Öñündöy suluu bolçu köñülü da,
Özündöy kımbat bolçu ömürü da.
Jaşabay suluu köñül, kımbat ömür,
Süygönü ayrıluuga köndü mına».

«Könüü jok!»—dedi Sayak çoçuganday,
Ordunan tura kaldı, oturalbay,—
Süygöndön, jetpey turup, ayrıluunun
Jüröktü kuykalagan otu kanday!
Karadı Kanışbektin jürgön jerin,
Oylodu oynop birge gül tergenin.
Estedi ısık kündö çañkaganda,
Jarkıldap: «içe koy!» dep suu bergenin.
Zakımdap kötörüldü köñül örgö,
Ant kıldı karap turup Isık-Kölgö:
— Suu içpeyt nieti jat özönüñdön,
Kokuydun atı çıkpayt jaşıl törgö.
Kanışbek suu aluuga bargan bulak,
Keçpesten duşman butu, taza turmak.
Kanışbek baskan jerdi tepsebeyt joo,
Kezinde çöbürölör oyun kurmak.
Kaydıger tez burulup boldu ketmek,
Dal azır zarıl öñdüü sapar çekmek,
Buttarı kozgolbodu birok anın,
Bul jerde ketmekçini körgöndöy jek.
Al turdu jerge bekem kagılganday,
Je boyu bir nersege tañkalganday,
Taştagan anı kaçan, kaysı jerde
Öktömdük çartıldagan çagılganday?
Al karayt köldün tunup jatkanına,
Al karayt köl jeeginin taştarına.
Kanışbek koyö berbey turat beken?
Jürögün baylap alıp çaçtarına?

Kol alıp, aşıp eçen aşuu beldi,
Kayradan köl betine Kokuy keldi.
Şiberge çatır jaydı tandap jerdi,
Al köngön kelgen sayın talap eldi.
Kıyşayıp köldölöñgö sunup butun,
Çıyrattı seyrek, uzun kıl murutun.
Oloñdoy arkasına örülgön çaç
Kaçırat anı körgön eldin kutun.
Jok öñdüü karşı turar eç kim aga,
Ökümü ötüüçüdöy ar bir janga,
Tandoogo at külügün, kız suluusun
Jiberdi jigitterin ayıldarga.
Soydurdu tay semizin surabastan,
Et jedi bükül kesip, tuurabastan.
Kımızdan tartkan arak jutup alıp,
Karaydı kan içkendey, kubarbastan.
Karmatıp salkın tördön jayıtınan,
Ötkördü jeteletip attı sından.
Kur dese surap koyboyt kimdiki dep,
Unçukpayt mal eesi da karap turgan.
Oygotup üy-bülönü uykusunan,
Ötkördü çeçindirip kızdı sından.
Kumsardı jaş suluunun nurduu jüzü,
Temeyde jazgı kündöy jarkıp turgan.
Kıyrattı jeldetteri jetken jerin,
Jıynaştı ilbirs, ayuu terilerin.
Alıştı kur degende koyuşpastan,
Söykösün, çaç monçogun kelinderdin.
Añtargan Ala-Toonu mergençiden,
Surabay bir jigitti tartıp kelgen
Kızgılt jün sülöösündü Kokuy karmap
Turganda, kirdi biröö elteñdegen...
Üstündö eçki tonu jamgır çalgan,
Ayrılgan on jerinen, samtıragan.
Şişigen ak küp bolup, jılañaylak,
Möñgüdön çıkkan öñdüü kaltıragan.
Korkkondoy körgön adam kokusunan:
Kaptagan kökürögün kıpkızıl kan,
Murda jok, oñ kulagı tübünön jok, —
Selt etti Kokuy körüp çoçugandan.
— Sen kimsiñ?—dedi Kalmak,—keldiñ kaydan?
Jılt etip çıga keldiñ kaysıl saydan?
— Arzım bar ıylap turup ayta turgan,
Azaptı saydan emes, kördüm baydan...
— Tez süylö, arzıñdı ayt, al kanday kep?—
Koynuña agıptır go kan dirkirep...
— Murdumdu, kulagımdı kesti Sayak?
Kıyıktap «maga jooker bolboysuñ» dep.
— Tez süylö: Sayak degen kanday neme?
Açık ayt: aga kerek jooker nege?
— Kul ele otun algan ar kimderge,
Al süygön Kanışbekti kezeginde.
Oşol kul bayıp alıp, emi kara:
Ar kimdin jürögünö saldı jara.
«Kup!»—deşti kıñk etpesten öyüz-büyüz
Jok öñdüü baş iyüüdön başka çara.
Ukkanda kelgeniñdi mında senin,
Jıynadı jigitterin öyüzgü eldin.
Al ayttı: «Kalmak menen uruşabız,
Bolgula menin baatır jookerlerim»!
Men şorduu korkup ketip tura kaldım,
Bir sözdü jalınganday ayta saldım:
— Bilbeymin uruşuunu, kaltırıñız
Janında ayıldagı bardık maldın.
Karadı kaarın çaçıp Sayak meni,
Sezbepmin oşondo da eç nerseni.
Janı jok ustun misal iyilbepmin,
Tiktedi ayaganday eldin teñi.
Bolbodu «jok degiçe, bir kol jetti,
Közümö bolot kestik jalt-jult etti.
Kulagım, anan murdum ısıy tüşüp,
Kan agıp koyunuma tolup ketti.
— Kelbese jooker bolguñ, mına saga! —
Kul bolduñ kulagı jok, köngün aga.
Jürö ber külkü bolup kelin-kızga,
Kün ötkör körüngöndün malın baga.
Korkoktun uşul, — dedi körör künü! —
Közödü köñül kabın Sayak ünü.
Başıma kazanbaktay kömkörüldü
Korduktun teñin bilbes aysız tünü.
Aldıña, baatır, senin kaçıp keldim,
Arkası tiyüüçü sendey erdin.
Sayaktı basıp algın kamıntpastan,
Öçümdü menin dagı alıp bergin.
Bile albay Kokuy bir az büşürködü:
— Açık ayt, kaydan çıkkan Sayak!—dedi
«Al süygön, — dedi jana — Kanışbekti».
Tosordu öltürgöndün özü emespi?
— Dal oşol özü! — dedi kesik kulak, —
Al kankor bir çapkanda Tosor sulap,
Ordunan turgan emes oşol boydon,
Kayradan küybögöndöy öçkön çırak.
Tosor biy asıl ele kişide jok,
Dosko kün, duşmanına atılgan ok! —
Iyladı biydi joktop uşundayça,
Tursa da al jönündö mınday oylop:
«Egerde öz üyünün eşiginen,
Süybögön tikenekti keziktirseñ,
Julup sal anı daroo dümürünön,
Orduna oturguzup jıttuu güldön».

— Jol başta, Kesik kulak!—degen Kokuy,
Jabıla bardık kolu atın tokuy,
Kamıngan oşol zamat jortuulga,
Kokuydun közdörünön buyruk okuy.
Jönögön karakçıday tün jamına,
Kol kurap jatkandarga kol saluuga,—
Aldıda kesik kulak jaydak atçan,
Söz bergen ıktuu jerden jol çaluuga.
Jolunan jolto bolot kezikpey jan,
Kol çubap tüşüp keldi oygo kırdan.
Oyloştu: «Barmak bolduk paydalanıp
Körüngüs közgö saysa karañgıdan».
Baratat baarın baykap jol baştagan,
Ötüştü şek bildirbey Tüp suusunan.
Uguldu ittin ünü bet aldınan,
Köründü ot jıltıldap Kudurgudan.
Aldıda sorup alma bılkıldak saz,
Ar dayım uçup-kongon bırıksıp kaz.
Kubandı öz içinbi jol baştooçu:
«Mınake, Kesik kulak, kumarıñ jaz!»
Al ayttı toktoy kalıp: «Keldik mına
Sayaktın jaykı konuş jayıgına,
Ar kaçan çatak salgan, tınçıbagan,
Ton moyun, topos kıyal ayılına.
Bardıgı jigitterdin jatat uktap,
Ot jakkan küzötçüsü kulagı sak.
Kamıntpay jatkan boydon basış kerek,
Buydaluu oylogondun baarın buzmak,
Kokuydan söz uguldu oşol zamat:
— Jaradıñ, Kesik kulak, oy azamat!
Jabıla çü koyuuga berdi buyruk,
Turmakpı külük attar uçkul kanat.
Çurkaştı kulaktarın japırışıp,
Tepseşti bir az jerdi tapıraşıp.
Jok, birok buttan tartkan biröö barday,
Jatıştı kömölönüp sazga batıp.
Ali da ümüt üzböy baykuş jandan,
Atının başın tartıp toktoy kalgan
Murdu jok, kulagı jok jol baştooçu
Kıykırdı kalmaktarga art jagınan:
— Jatkıla, kırılgıla kırk kız üçün!
Men Sayak Kanışbektin aldım öçün!
Toybogon eç nersege közüñörgö
Körgözdüm Isık-Köldük eldin küçün.
Jıgıldı oşol zamat jaydak attan,
Çapkanday biröö jetip arka jaktan, —
Kadaldı jürögünö koş til jebe,
Kayrılıp sazga batkan Kokuy atkan.

Jel jürüp, kamış başı şuuduradı,
Erdikti tınbay maktap küü kuradı.
Sar jıldız jaktırganday jımıñdadı,
Boz torgoy tañdı tosup çulduradı.
Şarkırap Tüp, Jırgalañ salışıp jar,
Toktoosuz tuş tarapka uçtu kabar.
Ir boldu baatır Sayak kanatı bar,
Ukkandın jürögünön orun tabar.
Tabıldı anın ordu bardık jerden, —
Dos taptı, tuugan taptı bardık elden.
Süyüüsün ayaşmakpı jaş suluular
Süyüügö büt jürögün bergen erden.
Ömürdü ulay albay ömürünö,
Dalay kız aşık boldu ölügünö.
Koyulup köp böböktün atı Sayak,
Jattaldı enelerdin köñülündö.
Talaşat süylöşköndör: «Algan kaydan?—
Baatırlık payda bolgon, kaydan jaydan?»
Aytıştı: «Süygöndüktön Kanışbekti!
Kelippi je bolboso tüşüp aydan?»
Aytıştı: «Al süyüüçü Isık-Köldü,
Andıktan joodon köldü korgop öldü.
Korkposton öz kulagın özü kesip,
Kokuydu baştap kelip sazga kömdü.
Baarı çın, baarı tuura talaştardın,
Men dagı talapkeri talaşkandın —
Sayaktın erdik küçün jaratkandın
Kimdigin, kançalıgın sanaşkamın.
Al tuura: Sayak süygön Kanışbegin,
Al tuura: Çın jüröktön süygön elin.
Janınday jakşı körgön tuugan jerin,
Sagıngan az körbösö Isık-Kölün.
Al erdin süyüü tolup jürögünö,
Küç kirgen, kubat bütkön bilegine.
Kızganıp süygöndörün duşmanına,
Tilegin koşkon eldin tilegine.
Boluptur al küçtüü er oşonduktan,
Bali! — deyt özün körböy, atın ukkan.
Toy ırın jaştar sozot, ötüşsö da
Kanışbek, Sayak eköö koşulbastan.

SOÑKU SÖZ

Isık-Köl ene bizge bayırtadan,
Köp türkün güldör kördük jayıtınan.
Kanışbek özgö beken al güldördön,
Ukkandı uşul küngö kaltırsa tañ?
Kanışbek suluu beken özgö güldön,
Ak jüzdüü artık beken tiygen kündön,
Süyüüsün süybögöngö berbes üçün
Joo jetpes jay izdese köl tübünön?
Kanışbek küçtüü beken bardık küçtön,
Kayrattın otun çaçkan çın jüröktön?
Aytpasa Sayak baatır bolgon jokpu
Suluusu çökkön köldü süygöndüktön?
Ortosun köp toolordun eelep jatkan,
Oolugup kee kündörü tolkup taşkan
Isık-Köl uşunçalık suluu beken
Tübündö kırk suluu kız jatkandıktan?
Men jazdım ukkanımdı Arapbaydan,
Surabay ukkandıgın anın kaydan?
Azır da «Kanışbek» dep oturgandır,
Şaşpastan uurtap koyup mamil çaydan.
Bolgondur Kanışbegi suluu aşkan,
Ak beti aydan, kündön nur talaşkan?
Sayak da kıyın jigit bolgon çıgar,
Dañkı bar el jattagan ır jaraşkan?
Bolgondur balkim kırk kız elin süygön,
Batınıp eli küygön otko küygön?
Körgöndür çoñ Isık-Köl andaylardı
Tigilgen jakasına ar bir üydön?
Jomoktur je bolboso bul aytılgan?
Kıyaktın küüsü çıgar bir tartılgan?
Kanışbek, Sayak, kırk kız oyu beken
Elinin baatırlıktı maksat kılgan?
Bolgondur kıyın-kıstoo kündörü da,
Bolgondur çagılganduu tündörü da?
Dalay er, dalay suluu ötüşköndür
Süyüşkön Isık-Kölün ilgeri da?
Ötköndür köl bütkönü neçen kılım?
Birinçi ır emestir menin ırım? —
Kaytalap miñ-san ırçı maktagandır
Kılasıñ, öyüz-büyüz, oyun, kırın?
Andıktan emes çıgar suluulugu,
Aytuuga ep kelişken uluulugu? —
Artıldı bizdin kündö ogo beter
Jürökkö jakındıgı, jıluulugu!
Süyüşkön Isık-Köldü «öz kölüm! —dep,
Suluular bizdin kündö miñ ese köp.
Ar biri al kızdardın bir Kanışbek:
Ir ırdap, egin jıynap, koy töldötöt!
Jaktırgan Isık-Köldü «Suluu köl» — dep,
Jigitter azır bizde kançalık köp.
Ar biri al azamat ulandardın
Bir Sayak, körsö jitken joosu jüdöp!
Tüşüröt jılkıların jaşıl tördön,
Sugarat argımagın Isık-Köldön!
Östüröt ak buudayın, jemiş bagın,
Ton japkan jer üstünö san-mik güldön!
Bir gana kırgız emes Isık-Köldön
Balıktı bal tatıgan karmap köngön,
Jan birge çın aşıgı uluu orus
Janınday Isık-Köldü ısık körgön.
Al keldi, köönü süydü, kulaç kerdi,—
Aydadı ar kıl sonun kemelerdi.
Jaraşıp, tan kaltırgan ay-jıldızda,
Jelekter maçtalarda jelbiredi!
Gudoktor çañırıştı al ornotkon,
Körkündöy köl jeeginin zavoddordon.
Jasadı suluuluktu jumuşçusu
Jansızga jan jaratkan baatır koldon.
Köböydü emgekçiler, talıkpastan,
Köl boyun körkkö bölöp iştep jatkan.
Öz kölün, öz emgegin süyüşköndöy
Ötköndün jakşı jagın urmattaşkan.
Süyüşöt Isık-Köldün aylanasın,
Süyüşöt kün nurunday zamanasın.
Ar bir jaş çarçabastan tartsa deşet
Jüröktün eldi süygüç arabasın.
Kaalaşat köp boluşun kız, boz ulan
Duşmandan eldi-jerdi korgoy turgan.
«Kanışbek, Sayak, kırk kız boluptur» — dep
Jomoktop aytışkandır oşonduktan.

BAATIR
ARNOO

Kökürögünö kızdardın
Bir kızıl gül kıstardım,
Kimisi bekem jıttasa,
Oşol kızga kuştarmın.
JİBEK JAL

Tegeni kaptap keldi basmaçı, ,
Baktıgulga konok boldu pañsatı,
Bölünüştü ayılma-ayıl, ondu-sol
Esebi jok tolup jatkan başkası.
Eç kim bilbeyt kaydan jüröt bul köp kol!
Emne jumuş, el taloobu maksatı!
Kara bulut kündün közün bürködü,
Kara bulut toonun başın çümködü.
Tay soydurup ıpıldadı Baktıgul,
Ayalga ayttı: «bizge kelgen baktı bul!»
Kazan-kazan taruu bozo süzülüp,
Sır ayaktar boşoy tüşüp jattı utur.
Üy başına birden çıgım at tüşüp,
Jigit barıp kıstap jattı: «taap, kutul!»
Keltirildi Keldikenin Jibek jal,
Tegenede bul sıyaktuu joktur mal!
Jakşı at çirkin mal eesinin janı go,
Jürögündö jürüp turgan kanı go!
Alıs jürsö alıp jetken uçup tez,
Kanatı go, söölöt, körkü, şañı go.
Süyüp algan jaş jarınan kem körbös
Baa jetpegen altın, kümüş zarı go.
Kart Keldike kara janın karç urup
Jetip keldi, arzın ayttı tik turup:
«Jalgız attan ajırap
Jandı kantip bagamın!
Kimge baram jaldırap,
Nandı kantip tabamın!
Baldarımdın kursagı aç,
Baarı tıttay jılañaç...»
Unçukpadı üydögülör oturgan,
Irgıp turdu pañsat jatkan ordunan,
Jerdi çiyip sol nıptada süyrölüp,
Albars kılıç koşo turdu tilep kan
Közü küyüp akıraysa sürdönüp,
Korkok kişi tına turgan berip jan...
Açuulandı tanooloru derdeyip,
Tike turdu muruttarı serbeyip...
«Men attansam çerüügö
Jigit bolup kelbeysiñ,
Ak joluna minüügö
Atıñ tursa berbeysiñ.
Din islamdın baldarın
Bolşevikçe körböysüñ.
Atka ıraazı bolbosoñ
Azır menden ölösüñ.
Kızıl kanıñ şırkırayt,
Kıyamatka jönöysüñ.
«Çımın janıñ çırkırayt,
«Çın düynönü» körösüñ».
Oñurayıp jelmoguzday köründü,
Kabagınan kaarduu kaarı tögüldü.
Tündük tirep ant urgandın çokusu
Koluñ jetse alıp kör deyt kegiñdi.
Aç arbaktay nısapsızdın kol, butu,
At talaşsañ tabamın deyt ebiñdi.
Betiñde bir jılan tügü barçılap
Anı tike karoo kıyın jan çıdap.
Baktıgul bay, erinderi kalbayıp,
Saman tıkkan tulup misal dardayıp,
Koşomattap, sözün jaktap pañsattın
Keldikenin kayra özünö koydu ayıp:
«Köp jıl çaptıñ külük attı ne taptıñ?
Dagı ele kör, ketkeniñ jok sen bayıp,
«Elüü koygo almaş» dedim, berbediñ,
Aytkanımdı bir tıyınça körbödüñ...
Jardı kişi jakşı at kütüp ne kılat?
Ata dañkı... kaysı atagı ugulat?
İşten kalıp at çabam dep künügö
Kuru beker toogo-taşka urunat.
Jarmaç kişi külük attın üstünö
Jaraşabı? Tüşöt, bir kün jıgılat.
Eesi keldi, Jibek jaldı berginiñ,
Bek aldında jaraşkanın körgünüñ.
At bolboso künüñ ötpöy kalabı,
Keyibegin, bektin köönün alalı,
At surasa, jok debeyli, bereli,
Ton surasa alıp barıp jabalı.
Kol kuralsın, joogo kirsin, körölü,
Koşup bergin bir azamat balañı.
Biz jatalı aktan tilep jeñişin,
Musulmanga jırgal zaman kelişin...»
Jandan korkup arañ ele tursa da,
Maakul boldu azır başın julsa da.
Çıdabadı Baktıguldun sözünö,
Toktor emes kerip salıp ursa da.
Karabadı bektin, biydin közünö,
Keter emes köp kişilep kuusa da.
Köz tunardı karañgı tün baskanday,
Kalçıldadı jer titirep jatkanday:
«Bekke kirseñ özüñ kir,
Saga kerek Baktıgul,
«At ber!», «ton ber!» azap kün
Maga kelet, Baktıgul.
Bir jırgalın özüñ al,
Basmaçıga özüñ bar...
Baldarım jaş, baralbayt,
Karap iş kıl közüñö.
Jürökkö ot jagılbayt,
İşenbeymin sözüñö.
Arı alpargın begiñdi,
Ukkum kelbeyt kebiñdi.
Kulak, murun kesilip
Kara közüm oyulbay,
Köödönümdön jan ketip
Kör içine koyulbay,
Kayrılbaska kat berbeym,
Karakçıña at berbeym».
«Tart tiliñdi! Munun aytkan sözün kör.
Kayda jeldet! Alçu enesin azır ber!
Karakçının tilin çıdap ugabı
Ak jolborsko at saldırgan kıraan er,
Abiyirsizdin başın albay turabı
Aybatı zor Amanpalban artık şer!»
Baktıguldan kaçıp büttü sılık söz,
Çanagınan çıga jazdı eki köz.
Aman uuru tura kalıp bakırdı,
Jep iyçüdöy jeldetterin çakırdı.
«Al!.. Alıp çık.. Başın kes da, jok kılgın
Din islamga til tiygizgen kapırdı!»
Dagı birin ımdap çetke akırın
Bir jaşırın iş şaşıp tapşırdı...
Kanı kaçtı jılan sorup salganday,
Öñü ketti ölörünö az kalganday...
Keldikeni alıp çıktı üç jeldet
«Bol!», «Bas!» deşip art jagınan türtkülöp,
Ulup jattı Karattının şamalı,
Emnesi ölüp bozdogonun kim bilet?
Bulut uçat buzulganday zamanı,
Korkunuçtuu jer surdanat, it üröt...
Bozbunu aşıp daldalandı kün battı,
El uktabay uu-çuu menen tan attı.

