Akar küzem yäşe...

"Akar küzem yäşe..."*

İlyahi, pärdäi kütär küzemdän,
Ki firak idäm1 döneme2 köndezemdän...

...İlyahi, möbtälya kaldım3, älem dot4,
Ki bäña hiç mädäd yuk känd-üzemdän5.

Niçä kem gaciz gayb-yazıgıma,
Bakaräm köll, bizaräm bän üzemdän6.

Yanar eçem firak, häsrät ilä,
Akar küzem yäşe "ah" süzemdän.

Gomer kiçde täläfdä,-kani hasıyl7
Bu kış, yaz, yäemdän, közemdäy?..

...Çö(n) tugrı yul varımızım kürärlär8,
Bu halık oyımaz9 bäña, kaçar tözemdän.

Yarañlar ilegen çuk kürmeşbez,
Väli hiç kürmäde bonlar bezemdän10.

Ägär bän didegeme dota belsäm,
Dähilär11 hat ala ide här süzemdän.

Süzendän ayırugı yiyga bel ide,
Kamal Ömmi kiçä belsä üzemdän.

Hodavändä, bu ildä vä ul ildä,
Ayırma bän kolıy kalavızımdan12.

"...Kundı, kiçde"

Bu yir üzrä13 niçä han kundı, kiçde14,
Ki han üzrä15 niçä han kundı, kiçde.

Bu dönya ber köhel kar(yı)bansaraydır16,
Ki niçä dörle karban kundı, kiçde.

Bu övdä17 çön dähi bez ber kunagız18,
Ki monda niçä mihman19 kundı, kiçde.

Dükäli20 huca, kol, bay, yuhsıl21,
Giday22, şah yeksan23 kundı, kiçde.

Kamusı aglayu24 kilde vä küçde,
Äyt: kankısı händan25 kundı, kiçde?!

İ niçä natävan ilä tävana26,
Niçä dana27 vä nadan kundı, kiçde.

Bu cömlä halkı28 ber-ber näübät ilä
On itde bu degermän, kundı, kiçde.

Bu bazar eçrä härbere mätagın29
Satubän30 kordı dökyan31, kundı, kiçde.

Bu zährä hiç bere bulmadı tiryak32,
Bu şährä33 niçä ağyan34 kundı, kiçde...

...Cihani hökmenä mähküm idänlär35,
Äcäl hökmenä färman, kundı, kiçde...

...Kani ul Adäm, Hauva, ki äüväl
Bu mölkä kilde göryan36, kundı, kiçde.

Kani Nuh, Hälil, İshak, Yağkub,
Ya Yosıf-mahe Kängan?! – Kundı, kiçde...

...Kani İdris ya Gıysa ibne Märyam,
Dähi Musa ibne Gıymran37?!-Kundı, kiçde...

...Kani İskändär, Käsri vä Kaysar38,
Niçä fäğfur39, hakan40 kundı, kiçde...

...Bu tac-tähtä härgiz gorrä ulmañ41, –
Ki niçä şah, soltan kundı, kiçde...

...Bu mäydan(n)ı totmadı bere hiç,
U(l) cömlä pählevanan42 kundı, kiçde...

...Kamal Ömmi cähanä gorrä ulma,
Çö(n) säneñ biki çändan kundı, kiçde43...
* Kitabe Ömmi Kamal. – Kazan: 1897. – 73, 78-79 b.
1 Firak idäm – ayıram.
2 Döneme – tönemne.
3 Möbtälya kaldım – avır häldä kaldım.
4 Älem dot – kulımnı tot; yärdäm it.
5 "Miña hiç yärdäm yuk üz – üzemnän".
6 "Tämam kararsız (ihtıyarsız), yödägän min üzemnän"
7 "Gomer yukka uzdı, – närsä taptım?"
8 "...Tugrı yuldan barganımnı kürerlär".
9 Oyımaz – monda: ise kitmäs, iyärmäs.
10 "Bez (üzebez) duslar kulın (yärdämen) küp kürdek,
Ämma alar bezdän hiç (igelek) kürmäde".
11 Dähilär – üzgälär.
12 "Ayırma min (bu) kolıñnı yul kürsätüçemnän".
13 Yir üzrä – cir östendä (yözendä).
14 Kiçde – "tege dönyaga kitte" mäğnäsendä.
15 Han üzrä – mämläkätkä.
16 "Bu dönya – ber iske kärvansaraydır" (kunak yortı).
17 Övdä – öydä.
18 Kunagız – kunakbız; kunabız.
19 Mihman – kunak.
20 Dükäli – nikadär.
21 Yuhsıl – yuksıl.
22 Giday – fäqıyr, yarlı.
23 Yeksan – berdäy; ber törle räveştä.
24 Kamusı aglayu – hämmäse yılap.
25 "Äyt: kaysısı şat bulıp..."
26 "İ niçä köçsez belän köçle (kuät iyäse)".
27 Dana – belemle, belem iyäse.
28 Cömlä halkı – barlık halıknı.
29 Mätagın – äyberen, malın.
30 Satubän – satıp; satar öçen.
31 Dökyan – kibet.
32 "Bu aguga hiç bulmadı anı beterä torgan däva" (protivoyadiye).
33 Şährä – şähärgä.
34 Ağyan – bay; zatlı.
35 Mähküm idänlär – hökem itelgännär.
36 "Bu patşalıkka kilde yalangaç..."
37 Biredä dini-mifologik zatlar sanala.
38 "Kayda Aleksandr (Makedonskiy), Hösräü vä Tsezar".
39 Fäğfur – Kıtay imperatorı.
40 Hakan – törki, mongol halıklarınıñ imperatorı; kagan.
41 "Bu tac – tähetkä hiç aldanma (käpräymä)".
42 "Ul barlık pählevannardan..."
43 "Ömmi Kamal cihanga aldanma,
Çönki (ul) sineñ kebek niçälärdän kaldı..."