Qart Menän Diñgez



Qart
menän diñgez



 



Gölsirä
Ğizzatullina tärcemähe



 



Qart
kämähe menän yapa-yañğız Golfstrimda
balıq qarmaqlay ine. Bına hikhän dürt
kön inde ul diñgezgä sığa, tik älegäsä
ber balıq ta tota alğanı yuq. Täüge qırq
köndä unıñ menän bergä ber malay buldı.
Ämmä kön hayın buş qul menän qaytqas,
ata-äsähe malayğa, qart häzer
salao,
yäğni, dalanhız, tine häm diñgezgä ikense
kämälä sığırğa quştı. Isınlap ta, ul
kämä täüge aznala uq ös yılle balıq alıp
qayttı.



Qarttıñ
kön dä qoro qul menän qaytıuın küreü
malayğa ifrat qıyın ine. Şuğa kürä ul,
yar buyına töşöp, qarttıñ kämähenän
bagor, yılkän, garpun keüyek nämälärze
kütäreşep alıp menä. Qırqmaha-qırq
yırenän yamau halınğan kinder yılkän,
maçtağa uralğas, huğış mayzanında
tar-mar itelgän ğäskärzeñ bayrağın
häterlätä.



Balıqsı
qart — ütä yabıq häm tauşalğan keşe.
Muyının tärän-tärän yıyırsıq basqan,
yañağın qızğılt taptar qaplağan. Könyaq
okeanı östöndä sağılğan qoyaş nurzarınan
azğan bıl taptar qarttıñ yañağınan alıp
muyınına tiklem huzılğan.



Qulında
zur balıqtı tartıp sığarğanda yıp qırqqan
yaralarzıñ tärän yöyzäre belenep tora.
Yañıları kürenmäy äle. Ä iskeläre ällä
qasan kipkän süldäge
 yır
yarıqtarı keüyek. Küzzärenän başqa bötä
yırzäre lä tuzğan qarttıñ. Ä küzzäre ihä,
has ta diñgez keüyek, zäp-zäñgär bulıp
qayğı-häsrätkä bireşmäysä qalğan.



Santyago,
— tine uğa malay, priçalda torğan kämä
yanınan yar buyındağı yul buylap ikäüläşep
öskä kütärelgändä. — Min yänä hineñ
menän diñgezgä sığa alam. Bez azıraq
aqsa eşlänek inde.



Qart
malayzı balıqsılıqqa öyrätkäyne. Malay
unı bik yarata ine.



Yuq,
— tine qart. — Hin bähetle kämägä
eläkteñ. Qal şunda.



Hätereñdäme,
hin ber yıldı hikhän yıte kön buyı diñgezgä
sığıp ber nämä lä tota almanıñ, unan huñ
bez ös azna buyı kön hayın ber zur balıq
alıp qayttıq.



İsemdä,
— tine qart. — hin bit miñä ışanmağan
ösön kitmäneñ, min bını yaqşı añlayım.



Atayım
quştı bit. Ä min malay ğına äle, unıñ
hüzen tıñlarğa teyışmen.



Beläm,
— tine qart. — Şunhız yaramay.



Ä
ul hiñä bik ışanıp yıtmäy.



Eyı,
— tine qart. — Ä bına bez ışanabız.
Dörösmö?



Älbittä.
Teläyheñme, min Terrasala hine hıra
menän hıylayım. Äyberzärze şunan alıp
barırbız.



Äyzä
huñ, — tine qart. — Balıqsı balıqsını
hıylarğa teläy ikän...



Ular
Terrasağa inep ultırzı. Balıqsılarzıñ
kübehe qarttan kölhä lä, unıñ bığa hätere
qalmay. Ä ölkäneräk balıqsılar, qarttı
yällähälär zä, toyğoların yözzärenä
sığarmayzar, köndärzeñ nisek bulırı,
hıu ağımı, qarmaq yıben nindäy täränlekkä
töşöröüzäre, diñgezzäge häldär haqında
höyläşälär. Bıl köndä käseptäre uñışlı
bulğandarı, inde qaytıp, totqan
marlindarınıñ estären tazartqandar,
ikeşär ozon taqtağa arqırı halıp, taqta
baştarınan ikeşär keşe kütärep, balıq
kelätenä taşıyzar. Unan balıqtı
refriceratorza Gavanağa bazarğa alıp
kitäsäktär.



Akula
totqan keşelär ihä üz tabıştarın diñgez
qultığınıñ ikense yağındağı akula
eşkärteü zavodına tapşıra. Unda akula
tüşkälären sılbırzarğa asıp bauırzarın
alalar, yözgöstären kisep, tirehen
tunayzar. Ä iten, tozlar ösön, yoqa
kisäktärgä telgeläyzär.



Könsığıştan
iskän yıl akula fabrikahınan hasıq yıs
alıp kilä. Tik bögön ul yıs hizelmäy,
sönki yıl tönyaqqa küste, unan tındı.
Terrasala qoyaşlı häm rähät ine.



Santyago,
— tip öndäşte malay.



Äü,
— tine qart. Ul üzeneñ hırlı stakanına
qarap küptän ütkän köndärze isenä töşörä
ine.



İrtägälekkä
hiñä sardina totam, yäme?



Borsolma.
Hin bar, beysbol uyna. Min üzem dä işkäk
işä alam äle. Yätmäne taşlarğa Rodcelio
yar­zam iter.



Yuq,
miñä röhsät it. Hineñ menän balıqqa
sığırğa yaramağas, ismaham, beräy yarzamım
teyhen.



Hıra
menän hıylanıñ bit, — tine qart. — Hin
häzer yıtkän yıgetheñ bit inde.



Hin
täüge tapqır diñgezgä alıp sıqqanda,
miñä nisä yäş ine?



 Biş. Hin şunda saq isän qaldıñ. Min höyräp sığarğan balıq kämäne selpärämä kilterä yazzı,häterläyheñme?



 Häterlämäy ni! Qoyroğo menän bärep ultırğıstı vatqas, hin unı küsägeñ menän tuqmanıñ. Ä minekämä moronona  yıüyeş auzar östönä bırğanıñ. Kämä der helkenä, hineñ küsägeñ ağas qırqqandarı keüyektuqılday, tirä-yaqta uqşıtqıs qan yıse.



Isınlap
ta
bılarzıñ
bötähen

isläyheñme,
ällä
huñınan
min
höylänemme?



Mine
diñgezgä
alıp
sıqqan
täüge
köndän
alıp
barıhı
la
häteremdä.



Qart
uğa
qoyaşqa
qızarıp
şeşmäklängän
ışanıusan
küzzäre
menän
yaratıp
qaranı.



Ägär

mineñ
ulım
bulhañ,
hine
äle
üzem
menän
alırğa
täüäkkällär
inem.
Tik
hineñ
atayıñ
menän
äsäyıñ
bar,
tabışlı
kämägä

eläkteñ.



Şulay
za min hiñä sardina totayım äle. Dürt
maymıstı qayzan alırğa la beläm.



Bögöngöläre
lä bar äle. Min ularzı tozlo yäşnikkä
halıp quyğaynım.



Min
hiñä tağı d ürtte alıp kiläm.



Berze,
— tip qarşı töştö qart.



Ul
bılay za kiläsäkkä ömötön dä, ışanısın
da yuğaltmay torğaynı, äle ihä malayzıñ
hüzzäre qarttıñ küñelen tağı la kütärep
yıbärze, äyterheñ dä diñgezzän saf yıl
isep quyzı.



İkene,
— tine malay.



 Yarar, ikene,
 tip rizalaşırğa mäcbür buldı qart.
 Ä hin ularzı beräy yırzän säldermäneñme?



Käräk
bulha sälderer zä inem. Tik min ularzı
hatıp aldım.



Rähmät,
— tine qart.



Üz
hälenä qasan küngäne turahında uylar
ösön ul artıq häylähez ine. Ämmä keşelek
bahahın yuğalttır-may ğına qartlıq
kündämlege kilgänen belä ine ul.



Ağım
üzgärmähä kön häybät bulasaq, — tine
qart.



Hin
balıqtı qayhı yırzäräk totmaqsıhıñ?



Yarzan
alıstaraq, ä yıl üzgärgäs qaytırmın. Tañ
atqansı uq sığam.



Mineñ
hucanı la alısqaraq kitergä ögötlärgä
käräk. Hiñä ğälämät zur balıq eläkhä,
bez yarzam iterbez.



 Hineke yarzan alıs kitergä yaratmay.



 Eyı,
 tine malay.
 Tik min ul kürä almağan beräy nämäne  äytäyık, aqsarlaqtarzı kürgänbulırmın da, şunda barırğa öndärmen. Şul saqta unı altın täñkäle makrel artınan alısqaraq kitergääürätep bulasaq.