AKIYKATIÑ KURUSUN

Kimdir biröö jatkan öñdüü sottolup,
Baktıguldun eşigine toptolup,
El dübüröyt. Keldikenin üç uulu
Birdey jüröt. Köp jan karayt toktolup.
«Erte öldük!»... deyt elge karap kiçüü uulu.
Közü küyöt otto jalın, çok bolup!
«Atsın!.. «Kırsın!..» «Bul kordukka kim çıdayt!»
Ayal ıylayt, bala da ıylayt, el ıylayt...
Bozdoyt kempir biröö közün oygondoy,
Asman kulap astın-üstün bolgondoy.
Kızdar jüröt kabaktarın salışıp,
Kış tez tüşüp, açılbay gül solgondoy...
Pañsat çıktı mas kişidey çalışıp,
Jata albadı uykusunan oygonboy.
Basıp turdu kınsız kılıç tayanıp...
Tolkuyt köp el, turar emes ayanıp...
«Emne boldu? Kimge emne kıldıñar?
Başsız kuldar, dagı kimdi urduñar?»
Körö koyup, Keldikenin ölügün,
Ayttı pañsat: «jaman işko munuñar!..
Bul kılmıştı kim kılsa da körömün.
Beri kelsin too tappasa urunar!..»
Keltirişti bir jigitti jetelep,
Betterinen jara tagı kete elek...
Ayttı biri: «uşul jigit kıldı» dep,
El bilebi kalp aytkanın janın jep.
Aman kankor sögüp surak jürgüzdü,
Tutkun turdu, aytalbadı bir da kep.
Kötörülüp kılıç jalt-jult dey tüştü,
Baş tomolop, dene kaldı bir bölök.
Şırkıradı, kar üstünö kan aktı,
Kelin, kızdar esi çıgıp karaştı...
Karga sürtüp tazaladı kılıçın,
Kuu kamıştay erbeñdetti murutun...
«Iylagandı, kişi öltürüp soorotsoñ,
Tüü, betine! Akıykatıñ kurusun»...
Ayttı munu ulup şamal oylosoñ
Kim jek körböyt türü suuk turuşuñ...
Bir az turdu aytar sözün tabalbay,
Anan pañsat kürkürödü kamanday...
«Karap turgan kalıñ el,
Aytkın bolso arzıñdı!
Beybaş öskön biröödön
Korduk körgön barsıñbı?
Kaçan bilbey koydum men,
Kalayık el, barkıñdı?
Jañı kelgen bir jigit,
Eki kıldı esimdi,
Keldikeni öltürüp
Kara kıldı betimdi.
Köz aldına körsötüp
Aldım mına öçümdü.
Men baştadım çoñ kazat,
Maga jardam bergile.
Attuu, tonduu azamat
Katarıma kelgile.
Kazat kılsam kapırga,
Kan maydandı körgülö.
Kazattan baş tartkandın
Üyün talap alamın,
Kız, kelinin ıylatıp,
Kızıl kırgın salamın.
Akılıñ bar ar kimiñ,
Artındı oylop karagın!..»
Turdu baarı söz kayruuga jarabay,
Kabak bürkök, kelgen açuu tarabay.
Keesi oylodu: kuday tapsın jayıñdı...
Ketti pañsat arka jagın karabay,
Eşik açtı Baktıguldun ayımı,
Bılk, bılk etip emçekteri çaraday,
Zorduktalgan, korduk körgön kız, kelin
Unçuguşpay kubartıştı jüzdörün...
Aytışpadı aybançılık artkanın,
Kempir, çaldı kökbör kılıp tartkanın.
Kelin, kızdı keñ töbödö süyröşüp,
Ürüp çıkkan itterdi oynop atkanın.
Küygön şamın öçürüşüp köp üydün,
Korduktarı el janına batkanın.
Aytışpadı tuş kiyizdi çeçkenin,
Tirüü boydon koy kuyrugun keskenin...
Jazıp jattı jigit bol dep pañsatka,
Kay biröölör kızıgıştı jakşı atka,
Beker tamak, beker kiyim tabıldı,
Kay biröölör jetkensişti mansapka...
Keldikenin Bekteni da jazıldı,
Atası ölüp, ene kalıp azapka,
Eñ kiçüüsü alp kökürök Aydarbek
Tetir bastı. Köñülündö kalıp kek...
Ortonçu uulu kozgolboston Böltürük
Atakesin aldı tabıt keltirip,
Kumsarıptır, bir kızıl jok betinde
Şımalangan etek-jeñin teñ türüp.
Kegi kaynap anın dagı içinde
Öç alsam deyt çoñ pañsattı öltürüp.
Jel şıbırayt: «mümkün emes bul azır,
Sakta kekti, tişte erdiñdi! Sır jaşır

ÇOOÇUN JİGİT

Oylop-oylop oy tübünö jete albay,
Oy-deñizdin öyüzünö ötö albay,
Üy janında jaş Aydarbek oturat,
Je bir jakka tentip basıp ketalbay...
Mınçalık köp oylop başın katırat,
Tınar emes bir taraptı bet albay.
Oyloyt ulam atasının ölgönün,
Kara jerge baguuçusun kömgönün.
Oylop ketet ebak murun ötköndü,
Oylop ketet öz agası Bektendi,—
Jek körünöt öz atasın öltürgön
Karakçıga jigit bolup ketkendi...
Eske tüşöt üç jıl udaa Törönün
Eşiginde malay jürgön kezderdi.
Eske tüşöt şayır münöz Kalıyça,
Erkeletip oynogonu taarınsa.
Oy artınan janı bir oy keziget,
Jabır tartıp kıynalganday sezilet.
Jaynap turgan ötkür kara közdörü
Kek aralaş kölgö çögüp bekinet.
Bir da kıl jok sıyda kızıl betteri
Açuu jıynap, alda emnege ökünöt.
Kar jamınıp kaarın çaçıp kış turat,
Aydap şamal ajdagarday ışkırat.
Çöp tabalbay uylar basat kıçırap,
Tütün bulap jırtık kara üy turat.
Üy janına alıp çıgıp suu töksö
Bir zamatta kök jılgayak muz kılat.
Eger uyku suuk menen meldeşse,
Bul azır da uyku küçsüz, utturat.
Birok anı togotpoybu Aydarbek,
Tışta oturat içten sızıp kaygı jep.
Sezbey kaldı çooçun biröö kelgenin,
Ukpay kaldı anın salam bergenin.
— Oygo çumbay öydö kara, estüü jaş
Taanıp turam, seni murun körgömün.
Kayrat kerek er jigitke, ey kurdaş!
Bilesiñbi atañ kanday ölgönün!
Çoçup ketip karay kalsa Aydarbek
Üşüp bütkön jigit turat ne kerek?
Amandaştı ırgıp turup ordunan,
Bilbese da, kaydan jürgön, kanday jan.
Alıp kirdi, ot jaktırıp üyünö.
Jılındırdı. Çay kaynatıp, koydu nan.
Azap tartkan, jetip kalgan iyine
Kanday jigit? Karap kempir boldu tan...
Başı jara, kulagının jarmı jok,
Kaydan tiyip, julup ketken kanday ok?
Ayttı konok: «Jigitimin Amandın,
Tokson kündük joldoşumun Agañdın,
Birge jürdüm Bekteniñdin janında,
Bilgiñ kelse aytıp berem kabarın...
Uruş bolup Çaptın arı jagında
Esi çıktı baatırsıngan balanın.
Ok jañılıp oñ sanına azıraak,
Kararı jok kala jazdı kansırap.
— Bul emne deyt, esen barbı, degi özü?
Katuu turmuş kaarına aldı, bul nesi?
Konogunun aytkan sözün çala ugup,
Kulap tüştü muñduu karı enesi.
Köpkö çeyin ünü çıkpay buulugup,
Şaldıradı şayı ketken denesi,
Es aldırdı, Aydarbegi jölödü,
Enekesin uulu jaman köröbü.
Ayttı konok: «Korkpo eneke, uuluñ soo.
Birok bilbeyt: kimder tuugan, kimder joo,
Art jagınan eerçip alıp Amandın
Eldi talayt, añtarganı koktu-koo.
Estep koyboyt, oyunda jok balañdın
Tuugan ene, tuugan jeri — Ala-Too.
Ok tiygende az kün jatıp oñoldu.
Andan kiyin dalay ayıl tonoldu.»
Kıyın, kıyın sözdörü bar küydürgü,
Çay içkençe dalaydı aytıp ülgürdü.
Baş kesilip, kandar akkan maydanda
Aralaşıp, ok atışıp bir jürdü.
Emi es alıp sözgö kulak salganda
Özü kaydan? Atı-jönün bildirdi:
Atı Murat, uşul jerdik jan eken,
Abletunda ata-enesi bar eken.
Ayttı Murat öz başınan ötkönün:
Basmaçıga zorduk menen ketkenin,
Üylördü örttöp, neçendi urup kirgende
Körüp turup közdün jaşın tökkönün,
Ayıldı at dep Aman buyruk bergende
Karap turup içke jıygan kekterin.
Körgön eken Keldikeni atkanın,
Baktıguldun mooku kanıp jatkanın.
Ukkan eken tolup jatkan sözdördü,
Ötkörüptür eçen kıyın kezderdi.
Bilgen eken Amandın köp işterin:
«Kolgo tüşkön bir tutkundu» tekşerdi —
Tilin kesip, çagıp saldı tişterin,
Bilbeym nege, nege ançalık kektedi?
Baylap turup, alıp jürdü köp künü
Jedi karıp neçen tayak, tepkini.
Akır kelip Keldikeni atkanda,
El çurkurap çır çıgarıp jatkanda,
Jalaa japtı oşol karıp tutkunga,
Başı ketti kılıç menen çapkanda.
Murat karap turgan eken uşunda,
Aman uuru öz kılmışın japkanda...
Ayttı konok kaçıp kele jatkanın,
Sagınganın üydö kalgan jaş jarın...
Ene, bala ugup konok sözdörün,
Kayda olturat, sezişpedi özdörün.
Korkunuçtuu, sözü ukmuştuu «bir kaçkın»
Ukkandardın aldı belem sezderin,
Ulam-ulam oozun tiktep Murattın
Çoçup jattı ene alaytıp közdörün...
Jaş Aydarbek jıydı kayrat boyuna,
Bir zamatta köp iş keldi oyuna...
Bul uçurda üygö kirdi böltürük,
Kötörgönü jeti-segiz kekilik.
— Söz bar, otur! — tura kaldı Aydarbek,
Söz aralap bolo tüştü keñçilik.
— Kulak sende, aytçı kana, kanday kep!
Ketkensidi erdik küüsü çertilip...
Köp süylöştü eki tuugan, bir konok...
«Birdik!.. Kayrat!.. oşondo işiñ oñolot».

ÜYÜ-JAYIN TAŞTAŞTI

Ay körünböyt, öküm süröt jarım tün,
Kış çildesi, tuman baskan jer betin.
Jondu berbeyt ottop jatkan köp jılkı
Kalıñ tüşkön kar çıgarat tün körkün.
«Akırın bas, keldik» degen ün çıktı,
Maltap kardı kışta tündö jüröt kim?
Birden attı karmap mindi. Büttü işi,
Kayra tarttı, jolgo tüştü üç kişi.
— Bastırgın tez, kala elekte tañ atıp!
— Joldu bayka kıynalbaylı adaşıp.
— Atın alıp, kılmış kıldıñ biyiñe
Emi kantip el bolosuñ jaraşıp!
Keldi jetip Keldikenin üyünö,
Toktoluştu birin-biri karaşıp.
Tüşö kalıp at tokuştu jabılıp,
Jaratpadı, jeldik, içmek tabılıp.
Ene oygonup tura kaldı töşöktön,
— Tün içinde kaldıratkan kimsiñ sen!
— Enekebay, ukta jatıp, eç söz jok,
Tappay jüröm jügön izdep, uuluñ men.
— Aydarbekpi?.. Aylanayın emne kep?
Emne kerek? Sura! Tabam, men eneñ.
Üydün için jarık kıldı ot jagıp,
Uulun karap tura kaldı tañ kalıp.
Körö koyup Böltürüktü, Murattı
Bile koydu közdöşkönün bir jaktı...
— Aytkılaçı, barasıñar kay jerge?
Baarıñarga kaydan berdi kim attı?
Kaygı üstünö kaygı jüktöp enege
Bul körünüş jürögümdü uulanttı.
Tarkattıñar men şorduunun uykusun,
Aytkılaçı, ugup köönüm tınçısın.
Enesine jakın keldi Aydarbek:
— Tınçıtpadı jüröktördü kıynap kek.
Kantip çıdap jürmök elek zordukka,
Atam öldü, biz azapta, kaygı köp...
Attanalı, çek koyölu kordukka,
Iylaba ene, baldarıñdı körbö jek.
Kızıldarga koşulganı barabız,
Eger berse — kılıç, mıltık alabız.
— Uk sözümdü, kagılayın karaldım!
Azap çekken ireñimdi karagın...
Men şorduunun körgön künü ne bolot?
Nan berçi dep surap kimge baramın?
Agabı emi közdün jaşı şorgolop,
Karıganda kantip jalgız kalamın?
Baldarım uk, ene tilin algınıñ,
Biriñ ketseñ, biriñ mında kalgınıñ.
Üydö jalgız bozdop kalgan bolobu...
Atañ öldü, Bekten tirüü jogoldu.
Emi siler birdey taştap kaçsañar
Kaydan jürüp menin şorum oñoldu,
Kelbes sapar, alıs jolgo bassañar;
Sezbey kantem kışkı çilde boroondu,
Bu körökçö eki közüm oyup ket,
Körümdü kaz, koluñ menen koyup ket!..
— Enekebay, ıylabastan kayrat kıl,
Oylonboysuñ körgön kündü, kayda akıl!..
Tebeteyin basa kiyip, kamçı aldı,
Sürdüü basıp ketkensidi bir baatır.
Üçöö birdey şapa-şupa attandı,
Ene kaldı, aytalbadı: «tura tur!»
Bir tuugandar kıyın jumuş baştaştı.
Kart enesin, üyün-jayın taştaştı.

KETTİM, KOŞ BOL, TEGENE

Kışkı çilde, boroonu jok, boz tüşüp,
Kişi turgay talaadagı jılkı üşüp,
Tal kıçırap, kayıñ sınıp tursa da
Jamıngansıp ot janında körpö içik,
Attan tüşpöy baratıştı jol tarta
Aydar, Murat, sözgö mokok Böltürük,
Üç bozulan, üçöö birdey jaş arstan,
Alga koygon maksatınan kalbastan.
Jılgız-Kardın askaları arkayıp,
Too başında too tekeler karkayıp,
Uzatkanday baarı karayt erlerdi,
Açık asman al da karayt çañkayıp.
Jol boyunda otun algan jerdegi
Çınar karayt eçak bütkön kartayıp,
Baarı aytışat: «barakelde jigitter,
Çın azamat boluu kerek ümütkör».
Bozbu karayt, jumurtkaday kar baskan,
Attar basat, eerçiyt izi kalbastan.
Karşı aldınan şamal jürüp şıbırayt:
«Öçkön çırak kalbayt kayra janbastan,
Ömür boyu baatırlardın ırın ayt,
Öç algıça küröşö ber talbastan.
Oşondon sen almaluu bak körösüñ,
Kaçkan kuştu kayra karmap kelesiñ».
— Ey, Murat,— dep janday kelip Aydarbek
Bastırgança bara jatıp saldı kep:
— Aytçı, dosum, kaysı jerge barabız?
Kaysı ştabga barganıbız bolot ep?
— Bastıra ber, barar jerdi tababız,
Köp oylonup ne kılasıñ kaygı jep...
Anjıyanda Frunzenin özü bar,
Akılı mol, aytsa şeker sözü bar.
Oşol erdin dal özünön barabız,
Kural-jabdık, oktu belen alabız.
Korjolondop kaçıp jürgön Amanga,
Kuba jetip kızıl kırgın salabız.
Kılgan emgek ketpeyt uçup şamalga,
Kek kubabız, dobulbastı çalabız!
Körüp turgun momun agañ böltürük
Mooku kanat çoñ pañsattı öltürüp!
Kamçılandı Böltürük da çıyralıp,
Kıyal menen alp uruşup kıynalıp,
Kelattı ele bastıra albay art jakta
Kalgan öñdüü salgan tamı kulanıp.
«Taş ırgıtkan bilekte küç bar çakta,
Teñ kurbuñdan kalba kiyin buydalıp!»
Karılardın sözün ugup çındadı,
Şamal menen ün alışıp ırdadı...
Bulagıñdan suu içtim,
Alma jedim bagıñdan,
Adırıñdan gül üzdüm,
Taanıysıñ jaş çagımdan,
Kettim koş bol, Tegene!
Jarım tündö kıynaldım
Jarıñ menen jatkırbay.
Emçek ber dep ıyladım
Eşikke erkin bastırbay,
Ak sütüñ keç, koş, ene!
Ajalım bolso ölömün,
Azabım bolso körömün,
Ay togolup, tün külsö
Aylanıp kayra kelemin...
Bürküt şañşıp biyik aska jañırdı,
Baatırdıktın dobulbası kagıldı,
Aydar, Murat katkırışıp külüşüp
Eki jaktan tamaşa söz jabıldı:
— Mına bulbul, mına torgoy Böltürük!
Mınake emi jol ermegi tabıldı,
Biri külsö üçöö birdey teñ külüp
Baratıştı üçöö birdey jeldirip.

EKİ BARÇIN

İyul ayı. Namangendin çoñ bagı
Bulbul tañşıyt gül açılgan şaktagı.
Kölöködö oturguçta eki asker
Baarı aytılıp köküröktö jatkanı,
Sır suraşat, eske tüşöt köp kezder,
Eske tüşöt köp kızıkka batkanı:
— Tez bütürsök kargış tiygen uruştu,
Üy-jay kütüp, kurat elek turmuştu!..
— Uruştun da bütörünö az kaldı,
Emi çındap bir terdetsek attardı.
Basmaçının ayagına çıgabız,
Oñkolotup oyu buzuk jattardı,
Anan Lenin sözün aytat, ugabız:
«Bardık jerde jañı zaman baştaldı!»
Atır jıttuu jazgı jurtka konobuz,
Ala-Toonun eesi özübüz bolobuz!
Kayra baştan kız jönündö boldu kep,
Biri süylöp, ugup biri küldü köp...
Bul olturgan eki barçın bürküttün
Biri Murat, biri bizdin Aydarbek.
Mañdayına nurun çaçıp tiyip kün,
Jarkıratat ayta berse bardıgı ep.
Aydar ayttı: «gospitalda bir kızga
Aşık boldum, okşop tañkı jıldızga!
Kim körsö da bir jetüügö aşıgar,
Jaltıldagan altın sarı çaçı bar.
Tatar kızı burañdagan kımça bel,
Jangan jürök jetpey kantip basılar.
Jelbiretet jibek çaçın jumşak jel
Igı bar go eçen kattar jazılar!
Men da jazdım, al suluuga bir tereñ,
Oktoy ötkür sözdörü bar ır menen.

