Keşe Qadere

Çallı Başına yübileyga çakırdılar. Avılnıñ şäp mehanizatorı Räis Nurgatinga 60 yäş tula ikän. Armiyä saflarında hezmät itügä kitkän öç yılın sanamaganda, ille yılga yakın gomeren tugan avılına bagışlagan krestyannarnıñ berse ul. Avılnı tämam tarkaludan, taraludan näq menä alar saklap tora älegä. Beraz kupşırak äytelsä dä, asılda dörese şul.

Hucalık citäkçeläre alışınıp kilä-kitä tordı, mulla kuşkan atı Räis bulsa da, haman “kara” eştän, üz hönäre mäşäqatlärennän buşamadı. Härkayda hacäte çıktı anıñ. Ul utırmagan berär traktor kaldımı ikän? DT-54, DT-74, “Belarus”lar, tagın ällä nindiläre. Menä bu soñgı “Belarus”nı yegerme yıl çaması yörtkän. Avıl halkı nihätle “caylı”, “kamfurt”lı ikänen yahşı beläder älege traktornıñ. Çatnama kışkı suıklarda kar bazında utırgan sıman, cäyen çül esselegendä milär kaynaganday bula. Räisneñ şul “cähännäm arbası”na utırıp basu-kırlarnı gizgän yulın suzıp isäpläsäñ, ayga qadär citär ide, billähi...

Şundıy möhtäräm mehanizatornıñ olı mäclese böten halık, mir aldında mädäniyät yortında uzaçagın küzdä totıp, süz birsälär, änä şulayrak söylärgä dip telemne dä çarlap bargan idem avılga. Elegräk, kolhoz niçek kenä yarlı, fäqıyr bulmasın, hezmät veterannarın pensiyägä bik zurlap, zatlı, kıymmätle büläk-mazar tapşırıp ozata torgannar ide läbasa. Hätta ozak yıllar idarä itä-itä “can dustına” äverelgän, inde üze kebek ğamäldän sızılırga torgan tehnikasına qadär büläk itep. Üsep kilüçe buınnarga da ürnäk bulsınga eşlängän näticäle çara... Kızganıç, Çallı Başına barıp töşkäç, şundıy çaklarnı iskä töşerep hıyallanıp aluım gına bulgan ikän. Kümäk hucalıklarnıñ küptän can täslim kıluın onıtıbrak cibärgänmen. Häzer biredä ifrat bay, gayrätle “Vamin-Tatarstan” agrofirması hakimlek itä. Yaña Çişmä rayonınıñ Şahmay, Tubılgı Tau, Ütämeş kebek sigezläp ere avılın berläşterä, dilär. Şuşı avıldan gına da miras bulıp 5 meñ gektarlap cir küçkän elektäge “Alga” kolhozınnan. üz veterannarın, zurdan kubıp tantanalı töstä dimim, beraz yünleräk itep ozatırga mömkinlekläre yuk mikänni? Kotlau süzläre yazılgan berär “ätkritkä”-mazar tottırsalar da, bu qadär räncemäs ide keşe küñele. Yugıysä agrofirma başlıgı Gomär Söläymanov açık küñelle citäkçe didelär. Kazandagı investor türälär boyırıgınnan başka gına nindider cılı täbrikläü süzläre äytergä cörät itmägänder inde.

Mäclese barıber yämle, istä kalırlık buldı Räis Nurmöhämmät ulınıñ. Cıyılgan kunaklar yübilyar isemenä maktau süzlären yaudırıp kına tordılar. Alay da yort hucasınıñ küzlärendä – sagış, moñsulık. Karaşı äledän-äle işegaldında moñayıp torgan, üze belän iskergän, “kartaygan” traktorga töşkäli. Yuk, pensiyägä kitü gamennän genä tügel bu. “Anı üzeñä büläk itmädelär inde... Häzer sinnän soñ anda kem eşläyäçäk?” – dip soradım. “Kem belgän inde anı? Monısınnan başka da ällä nikadär traktor iç avılda. Eşläüçeläre genä yuk”, – dip cavapladı ul, ärnep. “Niçek eşläsennär, rätläp tülämägäç”, – dip süzgä kuşıldı avıl aksakalı Hizbulla aga Kälimullin. Abau, küp avılda ir-yegetlär tehnika citeşmäüdän tilmerä, ä biredäge yegermeläp traktornıñ kaysısına yörtüçe tabılmıy, imeş. Hezmät hakın vakıtında birmiçä yödätälär ikän. Közen küpmeder tülägännär dä, şunıñ belän vässälam. “Anda da yartılaş naturalata, mayonez, sır işe ütmäs tovar belän kapladılar”, – dide tagın berse. “Äle anısına rähmät digen, sötlätä tüläsälär, nişlärseñ”, – dip törtterde avızına şaytan tökergäne. Yübilyar belän dä älegä soñgı isäp-hisap yasalmagan ikän. Kemneñder pensiyägä kitüendä kemneñ eşe bar soñ kanturda? Şulay ğadätkä kerep bara inde, tege zamannarda “hezmät keşeseneñ qadere” turında het täkrarlap torsalar da, häzerge väzgıyättä olıgaygan keşeneñ qadere kitä, aña hörmät-ihtiram betä bugay. Änä mäclestä yırak kaladan kaytkan beräü: “Kottedcım mafiozniklar poselogında, snabcenets bulıp eşlädem bit”, – dip masayıp utıra, şunıñ belän gorurlana. ”Fälän yazuçı, yäisä tögän artist belän yänäşä yäşim”, – dimi ul. Tiräsendäge yäş-cilkençäk, avızın açıp, soklanıp şunı tıñlıy, aña kızıga. Zamana cilläreneñ kaya taba iskänen sizäsezme, cämäğat? Busı da keşe qadere, bügenge avılda kemneñ däräcäse barlıgı, bazarı nindilege turında. Tege şomarıp bayıgan adämnär kön batırına äverelep bette tügelme soñ häzer avılda?.. Şulay ikän, tormışta kıyblasın döres bilgeläsennär öçen, urtak mänfäğatlärne östen kuygan Räis Nurgatinday uñgan, tıynak, namuslı zamandaşlarınnan ürnäk alsınnar öçen kiräk ul pensiyägä kitüçelärne layıklı töstä ozatular.