Küzzäre
şulay nasar küräme ni?



Bötönläy
tiyerlek huqırayzı.



Ğäcäp.
Ul bit göbörgäyıl artınan yörömäne. Küz
kübehensä şunan nasarlana.



Ä
bına hin nisämä yıl buyı Moskit yarına
göbörgäyıl totorğa yörögänheñ, şulay
za küzeñ yaqşı kürä.



Min
bit yabay qart tüg style=yıl.



Ä
bik zur balıq eläkhä, kösöñ yıterme huñ?



Yıter,
tip uylayım. Bınday saqta hikmät köstä
tügel, tahılda.



Äyzä
äyberzäreñde alıp qaytayıq. Azaq min
yätmä alıp sardina totorğa kitermen.



Ular
kämäläge äyberzärze yıyıp alıp sıqtı.
Qart maçtanı yaurınına haldı, malay haplı
garpun, bagor menän qarmaq bauzarı
halınğan äryäne kütärze. Zur balıqtı
tartıp sığarğanda huğıp miñrätä torğan
küsäk menän yım hauıtı kämälä qaldı.
Bildäle, qarttıñ äyberzärenä teyırgä
ber kemdeñ dä qulı barmas ine. Şulay za
yılkän menän qarmaq bauzarın tañğı ısıqta
yıüyeşlänmähen ösön alıp qaytıp quyıu
yaqşıraq. Qart äyberzärenä ber kemdeñ
dä teymä-yäsägenä ışanha la, bagor,
garpun keüyek nämälären alıp qaytıp
quyıuzı qulayıraq kürä.



Huqmaq
buylap mendelär zä şar asıq işektän
qarttıñ alasığına indelär. Qart yılkän
uralğan maçtanı stenağa höyäne. Malay
za alıp kilgän äyberzären şunda quyzı.
Korol palmahı yaprağınan (bıl yaqtarza
unı
 guano tip
atayzar) halınğan bıl ala­sıqtıñ äse
maçta hıyırlıq qına ine. Ber timer
ka­rauatı, östäle häm ultırğısı bar,
urtala yır izängä bäläkäs kenä utyaqqıs
qazılğan. Süsle yapraqtarzan qısıp
halınğan horğolt-körän stenalarğa «Alla
yöräge» häm «
Santa Maria del Cobre»
hürättäre elengän. Bıl räsemdär qarttıñ
qatınınan qalğan. Qasandır stenala
qatınınıñ üzeneñ töslö fotohı la elenep
tora torğaynı; tik huñınan qart unı
yäşerep quyzı, sönki gel küz aldında
torouı nıq boloqhota ine. Häzer foto
möyöştäge käştälä taza küldäk astında
yata.



Santyago,
kiske aşqa nimäñ bar? — tip horanı malay.



Balıq
menän ber hauıt harı dögö. Aşağıñ kiläme?



Yuq,
öyzä aşarmın. Ut toqandırayımmı?



Käräkmäy.
Toraraq üzem yandırırmın. Bälki, dögönö
bılay ğına, halqın kileş aşarmın.



Yätmäne
alayımmı?



Al,
al.



Dörösön
äytkändä, ber nindäy zä yätmä yuq ine.
Yätmäneñ küptän hatılğanın malay yaqşı
häterläy. Ämmä ikehe lä unı bar tip
hanay. Qarttıñ aşarına dögölö balığı
la yuq, malay bını la belä.



Nikhän
biş — bähetle han, — tine qart. — Ägär
zä irtägä meñ funt tartqan balıq totham,
nişläybez?



Min
yätmäne alıp sardina totorğa barıp
kiläyım. Hin ber az tuphala ultırıp tor,
unda qoyaş sıuaqlay.



Yarar.
Min kisäge gäzitte qaraştıra toram.
Beysbol turahında uqırmın.



Malay
unıñ gäzite ısınlap ta barmı, ällä bınıhı
la uyzırmamı, tip uylauğa, qart karauat
astınan nindäyzer gäzit tartıp sığarzı.



Miñä
unı şarap kibetendä Periko birze, — tip
añlattı ul.



Min
sardina totop kiläm. Üzemdeken dä,
hine-kelärze lä bergä bozğa halıp toram.
İrtänsäk büleşerbez. Qaytqas, miñä
beysbol turahında höylärheñ, yäme.



«Yankizar»
yıñelergä teyış tügel.



Klivlendtıñ
«İndeetstar»ı dömbäslämähä inde!



Qurqma,
ulım. Böyök Di Madcionı iseñä töşör.



Min
«İndeetstar»zan ğına tügel, Detroyttıñ
«Yulbarıstar»ınan da qurqam.



Bılay
barha, hin tizzän Tsintsinnatizıñ «Qızıl
tänlelär»yınän dä, Çikagonıñ «Aq
oyoqtar»ınan da şörläy başlamagayıñ.



Gäzit
uqı la, urap kilgäs, miñä höylärheñ!



Ällä
hikhän biş hanı bulğan lotereya biletı
hatıp alayıqmı? İrtägä bit hikhän bişense
kön.



Niñä
almasqa? — tine malay. — Bälki, hikhän
yıte hanlını alhaq yaqşıraq bulır? Ütkän
yulı hikhän yıte kön bulğaynı bit.



Ber
nimä lä ike tapqır qabatlanmay. Ä hin
hikhän biş hanlı bilet ala alırhıñmı?



Horarmın.



Ber
märtäbä genä uynay torğanın. İke dollar
yarım torğanın. Kemdän burısqa alıp
torayıq ikän?



Unıhı
vaq mäsälä! İke yarım dollarzı min telähä
kemdän horap tora alam.



Horauın
min dä horar inem, tik burısqa in­mäskä
tırışam. Täüzä üteskä horayhıñ, unan —
häyır...



Qara
unı, qart, halqın aldıra kürmä. Tışta
sentyabr ikänen onotma.



Sentyabrzä
ere balıq kilä. May ayında balıqtı kem
dä tota ul...



Yarar,
min sardina totorğa kittem, — tine
malay.



Malay
qaytqanda, qoyaş bayığaynı inde. Qart
ultırğısında kileş yoqlap kitkän. Malay,
karauat östöndäge iske haldat odeyalın
alıp, qartqa yaptı. İnde ölkän bulıuına
qaramastan, qarttıñ yaurındarı kiñ,
qeüätle, muyını la köslö ine. Başın eyıp
yoqlağanğa kürä, muyınındağı yıyırsıqtarı
la yazılğan. Qarttıñ küldäge lä, näq
yılkäne keüyek ük, yamau östönä yamau halınıp,
törlöhö törlö vaqıtta uñğanğa, qorama
yurğan töslö. Şulay za unıñ yıyırsıqlı
yözö ütä qart kürenä, küze yomoq bulğanğa,
hatta yänhez keüyek. Ul tubığına töşkän
gäziten, yıl osormahın ösön, terhäge
menän qısqan. Ayaqtarı yalanğas.



Malay
unı uyatırğa qıymayınsa sığıp kitte. Ber
azzan kire äylänep kilde, tik qart haman
da yoqlay ine äle.



Santyago,
uyan äle! — Malay qulı menän qarttıñ
tubığına qağıldı.



Qart
küzzären astı, isenä kilä almağanday,
ber kilke öndäşmäy torzo. Unan yılmayıp
quyzı.



Hin
nimä alıp kildeñ?



Aşarğa.
Häzer aşaybız.



Mineñ
ällä ni aşağım da kilmäy.



Äyzä
aşayıq. As köyö balıqqa barıp bulmay.



Tura
kilgeläne, — tine qart urınınan quzğalıp.
Ul gäziten bökläp, odeyalın töröp quyzı.



Odeyalıñdı
yaurınıñdan alma, — tine malay.



Üzem
isän saqta, hiñä as köyönsä balıqqa
sığırğa irek birmäm.



Ulayha,
üzeñde haqla la mömkin tiklem ozağıraq
yäşä, — tine qart. — Nimä aşaybız?



Dögö
menän qara borsaq, qurılğan banan häm
bıqtırılğan hıyır ite.



Malay
azıqtı Terrasalağı restorandan timer
hauıttarğa halıp alıp kilgäyne. Ä sänske,
qalaq, bısaqtarzı här berehen qağız
salfetkağa töröp, kesähenä halğan.



Hiñä
bılarzı kem birze?



Martin,
restoran hucahı.



Uğa
rähmät äytergä käräk bulır.



Borsolma,
min äyttem inde, — tine malay.



Zur
balıq qapqas, iñ itläs yıren uğa birermen,
 
tine qart.



Ul
bezgä berense tapqır ğına izgelek
eşlämäy.



Eyı,
berense tapqır ğına tügel.