BOLBOS DEYMİN ARMANI

Sarı altınga sakaday boyuñ teñeşpey,
Köp jan aytat: «birge olturup keñeşpey»
Koluñ jumşak bir gana üzüm kebezdey,
Karmagandın bolbos deymin armanı!..
Közüñ küyüp ak üydün kavhar çıragı!
Külküñ kımbat teatrdın ırgagı,
Bir jetkendin bolbos deymin armanı!..
Aytkan sözüñ kant salgan tattuu çayga okşoyt!
Appak jüzüñ on beşi tolgon ayga okşoyt!
Baskan joluñ salkın tör şiber jayga okşoyt!
Seni süygön jigittin jok armanı!
Booru kalbay ulam sanın çapkılap
Murat külsö közdörünön jaş çıgat:
«Aytkan sözü kaydan şeker tatıgan,
Özü köktön tüşpögöndür tamçılap!
Bekem tartıp sorduñ bele oozunan,
Ar jagında aytılbagan sır turat!»
Bir kıstasa Murat kıyın şaştırat,
Koyboy jatıp bar sırıñdı ayttırat...
— Şaştırbasañ ayagına çıgamın,
Eçen jolu sarı çaçın sıladım,
Özü kelip kuçaktasa moynumdan,
Sorbogondo nege karap turamın...
Ayttım: «Senin jadabaymın oynuñan
Tie turgan oy barbı?»— dep suradım.
Külüp suluu aytsa bolo ırasın,
Ayımı eken meni bakkan vraçtın...
Emi gana külkü çıkpay körsünçü...
Murat zoonu özü jalgız köçürdü!
Şattık jeñip tolgon uzun sanaanı
Alıs kuudu, alda kayda ketirdi...
— Ayt Aydarbek, bir az külüp alalı.
Jomok kaptın oozu jañı çeçildi.
Ördögüñdü uçura ber, çındagın,
Tayganıñdı agıta ber, turbagın...
— Esiñdebi biz mektepke kelgende
Japjaş gana bir komandir bar ele?
Algan jarı oşol kazak jigittin
Aşkan suluu, janıp turgan şam ele...
Mas bolosuñ körsöñ kündöy külüşün,
İreñ jaktan teñdeşi jok jan ele!..
— Bildim, bildim!.. Anın atı Bektubay
Aytkan sözün koyuuçu emes ukturbay.
— Oşol jigit meni menen top oynop,
Teñtuş boldu, keede kettik suu boylop.
Men ır ırdap, ölöñ aytat al bolso,
Tarttırbadım, turganım jok çoñ oylop...
Keede alayıp karaganı bolboso
Jaman aytıp sögüüçü emes oroñdop.
Bir kün menden ır mazmunun talaştı,
Sınap kör dep jalgız sabak ır jazdı:

DOSUM

Emgek kıl, mañday terdi tökkün dosum!
Eñsegen maksatıña jetkin, dosum!
Miñ tünü jaman menen bir jatkança,
Jakşını bir eñkeyip öpkün, dosum!
«Koyuñuz, uyat» degen sözün ugup
Üyünön kursant bolup ketkin, dosum!
— Bul ır menen kep jüröktü kozgoysuz,
Bir nerseden kutula albay bozdoysuz...
Tüş sıyaktuu eles-bulas körünüp
Eçak murun öpkön jardı kozgoysuz.
Ak maralday turgan menen kerilip
Ayaşka bul ıraazı emes okşoysuz?..
«Taptıñ!..— dedi, dalortomo muştadı,—
Kanake, emi, sen ır jaz!» — dep kıstadı.
Tartkınçıktap bir az turdum buydalıp,
Aptıgamın söz tabalbay kıynalıp...
Mınday kezde sanaa külük, bilip koy,
Köñül törün körör beleñ bir barıp...
Biri kelip, biri ketti türkün oy,
Karmay albaym köküröktü teñ jarıp!
Turup, turup çıga keldi küü taşıp,
Bere saldım eki sabak ır jazıp:

BEKTUBAY

Alganıñ aydıñ köldün kunduzu eken,
Asmandın çolpon sarı jıldızı eken!
Janıñda janıp turat çırak misal,
Jakşına jarkıragan bir kız eken!
Alganım menin dagı bolso uşunday
Aykalıp jatat elem kün-tün turbay!
Armansız toy künküdöy jüröt elem
Oyloboy, kaygı tartpay, jırgay-jırgay!
Kapıray, sen, kaydan jürgön ırçısıñ!
Birde çırsıñ, birde kıyın sınçısıñ!..
Iras aytam, bul adatıñ barında
Kaçırasıñ dalay kızdın uykusun.
Tap beresiñ keede küygön jalıngan.
Keede momun, keede jetken kuytkusuñ!..
— Mına mintip, sözdü bölüp salasıñ,
Aytpay koysom kayra asılıp kalasıñ.
Aytkın emi, kulak sende, sözdü uzat,
Sendey neme maktap koyso kökkö uçat...
— Mına, mına! Jalaa degen uşubu?
Sendey neme bir zamatta ırk buzat,
Kulak salgın sözdü burbay uturu,
Tamaşa emes, maktan kıyal maga jat.
Okup körüp Bektubayım ırımdı
Arı ketip, beri ketip julundu...
— Soo emessiñ, jüröktögü sırıñ bul,
Jürögüñdön sızıp çıkkan ırıñ bul,
Öñü ketip, tanooloru kıpçıldı,
Jaylap salıp tölöy jazdı maga kun.
Aydarbegiñ külüp arañ kutuldu,
Andan kiyin alıs jürdüm, çını uşul.
Bul arada jañ uruldu, uguştu,
Külüşkönçö orunduktan turuştu...

KAYSI GÜLGÖ KONOSUÑ

Mıltık atıp kele jatıp kayradan
Asker öttü köp çoñ emes dayradan,
Aralabay jandap öttü karaşıp
Kara baktı, gül açılıp jaynagan,
Jol boyunda gülgö konup jaraşıp
Olturuptur ırçı bulbul sayragan,
Çoçup ketip uça kaçtı akın kuş...
Bir suluu kız kele jatıp boldu tuş...
Uuga çıksa koldon kuşu kaçkanday,
Köküröktü kaygı jügü baskanday,
Köpkö çeyin solkuldadı kızıl gül
«Koş emi!» dep kol bulgalap jatkanday...
Iylap jattı, bar bolgonu çıkpayt ün,
Tiyip turgan jarık künü batkanday...
Uçkan bulbul kayra kelip konobu,
Bulbulsuz gül jaraşıktuu bolobu...
Turdu suluu gülgö karap tañırkap,
Bir nerse oylop öz içinen zabırkap...
Bizdin Aydar ötö berip söz kattı:
— Siz emnege munayasız jabırkap!
Jalt bir karap: «jön ele» dep jol tarttı
Kaldı jigit, bolo tüştü jaagı jap...
Birok közü köz aldınan ketpedi,
Jalın kirdi, jaş jürögün örttödü!..
Oygo çumdu köp köçödön ötkönçö,
Oy ketpedi kazarmaga jetkiçe,
Janıp turat jaltıldagan közdörü,
Sın jetebi tiygen kündün körkünö!
Art jagınan çurkoonu da estedi,
Kayra oylodu: koyö berbey erkine...
Meyli dagı, körömün dep oylodu,
Bul körünüş «bir kız» attuu ır boldu:

BİR KIZGA

Közüm tüşüp közüñö
Aşık boldum özüñö,
Aligiçe mas bolom,
Aytkan jalgız sözüñö!..
Çıdaymın kantip janbastan,
Suktanamın talbastan!
Eerçip jürsöm dep oyloym
Art jagıñdan kalbastan!..
Bolor zamat içip keçki tamaktı
Ruksat alıp keldi aralap gül baktı.
Bir nazik oy jaş jürögün tınçıtpay
Aydarbekti tuş tarabın karattı.
Araladı köp suluunu unçukpay,
İzdegendey jal-jal karap barattı...
Bir kezekte utur çıktı ür kızı,
Kündüz körgön tañdın çolpon jıldızı.
Taanıganday amandaştı kerme kaş,
Manday-teskey toktoluştu eki jaş!..
Körör bolsoñ biri bulbul, biri gül
Koşkun kelip miñ izdeseñ tabılbas...
Baktın içi jarık boldu tiyip kün!..
Bul eköönün nuru degen jañılbas,
Suluu kızdın algan buket gülü bar —
Tartuu kılıp biröö bergen türü bar.
Ayttı Aydarbek kızdın gülün karmalap
— Turgan gülgö bügün kündüz siz karap!
Akır, mına bütürüpsüz ömürün.
Öz orduna koyboduñuz nege ayap?
Jakşına gül!.. Burat ar kim köñülün,
Ulam körsö ulam karap tañ kalat,
Siz gana emes, ar kim körsö kızıgat —
Üzüp jıttap, dagı üzböy dep sızılat...
Siz da, mına ulam-ulam jıttaysız,
Körö sala aşık bolgon kızdaysız!
Alıp barıp terezege koyösuz,
Arzın aytsa, nazik ünün ukpaysız,
Erteñ solot, anan közün joyösuz,
Alıp çıgıp keñ töbögö taştaysız.
Andan kiyin karabaysız siz munu,
Jakşına gül!.. sürgön ömür uşubu?..
«Bul çın» deşti, eköö birdey külüştü,
Baktı aralap birge basıp jürüştü.
Aydarbekke emi, meyli atsın tañ...
Bir-birinin atın surap bilişti!
Ayttı suluu; menin atım Aydaykan,
Erigişpey köp añgeme kuraştı.
Bir-birinin tübü jayın suraştı:
Jark dey tüşöt tiygen kündöy külüşüñ!
Jomokto aytkan peri misal jürüşüñ.
Ayıp körbö, bilgim kelip suradım,
Aytçı suluu, kaysı baktın gülüsüñ?
— Uşul kalaa törölgöndön turagım,
Uşul jerdin kızdarının birimin.
Bir jürçü eleñ Bektubaydı bilesiñ,
Jalgız agam, bir tuuganı — men özüm.
Köp kün boldu uga elekmin kabarın,
Körör bekem jarkıragan kabagın!
Ketken ele karşı attanıp Amanga,
Bile albaymın kaydan izdep tabamın...
Kaytar beken çaldıkpastan kamanga,
Karañgıda çıragıma ot jagarım?
Oygo çumdu, bir azga söz basıldı...
Tiyip turgan kündü bulut jaşırdı.
— Ançalık köp oylonbogun Aydaykan!..
Er azamat jatçu bele üydö anan.
Kaygırasıñ kayratı jok nemeçe,
Kaçkan joonun arkasınan jürsö agañ.
Aydarbekti jal-jal karap bir neçe
Küldü suluu, kayra baştan attı tañ!
Tañşıp ünü salkın tördün uları
Köp sözdördü Aydarbekten suradı:
Kaysı eldin kulunusuñ,
Kaysı jerden bolosuñ!
Kaysı baktın bulbulusuñ,
Kaysı gülgö konosuñ?
Kaysı askanın şumkarısıñ,
Kaydan uçup kelesiñ?
Kaysı üyürdün tulparısıñ,
Kay tarapka jelesiñ?
Bulbul bolsoñ munuñdu ayt,
Uçtuñ kayda gül tandap?
Burmalabay çınıñdı ayt,
Ulam uçpa miñdi aldap!..
Şumkar bolsoñ uyañdı ayt:
Kaysı zoonun başında?
Tulpar bolsoñ üyrüñdü ayt:
Kaysı tördün sazında?
Surap bolup Aydarbekti karadı,
Ötkür közdö dayar bele aragı?..
Jaş arstandı mas bolgondoy teñseltti,
El köründü erdin bardık tarabı...
Ayday suluu tüzöp çaçın señseltti,
Kümüş öñdüü jılt-jılt etip taragı.
Olturuştu orundukka janaşıp,
Çürök menen Semeteydey jaraşıp!
«Kana baatır, süylö!» degen emedey
Kök memireyt eç nerseni kenebey.
Çoñ tüp alma şagın iyip tunjurayt
Jan bütköndü öz boyuna teñebey!..
Asmandagı jıldız karayt, söz tıñşayt
Küyöö-kızdı añdıp turgan jeñedey!..
Ayttı Aydarbek kaysı joldon ötkönün,
Bul kalaaga kaydan kelip jetkenin...

BÖLTÜRÜKTÜN ÖLÜMÜ

Tegeneden çıkkan tünü eerçişip,
Karasuunun köpürösün ötüşüp!
Murat dostun öz üyünö tüşüştü,
Ertesi ele Abletunga jetişti...
Koy soyuştu, bozo aldırıp içişti...
Jay barakat jattı beldi çeçişip.
Ayttı: «üç-tört kün oynop-külüp alalı,
Frunze erge andan kiyin baralı»...
Jarı kelip, koluktusu süyünüp,
Tışka çıksa eşik açtı iyilip.
Apakesi janı kalbay jalbardı,
Muratınan kalgan ele tüñülüp.
Atakesi koygo jumşap baldardı,
Tuugandarı kelip jattı üyülüp.
Jomok aytıp, komuz çertip jatıştı,
Eki künü tamaşaga batıştı.
Üçünçü kün koy kelgende koroogo
Üy kuştarı tünötünö kongondo,
«Emi kaçan!.. ıldam, ıldam bol!» deşip
Kazan asıp, üy kişige tolgondo,
Üç karakçı mıltıktarın kezeşip
Kirip keldi... Murat tüştü tomsoro...
— Oyloduñbu kutulam dep sen kaçkın,
On kün ötpöy üydö olturup karmattıñ...
Bul sözdü aytkan biri barıp Murattı
Kamçı menen dal ortogo bir tarttı
Anın özün Çoñ Böltürük bir çaptı.
Baştap koyup bütpöy kayra tartabı,
Biri artınan ekinçisin sulattı.
Topoloñdo «tars!» degen ün uguldu.
Ot boyuna Böltürük şer jıgıldı...
Ok çıgargan üçünçüsün karmaştı,
Kolu, butun çırmap bekem baylaştı.
Böltürüktün başın jölöp Aydarbek,
Közündö jaş; bulbul tilin sayrattı:
— Özübüzdü Janış-Bayış deçü elek,
Emi maga kim keltiret kayrattı?
Ajal ogu köküröktön tiyiptir,
Bir başıma ketpes kaygı üyüptür...
Attay arka, toodoy meder körçü elem,
Arstan kelse aldın tosom deçü elem!..
Alp kökürök Böltürügüm turganda
Alışkandı jıgamın dep jürçü elem,
Aybıkpastan şer turganday janımda
Akimderdi şıldıñ kılıp külçü elem.
Emi maga süyönör too kim bolot,
Joo kamasa kimge baram korgolop?..
Kayran başım japa-jalgız kalabı?
Karmap duşman tişterimdi çagabı?..
Kurgatpastan köküröktü köldötüp
Közdün jaşı tıyılbastan agabı?..
Kastaşkandar körbögöndü körsötüp
Karıp kılıp tozoguna salabı?..
Bir söz aytpay Böltürügü uktadı,
Bir tuugandın zarlaganın ukpadı...
Murat süylöp Aydarbekti turguzdu,
Suu keltirip beti-kolun juuguzdu:
— Iylabagın, kimdi albagan bul ölüm,
Algan deşet Temirlandı, Çıngızdı.
Jazındagı gül misalı kıska ömür,
Manas da ötkön aydap jürüp kırgızdı,
Ajal çirkin jaş eken dep ayabayt,
Algan jarın ıylap tursa karabayt.
Biröögö ajal — kıyın, uzak oorudan,
Biröögö ajal kirip jatkan çoñ suudan...
Biröö ölöt jindep, itke kaptırıp,
Biröögö ajal — içer ookat jogunan...
Biröö ölöt kara kurtka çaktırıp,
Biröögö ajal — joonun atkan ogunan.
Kee biröönü özü mingen at tebet,
Kee biröö bar, jardan kulap jan beret.
Böbök ölöt janı gana törölgön,
Böbök ölöt beşigine bölöngön.
Kee biröönün jalgız uulu dagı ölöt,
Barbı ölbögön atı dañktuu berenden?..
Ak sakalı belge tüşkön karı ölöt,
Baatır ölöt başı kökkö teñelgen.
Jalgızsıñ dep tim koybogon bul ölüm
Jaştı jaş dep oylobogon bul ölüm.
Adam bütkön baarı da ölöt turbaybı,
Ölgön birin kalgan kömöt turbaybı...
Kalıp jesir, kalıp jetim je jalgız
Başka kelse, baarına könöt turbaybı.
Köp ıylaba, kerek emes muñayış,
Paydası jok köñül çögöt turbaybı.
Munun baarı men izdetken Amandın
Kılgan işi... keçikpey öç alarmın.
Köp ıylabay kötör başın, Aydarbek,
Baatır jigit ıylabastan kubat kek.
Er Böltürük ala jattı eköönü
El çınında, uşunu aytat baatır dep.
Baatır öldü baatırga okşoş kömölü
Anan kek kuu, çoñ Pañsattın kanın tök!
El çogulup! kayrat ayttı baarı da,
Tuugan-uruk turgansıdı janında...
İş bütöbü kaygı menen oturup,
Bastı Aydarbek közdün jaşın şıpırıp
Eşikti açıp sırtka çıgıp kuladı
Üy janında jölöp koygon ukuruk —
Ala koydu, çappay emi turabı?
Bet jarıldı tamtık kalbay tıtılıp...
— Mıltık karmap atkan koluñ uşubu!
Sabap jattı bayloodogu tutkundu.
El çogulup dürböp jattı karaşıp,
Keesi turdu: «bir! eki! üç! dep sanaşıp.
Kee biröölör «öltür» deşip jatıştı,
Kee bir jigit koşo kirdi sabaşıp,
Kee biröölör turbay alıs kaçıştı,
Köbü ketti üy-üyünö taraşıp.
Köbü korktu artın oylop bul iştin,
Köbü oylodu közdön dalda bütüşün.
«Aman palban kaarına alat emi dep»,
Köbü turat öz janınan kaygı jep.
Köbü oylodu bildirüünü tez barıp:
«Kim ayıptuu, dal oşondon kuu dep kek»
Keesi oylodu: azır ele attanıp
Aydarbekti alıp barsam jetelep»...
Kol korkunçak, jürök daabay turuşat,
Ulam kirip, ulam üydön çıgışat.
— Eldi talap jürdüñ ele. kuturup,
Jazalanbay kalganıñ jok kutulup!
Katuu şiltep üç-tört jolu çaptı ele,
Mayda-mayda sınıp ketti ukuruk.
«Öz mıltıgıñ özüñö!» dep attı ele
Köküröktön çıga keldi kan orgup.
Sürdüü basıp üygö kirdi Aydarbek,
Böltürüktün öçün bir az aldım dep.

ANJİYaNDA

Aldındagı attarınan çıgıp ter
Anjiyandı aralaştı eki şer.
Ar kaysıdan köpkö surap izdeşti,
Adaştırat bilbegen soñ bötön jer.
«Kaydan bildik Frunze erdi, biz» — deşti —
Çayın satkan, üydö jatkan momun el.
Arañ keçke izdep jürüp tabıştı —
Attuu polktun ştabına barıştı.
Çaçın koygon, sakal-murut kırdırgan,
Boz kiyimçen, tapança askan adamdan,
Jakın barıp söz suradı Aydarbek:
— Doktor barbı ayıktırçu jaramdan!
Jürögümö bıçak tiygen tagı köp,
Çıkpagan jan... basıp turam arañdan...
Azaptamın, alıp çıkçu er kayda!
Tutkundamın, çınjırdı üzçü şer kayda!
Oozumdu açsam çıgat jalın, kök tütün...
Ketebi dep başımdagı kara tün,
Attan tüşpöy kıçıragan ayazda
İzdep keldim Ala-Toonun bürkütün.
Bilersiz deym Frunzeni, kayakta?
Aytıñızçı, kabagıma tiysin kün.
Otko salsa oylonboston keçemin,
Taşka salsa takalbastan kesemin.
Barın ayttı baştan-ayak kaltırbay,
Bir da okuya kalganı jok aytılbay.
— Jürgün! — dep tapança askan bul adam,
Kuş uçabı abal murun talpınbay
Alıp kirdi bir bölmögö jasalgan
— Oltur dagı, süylö,— dedi,— tartınbay!
Atañ kanday kişi bolgon, bay bele?
Jayloo jaylap tört tülügü şay bele?
Küldü Aydarbek kiyinki bul sözünö,
Koy jaygan bet elestedi közünö...
Birge jatkan je tıñşagan kişi jok,
Jatıp alıp koy koroonun çetine,
Uktay albay tünü menen kaygı oylop
Çıgargan ır tüşö kaldı esine...
Dap-dayın turgan öñdüü Jalgız-Kır
Oşondogu çıgargan ır uşul ır:
KOYÇUNUN IRI

Koydu baksam men baktım
Etin jedi kojoyun.
Birin berbey şıyraktın
Bütün jedi kojoyun.
Öpkö kaldı özümö
(Kulak sal, tuugan sözümö):
İçim sızdap buk bolup,
Kan toldu kara közümö...
Ottu jagıp oozun tiktep jegendin,
Köröbü dep közün karap «jeñenin»
Olturgan kez, oygo keldi, üyündö
Biy sarañı kunarı jok Törönün
Oyuna aldı, kargış aytıp biyine,
Et tiybesten arık öpkö jegenin,
Şaşılbastan orundukka olturup,
Aytıp berdi jazbay anket tolturup.
— Koroosuna koy jatıp,
Bazarga aydap mal satıp
Körgön emes atakem.
Kışta jıluu kiyim jok,
Korgolorgo iyin jok
Ölgön emes atakem.
Unga kabı tolbogon,
Nanga kursak toybogon,
Jayloo jaylap jayında
Kışta sogum soybogon,
Tıyın tapsa anı da
Çıgım dep boluş koybogon...
Atam jardı kişi ele,
At taptap çabuu işi ele.
Aç, jılañaç jürsö da
Jalgız at bolsun deçü ele.
Kaygırsa da, külsö da
Bar tilegi biz ele...
Tapança askan köpkö olturdu unçukpay,
Je surabay, je bir başka söz aytpay,
Süyündürüp alıp uçkan jürögün,
Bolor işti aytsa bolo kakşatpay,
Oozun karap taanıbagan biröönün
Eki jigit olturuştu çıdaşpay.
— Frunzeni kaydan bildiñ, kim ayttı?
Bar tilegiñ öç aluubu? Munu aytçı!
— Jelmayan minip jel jüröt,
Jetip tiet atkan ok.
El kulagı elüü deyt,
El ukpagan bir söz jok.
Jardılardın atası,
Lenin degen bar deşet.
İşinde jok katası,
Artık tuugan jan deşet.
Tonu jokko barkıttan
Ton jabat dep ukkamın.
Çarçaganga, aldırıp
At mindirem dep ukkam.
Çañkagandı kandırıp
Suusun beret dep ukkam.
Jıgılganga booru oorup,
Kolun sunat dep ukkam,
Iylagandı soorotup,
Muñun surayt dep ukkam.
Er Lenindin joldoşu
Frunze şer mında dep,
Ala-Toonun jolborsu
Baatır Murat saldı kep.
Baştap keldi al meni,
Aldıñızda turamın,
Özüñüzdü körgönü
Anı sizden suradım.
Baktıguldan, Amandan
Öç alsam dep dagı oyloym.
Eldi azuuluu kamandan
Kutkarsam dep dagı oyloym.
— Közüñ tirüü, koluñdan köp iş kelet,
Akılıñ bar, bizge özüñdöy er kerek.
Azır gana özüñ aytkan bolşevik,
Çirik üydü tübü menen köñtöröt.
Jılandı ursa taş alıp ber eñkeyip,
Küçtü mında biz berbesek kim beret.
Attuu polkko asker bolup kalgıla,
Kayda barsa koşo attanıp bargıla.
Meyli izdegin özbekten je kırgızdan:
Bizdin duşman, kayda bolso bir duşman.
Bizdin tilek, kayda bolso bir tilek:
Jadaganbız kaarı tattuu turmuştan...
Bizdin bilek, iştep bışkan çıñ bilek,
Ordon çıgat jatıp albay tırmışkan.
Tartınbastan kural alıp koluña,
Toktoosuz tüş bara turgan joluña.
Eşen, kojo, kazı, boluş, bay, manap,
Emgek kılbay kün ötkörgön el talap,
Kuraldanıp birgeleşip çıgıştı.
Kedeylerdin malın, jerin kalkalap.
Frunze şer berip ketti buyruktu,
Basmaçını jok kılalı talkalap.
Al kişinin azırkı işi Taşkende,
Komandir men bul jerdegi askerge.
Taanışalı, menin atım Arstanbek,
Oyuñarda bolsun bardık aytkan kep:
Öydö turup kayradan kol alıştı,
Eköö birdey Murat jana Aydarbek.
Asker bolup attuu polkko kalıştı,
Kayda alparsa Arstake özü aytar dep,
— Jürgülö emi kazarmanı körgülö,
At tazalap jooker bolup köngülö.

JARADAR DEGEN UŞULBU

Karı da bol, jaş da bol, —
Kadırlaşkın tirüüñdö,
Kalat bir kün altın baş
Kazılgan kördün tübündö.
(T o k t o g u l)
Künü-tünü jol jürüşüp tınbastan,
Attan tüşpöy, tamaktı söz kılbastan,
Emi gana jeter zamat Aksuuga
Kılıç suurup «ura!» deşti turbastan.
Aman jeldet buyruk berdi kaçuuga,
Atışpastan, karşı nayza sunbastan,
Dem aldırbay kuudu artınan atçandar,
Jete berip şiltep jattı çapçañdar.
Janday barıp çaptı Aydarbek biröönü,
Alıp uçup türsüldödü jürögü.
Baş tomolop, kan şarkıray bergende
Ötö çaptı, uçtu bir az üröyü,
Kamçı bastı dagı birin körgöndö,
Kızıganda at ölörün bilebi.
Jetip saydı anı dagı kaptalga,
Közü tüştü emi üçünçü atçanga.
Taanıy koydu korjoygon çoñ Amandı,
Kaynap jaş kan alıp uçtu balañdı.
Kantip jetip sulatsam dep oylondu
Japan öskön azuusu kurç kamandı.
Takay kuudu, şaştırbastan koybodu,
Aman pañsat tuyuk jarga kamaldı...
Bura tartıp turup kalıp bir attı,
Aydarbekti sartorudan kulattı.
Kayra salıp çıgıp ketti kamaldan,
Kutuldum dep alkımdagı ajaldan.
Murat jetip jan kurbusun jölödü,
Iylay jazdap kayrat kıldı arañdan:
— Jeñil eken, kerek emes bölögü,
Joo kutulbayt, abal ayık jarandan,
— Ketti pañsat, ayıkkanı kurusun,
Karmabadım çöldün kankor uurusun...
Aydarbekti çeçindirip alıştı,
— Jeñil... deşip barı süylöp jarıştı.
Akırekten ok tiyiptir, ötüptür,
Arçındaşıp baarın çırmap tañıştı.
Keñ dalını jarıp çıgıp ketiptir,
Jumşaktaşıp arabaga salıştı.
— Barıp jatıp gospitalga, ayık bat!
Uzatkança jolgo çıktı er Murat.
— Kuugun joonu, jan kurbum,
Dem aldırba, uktatpa!
Ay talaada ulusun,
Tünötpögün kıştakka.
Üşüp barat kabırgam,
Kumtuçu bul tuşumdu.
Joldon kayttım kayran jan,
Jaradar degen uşulbu!
Ayıgambı, ölömbü?
Kabar algın jan kurbum.
Unutpagın, bar emi
Aman kalgın, jan kurbum!
Uçup ketsem, eneme
Közüñ salgın, jan kurbum.
Şor ketpegen eme ele
Esiñe algın jan kurbum!
Çıdabadı dosunun bul sözünö,
Jaş tolturdu jangan çırak közünö,
Attan tüşüp arabanı toktotup,
Kantip ele albayın dep esime,
Öptü dosun, kayra dagı koştoşup,
Keler bolsoñ tolup turgan keziñe,
Bilersiñ dep Muratıñdın kimdigin,
Bir söz ayttı şaşıp algır bürkütüñ:
Kastaşkanga kamalda
Karmatpaymın dosumdu,
Zarıl bolso başıma,
Sargaytpaymın dosumdu.
Baktıluunun baktına,
Padışanın taktına,
Kazna tolgon altınga
Almaşpaymın dosumdu.
Barsa kelbes saparga
Bara jatkan joksuñ da,
Kelesiñ kayra katarga,
İşenip koy dokturga.
Köküröktö jatkan sırdı kozgoşup,
Birin biri karap turdu okşoşup,
Bir birinen kete alışpay ajırap
Kayra öbüştü, kayra-kayra koştoşup,
— Kayır! — deşti, jürdü araba kaldırap
Kıynalbayın degen öñdüü köp tosup,
Murat ırgıp mindi argımak atına,
Jolgo tüştü ulam karap artına...

MARKAŞKA

Aman kankor kapçıgaydı ördödü,
Aylana aska... bölök joldu körbödü.
Arstanbekke jakın barıp zr Murat
— Uşul,— dedi,— karakçının ölgönü!
Markaşka, deyt, bul küñgöydö jol turat.
Bul tötö jol, ötüp jürgöm men dedi,
Çü koyuşup Markaşkaga salıştı,
Murun jetip aldın torop alıştı.
Kapçıgayga kamap alıp atışıp,
Köbün kırdı köp kızıkka batışıp.
Kaldıratıp taş kulatıp üstünön
Başın jardı meesin taşka çaçışıp.
Aman menen jüzdöy kişi üşügön
Arañ-arañ kutuluştu kaçışıp.
Atıp Murat Sultanbegin sulattı,
Attan jıgıp, başın jarga kulattı,
Kubangandan Jangaraçov Arstanbek
Alkış ayttı: inim, özün ersiñ! — dep,
Aman pañsat balasınday körçü ele,
Jazbay atkan mergen ele Sultanbek,
Uruş işin bilgen şerim deçü ele,
Emi pañsat jüdöp bütöt kaygı jep.
Kaznam bolso beret elem bardıgın,
Atı kaldı, karmap minip algınıñ,
— Kızmat kılam emgekçi eldin baktı üçün,
Talıkpastan kubam joonu künü-tün.
Ar bir jigit atka minip bul işke
Ayanbastan berüü kerek bar küçün.
Bardık alkış bolsun sizdey kişige
Sala bilgen toonun algır bürkütün.
Markaşkanı estey jürsün çoñ pañsat,
Arañ kaçıp ketti bir jak butu aksap...
— Aytçı, Murat, bul emne söz: Markaşka?
Jön gana emes maani bardır bir başka?
— Tegenede baytak kurup kalmaktar
Turgan eken abal murun bir çakta.
Uşul küngö el oozunda bir söz bar:
Karool karap turgan kalmak jar taşta
Aşkan baatır Markaşka dep atalgan,
Kelgen joonu uşul jerden kaytargan.
Köp kol kurap kırgızdardın arstanı
Janbay baatır joboloñdu baştadı.
Kolun taştap kırdan arkı daldaga
Özü keldi imerilip askanı.
Bildirbesten artına ötüp aldı da
Şaşpay meljep Markaşkanı atkanı.
Tars degende küñgöy köçüp, taş kulap,
Zoo jañırdı kulagan taş kaldırap...
Çañ ızgıdı zaman akır bolgondoy,
Döö jatalbas uykusunan oygonboy...
Bir jıgılıp tura kaldı er kalmak
Biröö karmap kulagınan çoygondoy.
Kayra turdu oñ nıptasın karmalap,
Kavhar taşın biröö alıp koygondoy.
Janbay ayttı: «Kanday baatır Markaşka!»
Markaşka ayttı: «Atıp saldıñ janbaşka!»
Markaşka ölüp kaçkan eken kalmaktar,
Baatırı jok joogo karşı ok atar,
Tegeneni jerdep kalgan kırgız uul
El jasagan estelik bar bir katar,
Oşondogu Markaşka ölgön jer uşul
Aç bel, kuu çöl — joodon ölgön er jatar
Aydarbekter Janbay baatır tukumu,
Aybatı zor ak albarstın tukulu!
— Sultanbekti özüñ atıp sulatıp,
Kaçıp berdi karakçılar çubaşıp.
Bul jerdi emi jerdep kalat bolşevik,
Biyik tigip kızıl tuusun buraltıp.
Baatır menen el körüşsün kol berip,
Bastır baçım dostoruñdu kubantıp!
Süylöşkönçö Tegenege jetişti,
Jıljıp akkan tuzduu suudan keçişti...
— Aydarbektin üyü-jayı uşunda,
Körüñüzçü, jakın kalgan uçurda,
Kapıs jerden kargaşaluu ok tiydi,
Kaldı menin içim küyüp uşuga...
Kart enesi ogo beter bükçüydü,
Baldarınan urmat körör tuşunda.
Kup deseñiz men oşondo konoyun,
Kur degende bir kün ermek boloyun.
— Bul jakşı söz, sen oşondo bargınıñ
Oljo attardan bir semizin algınıñ!
Koluñ menen soyup berip kempirge
Kazı, karta, jal jedirip salgınıñ.
Ayttı Murat mingen atın temine:
— Makul bolot, atkaramın bardıgın!
Jolgo tüştü bir semiz at jetelep,
Ürküp kaçkan, azoolugu kete elek.

KAYDA KALDI KARALDIM

Jetip keldi özü körgön jaydagı
Tar koroogo tüşüp eki at bayladı.
Üygö kirdi: «esensiñbi eneke!»
Çoçudu ene: «Balam ele kaydagı?»
Taanıbadı kaydan kalsın esinde
Bir körgön jan murun ötkön aydagı:
Karap kaldı koyö salıp jumuşun...
— Aydarbekke okşop ketet turuşuñ!..
— Enekebay men da özüñdün uuluñmun,
Alıs joldon izdep kelip turumun.
Uçuraşıp keteyin dep atayın
İmerildim kapçıgaydın buluñun.
Bügün konup bir süylöşüp kaytayın,
Bile kel dep kalgan ele kulunuñ.
Men Muratmın, unuttuñbu eneke?
Taanıbastan, ıygardıñbı bölökkö?
— Muratsıñbı, kagılayın çıragım!
Muunum boşop, esim ketip turamın...
Başka eç kim... özün jalgız keldiñbi?
Kayda kaldı koşo ketken kuragın?
Aytçı, balam, Aydarbekti kördünbü?
Ne bolso da çının uksun kulagım.
Aytçı bilseñ, Böltürüktün kabarın,
Koşo kelbey kayda kaldı karaldım?
Aytkın baçım, ayta turgan sözüñdü!
Köp oylontup kıynabagın özümdü...
Kayra kelbes tarttı baldarım,
Karıp menin kaşayttıbı közümdü?
Körgönümbü tagdır başka salganın?
Aytkın balam, eki kılbay esimdi:
Tuygun kaytıp tuuruna konobu?
Ene baykuş kubanar kün bolobu?
Bala jolbors kalp aytalbay kıynaldı,
Bir zamatta köp sözdördü oygo aldı.
«Çın aytsambı, Böltürüktü öldü dep»...
Kayra korktu dagı bir top buydaldı...
«Bildirgin» dep aytkan emes Aydarbek,
Töö süyköngön say talınday ırgaldı...
Az toktolup, jölöp koyup mıltıgın,
Jay olturup koygulattı kalp, çının:
— Enekebay, kaygırba,
Esen jüröt eki uuluñ!
Eki jolku soguşta
Er Böltürük tuygunuñ:
Karmaşkandı kakşattı:
Bastaşkandı başka attı
Oyron kılıp Amandı
Oñdoymun dep zamandı,
Jaş oylobo, eneke,
Jalını küç balañdı.
Aydarbegiñ kol baştayt,
Joogo attansa jol baştayt.
Aldındagı mingeni
Alatooluk Sartor at,
Altınbı je dildebi!
At jabdıgı şarkıldap,
Üstündögü kiygeni
Köz uyaltıp jaltıldap,
Ak keltedey jarkırap,
Sol nıptada kılıçı,
Aybatı zor munusu...
Abaylagan adamga
Akjolborstoy turuşu...
Eki közü jıltıldap
Janaşa küygön şamçırak!
Mañdayında jıldızı
Çolpon misal balbıldap,
Eki betten akkan ter
Eegi ıldıy tamçılap,
Sartorudan ak köbük,
Jol boyuna çaçırap,
Bara jatsa Aydarbek
Sartorunu kamçılap,
Kabılan erdin jüzünö
Karay albayt jan çıdap!
— Kayda jürsö aman jürsö bolgonu,
Ayta turgan çın söz uşul oydogu,
Özüñdü eerçip attanışıp jatkanda
Biriñ kal dep jaldırasam bolbodu.
Çıdaşpadı sözdün çının aytkanda,
Korduk ötüp attandırbay koybodu.
Esen bolso kayra bir kün kelişer,
Enesi ölsö kolu menen kömüşör.
Es aldı ene «surap bilip» baldarın,
Baykabadı sözdün köbü jalganın...
Jetişti aga: «esen jüröt» degeni
Kayda jüröt? Suragan jok ar jagın.
Çoñ kubanıç üygö konok kelgeni,
Alıp keldi: çayın, nanın, kaymagın...
— Kazan asam, konogu bol enenin,
Et jok, birok jupka jasap beremin.
Irgay karmap jardan uçpay kalganday
Kıstalıştan oñoy ötüp alganday,
Murat bir az jeñildene tüşkönü
Üstündögü jügün alıp salganday.
Tınçıp jatpay kaynagan kek içtegi
Köñülünö işter keldi ar kanday:
— Mındabı! — dep Baktıguldu suradı,
— Jok!—dedi ene,— kaçıp ketpey turabı...