Ulayha,
itle yıre genä az bulır. Ul bezgä küp
yarzam itte.



Bögön
bına hıra la birze.



Min
konservalağı hıranı nığıraq yaratam.



Beläm.
Tik bögön ul şeşälehen birze. Buşağas,
şeşälären kire alıp barırmın.



Rähmät
inde hiñä. Äyzä aşayıq.



Min
hiñä küptän inde aşa, tip tılqıyım, —
tip yaratıp qına bitärläne unı malay. —
Hineñ östäl artına ultırğanıñdı kötäm,
rizıq hıuınmahın ösön, hauıttarzıñ
qapqasın asmayım.



Äyzä
huñ. Miñä yıuınırğa käräk ine bit äle.



«Qayza
yıuınır ineñ ikän? — tip uylanı malay.
Hıualğısqa tiklem ike kvartal barırğa
käräk ine. — Uğa hıu, habın, yaqşı ğına
tastamal äzerläp quyırğa käräk. Nisek
min bıl haqta elegeräk uylamanım ikän?
Uğa yañı küldäk, qışqı kurtka, ayaq keyıme,
ber odeyal da käräk bulır».



İte
tämle, — tip maqtanı qart.



Miñä
beysbol turahında höylä äle.



Amerika
ligahında «Yankizar» yıñä tip äyttem bit
inde min hiñä.



Eyı,
tik bögön ularzıñ köräktären birzelär
bit.



Bınıhı
vaq mäsälä. Unıñ qarauı, böyök Di Madcio
yañınan bına tigän itep uynay başlağan.



Komandala
ul ber üze genä tügel bit.



Dörös.
Şulay za uyındı ul häl itä. Bruklin-dar
menän filadelfiyalar uynağan ikense
ligala tik bruklindarzıñ ğına ömötö
bar. Häyır, Dik Sayz
lyırzıñ
nisek uynağanın isläyheñme? Tegendä,
iske parkta uynağanda qayhılayıraq
huğa torğaynı ul.



Yuğarı
klass! Ul bötähenän dä alısqaraq bärä.



Unıñ
Terrasağa kilgäne hätereñdäme? Balıqqa
saqırğım kilgäyne lä, tik uñayhızlandım.
Hiñä quşqaynım, hin dä tartındıñ.



İsläyım.
Alyot bulğanmın. Bälki, ul riza bulır
ine. Ğümerlekkä istä qalır ine.



Bına
üzeñ menän böyök Di Madcionı diñgezgä
alıp sıqhañ ine ul, — tine qart. — Unıñ
atahı balıqsı bulğan, tizär. Kem belä,
bälki, ul üze lä bez
 zeñ
keüyek yarlı bulğandır äle, bergäläşep
balıqqa barıuzan baş tartmas ine.



 Ä
böyök Sayzlerzıñ atahı ber vaqıtta la
yarlı bulmağan. Ul mineñ yäştä ük ısın
komandalarza uynağan.



 Hineñ
yäşeñdä min yunga bulıp, yılkänle karapta
Afrikaga bara inem. Kistären arıslandarzıñ
yar buyına töşkänen kürä torğaynım.



 Köylägäyneñ
şul.



 Nimä
turahında höyläşäyık: Afrika haqındamı,
beysbolmı?



 Beysbol
turahında. Böyök Dcon Mak-Grou haqında
höylä äle.



 Ul
da elek bezzeñ Terrasağa ingeläy
torğaynı. Esep aldı nihä inde, totop
tıyıp bulmay ine. Ul beysbol menän ber
rättän sabış attarın da yarattı. Kesähendä
här vaqıt bäygelär programmahı yörötä,
qayhı atqa quyğanın telefon aşa äytä.



 Ul
şulay uq häybät trener za bulğan,
eyıme?
  tip
horanı malay.
  Atayım
äytä, ul donyalağı iñ böyök trener, ti.



 Sönki
ul unı başqalarğa qarağanda küberäk
kürgän. Ägär Dyuroşe la bezgä yıl hayın
kilhä, atayıñ unı donyalağı iñ böyök
trener tip isäplär ine.



 Ä
hineñsä iñ böyök trener kem? Lyukmı, ällä
Maik Gonsalesmı?



 Mineñsä,
ular ikehe lä ber-berehenä toroşlo.



 Ä
donyala iñ şäp balıqsı
  hin.



 Yuq,
min üzemdän ostaraq balıqsılarzı belä
inem.



 Que va!*  tine
malay ğäcäplänep.
  Yır
yözöndä yaqşı balıqsı küp, bına tigändäre
lä barzır. Ämmä hineñ keüyege ber qayza
la yuq.



 Rähmät.
Mine şulay zurlauıña şatmın. Tik miñä
artıq zur balıq qaba kürmähen, yuqha, bıl
uyıñdıñ üzgäreüye bar.



 Ägär
zä elekke kösöñ qalğan bulha, donyala
hin yıñä almaslıq balıq yuqtır.



 Bälki
kösöm üzem uylağanğa qarağanda kämeräkter.
Ämmä mineñ oholom bar, tüzemlegem dä
yıterlek.



 İnde
hin yatıp yoqla, irtägägä tiklem kös yıy.
Ä min hauıt-habanı alıp baram.



 span
style=Yarar. Tınıs yoqo. İrtägä hine üzem
uyatırmın.



 Hin
mineñ ösön uyatqıs säğät keüyek,
  tine
malay.



 Ä
mineñ uyatıusım
  qartlıq.
Ni ösön qarttar şulay irtä uyana? Qalğan
köndäre ozaqqaraq huzılhın ösönmö?



 Belmäyım,  tine
malay.
  Tik
şunı ğına äytä alam: yäştär ozaq ta,
tınıs ta yoqlay.



 Unıhın
min häterläyım,
  tine
qart.
  Hine
vaqıtında uyatırmın.



 Niñäler
tege hucamdıñ uyatqanın yaratmayım.
Äyterheñ, mineñ unan beräy yağım käm.



 Añlayım.



 Tınıs
yoqo, Santyago. Malay kitte. Ular ut
qabızmay ğına aşağaynı. Qarañğıla qart
salbarın sisep törzö, esenä gäziten
 tıqtı
la mendär urınına baş astına haldı. Unan
karauattağı qaq prucinağa tüşälgän
iske gäzit östönä yatıp, odeyalın börkände.



________________________________________



* Que va! (ucn.)  hin
nimä!



Ul
şunda uq yoqoğa taldı. Töşönä üsmer
sağında kürgän Afrikanıñ altın töslö
qomlo yar buyzarı inde. Küz sağıldırırlıq
ap-aq haylıqtar, tekä qayalar, beyık
qoñğort tauzar kürze. Ul tön hayın şulay
töşöndä Afrika yarzarına barıp sığa,
okean tulqındarınıñ şaulay-şaulay
urındağı halıqtıñ kämälären yarğa qağıuın
kürä, karaptağı humala menän süs yısen
toya, Afrikanıñ irtänge yıl kiltergän ese
tının hulay.



Ğäzättä
bına oşo hulış kileü menän ul uyana la
malayzı uyatırğa kitä. Ämmä bögön uğa
Afrika yıse bik irtä kilgändäy toyoldo.
Ul bınıñ töştä ikänen añlanı häm diñgez
sitenän aq qaya taştarınıñ hizeler-hizelmäs
kenä kütäreleüyen, unan Kanar utrauzarınıñ
gavan häm buhtaların kürer ösön yoqohon
dauam itte.



Häzer
unıñ töşönä dauıldar za, qatın-qızzar
za, zur balıqtar za, köräşeü-kös hınaşıuzar
za, qatı­nı la inmäy ine inde. Häzer
ul alıs ildärze, eñer qarañğılığında
yar buyında besäy balalarılay uynap
yatqan arıslan kötöyzären genä kürä.
Qart ularzı malayzı yaratqan keüyek yarata.
Tik malay üze ber vaqıtta la unıñ töşönä
kermäy ine.



Qart
yoqohonan qapıl ğına uyandı la asıq
qalğan işektän ayğa qaranı. Baş astındağı
salbarın alıp keyze.



İşek
aldına sıqqas yomoşon atqarzı la, malayzı
uyatırğa tip, tar yuldan öskä menep kitte.
İrtängehalqında ber az öşöttörä, tik
qart bınıñ tizzän uzasağın, işkäkkä
ultırğas bötönläy yılınasağın belä.



Malay
torğan yorttoñ işege asıq ine. Qart
yalanayaq yomşaq qına basıp öygä inde.
Malay alğı bülmälä karauatta yoqlay.
Qart ayzıñ zäğif yaqtıhında unı tiz
şäyläne. Yomşaq qına itep ayağınan totto
la uyanıp salqan äylängänse yıbärmäne.
Qart uğa baş qaqtı. Malay ultırğıstağı
salbarın alıp, ultırğan yırzän keyä
başlanı.



Qart
işek aldına sıqtı, malay uğa eyärze.
Qart haman nıqlap uyana almağan malayzı
yaurınınan qosaqlanı:



 Kiser
mine,
  tine.



 Que va!  tip
yauaplanı malay.
  İr
keşeneñ yazmışı şulay inde. Nişläyheñ.



Ular
asqa, qarttıñ alasığına yul totto. Qarañğı
bulıuğa qaramastan, yulda kämäläreneñ
maçtaların kütärgän keşelär baytaq
ine.



Alasıqqa
töşkäs, malay qarmaq yıptäre halınğan
kärzinde, garpun-bagorzarzı aldı, qart
yılkän uralğan maçtanı yaurınına haldı.



 Kofe
äsäheñme?
  tip
horanı malay.



 Täüzä
käräk-yaraqtı kämägä halayıq, şunan

eserbez.



Ular
balıqsılar ösön bik irtä asıla torğan
bäläkäy kafela känsir qalayzan kofe
este.



 Häybät
yoqlanıñmı, Santyago?
  tip
horanı malay. Yoqohonan haman bülengehe
kilmähä lä, ul bötönläy tiyerlek uyanğaynı
inde.



 Bik
yaqşı, Manolin. Bögön yulım uñırına ışanam.



 Min
dä,
  tine
malay.
  Häzer
min sardina menän maymıstarıñdı alıp
kiläm. Mineñ huca käräk-yaraqtarın üze
töşörä. Äyberzärenä başqalar teygände
yaratmay.



 Ä
bez hineñ menän ulay tügel. Min hiñä biş
yäşeñdän alıp qoramaldarzı yörötörgä
röhsät ittem.



 Beläm,  tine
malay.
  Kötöp
tor, min häzer kiläm. Tağı kofe es. Bezgä
bında üteskä birälär.



Malay
vaq taştar östönän yalanayaq atlap, yımgä
tigän balıqtarın alırğa hıuıtqısqa
kitte.



Qart
aşıqmay ğına kofe esä. Uğa bögön bütän
aşarğa tura kilmäyäsäk, şuğa kürä kofenı
tuyğansı esergä käräk. Qart aşau-eseü
menän mataşıuzan küptän yalqqan. Şuğa
la diñgezgä rizıq alıp sıqmay. Kämä
moronona hıulı şeşä quya
  kiskä
tiklem uğa şul yıtä.



Malay
sardinalarzı häm gäzitkä törölgän
yımläges balıqtarzı totop kire kilde.



Balıqsılar
ayaq astarındagı vaq taştarzı şap-tırzatıp
qoya-qoya huqmaq buylap yar sitenä töştö.
Yar buyına töşöp yıtkäs, qart menän malay
kämäneñ bantın kütärä-kütärä hıuğa
ette.



 Uñış
teläyım hiñä, Santyago.



 Hiñä
lä.



Qart
işkäkteñ elmäktären işkäk söyö
timerzä­renä eläkterze lä, alğa iñkäyä
töşöp, qarañğıla kämähen sığara başlanı.
Başqa hay yırzärzän dä
 kämälär
beräm-beräm diñgezgä sıqtı. Ay tauzar
artına bayığanlıqtan, qart ularzı
kürmäne, işkäktärzeñ şapıldauın ğına
asıq işette.



Vaqıt-vaqıt
äle ber, äle ikense kämälä höyläşkän
tauıştar yañğıray. Ämmä kämälärzeñ
kübehendä tınlıq hököm hörä häm
işkäktärzeñ säpeldäüye genä işetelä.
Ozaq ta ütmäne, diñgez qultığınan sıqqan
kämälär törlöhö törlö yaqqa hibelde häm
här balıqsı, üze qayza balıq osratırğa
ömöt ithä, şunda yünälde.



Qart
bögön aldan uq alısqaraq kitergä qarar
itkäyne, yır yıstären artta qaldırıp,
kämähen okeandıñ irtänge saf hulışına
taban totto. Balıqsılar «Böyök qozoq»
tip atağan yırzän uzğanda, tärändä diñgez
üsemlektäreneñ yaltırauın kürze. Bıl
urında okean qapıl täränäyıp, töbö yıte
sacinğa* yıtä, häm hıu ağımı, okean töbönöñ
tekä yarzarına bärelep, köslö öyröltmäk
barlıqqa kilterä. Bında krevetkalarzıñ
häm vaq balıqtarzıñ zur-zur kötöüzäre,
ä iñ tärän yırendä ihä qayhı berzä
karakatitsalar yıyıla. Töndä ular hıu
östönä sığa häm aşarğa ezlänep yörögän
balıqtarğa yım bula.



Qarañğı
bulha la, qart tañ yaqınayıuın hizze,
işkäk işkändä ara-tirä zırıldağan
tauıştar işe­telde
  bıl
osar balıqtarzıñ hıuzan sığıp, ütker
qanattarı menän haua hızğırtıp kämä
tirähenän qasıuı ine. Qartqa osar
balıqtar bik oqşay
  okeanda
saqta ular qarttıñ iñ yaqın dustarı. Ä
qoştarzı, bigeräk tä ber tuqtauhız azıq
ezläp tä, ber
 ni
zä taba almağan keskäy genä diñgez
qarluğastarın, ul ısın küñeldän qızğana.
«Qoş yazmışı bezzekenä qarağanda la
auırıraq; qozğon menän börköt keüyek
köslö qoştarzı isäpkä almağanda. Bik
yış rähimhez qılanğan okean östöndä
osop yörögän ul qarluğastarzı Allahı
täğälä ni ösön bılay yarzamhız häm köshöz
itep yarattı ikän? Dörös, okean märhämätle
häm güzäl, tik qayhı berzä ul şul tiklem
ayauhız bulıp kitä. Rizıq ezläp suma-suma,
köshöz, qayğılı tauış menän sırqıldaşıp
diñgez östönän osop yörögän bäläkäy
qoştarğa bigeräk auırğa tura kilä».



_________________________________________



* Diñgez
sacinı turahında hüz bara.



Uyında
ğına ul diñgezze här vaqıt yaratıp
ispandar keüyek
 la martip
atay. Ä bit qayhı beräüzär diñgezze
yaratha la, unı küberäk qatın-qız turahında
höylägän keüyek yamanlap höyläy. Qalqıuıs
urınına buy qullanğan häm akula bauırı
qimmät saqta hatıp alğan motorlı
kämälärendä yörögän yäşeräk balıqsılar
diñgezze ir yınesendä keüyek kürep
 el mar tip
atay. Unı zur kiñlek, köndäş itep, hatta
qayhı vaqıtta doşman kürep höyläyzär.
Qart ihä här vaqıt diñgezze qatın-qız
keüyek hörmät itä. Diñgez bit näq qatın-qız
keüyek, hiñä zur baylıqtar birä, yä
bötönläy kire qağa, ä qayhı vaqıt
artığıraq şaşıp, uylamayınsa ällä nizär
qılıp taşlay ikän
  nişlämäk
käräk, unıñ täbiğäte şunday inde. «Küktäge
ay diñgezze qatın-qız keüyek
tulqınlandıra»,
  tip
feker yörötä qart.



Ul
halmaq qına işä, sönki okeandıñ östö,
ağım öyröltmäk yahağan urındarınan
başqahı, tip-tigez. Qart eşeneñ östän
ber ölöşön ağımğa tapşırzı. Tañ
 hızılğanda
ul yar buyınan üze faraz itkängä qarağanda
baytaq alısqaraq kitkänen kürze.



«Azna
buyı tärän urındarza yörönöm, ber nimä
lä tota almanım,
  tip
uylanı qart.
  Bögön
bonito menän albakore kötöüzäre yörögän
yırzä bähetemde hınap qarayım äle. Bälki
şunda zur balıq yöröyzör?
»



Yaqtırıp
ta ölgörmägäyne, ul ihä yımlägän qarmaqtarın
ırğıtıp ağım ıñğayına yay ğına yözä ine
inde. Qarmaqtarzıñ berehe qırq sacin,
ikensehe yıtmeş biş, ä ösönsöhö menän
dürtensehe yöz häm yöz zä yıgerme biş
sacin täränlegenä töştö.