EKİ BİR TUUGAN

Keçöö keçke kuygan jamgır basılıp
Bulut tarap asman çayıttay açılıp,
Agıp jattı arıkta suu şıldırap
Alıs sapar baratkanday aşıgıp.
Ken Başkaran tattuu uykuda tunjurap,
Turat tıp-tınç bir tereñ sır jaşırıp...
Ar kay jerde basıp turat çasovoy
Keesi turat bir orundan kozgolboy.
Asmandagı jıldız tarap batkanda,
Jer jarılıp tañ agarıp atkanda,
Şamal jürüp kuu kamıştar şuudurap,
Mal añdıgan börü adırdı aşkanda,
Ar kay jerden akın torgoy çuldurap
Turgula dep kabar berip jatkanda
Biröö keldi çetki ak üygö ilbirstey,
Jılıp basıp çasovoygo bilgizbey.
Eşikti açpay öydö çıgıp tırışıp
Şek bildirbey ıldıy tüşüp jılbışıp,
Korgondu aştı, kirip aldı içkeri,
Kıynabastan eç biröönü turguzup.
Açıp aldı üy eşigin içtegi
Kıldıratpay ilmekti arı jılgızıp,
Jatkandardın betin açıp bir baştan
Karap çıktı, kaldı biri tuybastan,
İyin kıstı izdegenin tappastan,
Kıdırata karap turup aylana
Kayra çıktı üy eşigin jappastan.
Bastırmada uktap jatkan adamga
Basıp barıp betin açtı şaşpastan,
Küldü dagı körö koygon emedey
«Tur!» — dep bulktu eç nerseni kenebey...
Jatkan adam arı karay tolgonup,
Betin japtı kayra baştan oñdonup.
— Koyçu Murat, tınçtık berçi bir azga...
Koburadı çukuranıp oygonup.
Başın çümköp şineldi öydö tarttı da
Jatıp aldı ak jolborstoy komdonup.
— Tur Aydarbek, jata berbe köpkö emi!
Unuttuñbu jalgaz agañ Bektendi,
Irgıp turdu Bekten degen söz ugup,
Oylonboston, köp turbastan söz kılıp.
Öptü kısıp, kuçaktadı moynunan,
Möltüldödü közdörünön jaş çıgıp.
«Böltürük» dep bir söz çıgıp oozunan,
Oylop ketti... söz suradı az turup:
— Çın süylöçü, birotolo keldiñbi?
Kaydan bildiñ bizdin mında kelgendi?
— Keçe künü kelgeniñdi bilgemin,
Körüp turgam kimdin kayda kirgenin.
Jalgızdatıp joluga albay özünö
Art jagıñdan añdıp basıp jürgömün...
«Böltürük» dep jaş tolturduñ közünö,
Birok kayra kelbedibi süylögün?
Aytpasañ da bilem anın ölgönün,
Baarı dayın kaysı jerge kömgönüñ...
Aylıñ çapkam anı öltürgön Murattın,
Üyün örttöp keregesin kıyrattım.
Aga, emne, oñoy beken Böltürük,
Malın aydap eçki-ulagın çuuldattım.
Ata-enesin, algan jarın öltürüp,
Aylındagı kelin-kızın ıylattım.
Ayaymınbı dinden çıkkan emeni,
Joo ayagan jooloşkonun jeñebi?
Murat senin aylandırdı başıñdı...
Köp açıtat közdön kanduu jaşıñdı...
Atañ, agañ, birdey ölüp jatkanda,
Jetişkensip koyuptursuñ çaçıñdı.
Kim körüngön kızıktırıp söz aytsa,
Men aytçu elem «jogotpo dep akıldı».
Ukpaptırsıñ jakşı bolgun degendi,
Karıganda kakşatıpsıñ eneñdi...
Tetir bastı türtüp salıp agasın,
Tuz sepkendey tilip turup jarasın.
Açıştırdı aytılgan söz jürögün,
Emi aganın kantip betin karasın...
Karap bolboyt kanı kaçkan ireñin...
Agasınan alıstattı arasın.
Kayra bastı suurup çıgıp şamşarın:
— Aytçı, Bekten, çınbı bardık aytkanıñ?
Bul uçurda darbazadan er Murat,
Kirip keldi... kaarın çaçıp şer turat...
— Tokto, Aydarbek — karmay kaldı kanjarın,
Kayda attandıñ, kimge karşı kol kurap?
Bul kandayça kolgo kural alganın?
Bul jakşı emes, munun özü zor uyat,
Agañ kelse, kubanbastan, kayra sen
Muştaşkanı julunasıñ, bul emneñ?
Aydar ayttı kandayça söz bolgonun,
Murat turdu artına alıp koldorun.
Uktu baarın: ana, enesi, büt ölüp,
Jañı gana açılgan gül solgonun...
Tursa dagı ireñi öçüp özgörüp,
Körgözbödü közünö jaş tolgonun.
— Meyli Aydarbek, keyibegin sen buga,
Eçak bolup ötüp ketken iş tura.
Kayrat kılgın kubat bolso özüñdö,
Kaygı jaman ayıga elek keziñde.
Gospitaldan jañı çıktıñ alıñ jok,
Köp aytçu elem: kalbaganbı esiñde:
Kayra kelbeyt bir çıkkan soñ atkan ok,
Kırgız aytat: «Ötkön işke ökünbö!»
Öküngöndön, kaygırgandan ne payda,
Akılıñdan ayrılgandan ne payda?
Menin atam okuusu jok öttü özü,
Oşondo da esimde bar üç sözü:
Birinçisi — boy kötörbö, oylogun,
Bardık iştin kelbey koyboyt kezegi.
Ekinçisi — koşomatçı bolbogun
Andaylardın uzabagan etegi.
Üçünçüsü — kek kuubagın eç kimden,
Jamandıkka jakşılık kıl! — Ersiñ sen!
Ar bir sözdün bir gana eki miñ
Tuura kelgen maanisi bar özünün.
Bul bir uuru tepsep kirip tündösü
Basıp jıkkan kelinderdin beşigin,
Karakçıga açıp berip jürböybü
Ösüp öngön öz üyünün eşigin.
Bul çıkkınçı, bolboyt munu atpaska,
Tüşün, Murat, bul jönündö söz başka.
— Çıkkınçı emes, tüşünbögön başında,
Kayra kelip, oturgan soñ kaşında,
Bekerge sen julunasıñ Aydarbek,
Jalgız agañ, janıña tart, kaçırba.
Basmaçının sırın bizden köp bilet
Birge jürsün jarak-jabdık alsın da.
Mında emne, bardık kılmış pañsatta
Kayradan bir kamar belem jar taşka...
— Kana, Bekten: kulak sende süylögün!..
Jakşıbı uşul uuru misal jürgönüñ?
Ketemin dep Aydarbekti azgırıp
Kelgen ele, tüştü başka kıstoo kün...
Barın bilip kayta albadı azgırıp,
Başı kattı, sözgö kelbey kızıl til.
Kalayın dep Aydarbektin janında,
Kayra korkot, jolun tappayt anın da...
«Mında kalsam, bolşevikke koşulsam,
Bısmıldasız tetiri kat okusam,
Jatuu kıyın jeti katar tozokto
Orus bolup kirip butka çokunsam.
Uyat işko tañda makşar bolgondo
Paygambarga surak berip otursam.
Ekinçiden — jeñip kalsa musulman
Deşer meni: «Dinden çıgıp buzulgan»...
— Kana, Bekten keçke oylonup oturba,
Kız emessiñ, köp küttürüp sozulba,
Emne keldiñ, suraganıñ tegi emne?
Mında eç kim jok, korkpoy süylö, çoçuba...
Jan kirgendey toñup kalgan denege
Arañ-arañ söz kirgeni oozuna:
— Keneşkeni keldim ele özüñö
Körbögöndü körsöttüñ sen közümö...
Barın koyup üygö kayra barayın,
Otun-suuga, üy-ookatka karayın,
Jalgız özü, janında eç kim kalgan jok,
Taştap koyboy, enebizdi bagayın.
Joonu jeñip aman kaytsañ arman jok,
Senden başka barbı menin taalayım.
— Söz uşul, — dep kubattadı Murat er,
Kana emese, bul çın bolso, koluñ ber!
Aydarbek da köp karşılık kılbadı,
Kayırlaşıp kayttı Bekten turbadı...
Karap kaldı Aydarbekter artınan
Eske tüşüp bala künü murdagı...
Ün uguldu «jep saldı» dep bakırgan
Minut ötpöy Bekten mından jılganı,
Çoñ köçögö çurkap çıktı el dürböp...
— Bakırgan kim, bolup ketti emne?
Joldo turgan çasovoygo barıptır,
Beş atarın koldon julup alıptır.
«Jep saldı» dep kıykırgança bolboston
Bıçak urup kardın jarıp salıptır.
El jügürüp jetişkençe bolboston
Bir er jigit añtarılıp kalıptır.
Kanı menen kara jerdi sugarıp,
Jatat joldo içegisi çubalıp.
Üy artında dayar turgan atına,
Irgıp minip karabastan artına,
Bekten kaçıp bara jatat sızılıp,
Mingen atın uukturup kamçıga.
— Kuugan menen kete turgan kutulup,
Uzatpastan dal ortogo atkıla!
Murat ayttı: «suranamın jalpıñan,
Atpagıla, baykagıla artınan.
Kayra jakşı, er artınan barabız,
Kayda ketse baskan izin çalabız.
Çoñ pañsattın kayda ekeni bilinet,
Bügün aga kızık uruş salabız.
Bolşeviktin tuzagına ilinet,
Korjoñdotup tirüü karmap alabız.
Aydarbek, sen komandirge barıp ayt,
Mınday uçur miñ izdeseñ tabılbayt.
***
Kol attanıp jolgo tüştü şartıldap
Kagılışıp üzöñgülör jarkıldap.
Ar birinin asınganı beş atar
Alda kaydan köz çagıltıp jarkıldap,
Atırılat aldındagı kurç attar,
Jer kazılıp tuyagınan çañ çıgar.
Düynö turat ıgı menen jaraşıp
Kalıp jattı baldar çurkap karaşıp.
Tınbay jürüp Taşkömürgö kelgende,
Kaykını aşıp oygo kire bergende,
Korgon tolup baylangan at köründü
Küldü Murat: «tüşkönü uşul çeñgelge!»
Attan tüşüp kol ekige bölündü,
Urunarga too tabıldı şerlerge...
Aylandırıp tuş taraptan atıştı,
Karakçılar dalda jerge kaçıştı...
Er kızıldar aylandırıp korgondu
Aldın tosup bardık jagın torgodu,
Aman uuru üydön çıkpay kamaldı,
Ketalbadı mine kaçıp jorgonu.
Kay bir daarı kolgo tüşüp jan kaldı,
Kaçıp çıgıp kutulganı bolbodu.
Kay bir daarı karşılaşıp turuştu,
Kan agızıp kadimkidey uruştu.
Atçan biröö katuu çıktı kaçırıp
Kılıç menen tuşç kelgendi japırıp,
Korkok kaçtı az turuştuk berbesten,
Ötö berdi joldun çañın sapırıp.
Kördü Aydarbek bara jatkan bul Bekten
Karabastan kaçıp öttü aşıgıp.
Art jagınan çurkay tüşüp bir attı,
Attan jıgıp bir tuuganın kulattı
Çurkap jetti... Bekten tirüü... Sayradı
Jaldıradı sözdördü aytıp kaydagı...
Ayttı Aydarbek: «Sen beti jok, jalbarba»
Söz ukkan jok, başın kesip jayladı,—
Alıp kelip at dorbogo saldı da,
Şaşpay gana kanjıgaga bayladı:
— Körsün seni jakındarı Murattın,
Sen alardın aylın örttöp kıyrattıñ...
Körsün senin ölgönüñdü öz eneñ,
Kün üç ubak bir körüünü eñsegen.
Bilsin ene kılmıştardı sen kılgan,
Eñseşine arzıbaysıñ emi sen...
At dorbodon aldı baştı kayradan,
Karap kaldı jogotçuday jergeden...
Turup, turup közdörünö jaş toldu,
Köküröktö jatkan köp oy kozgoldu.
«Koy soygondo jakın basıp kelbegen,
Çımın ölsö booru açıgan jan elem,
Kişi boldum, korkunuçtuu debesten,
Adam soygon, mal orduna körbögön,
Kişi boldum kandı keçken, baş kesken,
Uşulbu je kara mürtöz er degen!»
Murat kelip oyun böldü baatırdın:
— Öz agaña, aytçı kantip katıldıñ?
— Koyçu, Murat, sınagansıp aytpaçı,
Koyö turçu, tamaşañdı taştaçı.
Agam sensiñ, agam baatır Arstanbek,
Agam emes jurt kurutkan basmaçı.
Atam Lenin, tuugan enem bolşevik,
Jay tuuganday kalgan bardık başkası.
Öptü Murat bekem kısıp kurbusun:
— Tüşünüpsüñ, ayttın sözdün durusun.
— Büttübü uruş, atışuular toktoldu?
— Kolgo tüştü, kalganı ölüp jok boldu.
Aman kesep tüşö kaçtı Narınga,
Tirüü karmap kala albadık çoçkonu,
Köpkö çeyin karap turduk agımga
Çıkkanı jok, ölüp tıngan okşodu...
Kup boldu dep kubanıştı jigitter,
Too jañırıp ırdap jattı köp asker.

KAYDA OLTURAM

Andan kiyin köp ötpöstön aradan,
Tandap alıp jigitterdi jaragan.
Jiberişti komandirlik mektepke,
Azır, mına, okup jüröm kalañdan.
Kulak salıp korkunuçtuu sözdörgö
Olturdu ele tura kaçpay arañdan...
— Kayda olturam! — dedi suluu Aydaykan,
Oozumdu açıp olturupmun kalıp tañ...
Köz aldımda bolup jattı bardık iş,
Körbögön deyt öz atasın taanıp küç...
Karşı çıgıp döö menen döö küröşüp
Köl çaykalıp, too bırkırap boldu tüz.
Köpkö turdu jıgışalbay tireşip,
Karañgılık bastı jerdi küp-kündüz.
Jan-janıbar tepselişip kırıldı,
Joldun çañı kızıl kanga juuruldu.
Kebelbegen biyik Bozbu kebeldi,
Kar ketpegen çoku çölgö teñeldi.
Köçkü jürüp, küñgöy, teskey sürülüp
Ken, say kakşıp, Narın akpay bögöldü.
İyilbegen kartañ çıgar iyilip
Kün tiybegen teskey betke jölöndü.
Körböy kaldı kim ozunup, kim bulktu?
Bilbey kaldı, kim jıgılıp kim jıktı
Bilbey kaldım suuga çökkön Amandın,
Kaydan jürüp, kantip tirüü kalganın.
Kırıldı ele bir karakçı kalbastan,
Bilbey kaldım kayra kaydan alganın —
Eldi talayt bir kün tınım albastan
Köp basmaçı bilbeym andan ar jagın.
Bala barçın oturdu ele kenebey,
Şaşıp kaldı kalpı çıkkan emedey.
— Kalgandan soñ suuga kirip jok bolup,
Karap turup jar başında toptolup,
Jok bolgon soñ dımı çıkpay çoñ pañsat
Kettik ele köpkö turbay toktolup.
Küldük ele bara jatıp kaljaktap:
«Jatkın emi balıktarga sottolup»...
Kerse pañsat suunu kıyın bilçü eken,
Şuñgup kirip, çıgıp ketip jürçü eken.
Kiyin uksak çıgıp ketip kalıptır,
Kaçkan boydon ker Şermatka barıptır,
Arzın aytıp közdön jaşı tögülüp
Surap jatıp dagı kural alıptır.
Ar kay jerde jaşınışkan bölünüp
Askerine katuu kabar salıptır...
Tüşün, suluu sözümdün jok jalganı,
Ar kay jakta jürö turgan kalganı.
Jarımı ölsö, jarımı tirüü kalışıp,
Kayra baştan elge bülük salışıp
Kele jatat, adatı uşul bulardın,
Art jagınan biz da kalbay karışıp,
Kubalaybız, kırıp bütpöy bardıgın
Tınım bolboyt, jürö bermey jarışıp...
Küldü suluu işengendey baarına,
Tañ kalganday suroo berdi dagı da:
— Ayanıçtuu öz agañdı soygonuñ...
Aytılbadı başın kayda koygonuñ
Ayttı Aydarbek, bir az turup kıstalıp:
Anın közün oşol zamat joygonun:
— Murat anı köpkö turbay ıkşalıp
Kömdürdü okşoyt, kelbey ketet oylogum...
Atıp jıgıp, başın kesip alıpmın,
Eç maksatsız at dorbogo salıpmın...
Kızuu menen bardıgın da iştedim,
Kızuu menen eç nerseni sezbedim.
Oylop körsöm ukkan kişi korkkuday
İş kılıpmın, kiyin, kiyin estedim.
Keede oylop tura kaçam olturbay,
Kalçıldaymın karmaganday bezgegim...
Joo bolso da kıyın tura bir tuugan,
Köp kezderde korunamın aytuudan.
Keede sezip ıza-korduk, kıynalam,
Jaraluumun kabırgası kıyragan...
Keede kayra tabalbaymın anı men,
Jooşugansıyt azoo jürök tuylagan.
«Iras soygom bölüngöndü elimden»...
Kayrat narın korkpoy karmaym buylada
— Ötkön öttü, keregi jok emi oylop,
Oynop-külüp jürö bergin toy-toylop!
«Tuura!» dedi jıldız köktö jımıñdap,
«Tuura!» deşti jalbıraktar şuudurap,
«Tuura!» dedi arıkta suu kuldurap,
Birde muñduu, birde şattık küü kurap.
Toydon beter öydö-tömön el çubap,
Kızdar külüp katkırıgı ugulat...
Birge tattuu, birge açuu — ar kimge
Ar başkaça bütkön ele bul düynö!..

ŞERİGİ BOL ÖMÜRDÜN

Kaygı-muñdu alda kayda unutup,
Birge bastı orunduktan turuşup,
El çogulgan estradaga barışıp
Birge turdu nazik küülör uguşup...
Birin-biri koltugunan alışıp
Kayra bastı elden oolak çıgışıp,
Uzatkanday karap turdu kara bak,
Eki asıl jaş bara jattı aralap.
Közün tigip karagansıyt tuş tarap,
Kızdar körüp Aydarbekke suktanat...
Aydaykanga közü tüşüp köp jigit
İmerilet, söz aytalbay kıstalat...
Ay menen kün arı, beri ötüşüp
Jürgön eldin jürögünö ot jagat.
Kay birleri jandap jakın basıştı,
Özdörüçö sın berişip jatıştı...
Kızdar ayttı: zor jañılış boluptur,
Gül dep bulbul töö kuyrukka konuptur.
Çirkin jigit kaydan kelip boldu tuş
Tandabastan şaşıp konok oruptur.
Er jigittin teñi beken uşul kız,
Sırtın sırdap, öñün boyöp koyuptur.
Jigitter da kapa boldu teñirge;
— Kayran suluu koşulbaptır teñine.
Tigi eki jaş eç kim menen işi jok
Kavhar janıp közdörünön küyüp ot.
Basıp jürdü özdörünçö süylöşüp.
Art jagınan ayta turgan sözdü oylop...
Baktan çıgıp: — kaytalı emi, jür deşip,
Bara jatıp baatır Aydar oñtoylop,
Surap koydu: bul buketti kim berdi?
Kızganıçtuu karmaladı güldördü.
Küldü suluu: alganım jok eç kimden,
Terezege koyuu üçün munu men
İzdep kelip satıp aldım işenseñ,
Tetiginde satıp jatat köp güldön.
Jan emesmin bakka basıp köp kelgen,
Koltuktagan gül sıy berip körüngön.
Muruntadan taanıçu elem özüñdü
Birge olturdum ugup aytkan sözüñdü.
Bul sıyaktuu oyloruñdu bilbedim...
Bügün ele bakka basıp kirgenim...
Saga başka sezildibi bir basıp
Sen külgöndö menin koşo külgönüm?
Köptön berki taanış öñdüü sırdaşıp
Bul ubakka üygö kaytpay jürgönüm?
— Baykabastan oroy aytıp koydumbu?
Keçir suluu, kötör menin oynumdu!
Çının aytsam jogotupmun özümdü...
Körör zamat ottoy ötkür közüñdü:
Mas bolgomun arak içken emedey,
Baykabadım aytıp jatkan sözümdü,
Oylonbodum bölök sözdü kenedey,
Özüñ aldıñ adaştırıp esimdi.
«Bir kızga» attuu ır jazdım dep, anı ayttı,
Sunuş kılıp dagı bir söz jañı ayttı:
— Gülü bolgun bagımdın,
Mömösü bol şagımdın!
Kubançı bol köñüldün,
Şerigi bol ömürdün!
Ugup munu çoçup ketti Aydaykan:
— Bir körüşpöy bul sözdü aytat kanday jan?,
— Kep ırakmat, jettim mına, üy uşul!
Kapa bolbo, koş Aydarbek, jakşı kal!
Çurkap ketti ukpay aytkan sunuşun,
Köz aldınan öçtü küygön kavhar şam.
Turdu Aydarbek... Asmanga öydö karadı,
Jıbıragan jıldızdardı sanadı.

UYKUSUZ TÜNDÖR

Kayra keldi kazarmaga jaş tuygun,
el batkanda kızıgına uykunun.
Çoñ kürsündü... baarı uykuda, kim tuysun...
Bir jan aytpayt: kayda jürdüñ keçigip?
Murat dosun türttü buzup uykusun...
— Tañ atkanda kelgeninbi, jol bolsun!
Ketet beken jalgız taştap joldoşun!
Tekşerüüdö birinçi ele sen sıktıñ,
Kalp jerinen: «men!» dep katuu kıykırdım.
Karañgıda tura berdim sezdirbey,
Bul jolu da naryad albay kutulduñ.
Ubagında kaytuu kerek köp jürböy,
Tartip buzgan ayabagan uyat bul.
Kelgeniñdi körgön biröö boldubu?
Erteñ aytsa, ötöt deçi kordugu.
— Karool jigit olturuptur ürgülöp,
Kettim ötüp, jan körgön jok, kim bilet?..
Kezek-kezek bakka barbay bolobu,
Kargan çalday keyiy berbey kaygı jep.
Kız jönündö çıgıp janı jomogu,
Kayda jürdü, barın ayttı Aydarbek,
Murat ayttı: «şaşıp aytıp salıpsıñ,
Kız közünö jeñil körünüp alıpsıñ».
Kızga aytuuçu sözdü tandap irgeşip
Eki baatır bir az jatıp süylöşüp,
Murat kayra kirdi tattuu uykuga.
Aydar bolso bir nerseni bilgensip
Jarık kıldı kayra ordunan turdu da,
Kıyaldandı kız koltuktap jürgönsüp,
Çöntögünön alıp çıgıp kagazdı,
Kayra olturup, Aydaykanga ır jazdı:
«Aşıkmın dep arañ ayttım sırımdı,
Aytçı suluu, öñüñ nege buruldu!
Muzdatpaçı janıp turgan jüröktü!—
Türdöndürçü ay jüzüñdön nuruñdu!
Köküröktön köz jaşımdı kurgatçı
Kabıl kılıp arnap jazgan ırımdı!»
Kayra jatıp köp sözdördü oylondu,
Uktay albay arı-beri tolgondu.
«Men çın ele kıldım beken jeñildik,
Ayta salam oyumdagı bolgondu?
Kayra sözgö kelbey koyso emi tük
Kaçkanı oşol totu kuştun koldogu»...
Tañ atkança bir da kirpik kakpadı,
Oylogon jok Aydaykandan başkanı...
Erte turdu, tañdı kütüp jatpadı,
Jazgan katın pakettedi, taktadı,
Aydaykandın eşigine kutuga
Alıp barıp birinçi kat taştadı.
Keçinde ele közü tüşkön uşuga,
Jaybarakat artka kayttı, şaşpadı...
Jalgız gana köktö çolpon balbıldayt,—
Aydaykandın közünö okşoş jaljıldayt.
El tura elek, kalaa tıp-tınç magdırap,
Jarık düynö karagansıyt jaldırap...
Oy bir tuman, boroonu küç tün okşop,
Adaştırat, keede akıldan tandırat.
Oy bir arak, içseñ dendi büt kozgop,
Alıp uçup et jüröktü jandırat.
Okşoşturup balbıldagan çolpondu,
Aydarbektin ırı kayra kozgoldu:
«Mahabbat biyik asman, sen bir çolpon,
Kol sozup, kanat serpsem jeteminbi?
Bolboso jakınıña baralbastan
Ot bolup janıp jürüp ötömünbü?»
Kündör öttü, Aydaykandı körbödü,
Je booru açıp özü basıp kelbedi.
Tañ atırdı eçen tündü uykusuz,
Çirkin sanaa janga tınçtık berbedi.
Ar kün sabakta da bolup suz
Aytılgan söz kulagına kirbedi.
Azır dagı tuman okşop oy bastı...
Artka olturup, daldalanıp ır jazdı:

OYLODUM

Amandaştıñ utur çıgıp aldımdan,
Ayday jarkın meni erkime koyboduñ.
Jatsam, tursam sen ketpediñ jadımdan...
Abaylabay jürök menen oynoduñ.
Birok kettiñ ukpay sözdü men aytkan,
Andan kiyin jolukpadım, oylodum:
«Kalı kilem türü bolsoñ kulpunup,
Karap, karap körküñö men toybosom:
Jazında sen jañı açılgan gül bolup,
Üzüp jıttap öz erkiñe koybosom!
Je sen akkuu, men boz tuygun kuş bolup,
Köl üstündö kubalaşıp oynosom!
Sanaa tartıp sagınganda bar bolsoñ,
Kündöy külüp mañdayımda jaynasañ.
Suu boyunda solkuldagan tal bolsoñ,
Bulbul bolup butagıñda sayrasam!
Bir karasañ, ıraazı elem, otuñda
Küysöm, jansam, mayday erip kaynasam!»
Bassa tursa oylogonu Aydaykan...
Kaçan kayra keç kirbestey tañ atat!
Karañgı üydü jarık kılıp kün sayın
Kaçan küyöt mañdayımda kavhar şam?
Kat artınan kattar jazdı kün sayın,
Joobun albay tınçır emes kurgan jan...
Uktabastan oylop jatat... tañ atat...
Uşundaybı jalını küç mahabat!