Yım
itep keyzerelgän balıqtar baştübän
tora, qarmaqtıñ üzäge balıqtıñ esenän
ütep sıqqan häm östän yıp menän bäyläp
quyılğan. Qoros qarmaqtıñ bögölöp kitkän
urınınan ütker telenä tiklem, küze aşa
ütkärelep, vaq sardinalar tezelgän,
qarmaq girlyan­da keüyek bulğan. Zur
balıq qarmaqqa yaqınayıu menän tämle
yımdeñ yısen hizer zä, unı auız itep qaramay
qalmas keüyek ine. Malay uğa yañı totolğan
ike tunets balığı birgäyne. Qart ular
menän iñ ozon yıple qarmaqtarzı yımläne,
ä qalğan ikehenä zur zäñgär makrel
menän harı umbritsa keyzerze. Qart ularzı
ütkän yulı ber tapqır fayzalanğaynı
inde, läkin yım balıqtarı haman tere
keüyek, östäüyenä, sardinalar za haplağas,
telähä nindäy balıqtı qızıqtıra alırlıq
bulıp toyola. Zur ğına qäläm yıuanlığındağı
qarmaq bauı beşe qarmaq sıbığına
bäylängän. Balıq yımgä qağılıu menän,
qarmaq sıbığı hıuğa bögöläsäk. Bauzıñ
ikense oso qırq sacinlı tağı beryomğaqqa
totaşqan. Ä ul yomğaqtı, käräk bulha,
kämäläge ikense yomğaqqa bäylärgä bula.
Ägär qarmaqqa zur balıq qapha, unı ös
yöz sacindan da küberäkkä yıbärep bula
ine.



Häzer
qarttıñ küze qarmaq sıbığında: kämä
sitenä taban bögölmäyme, qarmaq yıptäre
hıuğa tura ğına batqanmı tip qaray, ä
üze aqrın ğına işä. Bötönläy yaqtırzı,
bına-bına qoyaş sığırğa teyış.



İrtänge
qoyaş diñgez sitenän üzeneñ nurzarın
hibeü menän, qart başqa kämälärze lä
şäyläp aldı: ular ağımdıñ bötä kiñlege
buyınsa hıuğa bata birep ultıra, ämmä
barıhı la yarğa yaqınıraq ine. Ofoq sitenän
äkren genä qoyaş kütärelde. Unıñ nurzarı
hıu östöndä törlö töskä inep sağıla
başlanı. Ä qoyaş bötönläy kütärelgäs,
bıl nurzar hıuza sağılıp, tup-tura küzgä
bärä ine. Qart, hıuğa qaramasqa tırışıp,
qarmaq bauı batqan urında diñgezzeñ
qarañğı töbönä tekälde. Unıñ qarmaq
bauı här saq hıuğa başqa balıqsılarzıqı
menän sağıştırğanda turaraq bata häm
yım balıqtı törlö täränlektä, tap
täğäyınlängän urında kötä. Ä bütän
balıqsılarzıñ qarmaqtarı hıu ağımı
menän auışıp, yöz sacinğa samalap halınha
la, küp vaqıt altmış sacinda ğına bula.



«Ä
min,
  tip
uylanı qart,
  qarmaqtarımdı
här vaqıt yäteş ırğıtam. Huñğı vaqıtta
ırısım ğına yuq. Şulay za, kem belä, bälki
bögön bähet yılmayır. Yulıñ gel genä uñıp
torha, yaqşı, älbittä. Ämmä min üz eşemdä
teüällekte yaratam. Ä inde bähet kilhä,
min uğa här vaqıt äzermen».



Qoyaş
sıqqanğa ike säğät uzzı. Könsığışqa
qarauı ütä qıyın tügel ine inde. Häzer
qart ös kenä kämä kürä; uları la hıuğa
bötönläy iñep, yar buyında ğına toralar
keüyek.



«Ğümerem
buyı irtänge qoyaş küzemde qırqtı,
  tip
uylanı qart.
  Şulay
za yaqşı küräm. Hatta kiske qoyaşqa tup-tura
qaray alam, küz aldımda qara taptar
hikereşmäy. Ä bit kis könö qoyaş köslöräk
yaqtırta. Tik bına irtänge qoyaş küzemde
nığıraq auırttıra».



Şul
saq ul üzenän aldaraq qara ozon qanattarın
yäyıp küktä öyörölgän fregat qoşto
abaylanı. Qoş qanattarın artqa taşlap,
qapıl hıu östönä yomoldo la, yañınan
hauağa kütärelep, äylänä başlanı.



 Tikmägä
osmay,
  tip
höylänep quyzı qart.
  Tabışın
añdıy.



Qart
halmaq qına işep, qoş öyörölgän yaqqa
yünälde. Ul hıuzağı qarmaq bauzarınıñ
tekä toro­şon mömkin tiklem üzgärtmäskä
tırıştı. Şulay za unıñ kämähe hıu ağımına
qarağanda qızıuıraq bara başlanı. Qart
barıhın da yırenä yıtkerep eşlähä lä, kämä
häzer qoşto kürgängä tiklemgenän az
ğına bulha la qızıulağaynı.



Fregat
öskä kütärelde, kiñ qanattarın yäyıp,
yänä baş östöndä äylänä başlanı. Unan
qapıl hıuğa taşlandı. Şul mälde hıuzan
osar balıq atılıp sıqtı la diñgez östönän
zırıldap käyılep kitte.



 Makrel,  tip
qısqırıp quyzı qart.
  Zur
altın makrel.



Ul
işkäktären hıuzan sığarzı la kämä
moronon-dağı taqta astınan qarmaq bauı
aldı. Unıñ ber osona timer sıbıq menän
bäläkäs kenä qarmaq tağılğaynı. Qart
şuğa sardina käpterep hıuğa taşlanı,
ikense oson qoyroqtağı bocrağa bäyläne.
İkense qarmaqqa la yım haplap, unı uraulı
kileş külägälä, taqta astında qaldırzı.
Unan yañınan işkäktärenä totonop, hıu
östöndä genä osop yöröüse ozon qanatlı
qara qoşto küzätä başlanı.



Qoş,
qanattarın arqahına huzıp, hıuğa sumdı
häm şunda uq kire sıqtı, qanattarın
aşığa-aşığa qağıp, osar balıqtı bastırırğa
kereşte. Näq şul vaqıtta qart diñgez
hıuınıñ kübeklänep urğılı-uın kürze
  bıl
osar balıqtı totorğa mataşıusı altın
makrel ine. Makrel, osar balıqtıñ
yulına arqırı töşör ösön, zur tizlek
menän unıñ hıuğa kilep töşäsäk yırenä
aşığa ine.



«Bıl
tirälä makrel kötöüye menän yöröy,
ahırıhı,
  tip
uylanı qart.
  Ular
ber-berehenän alıs-taraq yözä, şuğa—
kürä balıqtıñ qotolor sarmso-no-proof: yes;ahı
yuq ti­span style=color: black;yırlek. Qoştoñ ihä
unı totorğa his kenä lä ämäle yuq, sönki
osar balıq unıñ ösön artıq zur za, yıtez
zä».



Qart
osar balıqtıñ hıuza hikergälägänen, ä
qoş­toñ unı ibätäyhez itep totorğa
mataşqanın küzätte. «Makrel minän
kitte,
  tip
uylanı ul.
  Ul
ütä yıtez yözöp bik alısqa hıpırta şul.
Kem belä, bälki, mineñ qarmaqqa kötöüyenän
ayırılğan beräyhe kilep qabır. Bälki,
bıl tirälä miñä tigän zur balıq ta yözöp
yöröyzör? Qayzalır ber yırzä bulırğa
teyış bit inde ul».



İnde
bolottar tau tezmälären häterlätep
yuğarı­raq mende, ä yar ihä ozon yäşel
tasma keüyek kürenä, yarzan arıraq
horo-zäñgär qalqıulıqtar kütärelä.
Diñgez hıuı quyı zäñgär, hatta fiolet
töskä inde. Qart hıuğa qarağas, qarañğı
täränlektä planktondıñ qızğılt töskä
inep qoyaş nurzarında sağılıuın kürze.
Ul qarmaq yıptäreneñ hıuğa tup-tura batıp
kiteüyen küzätte, tirä-yaqta planktondıñ
küplegenä qıuandı, sönki bıl häl balıq
barlıqqa işaralay ine. Qoyaş yuğarıraq
kütärelgäs, nurzarzıñ hıuza ğäcäyıp
sağılıuı la, asılınıp torğan bolottarzıñ
toroşo la köndöñ yaqşı bulasağın kürhätä
ine. Ämmä qoş qayzalır alısqa olaqtı.



 



Diñgez
östöndä häzer qoyaşqa uñıp harğayğan
költä-költä sargass hıu üsemlektäre
häm kämä ütkändä auıp qalğan portugal
fizaliyahınıñ qoyaş nurında alhıu-zäñgär
bulıp yılqıldağan hereldek qıuıqtarınan
başqa ber nämä lä kürenmäy ine. Bına
fiza-liya yantayzı, şunan tağı elekke
hälenä qayttı. Ul habın qıuığı keüyek
qoyaşta yaltırap küñelle yözä, ä artınan
ber yard samahı huzılıp ağıulı zäñgär-hıu-al
qarmauıstarı höyrälep bara.



 Ah
hin, käntäy!
  tine
qart.



İşkäktären
yıñelsä işkän kileş ul tärängä üre­lep
qaranı häm unda hıuza höyrälgän
qarmauıstar tösönä ingän vaq balıqtarzı
kürze. Ular älege qar­mauıstar arahınan
qıuıq külägähe ışığında yözä. Fizaliyanıñ
ağıuı ularğa zıyan itmäy. Ägär şul laylalı
qarmauıstar qarmaq yıbenä yäbeşep, balıq
tartıp sığarğanda qulğa teyhä, keşe
şunda uq ağıulana. Quldar terhäkkä
tiklem yärähätlänep, sıbırtqı menän
hızırılğan keüyek hızlay başlay.



Yäyğor
keüyek yımeldägän qıuıqtar ifrat matur.
Ämmä diñgezzä ularzan da mäkerle ğälämät
yuqtır. Qart şul fizaliya qıuıqtarın zur
diñgez göbörgäyıldäre aşağanın küzätergä
yarata. Fizaliyalarzı küreügä, küzzären
yomop, qarşılarına kilälär zä, totoşlay,
hatta qarmauıstarın da qaldırmay, aşap
bötälär. Qart üze lä ştormdan huñ yar
buyında qal­ğan fizaliya qıuıqtarına
höyälle üksähe menän basa-basa
şartlağandarına qolaq halıp yörörgä
yarata. Yäşel göbörgäyıldärze qart
yıtezlektäre häm näfislektäre ösön yaqın
kürä. Östäüyenä, ular qimmät tä. Ä bına
küzzären yomğan kileş portugal
fizaliyaların aşausı kilbäthez häm alyot
bissalarzı eşkä hanamay. Östäre harı
bronya menän qaplanğan bıl göbörgäyıldär
möhäbbät eştärendä lä säyır bula.



Göbörgäyıl
aularğa ozaq yıldar buyı yöröhä lä,
qartta ularğa qarata ber nindäy zä
höräfät toyğoho yuq. Balıqsı ularzı,
hatta lutı tip yörötölgän häm ozonloğo
kämä buyı, auırlığı tonnağa yıtkän
qalqanhız göbörgäyıldärze lä qızğana.



Keşelärzeñ
kübehe göbörgäyıldärgä qarata rähimhez.
Ä bit göbörgäyıldeñ yöräge, yänlekteñ
üzen ülterep, kisäktärgä turaqlağandan
huñ da bik ozaq tibä. «Mineñ dä bit şunday
uq yöräk,
  tip
uylay qart.
 Quldarım
menän ayaqtarım ihä şul tiklem ularzıñ
täpäyzärenä oqşağan». Qart zur balıq
qaba torğan sentyabr, oktyabr ayzarına
kös yıyıp qalır ösön totoş may buyı
göbörgäyıl yomortqahı aşay. Şulay
 uq
ul kön hayın berär sınayaq akulanıñ bauır
mayın esä. Bıl may küpselek balıqsılar
üzzäreneñ qaraltıların quya torğan
harayza zur miskälä tora. Unı telägän
ber balıqsı esä ala. Kübehe mayzıñ tämen
auızğa alğıhız, uqşıtqıs tihä lä, unı
eseü tañdan torop balıqqa sığıuğa
qarağanda yıñeleräk inde. Östäüyenä, bauır
mayı halqın teyıüzän haqlay, küzgä bik
fayzalı.



Qart
kükkä qaranı la fregattıñ yänä diñgez
östöndä öyörölgänen kürze.



 Balıq
tapqandır,
  tip
quyzı qart.



Diñgez
östö közgö keüyek tigez häm tın. Unda ber
genä osar balıq ta, vaq balıqtar za
şäylänmäy. Ämmä qart zur bulmağan
tunetstıñ qapıl ırğılıp sığıuın häm,
osop barğan ıñğayğa baştübän äylänep,
yänä diñgezgä sumıuın abaylanı.



Qoyaşta
yaltlap kürengän älege tunets artınan
başqaları la kürende. Ular törlöhö törlö
yaqqa ırğı
şıp hıu
östön ap-aq kübekkä äyländerze.
ikerep-hikerep vaq balıqtı aulayzar,
törlö yaqtan äyläneşep, ularzı alğa
qıualayzar.



«Ägär
zä ütä tiz yözmähälär, min ularzıñ totoş
kötöüyen qıuıp yıtä alam,
  tip
uylap quyzı qart aq kübektärgä qarap.
Ä qoş ihä, suma halıp, tunetstarzan qurqıp
öskä qalqırğa mäcbür bulğan vaq balıqtarzı
eläkterä.



 Qoş  balıqsığa
toğro yarzamsı,
  tip
quyzı qart.



Şul
saq kämäneñ qoyroğonan töşörölgän qısqa
qarmaq yıbe tartılıp quyzı. Unıñ ber
osona qart
 ayağı
menän basıp ultıra ine. Balıqsı işkäktären
taşlap yıpkä totondo, unı üzenä haua
başlanı. Yıpteñ tartılıuına qarap,
qarmaqqa bäläkäs kenä tunets qapqanın
samalanı. Balıq qarmaq yıben qapıl-qapıl
tartıp tirbätte. Nihayät, hıuzan balıqtıñ
zäñgär hırtı menän altınlanıp yılqıldağan
käüzähe kürende. Qart unı şunda uq kämägä
tartıp sığarzı. Bına ul qoyolğan qurğaş
keüyek tığız tänle bäläkäs kenä tunets,
mäğänähez küzzären aqaytıp, qoyroğo
menän huğıla-huğıla yäşäü menän huşlaşa.
Qart, yälläp, balıqtıñ başına qundır­zı
la ayağı menän kämä qoyroğondağı taqta
astına ette.



 Albakore,  tip
quyzı qart.
  Un
funt tirähe bulır, his tä käm tügel.



Ul
qasandan birle üz-üze menän höyläşä
başlağanın häterlämäy inde. Elegeräk,
yañğız qalğanda, ul yırlay torğaynı.
Yılkänle karapta töngö vahtala torğanda
la, göbörgäyılgä auğa yörögändä lä
yırlanı. Üz-üze menän, malay kitep,
yapa-yañğız torop qalğas, qısqırıp höyläşä
başlağandır, moğayın. Häzer islämäy zä.
Dörös, ular bergä bulğanda la küp
höyläşmäy torğaynılar, yä töndä, yä kön
bozolğanda eşhezlektän genä gäp hatalar.
Diñgezzä, ğömümän, käräkhezgä hüz butqahı
beşereü huplanmay. Qart üze lä bını
kileştermäy, yolanı la hörmät itä. Ä
bına häzer üzeneñ fekerzären qısqırıp
qat-qat qabatlay
 ularzan
ber kemgä lä zıyan yuq taha.



 Mineñ
bılay üz aldıma höylängänemde beräyhe
işethä, bıl tilergän ikän, tiyer ine,
  tine
qart.
 Tik
min aqılımdan yazmağanmın ikän, kemdeñ
ni eşe bar? Bayzarğa rähät: ularzıñ
kämähendä höyläşergä häm beysbol
turahında yañılıqtar höylärgä radioları
bar.



«Häzer
beysbol turahında uylar vaqıt tügel,
  tine
qart üzenä.
  Häzer
ber nämä turahında ğına uylarğa käräk.
Min nimä ösön tıuğanmın, şul turala.
Qayzalır, oşo tunetstarzıñ kötöüye yanında,
bälki, mineñ zur balığım yözäler. Min
äle ni barı ber albakore qaptırzım,
unıhı la kötöüyenän ayırılıp qalğaynı.
Ä ular yarzan nıq alısta hunar itä, üzzäre
bik şäp yözä. Bögön miñä ni genä osramahın,
barıhı la yıtez yözä, üzzäre bötähe lä
tönyaq-könsığışqa taban ağıla. Bälki,
täülekteñ bıl mälendä gel şulay bulalır,
ä, bälki, kön bozolouğalır, min genä
unday hınamıştı belmäyımder?»



Qartqa
inde yarzıñ yäşel yulağı kürenmäy; alısta
zäñgär tauzarzıñ baştarı ğına şäylänä,
uları bınday alıslıqtan aq bulıp kürenä.
Ular östöndäge bolottar za beyık qarlı
tauzarğa oqşağan. Diñgez qarañğılanıp
kitte. Qoyaş nurzarı hıuğa ütep inmäy
häzer. Tärändä yımeldägän planktondıñ
bihisap osqondarı hünep, qoyaş nurı hıu
östöndä yäyğor keüyek yımeldäy. Qart bına
şul nurzarzı, tärängä kitkän qarmaq
bauzarın ğına kürze. Ä täränlek bıl
tirälä ber milgä yaqın ine.