İŞENBEYM, JİGİT, SÖZÜÑÖ

Jattı suluu tattuu oygo berilip,
Jattı turbay töşögündö erinip.
Til jetişpeyt emne kılam aytıp kur,
Ak jazdıkta çaçı jatat tögülüp!..
Jarkırattı ayday betin jarık nur,
Jaykı tüşkö teñ emespi al uçur!
Alıs ketpey köz aldında elestep
Bir jaş jigit: «işen, suluu, süyöm!» deyt.
Ulam alıp jazdıgının astınan
Kattar okuyt büt ır menen jazılgan...
«Çını menen aşık bolup kaldıbı?
Kanday jigit bir körgöndö asılgan?
Jaş jürögü uşunçalık jandıbı?
Barbı başka oy ar jagında jaşıngan?
Köp jigittin biri bolup jürbösün?
Sınap meni, şıldıñ kılıp külbösün?»
Kayra baştan toktoyt anın özünö,
Taldoo berip jazgan ar bir sözünö,
Bet aldında turgan öñdüü Aydarbek
Çagılışat ötkür közü közünö!..
Aldın tosot ayagına çögölöp,
Kolun karmap, başın koyöt töşünö,
Ayta jazdap: «men da seni süyömün,
Sen küygön ot... men da tüşüp küyömün».
Arañ toktoyt, tolgonot da burulat.
Biröö ugup koygon öñdüü uyalat.
Kayra turup ataşkanı kelgendey
Katka karap öz içinen kubanat,
Katka karayt sagınganın körgöndöy,
«Oy artınan jañı oy jetet kubalap...
Oyun buzdu kirip kelip jeñesi:
«Kün çıkkança turbaganı emnesi?»
— Uşunçalık uktapmınbı jeñeke,
Uzak joldon çarçap kelgen emeçe?
— Eç kim seni uktagan dep oyloboyt,
Tañ atkança oylop çıkkan debese?
Senin közüñ uktagan köz okşoboyt,
Tañ atkança oylop çıkkan debese?
Ayt sırıñdı, kıtıgılaym emese,
Aytpay kantet öz jeñesi asılat,
Bilip koydu, emi kayda jaşırat?..
— Ötkön ayda agam menen bir kelip
Ketken ele... Aytkan eleñ sen körüp:
«Suluu jigit! Taanıştıram, kızıke!»
Oşol özü emi meni imerip
Süyömün dep kattar jazat, jeñeke,
Men kalgansıp kızdın baarı tügönüp
Meni körsö mas bolgondoy çalışat,
Etegime uygak bolup jabışat.
Balbıldagan közü ketpeyt közümön,
Şeker tamat aytkan ar bir sözünön,
Taştadı okşoyt akılıman tandırıp
Bir nazik oy ketpey koydu esimen.
Turup aldı jürögümdü jandırıp,
Emne deysiñ, akıl suraym özüñön?
Jeñesine kagaz sundu: «katı uşul,
Eñ akırkı işendirgen antı uşul!»

ANT

Ayagıña koygum keldi başımdı,
Arılt janım, közdön akkan jaşımdı!
Sözüñ menen jürögümdön muzdu erit,
Baldan tattuu kılgın içken aşımdı!
Az körbösöm sagınamın sargayıp,
Körsöm janam köödöy kara kaşıñdı!
Elestetip köz aldımdan ketirbeym,
Kara jibek, kaltar kunduz çaçıñdı!..
İşen, suluu, aytkanıña könömün!
Algıñ kelse — jürögümdü al, beremin!
Kan çıkkança ilebiñden soromun,
Jan çıkkança seni menen bolomun!
Okup körüp kündöy suluu jeñesi
Korgoşunday erip ketti denesi.
Köz aldında jetip keldi külüñdöp
Jolbors sınduu jaş jigittin elesi!
Koltuktaşıp biykeç menen bir jüröt,
Kız kubanat kökkö jetip töbösü!
— Çını menen aşık bolup kalıptır
Otko tüşüp, jalınıña janıptır.
Emi munun joobun kanday beresiñ?
Süyösüñbü, özüñ kanday körösüñ?
Aytçı, murun eçe jolu kat jazdıñ,
— Bir da jolu jazganım jok men özüm...
— Uyat bolot joobuñdu aytıp bat jazgın,
«Togotpoybu, kanday neme?» debesin.
Tur kızıke, berdi kuday teñiñdi,
Jata berbey turup açkın köñüldü!
Bir zamatta eçen türkün bölünüp,
Jeldey sızıp öttü çubay oy külük...
Çaçın tüzöp, küzgü jaktı bir karap,
Turdu suluu ak maralday kerilip!
Oynoy ketti jeñekesin julmalap,
Köptön körböy kalgan öñdüü erigip.
Jazçu sözdün baarın jıynap oyuna,
Kayra olturup kalam aldı koluna...

AYDARBEK

Jaşıl çöp jaynap çıgabı,
Agın suu taşıp kirbese?
Magdırap düynö turabı,
Asmandan kün tiybese?
Layli-Majnun bolobu,
Karıp atka konobu.
Aşıktık otko küybösö?
Jazganıña karasam:
Çınıñ menen süyösüñ,
Jay tabalbay çımın jan,
Jalın bolup küyösüñ!
Karmaşarga şer tappay,
Konoruña jer tappay,
Uçup, küyüp jürösüñ.
Çındap süysöñ sen meni,
Jok debesmin men saga,
Men bir bışkan ak alma,
Aytamınbı: «koy, alba!»
Jok, köp işter esimde...
İşenbeym, jigit sözüñö,
Azgırba, meni aldaba...
Aydaykan.

KANTEMİN

Okup çıgıp Aydaykandın jazganın,
Oylop körüp işenbeym dep aytkanın,
Bolo tüştü küygön otu öçköndöy,
Sezgen öñdüü tiygen künü batkanın,
Sezgen öñdüü basar jolun körsötpöy
Tuş tarabın tuman tüşüp baskanın.
Kanı kaçtı öçüp öñü kumsarıp,
İçi küydü çay içkendey uu salıp...
Aytıp kelip özü dagı süyörün
İşenbeym dep uçurdu okşoyt üröyün...
Bıçak menen tilip turup mıjıgıp
Tuz sepkendey açıştırdı jürögün.
Olturdu köp alda kimge kıjınıp,
Taştaganday taş kaptırıp tilegin.
Iylay albay je külö albay tomsordu,
Kayra suluu karabastan okşodu.
Sezgeni jok emne kılıp jatkanın,
İçki sırın arañ-arañ japkanın,
Sezgeni jok jarık kılıp mañdayın
Kün asmandan kümüş şoola çaçkanın.
Kaydan bilsin Aydarbek dep jaljaldın,
Uktay albay tün uykusu kaçkanın.
Eñ akırkı kat bolsun dep bar arman,
Ak kagazga bal tamızdı kalamdan:
«Süyömün dep çınımdı ayttım men saga,
Bir karıpmın, kakpa meni, kargaba.
Koluñdu öptüm, ayagıña jıgıldım,
İşenbediñ, suroo berdiñ: «aldaba!»
Aldabadım, çınım menen süydüm men,
Jürögüm ot, jalınıña küydüm men —
Oşondo da işenbediñ, kantemin?
Eger aytsañ, kayda bolso baramın,
Eñ bir kıyın kızmatıña jararmın,
Köl tübünön saga jakut kararmın,
Oşondo da işenbeseñ kantemin?
Layli bolsoñ men Majnundan betermin,—
Ak uramın çölgö tentip ketermin,
Sen öt deseñ ottu keçip ötörmün,
Oşondo da işenbeseñ kantemin?
Sen buz deseñ toonu buzçu balamın,
Şirin bolsoñ Farhat bolup alarmın,
Seni ar kaydan izdep jürüp tabarmın Oşondo da işenbeseñ kantemin?
Semeteyçe sapar tartıp çıgarmın,
Ürgönç suusun attuu keçip turarmın,
Sen süybögön duşman tuusun jıgarmın..
Oşondo da işenbeseñ kantemin!»
Özü jazıp özü kayra tekşerip
Ar bir sözdü köz aldınan ötkörüp,
Okup jattı ulam karap jazganın,
Sızıp jattı kay bir sözdü jek körüp...
Oyuna aldı, büktöp jatıp kagazın:
«Jetişetko süylöşkönçö bet kelip
Kaldı dagı kaysı jeri bütölböy?
Emi buga körçü, suluu, işenbey!».

SUUK KABAR

Kattı taştap kayra artına kaytkanda,
Kün külüñdöp karap turdu asmanda,
Baktar ıldıy başın iyip bügülüp,
Salam aytıp gülü açılgan jaştarga,
Jelge erkelep jalbıraktar jügünüp
Şıbıraşıp köptör maktap jatkanda.
Murat dosu suuk kabar jetkirdi:
«Aman uuru Bektubaydı öltürdü».
Şak dedire kulak tüpkö çapkanday,
Tars dedire kök jelkeden atkanday,
Katuu tiydi Aydarbekke bul kabar,
Köz tunardı kündü bulut japkanday,
Emi buga kılçu kanday arga bar?
Turdu baatır başı aylangan arstanday
«Emi kantet süygön suluu Aydaykan,
Ölör beken ıylap jatıp turbastan!»
Katıp kalıp: kayradan jan kirgendey,
Suusaganday süylöögö til kürmölböy,
«Kaydan jürüp joluktu?»—dep suradı
Murat bizge aralaşıp jürgöndöy,
«Tike turbay, oltur»—dedi kuragı,
Jönü bar iş, kaynagan go degendey
Karap aldı Aydarbektin közdörün,
Aytıp berdi kıyıştırıp sözdörün.
Aman jeldet kaçıp jüröt taptırbay;
Jer kotorot bir orunda köp turbay,
Keede kalat tuş taraptan orolup,
Biz añdıybız karış erkin bastırbay,
Kıştak körsö kiret, ketet jogolup,
Paydası jok kuugan menen jatkırbay,
Koyön emes bir koñulga batkanday,
Mışık emes çiy tübünö jatkanday.
Köp basmaçı ketet közgö ilinbey,
Jok boluşat kayda ekeni bilinbey.
Jıgılgan tam kayra turat dep oylop
Jürgöndör bar ötköndü estep tüñülböy.
Urgan pañsat oşolorgo korgolop
Siñip ketet iz kaltırbay jülündöy.
Kim bekitet, bilbey turup alardı,
Tüşün, dosum, karmoo kıyın Amandı.
Bay menen biy anı bizden kaçırat,
Anı bardık eşen, moldo jaşırat:
«Kılıçı»—deyt, kuday süygön islamdın,
Karañgı kalk tize bügüp şaşılat.
Köp jerlerge jayıp salgan tuzagın,
Oyloy-oyloy janıñ küyöt, açınat.
Moldo sözün momun çınday tüşünöt,
Basmaçını öz üyündö tüşüröt.
Oşon üçün «kaçkan bolup bargın» dep
«İşeniçtüü jigit bolup algın» dep,
Bektubaydı jiberişke Amanga
«Koşo jürüp çalgındı özüñ çalgın» dep.
«Kim kandayça jardam kılat alarga?
Bassa, tursa baarına köz salgın» dep.
Barın şiltep jürgön ele Bektubay,
Kayda konso koşo konup büt bir ay...
Aman uuru baykap bilip koyuptur,
Bıçak menen bir jak közün oyuptur.
Kolun jançıp, kerip baylap, mık kagıp,
El körsün dep asıp kerip çoyuptur.
Maydan kuyup jalbırttatıp ot jagıp
Tirüü boydon örttöp şerdi koyuptur.
Kolgo tüşsöñ çınında uşul kıları...
Jür üyünö: köñül aytıp çıgalı.
Aydarbekke kıyın boldu bul kebi,
Je bararın, je barbasın bilbedi.
«Almaşabı közdön akkan jaş menen
Aydaykandın kündöy jarkıp külgönü?
Taalayım, sen uşunçalık pas belen?
Bakta açılgan güldöy jaynap jürbödü...
Iy bolobu birinçi ele barganım
Kantip ugam bozdogonun jaljaldın?»
Oygo çumup Murattı eerçip, ün, söz jok
Basıp bardı erk özündö jok okşop...
Murat okup bir nerseni joburap
Bata kıldı, köñül ayttı da bir top...
Süygön suluu ıylap tördö olturat
Közdörünön kanduu jaşı monçoktop.
El adatı... Eçak kiyip karanı
Betin tıtkan Bektubaydın ayalı...
Bozdoyt suluu: «arstanımdan ajırap
Kalganımbı kur talaada kañgırap...
Bul kordukka tirüü kantip könöyün,
Dagı kimge köz artayın jaldırap,
Alda taalam, ajal bergin ölöyün...»
Zeeniñ keyiyt töksö jaşın zar ıylap.
Aydar bolso eegin jölöp töşünö
Zorgo olturdu jaş keltirip közünö.
Dastorkongo nan salınıp, çay keldi,
Piyalada bal koşulgan may keldi.
Bir çınıdan çay karmaşıp olturup,
Kaytmak boldu, adat uşul eldegi,
Koñşu kelin tura kalıp ozunup,
Koşo çıgıp Aydarbekke kat berdi.
Eki jigit basıp bara jatışıp
Aydaykandın katın kördü açışıp:
«Bir tuugandan ayrılıp,
Kara kiyip kaygırıp,
Kara közdön kan agıp
Batkan künü küyütkö
Kat jazat debe jigitke.
Erkek bolup kalbadım,
Janında bolup agamdın,
Joogo birge barbadım,
Joboloñdu salbadım,
Kanteyin, küçtüü armanım...
Et jürögüm kısılıp,
Çolpon közdön jaş ırgıp,
Ayday betten kan çıgıp
Aralaştı koşuldu,
Sıya bolup joşuldu.
Anan saga kat jazdım,
Armanım içte jatpasın.
Surabastan başkanı,
Amandan öçüm alıp ber,
Duşmanga kırgın salıp ber,
Arstanım sen, şerim sen,
Ala turgan teñim sen,
Tuuganım sen, elim sen!—
Mınday kezde bel kılar
Senden başka kimim bar!
Alışkanıñ Amandı,
Azuusu kurç kamandı,
Türü suuk jılandı,
Kaysı künü öltürsöñ
Je tirüü karmap keltirseñ...
Oşol kün bolsun toyubuz,
Orundalıp oyubuz,
Ayga jetip kolubuz,
Açılıp ekken gülübüz
Jarkırap tiysin künübüz»...
Aydar mına basa tüşüp kiçine,
Karap aldı kurbusunun jüzünö:
Karıp bolup ötöt okşoyt kayran jap
Kaygı üstünö kaygı bolup künügö!
Ümüt köktö, koluñ jetpeyt jok argañ,
Oylogondoy bolboyt eken bul düynö...
Aydaykandın kaygırganın körbösöm,
Kaçan körsöm külüp tursa deçü elem.
Murat ayttı: muñaybagın jan kurbum,
Mınday kezde kayrat kerek, bel buugun!
Kırgız aytat: «bul düynönün biri kem,
Kaygırbastan, katılgandan kek kuugun.
Karmaşpasañ bolo albaysıñ janga teñ.
Utup çıkkın, je bolboso utulgun!
Jakın kaldı, polkko kayra ketebiz,
Çeçilbegen tüyündördü çeçebiz».

JORO-BOZO

Şamal uluyt Kara-Tıttı çañdatıp,
Kün körgözböy közdörünö kum çaçıp,
Üylör tigip el kıştoogo kirişken
Aylandıra tosup kala karmaşıp.
Adırlarda koy kaytarıp jürüşkön
Koyçu baldar ketet koyun aydaşıp.
Tokson tüşüp, Jalgız-Kırdı kar basıp,
Tomsorot too güldörü üşüp kalgansıp...
Küñürt tartıp şıbak baskan jer jatat,
Körgön jandı eriksiz bir oy basat:
«Bop-boz adır... uşunda da köp el bar —
Biröö ırdayt, köñül açat, çer jazat,
Biröölör bar — jılkıçılar, koyçular,
Bir birine alın aytıp muñdaşat.
Biröö jal jep, biröö jetpey jarmaga,
Biröögö jaz, biröögö kış zamana...
«Jok!— degensiyt kün külüñdöp asmandan,
Bardıgına birdey jaz, jay bul zaman!
Joonu jeñip, ulantkıla bul jerde
Uluu işti uluu Lenin baştagan!»
Şamal ırdayt: «Bul tuura söz bilgenge,
Tolo bolot ar biriñdin aşkanañ.
Jal jeşkender jarmanı da içişet
Et körbögön bardıgına jetişet!»
Kolot öydö atçan çubap kol kelet,
Kayda barat, bir az jürsö keç kiret!
— Mından arı jakın jerde ayıl jok,
Ketsek kantet uşul jerge bir tünöp?
At bayloogo sarayları bar okşoyt,—
Dedi özünçö oylop başçı Arstanbek.
Kıştoolorgo bölünüştü köp asker,
Toy bolgondoy elge toldu eşik tör...
Külkü çıgıp, ugulup ün ırdagan,
Bar degendey mında biröö jırgagan,
Jatkan ele toy tüşköndöy dübüröp
Tütün bulap jar astında jılgadan.
Jürgün!—dedi Murat dosun Aydarbek,
Bul jerde bar konok kütçü bir adam.
Bura tartıp tömön karay kirişti,
Baldar çurkap at alışıp jürüştü.
Koy kamagan taanış koroo, taanış jay,
Keçke jakın jılkı ördötçü öndür say!
Öz ordunda altı kanat appak üy,
İlgerkidey kazanında kaynap may,
Baarı turat... uçuraştı Törö biy,
Eski taanış kunarı jok sarañ bay.
Eşik açtı: «kir, bala!» dep eñkeyip,
Boyunda bar ayalga okşop çelkeyip.
Olturgan el üydün içi jık tolo,
Otto asılıp kazan turat ortodo.
— Olturbagın, tur oşondoy, salmaçı!
— Irdabasa şıkagıla bozogo!
Törö biydin et çıgarçu çarası,
Suna berdi bozo kuyup oşogo.
— Dem albastan jutup bolup oltursun
Je bolboso ırdap berip kutulsun!
Mas bolso da seziştibi uyattı,
Meyman deşip kıstaşpadı Murattı.
Aydarbektin oozuna kurçap örgöönü
Je bilbedi boşotuunu ayaktı...
Kız-kelinder sırttan kurçap örgöönü
Jabıktardan şıkaalaşıp karaştı...
Tolkudubu körgön kezde kızdardı,
Ünün biyik, sozup, sozup taştadı:
«Bozonu süzgön bilbeyt, içken bilet,
Bozoydu tün uktabay kütkön bilet.
Kadırın boygo jetken suluu kızdın.
Bir bilse arzıp jürüp jetken bilet,
Bir bilse jetpey küyüp ötkön bilet.
Tulpardı bakkan bilbeyt, çapkan bilet.
Altındı tapkan bilbeyt, katkan bilet.
Ayaldın kümüşü bar, jezi da bar,—
Süylöşüp kızık sözgö batkan bilet,
Sırdaşıp bir töşökkö jatkan bilet».
— Barakelde jigitsiñ, barakelde!
— Sun biröögö! Je ırdasın, je içsin.
Çuruldaştı tuş taraptan çıgışıp,
Ajıratpay kimdin emne degenin.
Ukkan biröö jatabı dep uruşup
Oyloy turgan... tartipsiz söz eçen miñ...
Üy tolgon el... ayagınan bir baştan
Karap kördü: «Kaysınısın ırdatsam!»
Kızıl jigit, jamınganı börü içik
Tördö olturat maldaş urup kelişip,
Salamçılar kirgen kezde eşikten
Kayra olturgan tura kalıp körüşüp, —
Jigit emes mından murun kezikken
Kılıksınat körbögöndöy bozo içip.
Irçı Aydarbek jaktırganday oşonu
Suna berdi kolundagı bozonu.
Kızıl jigit ırgıp turup ordunan
Bozonu aldı Aydarbektin kolunan.
Irdın baarı karap turgan emedey
Bara jatsa aldın tosup jolunan,
Turgan eldi el eken dep kenebeyt,
Degen öñdüü: «men emneden korunam!»
Uguuçunu köp küttürüp turbadı,
Biyik sozup terme ırlardı ırdadı:
«Adam degen zañga kap, kursakka kul,
Akıykatko... bul sözdün bardıgı çın!
Öydösünöt kee biröö elden, jerden...
Tüşünbösö kur köödön kıları uşul.
Çirenbegin baktıña, mansabına,
Karap körgün kayrılıp art jagında:
Ötüp ömür, barasıñ ölümgö özüñ...
Tüşünö ber özüñdöy başkanı da!»
Bozokorlor bali dep çuruldaşıp,
Kıykırışsa hor aytkanday ugulat.
Irdap jigit suna berdi çaranı,
Tura kalıp ala koydu er Murat, —
Bir az toktop eki jagın karadı:
Külüp karap dosu Aydarbek şer turat.
— Sarı merden baştaldıbı? — dedi da
Meyli emese bolsun, — dedi tamaşa.
«Biröönün arak-şarap tamagınan
Özüñdün jarmañ öydö, içe bergin!
Bölök el, bötön jerdin gül bagınan
Artık kör öz jeriñdin tikenegin!»
Kıykırışıp jatkan kezde «bali» dep
Jılıp üydön çıktı eşikke Aydarbek. —
Olturdu ele ulam karap jabıkka
Kerege, uuk turgan öñdüü bolup çep.
Sırtta karap turgan ele Kalıyça,
Emne üçün? Özü bilbey basıp tek...
Uçuraşıp üydü aylanıp basıştı,
Bir birinin alın surap jatıştı.
— Bir jük kılıp ileki orop başına
Arkaña örüp, uştuk baylap çaçıña,
Kerilgen bir kelin bolup kalıpsıñ,
Keliştirip osmo koyup kaşıña,
Atañ menen koñşu konup alıpsıñ
Bala töröp, bülö kütüp jaşıñda,
Bul ak örgöö senin üyüñ emespi?
Koşogum kim? Kayda jüröt al özü?
Ayttı suluu küyöösünün kimdigin,
Anjiyanda sooda menen jürgönün.
Aytıp berdi: malga satıp öz ata
Argası jok süybögöngö tiygenin.
Ayttı suluu, arman kıldı bir azga
Öz içinde Aydarbekti süygönün...
Ukkan eken jaş baatırdın abalın,
Bardıgı ölüp özü jalgız kalganın...
— Arga kança... Ötkön öttü, kayrat kıl,
Zor karmaşta kastaşkandı kıyrat, kır
Öltürgöndön atañ menen agañdı
Öç al, Aydar! Mookuñdu bas, anan tın...
Körsötöyün saga men bir adamdı,
Birok baatır, eñ murun sen aytkın çın:
Atakemdi alasınbı esiñe?
Meni ayttı dep aytpaysıñbı eç kimge?
— Aytkanıñdı aytkanıñday atkaram,
Ayt, Kalıyça, şek kıl menden başkada
— Meni deseñ atakeme tiybegin,
Bizdikine dayım kelet bir adam...
Karmap alsañ aytıp beret bilgenin.
Bügün keldi jardık alıp Amandan.
Körgün — dedi jabık baştan şıkaalap
Kızıl jigit turgan eken ır ırdap...