Tunetstar
kötöüye (balıqsılar balıqtarzıñ bıl
törönöñ barıhın da tunets tip yörötä,
tik bazarğa alıp sıqqanda, yäki yım ösön
hatqanda ğına üz iseme menän atay) yañınan
asqa kitte. Näq baş östönä ti yırlek
kütärelgän qoyaş qızzırğandan-qızzıra.
Qart yaurınınıñ beşkänen toyzo. İşkän
saqta tir yulaq-yulaq bulıp arqahınan
ağıp töşä.



«Ağım
buylap kitergä lä, vaqıtında uyanır ösön,
yıpte barmaqqa bäyläp yoqlap alırğa
bulır ine,
 tip
uylanı qart.
  Tik
bögön hikhän bişense kön, şuğa kürä uyau
bulırğa käräk».



Tap
şul mäldä ul yäşel qarmaq sıbığınıñ
berehe tertläp kitkänen häm hıuğa
eyılgänen abaylanı.



 Bına,  tine
ul.
  Bına!  Käm,
kämäne hel­ketmäskä tırışıp, hıuzan
işkäktärze tartıp aldı.



Qart
ıntılıp qarmaq bauın uñ qulınıñ baş häm
imän barmağı menän haq qına totop qaranı.
Läkin äle yıpte his kem tartmay za, yolqmay
za. Şul saq bau yañınan tartıldı. Bıl yulı
köshöz, yomşaq qına tartılha la, qart
bınıñ seren yaqşı añlay: yöz sacin
täränlektä yözgän marlin qarmaq ostarına
qazalğan sardinalarzı aşay ine.



Qart
hul qulı menän ürelep bauzı habınan
ısqındırzı. Häzer bau unıñ barmaqtarı
arahınan, balıqqa hizzermäyınsä, yıñel
genä hauıla ala ine.



«Yarzan
şul tiklem alısta, östäüyenä, yıldıñ bıl
mizgelendä. Balıq, moğayın, ğälämät
zurzır. Aşa, balıq, aşa. Aşa inde, zinhar.
Kisä genä totolğan sardinalar. Ä hiñä
hıuza, altı yöz fut täränlegendä, şul
tiklem hıuıq, qarañğı. Qarañğıla tağı
ber äylän dä, artqa borolop, aşa!»



Ul
yıñelsä genä tartqandı toyzo, unan
köslörägen
  küräheñ,
sardinalarzıñ berehen qarmaqtan yolqop
alıu qıyınıraq buldı. Şunan barıhı la
tındı.



 
inde, tağı ber urap kil,
  tine
qart.
  Yıskä.
Ular şul tiklem tämle. Sardinanan huñ
tunetstı auız iterheñ! Ul şunday tığız,
halqın ğına, qaphañ
  teleñde
yotorloq. Tartınma, balıq, rähätlänep
aşa.



Qarmaq
bauın barmaqtarı arahına qıstırğan
kileş, ul balıqtıñ sirtkänen köttö.
Mägär başqa qarmaqtarzı la isenän
sığarmanı. Sönki yılle balıqtıñ berehenän
ikensehenä küseüye ihtimal ine. Qapıl
ul qarmaq bauınıñ hizeler-hizelmäs kenä
bulıp yañınan dereldäüyen toyzo.



 Sirtä
bit,
  tip
mığırzanı qart auız esenän genä.
  Sirtä,
Hozay uğa haulıq birhen!



Tik
balıq sirtmäne. Kitep yuğaldı. Qarmaq
bauı häräkäthez qaldı.



 Unıñ
bılay ğına kiteüye mömkin tügel,
  tine
qart.
  Hozay
üze şahit: ul alıs kitmäs. Ber äyläner
zä yañınan kiler. Bälki, unıñ bığa tiklem
qarmaqqa qapqanı barzır za şunı
häterläyzer.



Şul
saq ul tağı bauzıñ yıñelsä dereldäüyen
toyzo, küñelenä rähät bulıp kitte.



 Äyttem
bit urap qına kilergä bulğandır
tip,
  tine
qart.
  Ä
häzer ul sirtäsäk!



Balıqtıñ
bauzı äkren genä tirbäteüye qartqa
kinänes birze. Qapıl ul bauzıñ osonda
ğäcäp auırlıq hizze. Ul ğäyät däü balıqtıñ
auırlığın toyop, bauzı irkenä quyzı.
Bau tärängä ağıla la ağıla. Zapas yomğaq
ta hütelä lä hütelä. Qart, barmaq arahınan
şıuğan bauzı buşaq qına itep totha la,
qarmaqqa eläkkän balıqtıñ is kitkes
auır ikänen hizä.



 Üät
balıq!
  tip
höylände ul.
  Qarmaqtı
irene menän eläkterze lä häzer unı sitkä
alıp kitergä teläy.



«Yuq,
ul barıber borolop qarmaqtı yotop
yıbäräsäk»,
  tine
qart. Bınıhın balıqqa küz teyzermäs
ösön küñelenän genä äytte. Ul balıqtıñ
ni tiklem zur ikänen toyzo, hatta unıñ,
qarañğı hıu esendä auızına tunetstı
arqırı qapqan kileş, yözöp sitkä kiteüyen
küz aldına kilterze. Bau şıuıuzan ber
tın­ğa tuqtalıp torzo. Läkin undağı
auırlıq qartqa ba­rıber hizelä ine.
Unan balıq yänä tartıla başlanı häm
qart yañınan bauzı ısqındırzı. Barmağı
menän saq qına totoñqorağaynı, bau kinät
tartılıp, batıp kitte.



 Qaptı,
buğay,
  tine
qart.
  Äyzä
häzer tuyğansı mönyöhön inde.



Ul
barmaq arahınan şıuğan bauzı üz köyönä
quyıp, hul qulı menän ike zapas yomğaqtıñ
oson ikense qarmaqtıñ zapas yomğaqtarına
yalğanı. İnde barıhı la äzer ine. Balıq
eläkkän bauzan tış, qır-qar sacinlı yänä
ös yomğaq bau bar ine.



 Tartınma,
balıq,
  tine
ul.
  Tağı
ber az säynä.



«Qarmaqtıñ
ırğağı yörägeñä qazalıp ültererlek
itep aşa,
  tip
uylanı ul.
  Üzeñ
qalqıp sıq ta, miñä garpun menän sänsergä
irek bir. Hin äzerme? Tuyğansı aşanıñmı?»



 Täüäkkällärgä
vaqıt,
  tine
ul, tauışın kütärä birep. Qarmaq bauın
quş qullap qapıl ğına üzenä taban tarttı.
Ber yard samahı sığarğas, beläk kösö
menän tügel, bötön käüzä muskuldarın
yıgep, qarmaq bauın äle uñ, äle hul qulı
menän höyräne.



Tırışıuı
buşqa buldı. Balıq äkren genä kiteüyen
belde. Qart unı ber dyuymğa la yaqınayta
almanı. Ul zur balıqtar totou ösön
täğäyınlängän yıuan häm nıq bauzı iñenä
halıp, yän kösönä höyräy başlanı, hatta
nıq tartılğan bau östöndä vaq tamsılar
säsräp, zıñğıldap quyzı. Qart, bauzı
haman yıbärmäyınsä, tubıqtarın kämäneñ
ultırğısına teräp, bötön käüzähe menän
artqa tartıldı. Kämä hizeler-hizelmäs
kenä urınınan quzğalıp, tönyaq-könbayışqa
taban kitä başlanı. Ä balıq qarttıñ
kämähen tartıp barğan kileş yözzö lä
yözzö. Başqa qarmaqtar hıuza bulha la,
qart ber ni zä qıla almay ine inde.



 Yanımda
malay bulhası!
  tine
ul.
  Bıl
balıq kämfont-family: äne bılay tartıp
yörötmäs, mine buksirğa äyländermäs
ine. Qarmaq bauın kämägä genä bäyläp
quyıp bula bulıuın. Tik balıqtıñ ısqınıp
kiteüye bar. Bauzı nıq itep totorğa la,
käräk saqta yıbärergä teyışmen. Yaray äle
balıq bik asqa kitmäyınsä ber täränlektä
genä yözöp bara... Ägär zä ul asqa kitep,
şunda yän birhä, nişlärheñ? Yarar, küz
kürer äle. Yän birgängä yün birgän!



Ul,
qarmaq bauın yaurınına halğan kileş,
bauzıñ hıuğa auşayıp batqanın, kämäneñ
äkren genä tönyaq-könbayışqa yünälgänen
küzätte.