AKIN IRI

Jagınıp duşmanıña zor bolguça
Jakınga kul bolup kön! Armanıñ jok.
Jamandın tilin ugup kor bolguça,
Jakşının kolunan öl! Armanıñ jok!
«Arman jok»... dep külüp koydu jaş arstan,
Köpkö turdu süylöşkönçö şaşpastan.
Suluu selki korkkon öñdüü bir ese
Oygo battı: «tim koyboy, — dep,— aytpastan.
Basmaçının jigiti ele debese
Kişi bele murun-soñgu bastaşkan?
Aydarbekti ayap ketip çıdabay
Aytıp koyup, kayra oylondu bir dalay...
JOLU BOLOT KÖRÜNÖT

Jatar mezgil... Bolgon kezde etti jep,
Kuş jazdıktı çıkanaktap Arstanbek,
Ot boyuna emi gana kıñkayıp
Jatkan kezde «tutkun karmap keldim» dep
Kirdi Aydarbek, artın karap kılçayıp:
«Baskın», — dedi jigit kirdi bir bölök:
Otko bışkan mandalaktay kıp-kızıl,
Jal-jal karayt jalınganday: «Rayım kıl»
— Kimsiñ özüñ, kaydan jürgön emesiñ?
Kanday jumuş, kay taraptan kelesiñ?
Kana, baatır, jaşırbastan süylögün,
Çın süylösöñ menden rayım körösüñ.
Tez bol,— dedi kaşandıktı süyböymün
Degen öñdüü: «jalgan aytsañ ölösüñ»
Korkuu basıp tana jazdap esinen
Ayttı jigit jaş tamçılap közünön:
«Amandın jigitimin, çınım uşul
Atımdı surasañız: Mamarasul,
Asınıp uzun kösöö uuru misal
El talap jürgönümö boldu bir jıl.
Kir basıp, et kıçışıp, juubay betti,
Alınbay murut, çaçım üpsöydü, östü.
Tünödüm kıştın künü toodo, taşta,
Ot jakkan jıluu tam üy közdön öttü.
Kün-tünü attan tüşpöy, uyku körböy,
Az toktop çay içüügö çama kelbey
Kıynaldım, azap tarttım kaçıp jürüp,
Iyladım, közdün jaşı aktı seldey.
Jadadım arabaga koşkon attay,
Kantkende kutuluunun ıgın tappay,
Jürgömün köptön beri tınçtıktı eñsep
Akırı oylongomun: «bolboyt kaçpay»...
Bul jerge Bışkarandan bügün çıgıp,
Ketkeni mındagı elden çıgım jıyıp,
Amandan buyruk alıp kelgen elem,
Bilbeymin kaydan bul er kaldı tuyup!
Oylonup özüm dagı olturgamın,
Amalın kantken kezde kutulardın.
Amanga kayra barbay uşul boydon
Kaçam dep bügün tünü oy kılgamın...
Kaygırıp kara kiyip kalgan jarım,
Kalbasın jetim bolup jaş baldarım.
Jan sooga öltürböñüz, keçiriñiz,
Jalınıp uşul sizden suranganım»...
Keypi ketti, kanı kaçıp, öñü öçüp,
Kalçıldadı jan algıçtı körgönsüp.
Jal-jal karayt Arstanbektin koluna,
Janındagı tapançadan közü ötüp.
Aydarbek er aldı bir söz oyuna
Janı munun kanday tattuu degensip,
Külüp koyup kagaz aldı bir barak
Arstanbekke berdi jazıp bir sabak:
«Tınçtıktı tileyt adamzat,
Tınçtıktan korkot kayra özü.
Akırı jürüp tabılat:
Adamga tınç jay — mürzösü»...
Küldü Arstanbek booru kalbay katkırıp,
Külkü menen bardık oydu bastırıp:
— Çın söz! —dedi.— Azır özüñ jazdıñbı?
Je üyrönüp algan beleñ jat kılıp?
Bolosuñ go eldin süygön akını?
Köñül koyup ırday bergin arttırıp,
Bir az turup söz suradı tutkundan:
— Küçü kança? Uşul azır kayda Aman?
Ayttı tutkun kayda ekenin Amandın,
Kaysı künü kimge bülük salganın.
Aytıp berdi dalay jolu soguşta
Kantip pañsat ölböy tirüü kalganın.
«Beş atarı jüzgö jetpeyt çogulsa»...
Aytıp berdi kaydan jardam alganın,
«Namangende biröölör bar ok satat,
Oşondo da okton kemçil çoñ pañsat.
Bardıgının kuralı bar desin dep
Jıgaç mıltık asınganı andan köp.
Mıltıktuunun ondon-beşten ogu bar,
Oşon üçün atışpastan kaçat tek.
Uçuru uşul çoñ pañsattın sogular,
Jürgön kezi jandın korkup kaygı jep.
Belek ketet, askerinen keç kirse,
Kayda ketet aytpayt anı eç kimge»...
Ayttı Arstanbek: «Süylöp berdiñ sırıñdı,
Jatkın emi!.. üygö töşök saldırdı,
Çoçubastan kolgo tüşkön jigitti
Tañ atkança öz janında kaltırdı.
Çaydan kiyin bir jigitti jügürttü.
Basmaçının mingen atın aldırdı.
— Attı toku! Baştap birge jürösüñ,
Emne bolso birge jürüp körösüñ.
Baarı attanıp koroolordon çıgıştı,
Tartip menen eki katar turuştu.
— Tınç bol!— dedi, meltireşti ün, söz jok,
— Tüzdöl!— dedi, oñgo jüzün buruştu.
Tutkun turdu jalgız kongon kaz okşop,
Er Aydarbek kayda ekenin unuttu...
Közü tüştü jalgız turgan tutkunga:
Atasının atı turat astında...
Tört butunun tuyagında agı bar,
Oñ sanında tamga baskan tagı bar.
Sol jagına japkan kuçak jalı bar.
Aydarbekti taanıganday janıbar, —
Başın silkip jerdi çapçıyt Jibekjal,
Özü bagıp, özü minip jürgön mal!..
Karagança Jibekjaldan közü ötüp,
Ayttı Aydarbek Arstanbekke körsötüp:
«Alıska minse talbagan,
Arbagan, artta kalbagan,
Aşka çapsa bayge algan,
Aldına külük salbagan...
Ak arpa berip bakkan at,
Atakem taptap çapkan at,
Alçañdap oynop baskan at,
Ar kim minse jakkan at.
Akırı tüpkö jetken at,
Azabı bizge ötkön at: —
Atakemdi öltürüp,
Aldırıp pañsat ketken at»...
Sezbey kaldı Jibekjalga barganın,
Tüşö kalıp jıloosunan alganın...
Kolu menen turdu sılap kökülün,
Turdu tarap birindetip jaldarın.
Jaşı kelip kıçıgına közünün
Bilgen da jok kimge emne söz aytarın.
Ayttı Arstanbek: atañ çapkan Jibekjal
Tiydi kolgo! Al, tüşürüp minip al!
Biröö ayttı: «tuş kelgenin karaçı,
Kanday jakşı at! Er jigittin kanatı!..»
Biröö ayttı: «jolu bolot körünöt,
Kayra keldi eçak ketken bir atı!»
«Bul çoñ oljo! Mındayda toy berilet,
Zor kubanıç, jolun kıl!» dep çuuldaştı...
— Makul bolot, eldüü jerge baralı,
Attan tüşüp olturar jer tabalı...

JALGIZ TAŞTAP KETTİÑBİ

Jerdin beti köödöy kara ton kiyip,
Jılt-jılt etip ar kay jerden ot küyüp,
Bara jatkan jolooçunu körgöndöy
Jatkan kezde ün ugulup, it ürüp...
Bışkaranga keldi jakın bildirbey,
Jooker erler keçke tınbay jol jürüp.
Kelip jakın köpkö toktop turuştu,
Keñeşişti iştey turgan jumuştu...
Bir kançasın jiberişti çalgınga:
— Basmaçılar turgan jerge bargıla,
Baykagıla kaydan kirsek bolorun,
Añdıgıla, sözgö kulak salgıla.
Mamrasul, Aman kayda konorun
Jakşı bilet, munu koşup algıla.
...Tün jarmında çalgınçılar kaytıştı,
Kaysı jerde kim jatkanın aytıştı...
Çoñ kıştaktı imerilip ötüştü,
Çette turgan çoñ korgongo jetişti.
Aylandırıp asker kurçap korgondu
Çıkçu jerdin baarın tostu, bekitti.
Çasovoydu karmap aldı, jol boldu,
— Emi Aydarbek, akırın aç eşikti!
Buyruk berdi komandiri Arstanbek,
— Uguñ, — dedi, baatır Murat salıp kep:
— Aman kankor turup berbeyt karmaşpay,
At alışpayt kejigeden çaynaşpay...
Bir serpkende jıgılabı küröşkön
Belden alıp arı-beri taylaşpay?..
Aytıp turam çın sırımdı jüröktön:
Men barayın kol kötörüp şaylatpay.
Kanjar ursa men tosoyun töşümdü,
Ajal tursa alsın menin özümdü.
Aman uuru kokus üzüp koybosun,
Açılbagan gül mezgilsiz solbosun —
Jolun tosup kütüp jüröt Aydaykan...
Jeñip kaytsın, eki jaşka toy bolsun...
Jaz jarkırap, kün külüñdöp tañ atsa,
Aydarbek, jaş, ömür sürsün, oynosun...
Al men bolsom — açuu, tattuu jep körgöm,
Üylüü bolgom, köptü baştan ötkörgöm...
Küldü Arstanbek, öptü kısıp baatırdı,
— Tokto! — dedi Aydarbekti kaltırdı.
— Baskın kirip uktap jatkan çagında,
Baykagın!.. dep sözün ayttı akırı.
Bastı Murat, bir top asker janında,
Bilinbesten çoñ darbaza açıldı,
İçkeride dagı turat darbaza,
Anı da açtı... Dagı jañı kargaşa...
Sezip kalıp tıştan biröö kelgenin
Oozun tosup pañsat jatkan bölmönün,
— Kötör koluñ, toktop turgun oşondoy!
Tün jarmında mında kirip jürgön kim?
Kesep mıltık kıykırganı çasovoy,
Sezdi Murat kıymıldasa ölgönün...
Şaşıp kaldı, başka bir söz çıkpadı,
Atın ayttı çasovoydun tıştagı...
— El kıştaktan kaçıp jatat dübüröp
Bolşevikter kirip kelip kaldı dep...
Oygotkun tez, aytıp koygun pañsatka,
Beker emes, çınında da bar bir kep...
Karool şaşıp eşikti açıp jatkanda
Bir askerdi Murat türttü: «çurka jet!»
Çurkap jetip kanjar menen bir urdu...
— Jediñ! — dedi, bir karakçı jıgıldı.
Bardık işten kalgan kezde tüñülüp,
Jol açılıp ketti belem, süyünüp,
Sürü ukmuştuu çoñ mauzerin kolgo alıp,
Üygö kirdi ilbirsten tez jügürüp, —
Aman jeldet uykusunan oygonup
Jatkan kezde şaşıp şımın kiyinip,
Tarsıldadı, mıltık udaa atıldı,
Kayra baştan jım-jırt boldu basıldı.
Tıştagılar içkerige jarıştı,
Mıltık kezep üygö kirip barıştı.
Kap-karañgı... közgö eç nerse körünböyt,
Jarık kılıp şireñkeler çagıştı.
Çoñ pañsattın kayda ekeni bilinbeyt,
Kirgenderdin ölüktörün tabıştı:
Murat jatat jüzdömöndöp komdonup,
Bütkön boyu kızıl ala kan bolup...
Añtarıştı üydün için, koroonu,
Jarık kılıp karap jattı oronu.
Eçak körgön este kalgan tüş okşop,
Aman uuru taptırbadı, jogoldu...
Eç kay jakta çıgıp ketçü teşik jok,
Sıykırlanıp ketpese uçup ne boldu?..
Aydap jürdü üydün eesin türtkülöp:
— Aytkın, kayda? Sen bilbeseñ kim bilet?
Bagıp jatkan meymanıñdı tappasañ,
Je körsötüp kayda ekenin aytpasañ, —
Azır menden körbögöndü körösüñ,
Tük oñboyun uşul jerde atpasam...
Jetti ajalıñ, azır menden ölösüñ,
Tük oñboyun suuday kanıñ çaçpasam!..
Kaarın çaçıp çañırganda Arstanbek!
Jer çıdabay ketkensidi titirep...
— Jer aldınan jaşırın jol kazılgan
Joldun oozu içkeri üydön açılgan...
Arstanbekti baştap kirip körsötüü,
Pañsattı özü uşul jerden kaçırgan.
Joldun oozun kayra baştan üy eesi
Taktay koyup, kilem töşöp jaşırgan...
Ketti pañsat... ketti pañsat, kutuldu..
Kolgo tuştu, üydün eesi tutuldu...
Aydar bolso eç kim menen işi jok,
Küyüt basıp jürögünö tüşüp çok,
Alıs ketpey tegerenet Murattı
Akılınan ajıragan kişi okşop...
Janındagı eldin baarın ıylattı,
Bilebi anı eçak tiyip ötkön ok.
Iylaganda kılar arga barçılap
Közdörünön jaş orduna kan çıgat:
Tuyagı bütün bolboso
Tulpar kaydan çurkasın,
Kanatı bütün bolboso,
Şumkar kaydan uça alsın.
Tuyagımdan ayrılıp,
Jete albadım baskanga.
Kanatım sındı kayrılıp
Uça albadım asmanga.
Kuyrugu jok, jalı jok
Sopoygonum uşubu?
Bir tuugan, dos — baarı jok,
Kokoygonum uşubu?
Meni ayabay kurbalım,
Jalgız taştap kettiñbi?
Kolumdagı fonarım,
Tañ atpastan öçtüñbü?
Türü suuk ajıdaar,
Kaça elekte jolumdan,
Taştı kesken kurç kanjar
Tüşkönüñbü kolumdan?..

BAGBANIM, KAÇAN KELESİÑ

Eşigiñ aldı muzdak suu,
Erte turup betiñ juu!
Endigiñ suuga joşulsun,
Estegen balañ koşulsun!
(E l d i k i)
Ayday suluu eki jeñin türünüp,
Otun jarıp, suu keltirdi jügürüp.
Köpkö küttü jeñesinin kelişin
Kaz, ördögün tünögünö kiyirip,
İçten ildi çoñ koroonun eşigin,
Üygö kirdi tal çıbıktay iyilip.
Çırak jagıp jarık kıldı ak üyün,
İlip koydu çeçip sırtkı kiyimin...
Kazan asıp, suunu kuyup, ot jagıp,
Jürdü bir az üydün için başkarıp...
Bölök jakka böldübü anan sanaanı,
Ötüp törgö ak jazdıktı jazdanıp,
Jatıp alıp kayra baştan karadı,
Aydarbekten keçee kelgen kattı alıp...
Kebetesi: sanaa tartkan, sargaygan,
Muñaybagan too arstanı muñaygan...
«Ayıkpastan jara bolup jürögüm,
Ayak şiltep arañ ele jürömün.
Sır aldırbay dos, duşmandın közünçö
Uyalgandan ırsañ-ırsañ külömün.
Bir karasañ tiygen kündöy jark ete,
Birge oltursañ kabıl bolup tilegim,—
Kan jügürüp tolbos bele zamatta
Köp kaygıdan sargıç tartkan ireñim...»
Okuganda közdörünö jaş keldi,
Özü jazıp kılgan şertin estedi...
«Kaysı künü Aman uuru karmalsa,
Oşol künü toy kılalı» deşkeni...
Eske tüşüp, bolgon öñdüü kargaşa
Jek körünöt özü jazgan sözdörü...
Özü jumşap jibergendey ölümgö
Aldı suluu köp sözdördü köñülgö...
Degen öñdüü «özüñ bar dep aytkansıñ»
Oy tumanı çulgap aldı jaş başın,
Turup aldı tikenektey saygılap,
Bilbeyt suluu emne mınça kaygırat?
Kuudu oyunan Aydarbekten başkasın...
Süygön teñi alıs ketpey elestep
Köz aldına bir sekundda miñ kelet...
Birde jatat jürögünön kan agıp,
Jardam surayt eki jagın karanıp...
Kaçan janı çıgat degen emeçe
Karap turat aç karışkır jalanıp...
Birde jatat otko küyüp denesi
Kömkörülgön kazan misal kararıp.
Birde turup arı basat karabay
Apasına çoñ taarıngan baladay.
Bara jatsa dayra aldınan jolugat
Möñküp agat, örköçtönüp oolugat!
Kirip jatat jardan jarga urunup,
Üydöy-üydöy taştı kozgoyt, omurat.
Jeegindegi kayıñ, taldar julunup
Agıp barat, taştan-taşka sogulat...
Keçet baatır, küñgürönüp: «meyli agam,
«Agıp öl!» dep jumşagan da Aydaykan...»
Jayık küyüp jalın çıgıp asmanga,
Tegiz kaptap jol kaltırbay baskanga,
Ört keziget bara jatsa baatırga,
Jabışıp ot solkuldagan jaş talga...
Örttönösüñ kayt degendey artıña
Ot şatırap belgi beret arstanga...
Basat baatır küñgürönöt: «baratam,
— «Küyüp öl» dep jibergen da Aydaykan...»
Jan jagına oozunan uu çaçırap
Jıp-jılañaç jonu küngö jaltırap,
Karşı çıgat sürü ukmuştuu ajıdaar,
Soylogondo tokoy sınıp kaçırap.
Kuyrugu bar, altı bölök başı bar,
Bet aldınan körüü kıyın jan çıdap...
Basat baatır, küñgürönöt: «karmaşam,
Ölsün üçün jibergen da Aydaykan...»
Tuş taraptan karışkırlar uluşat,
Jolun tosup ayuu, jolbors turuşat,
«Beri, beri, maga jakın kel!»— deşip,
Tırmagı kurç jündüü kolun sunuşat.
«Men kuçaktap mıjıkkandı kör deşip!»
Bir, birinen kızganışıp uruşat.
Baatır aytat: «talagıla, baratam
Talasın dep jibergen da Aydaykan».
Miñ kubulup kebetesi teñinin
Çöptöy kupkuu kıldı korkkon kız öñün.
Turup suluu üy ookatına urundu
Bölök jakka burmak bolup köñülün.
Birok bolboy oy tizilip çuburdu
Oñoybu, anan arnagan jaş ömürün...
Kayra olturup çıragdandın janına
Kalem menen kagaz aldı koluna:
«Çulgadı sanaa başımdı
Uu kılıp içken aşımdı,
uktatpay uykum kaçırdı,
Kaşımda kaçan bolosuñ?
Oylogonum bolturup,
Oynop birge olturup,
Köñülümdü tolturup,
Kaygımdı kaçan joyösuñ?
Teköörü temir tuygunum,
Tepkenin soygon tunjurum,
Kütüp kaldı tuuruñ —
Kayrılıp kaçan konosuñ?
Buluttuu tündü kaçırıp,
Bürkölgön kabak açılıp,
Jarkırap nuruñ çaçılıp,
Jazgı kün kaçan tiesiñ?
Jarıgı tüşüp çaçırap
Ayday jüzüm jarkırap
Baş jagımda şam çırak,
Tünküsün kaçan küyösüñ?
Köşögö tuşta tartılıp,
Jaşırın sırlar aytılıp
Asılım kaçan süyösüñ?
Kudaydan tilep jalınıp
Karaymın joldu zarılıp,
Kalganımbı sagınıp?
Közümdön ketpeyt elesiñ...
Jüzümdün üstü jabılbay
Jabarga kişi tabılbay
Arıgım turat çabılbay,
Bagbanım, kaçan kelesiñ?
Bagıma suu jetkirip,
Barın tegiz östürüp,
Koluñ menen gül üzüp,
«Jıtta!» dep kaçan beresiñ?»
Ar bir sözgö şeker menen bal koşup
Jazıp bolup kolun koydu oynotup,
Kündöy jaynap külüñdödü asılzat,
Köñülünön kaygı-muñdu jogotup.
Jeñesinin ünü çıktı: «eşikti aç!»
Kat jazgıça «kütüp tur» dep koygonsup.
Oyun jazıp bütkönünö süyündü,
— Azır,— dedi, tışka karay jügürdü.

ALDIRBADI KAMANGA

Baktısız kündör artınan
Bakıt kün kelip jetişet.
Adamdar ulam arıdan
Jakşılık, taalay kütüşöt.
(Ş i l l e r)
Çilde çıgıp, jalgan kuran ay kelip,
Ala şalbırt, küñgöylördün karı erip...
Kün uzarıp jıbıttarga baş bagıp
Karagan kez teskeylerdi eñkeyip.
Bardık jerde kolottordon suu agıp,
Jardın tübün kemirgen kez zor berip.
Belden batkak köçösü bar Karavan,
Elge toldu eski kepe karargan.
«Kirgizbe, — dep, emi başka bir da jan!»
Köçölörgö kişi koydu mıltıkçan,
— Çoguluştu jarıyalaym açık dep
Başkaruuga körsötkülö üç adam!
— Men körsötöm, başçı bolsun Arstanbek!
— Dagı kim bar kat jazuuga jaragan?
— Sizden başka ıgın bilet kim munun...
— Katçısı ötsün partiyalık uyumdun!
Orunduk jok, baarı tike turuştu,
Tike turup kiyirip jattı sunuştu.
— Baatır Aydar partiyaga ötöm deyt...
Karaluuçu maseleni uguştu.
— Atası jok jetim östü Aydarbek,
Köbü süylöp, men bilem dep çıgıştı.
Öydö tursun, turup mınday körünsün!
— Aytsın özü, özünö söz berilsin!
— Siler körgön Törö biy
Eçak murun biy bolgon,
Kaçan körsöñ jalgız üy...
Bay bolçu bir oñbogon —
Kara-Tıtka kıştagan,
Aş-tamagın kızgangan.
Koyun baktım oşonun,
Koyçu bolup jaşıman.
Tilin uktum bozordum
Ketpey tayak başıman.
Keede tiydi jartı nan
Baldarı jep kaltırgan.
Baktıgulda köp jürdü
Malay bolup bir agam,
Jegen tamak, kiyimi,
Bölök akı albagan...
Atam momun kişi ele,
Aytıp bergem silerge.
Kiyinçereek oñolup,
Aşka, toygo at çapkan.
Baldarı ösüp çoñoyup,
Bardıgı iştep mal tapkan.
Baktıgul bay bir jaktan,
Körö albagan, köz artkan...
Akırı jürüp atamdı
Baarı köptöp öltürdü.
Çıdap karap jatambı,
Almak boldum öçümdü,
Mıltık aldım koluma,
Tüştüm bilip joluma.
Jelden külük at minip,
Şamal menen jarıştım,
Joogo aldırbas ık bilip
Kaman menen alıştım.
Jetkirbedim şamalga,
Çaldırbadım kamanga!
Tepsetpey eldin aştıgın
Kamandı sayçu iş kaldı
Kalgan jok emi jaştıgım,
Koldon kelbes iş barbı...
Jiberse jalgız baramın,
Çalgındı jalgız çalamın.
Pañsattı karmap kelemin,
Orundalsa talabım,
Oşondo barıp alamın.
Bolboso joodon ölömün,
Kalk üçün kandı tögömün.
— Tübü-jayın aytçu barbı, ugalık,
— Ata tegi özü aytkanday baarı anık.
— Çın berilgen... Peyli tuura Leninge,
Bala baatır partiyaga ılayık.
— Kolgo salgın, salbaganday bul emne...
— Bütürgülö, joogo attanıp çıgalık.
— Şaşpagıla, barın taldap karaylı.
Tekşerbesten kolgo salgan jaraybı.
— Eger siler süylögüñör kelbese,
Men süylöyün maga uruksat bergile. —
Çöntögünön depter aldı Arstanbek:
— Çın ayttıñar, «Peyli tuura Leninge!»
Oyloo bolboyt munu jalañ baatır dep
Jaş jolborstun kılgan işin körgülö:
Ötkön ayda Üç-Korgondon Amandın
Bölüp keldi askerinin teñ jarmın.
Ayta bilet tüşündürüp bilgenin,
Ayra bilet kimdin kanday jürgönün.
Koşo keldi basmaçılar jolukkan,
Kördüñörbü aytkanına kirgenin...
Çeçen bolot aytkan sözün el ukkan,
Jakşı bilet kimdi kanday ündörün.
Boloru anık bir jetekçi kızmatker
Dem aldırbay çoñ pañsattı kuugan şer.
Özü mına, baarıñ birdey taanıysıñ,
Sunuş kılam: müçö bolup alınsın!
— Bul söz tuura, baarı aytıldı, jetişer,
Bolgula tez, kana, kolgo salınsın!
— Anday bolso, ötsün degen kol kötör.
Söz jetiştüü, aytkanıñar baarı çın!
Kördü Arstanbek kötörülgön köp koldu,
Karşı çıkkan, kalıs kalgan jok boldu.
«Beri mında! Beri jakın kelgin dep»
Aydarbektin kolun kıstı Arstanbek:
— Kuttuktaymın bizdin topko kirgeniñ!
İştegenden iştey turgan işiñ köp...
Biyik karmap kızıl tuusun Lenindin
Koldon berbe, erdigiñe el işenet.
— Partiyanın işeniçin aktaymın,
Partbiletti jürögümö saktaymın!

KAÇIP JURÜP ÇARÇADIÑ

Tömön tüşüp bara jatat ay batıp,
Tün bir ubak kalgan kezi el jatıp.
Uuru kılsañ körüp koyduk dey turgan
Tolgon jıldız jımıñdaşat karaşıp.
Kayda barsañ, öydö tursañ, oltursañ
Eerçip karayt bolgon öñdüü saga aşık.
Koldon tikken terekteri kök tirep
Çarbak jatat tattuu uykuda meltirep.
Ay tarapka ulam karap asmandı,
Aydarbek er koluna alıp arkandı,
Kızıl jigit Mamrasul janında
Bastı baatır imerilip ak tamdı.
Degen öñdüü: «kolum jetse jalına
1rgıp minem» Aman tursun, arstandı.
İmerilip çoñ korgondun ar jagın
Baykap kördü tuş tarabın, jan-jagın.
Turdu bir az çoñ korgondun tuşunda...
Bir çasovoy kele jatat uşunda.
— Mamrasul, tez kıymılda, jaşıngın,
Baykap turup kelgen kezde tuşuña:
Kolun karma, mıltıgına asılgan,
Je butuñdu koyö koygun butuna!
Bılk etişpey tura-tura kalıştı,
Dubal menen dubal bolup jabıştı.
Jete berbey artka kayttı çasovoy,
Eç biröönü turgan jerden kozgoboy.
Art jagınan uçup jetti Aydarbek,
Kuçaktadı kıykırat dep oyloboy.
Basıp jıktı çıkpas torgo tüştüñ dep,
— Ün çıgarsañ kanjar dayar, oylop koy!
Beş atarın aldı tartıp kolunan,
Beykasamın aldı çeçip jonunan.
— Mamrasul, mıltıgıñdı algınıñ,
Munu karap uşul jerde kalgınıñ!
Çasovoydu çeçindirip bir jolu,
Kiyip aldı kiyiminin bardıgın.
Özü boldu, çasovoygo okşodu,
Çasovoyço aldı kolgo jabdıgın.
Basıp bardı darbazanın aldına,
Anda kalgan çasovoydun janına.
Karap keldim arka jaktı jok eç kim,
Kıymıl etken eç nerseni körbödüm...
«Tınçtık bolso, bolgonu da» degiçe
«Büttü ömürün, uşul, — dedi — ölgönüñ».
Bolot kanjar «bılç!» dey tüştü jürökkö,
Bilbey kaldı oozun basa bergenin...
Joldon sırtka anı taştap koydu da,
Jıla basıp kayra keldi orduna...
Kolgo tüşkön basmaçını jıgışıp,
Mata kurdu büt oozuna tıgışıp,
Kolu-butun çırmap baylap salıştı
«Kıymıldasañ öldüñ» sözün uguzup.
Andan kiyin tam artına barıştı,
Eki jaktı karap bir az turuştu,
Kubanganday kuçaktaşıp öbüştü! —
Körüştübü eñ akırkı jeñişti?
Biri jölöp, biri ıntalap tırmıştı,
Tartıp, süyöp, tam üstünö çıgıştı...
Koroo jaktı jata kalıp eñkeyip
Karap koyup bir az toktop turuştu...
— Jaman bolor kayra barsak temteyip
Bütürböstön tapşırılgan jumuştu.
Uçun bekem karmap turup arkandın
İş oñ bolso, belgim oşol — tartamın...
Oşol zamat bastırmadan çıksın çañ...
Çarpayada jatkandarın kırıp sal!
Jatsın anan, korbaşısın kaytarıp,
Üyün tabat üç granata ırgıtsañ...
İştey bilseñ: beşenebiz jap-jarık!
Korkpo dosum, ölgönübüz unutsañ...
Jeñildenip arkan alıp koluna
Basıp bardı oozun açkan moruga...
Koroonu añdıp koygo kelgen ilbirstey
Çeber jılıp bir da dabış bilgizbey,
Tartıp tur dep arkan baylap beline,
Karañgıda barın baykap kündüzdöy,
Moru menen tüşüp üydün içine,
Etek-jeñin eç nersege tiygizbey,
Şireñkeni jarık kılıp karadı,
Kördü jigit uktap jatkan Amandı.
Albars kılıç töşögünün janında,
Tapançası jazdıgının aldında,
Jatat pañsat eç nerseni tuybastan,
Çeçip koygon kiyiminin barın da...
Bala barçın işke kirdi turbastan:
Aldı tonop uktap jatkan çagında...
Çon pañsattın özün jalgız kaltırdı,
Terezede turgan şamdı jandırdı.
Jatkan joonu joo eken dep kenebey,
Jürögünö kirbey korkuu kenedey,
Çeçip turup bulkup koydu arkandı...
Jer solkuldap, üy silkindi çenebey...
Töşögünön ırgıp turgan Amandı
Uykusunan çoçup ketken emedey,
— Tokto,— dedi pañsat emi kaçabı,
Tapançanı çekesine takadı.
«Tokto, pañsat, emi kayda kaçasıñ?
Dem alsañçı kaçıp jürüp çarçadıñ!
Tur uşunday, öydö kötör koluñdu...
Munu körgün, kıymıldasañ atamın!».

BÜTKÖNÜ UŞUL TAR ZAMAN

Arstanbek baş, askerlerdin baarı da
Jakın kelip çoñ Çartaktın janına,
Kalgan ele Aydarbekti kütüşüp,
Arık boylop sıyra çıkkan talına.
Daldalanıp turgan ele bardıgı,
Öböktöşüp attarının jalına.
Aydar jetti tañ kokustan atkanday
Tura kaldı Arstanbekke bet mañday...
— Orundaldı tapşırmañız berilgen:
Karmap keldim uktap jatkan jerinen!
Keldi mına özü dagı kor başı,
Karap körüñ taanısañız öñünön!
Basmaçının ketkeni uşul argası,
Ajıraştı işenişken «beginen».
Erteñ kelip kalgandarı jaraşat
Kelbegender birden jitip taraşat...
— Eç maksatsız kaçıp jürgön jarabayt,
Korkpogula — çıçkan murdu kanabayt...
Pañsat koldo... Emi bizdin ökümöt
Kalganıñdı künöölüü dep sanabayt,
Kelip erteñ jaraşpagan ökünöt.
Keldi zaman: el jeñişti mayramdayt»
Mından başka art jagına bul kattın
Buyruk jazıp möörün bastım pañsattın:
«Köptön beri jardam bolboy eç kaydan
Künü-tünü kaçıp jürüp ketti aylam.
Jeñiş bolboyt, kaldı ümütüm üzülüp,
Eç paydasız keregi emne tögüp kan.
Buyruk kılam jaraşkıla büt kelip:
Bolşevikter öltürüşpöyt, kalat jan.»
Kolun koydu: «Amanıñar silerdin»...
Kolgo tüşkön çasovoydon jiberdim.
Mamarasul ubadasın aktadı:
Tün içinde jol baştadı, kaytpadı,
Karap turgan ajalga da jiberdim —
Bardı tüp-tüz, korkup kayra tartpadı,
Emi munu basmaçı dep aytat kim,
Tuura çıktı munun bardık aytkanı.
Süyüngöndön Arstanbektin közünön
Jaş ırgıdı, öptü Aydardın betinen:
«Bizge da attı Rossiyde atkan tañ,
Küygönü uşul beşenede kavhar şam!
Bütkönü uşul ordu, tübü jok bolup
Bizdin akın Ötö jazgan tar zaman.
Kara bulut, muzdak jamgır küz öttü,
Izgaarı küç ak kar, kök muz kış ketti,
Darıyaga ördök menen kaz konup,
Irçı bulbul bakta sayrar jaz jetti.
Kün çıga elek jañı gana tañ atıp,
Namaz okup meçit jaktan el kaytıp
Jatkan kezde basmaçılar kelişti,
Mıltıktarın oozun tömön karatıp.
Jañıldık dep közdün jaşın tögüştü,
Kaçıp jürüp kalgan belem jadaşıp!..
Arstan turup buyruk kıldı: «toy bolsun,
Erikkender ulak tartsın, oynosun».
Kıştaktagı kara bakka el toldu,
Jaş karısı kalbay tügöl toptoldu.
Jumuş iştep bir birinen talaşıp
Biri ot jaksa, biri jıgıp koy soydu.
Tam artınan moynun sozup karaşıp
Kızdar jürdü sınaganday bozoydu.
Arı, beri jetelendi külüktör,
Atın tokup şaşıp jattı jigitter.

BAATIRIM

Kız-kelinder kirip-çıgıp tınışpay,
Biri süylöp ekinçisi uguşpay,
Ayttan beter şaraktaşıp basışat,
Sabır kılıp bir orunda turuşpay.
Terezege gül koyuşup jatışat
Öñçöy suluu: çolpon jıldız tolgon ay!..
Japtı stoldu dastorkondu jetkirip,
Koyup jattı türdüü daamdı keltirip.
Jarı kelip jaş baladay süyünüp,
Kımça beli tal çıbıktay iyilip,
Jaraşıktuu köz üstündö eki kaş
Kalam menen sızgan öñdüü çiyilip.
Köñül açık tıyılganday közdön jaş,
Bir bölmödö toy kiyimin kiyinip,
Şaşıp jattı küzgü aldında Aydaykan,
Kün nur çaçıp öz üyündö atıp tañ!
«Boldu go» dep moynun burup karadı:
— Körçü, Aydarbek, köñülüñö jagambı?
Uşul boydon koysom kantet çaçımdı?
Jılt-jılt etti kulagında sabagı.
— Jagat! — dedi... Burkuratıp atırdı,
Kirip keldi Bektubaydın ayalı:
— Bol kızıke! Baarı dayar, el keldi.
Çıksın deşip kütüp turat silerdi.
Toktolboston kayra çıktı bölmödön,
Kişige okşoş kaygı tartıp körbögön.
Özünçö ele köñülü çak, Bektubay
Çıkkanbı oydon tüş sıyaktuu bir körgön.
Dedi Aydarbek: «Mınça külöt — ıljañdayt?
Oynop-külüp ketet belem ölbögön?»
— Jana kelgen kireçige jagınıp
Jatat jeñeñ, tiemin dep kamınıp.
— Unuttuñbu: «al, kuday!» — dep aytkanın?
— Men dagı ele saga tiyip jatamın.
Sen dagı estebesten ölgönünü:
Bir tuugan, dos, andan kalsa atañdın,
Jalganbı, aytçı, meni alganı kelgeniñ?
Biz gana emes, bardıgı uşul adamdın».
Birge çıgıp el aldına kelişti,
Başın iyip kız el menen körüştü.
— Bolor deymin baştay bersek kütpöy kep,
İşi çıgıp kalgan belem Arstanbek?
Anı kütsök olturabız jaldırap,
Kapa bolboyt, antkeni, özü keç kelet.
Kötörülsün eki jaştın köñülü,
Bal şiredey tattuu bolsun ömürü!
Kana emese, kötörgülö içeli,
Oynop, külüp ötkörölü keçeni.
Kötörüştü çöyçöktörün jabılıp,
Ulam jañı süylööçülör tabılıp:
Ömür, taalay tilep jattı jaştarga
Çıpıldadı alakandar çabılıp.
Birin-biri türtüp jattı kaptalga,
Biri türtüp, söz aytalbay jañılıp,
Olturgandın barı tegiz katkırdı...
«Sen kıykır!» — dep birin-biri şaştırdı.
«Açuu! Açuu! Açuu!» deşip çuuldaştı...
Adegende eköönü teñ sür bastı.
Anan kayra el aytkanga könüştü,
Birin-biri jaljıldaşıp karaştı,
Eki asıl jaş birin biri öbüştü.
Eki jaş tal aykalışıp jaraştı!..
Biröö ayttı jırgay tüşkön emeçe:
— Bolor emes: «Açuu! Açuu!» debese.
Kızıgan el sarmerdenge ötköndö,
Ir kezegi kızdar jakka ötköndö,
Kız ırdabay jerdi karap kızarıp,
Söz jogolup oygo kirbey eç nerse,
«Bol karındaş, oturçu emes uyalıp,
Karap kaldık, ırdap jiber!» — deşkender...
Salam aytıp kirip keldi Arstanbek
«Jaş kurbular, kuttuu bolsun keçe» dep.
— Baatır Aydar, otton kayra tartpadıñ,
Bet aldıñdan ajıdaar çıksa kaçpadıñ,
Sıylanıpsıñ: kelet orden «Kızıl Tuu»
Kuttuktaymın, keldi mına aytkanım!
Kuttuktaşıp eldin baarı kol sundu...
Öydö turup özü süygön arstandın
Kökürögün başın jölöp akırın
Jal-jal karap Ayday ayttı: «Baatırım!».