«Balıq
bılay ozaq tüzä almas, yän birer,
  tip
uylanı qart.
  Mäñge
şulay yözä almay bit inde ul».



Tik
dürt säğät ütte, ä balıq haman bireşmäne,
ber nindäy arıu-talıuzı belmäy kämäne
diñgez esenä höyräne, ä qarmaq bauın
yaurınına halğan qart, ayaqtarın kämä
ultırğısına terägän kileş, ultıra birze.



 Ul
qapqanda töş ine, häzer kis yıtep kilä,
ä mineñ älegä tiklem unı kürgänem
yuq,
  tine
-kart.



Balıq
eläkmäs boron uq ul halam eşläpähen
mañ­layına nıq batırıp keygäyne. Häzer
eşläpä auırttırıp tirehen qırqıp alıp
barğan keüyek. Qart sarsap kitkänen
toyzo. Bauzı helketmäs ösön haq qına
tubıqlanıp, kämäneñ moronona taban
mükäyläne. Ürelep, hıñar qulı menän
taqta astındağı şeşäne aldı la, tığının
asıp, ber nisä yotom hıu este. Unan
moronğa höyälep yal itep aldı. Ul yılkän
törölgän maçtağa ultırğan kileş, kösön
haqlar ösön ber nimä lä uylamasqa tırışıp
häl yıyzı.



Ber
azzan qart, artına borolop qaranı la,
yırzeñ bötönläy küzzän yuğalğanın abaylanı.
«Zarar yuq,
 tip
uylanı ul.
  Gavananıñ
uttarına qarap işhäm, här saq qayta
alam. Qoyaş bayırğa ike säğät qaldı,
bälki, uğa tiklem balıq ta öskä sığır.
Yuq ikän, bälki, ay yamso-no-proof: yes;p class=qtıhında
qalqır. Kem belä, bälki, tañ atqas qına.
Qulım tartışmay, kösöm yıterlek. Qarmaqtı
min tügel, ul yotqan bit äle. Tik kämäne
şul tikmso-no-proof: yes;mso-no-proof: yes;lem höyrärlek
nindäy balıq huñ bıl?! Küräheñ, timersıbıqtı
nıq qısqan. ıñar kMsoNormalcolor: black;
mso-no-proof: yes; style=üz menän genä kü /spanrhäñ
ine üzen, ul saqta nindäy ğifrit menän
eş itkänemde bele/spanr inem».



Qarttıñ
yondozzarğa qarap samalauınsa, balıq,
yünäleşen üzgärtmäyınsä, tönö buyı
yözzö. Qoyaş bayığas, halqınayttı.
Arqahındağı, yaurınındağı häm qart
ayaqtarındağı tirzäre kipkäs, balıqsı
öşöy başlanı. Yımläü ösön alınğan
balıqtarzıñ yäşnigen qaplağan toqto
köndöz qoyaşqa kipterergä tüşägäyne.
Eñer töşkäs, şunı alıp muyınına uranı
la, iñendäge qarmaq yıbe astınan haq qına
ütkärep, arqahın yaptı. Häzer qarmaq yıbe
lä bayağı keüyek kisep barmay. Kämä moronona
höyäleberäk ultırğas, hatta yaylı ğına
bulıp kitkän keüyek toyoldo. Dörösön
äytkändä, bıl hälendä saq qına uñaylıraq
ine, ämmä qart üz-üzen, ifrat yäteş, tip
ışandırırğa tırıştı.



«Min
balıqtı ber nimä lä eşlätä almayım, tik
ul da mineñ menän ber ni qıla almay,
  tine
qart.
 Tora-bara
beräy häylä genä uylap tapmaha».



Ber
tapqır ul kämä site aşa kese yarau itergä
häm yondozzarğa qarap yünäleşte
bildälärgä ayağürä bas­tı. Qarmaq yıbe
unıñ yaurını aşa tup-tura hıuğa töşkän
neskä nur keüyek kenä kürenä. Häzer kämä
yayı-raq bara häm, küräheñ, ağım ularzı
könsığışqa alıp kitä ine. «Gavana uttarı
yuğalğas, timäk, bez başlısa könsığışqa
barabız,
  tip
uylanı qart.
  Ägär
balıq yünäleşen üzgärtmägän bulha,
uttarzı ber nisä säğät kürer inem äle.
Qızıq, bögöngö matçtar nisek böttö ikän?
Kämälä radioñ bulha ine lä bit!» Läkin
şunda uq uyzarın bülde: «Yuq-bar uylama.
Eşeñde genä bel. Beräy alyotloq qılıp
taşlamau haqında uyla». Ämmä üzenä
işeterlek itep:



 Yäl,
malay ergämdä tügel. Ul miñä yarzam da
iter, barıhın da üz küzzäre menän kürer
zä ine,
  tip
quyzı. «Qart könöndä keşe yañğız qalırğa
teyış tügel,
  tip
uylanı ul.
  Tik
nişläyheñ, bıl
 qotolğohoz.
Tege tunetstı yıslängänse aşap quyırğa
käräk. Miñä bit köstö yuğaltırğa yaramay.
Hatta asıqtırmaha la, unı irtänsäk aşap
quyırğa käräk bulır. Tik bıl haqta
onotmasqa ine»,
  tip
qabatlanı ul üz-üzenä.



Töndä
kämä yanına ike diñgez susqahı yözöp
kilde. Qart ata susqanıñ auır mışnauın
häm inäheneñ körhöngän keüyegeräk auaz
sığarıp quyıuın işette.



 Ularğa
rähät,
  tine
qart.
  Uynayzar,
şayaralar, ber-berehen yaratalar. Ular za
bit, osar balıqtar keüyek, bezgä tuğan.



Qarmağına
qapqan zur balıq yäl bulıp kitte qartqa.
«Möğcizä timä inde bıl balıqtı! Unıñ
bıl donyala nisämä yıl yäşägänen tik
ber Alla ğına belä. Miñä äle ber vaqıtta
la bınday qeüätle balıq eläkkäne yuq
ine. Uylap qına qara: üzen qayhılay säyır
tota ul! Bälki, bik aqıllı bulğanğa
ırğımayzır za. Ägär zä hikerhä, yäki bar
kösönä alğa ın­tılha, mine häläk iter
ine. Ä, bälki, unıñ qarmaqtı berense
tapqır ğına qarmauı tügelder. Şuğa kürä
yäşäü ösön oşolay köräşeüzeñ qulayıraq
ikänen añlay torğandır. Üzenä qarşı ber
genä keşe torğanın, unıhınıñ da qartayğan
äzäm ikänen ul qayzan belhen? Ä bit üze
nindäy zur balıq, ite lä tämle bulha,
küpme tabış kilteräsäk. Ul yım balıqtı
has ta ata balıq keüyek eläkterze, äle
kämäne ata balıq şikelle tartıp bara,
mineñ menän dä ata balıqtay qurqıuhız
köräşä. Qızıq, ul nimä eşlärgä käräklegen
añlaymı, ällä mineñ işe ük bantı huqqan
yaqqa yözäme?»



Qart
qasandır qarmağına inä marlindı
qaptırğanın isenä töşörzö. Ata balıq
här vaqıt azıqqa inä balıqtı aldan
yıbärä. Qarmaqqa eläkkäs, inä balıq
qurqışınan ayauhız köräşkä taşlanıp,
ürle-qırlı hikerä başlanı häm bik tiz
häldän tayzı. Ä ata balıq ber qayza la
kitmäyınsä, haman diñgez östöndä, unıñ
tirähendä, öyöröldö. Qart ata balıqtıñ
yaqın kilep üzeneñ uraqqa oqşağan häm
şulay uq hätär ütker qoyroğo menän
qarmaq yıben özä qırq­ıuınan qurqtı.
Şuğa kürä inä marlindı bagor menän
eläkterä halıp, qılıs keüyek oslo, qıtırşı
sitle auızın şaqara totop, başın, közgönöñ
artın buyay torğan amalgama tösönä
ingänse, küsäk menän töyzö lä töyzö. Ata
marlin ular malay menän ikäüläşep inä
balıqtı kämägä tartıp mendergändä lä
yaqın-tirälä uraldı. Qart qarmaq yıben
urap alıp garpunın äzerläy başlağas,
ata balıq tormoş yuldaşı menän nizär
bulğanın beler ösön kämä ergähendä
beyıkkä ırğını la tärängä sumdı. ıuza
unıñ asıq siren tösöndäge qanattarı,
kükräk yözgöstäre häm arqahındağı
tasmaları ap-asıq kürende. Qart unıñ
maturlığın häm toğroloğon ozaq onota
almanı. Ata marlin bit üzeneñ tormoş
yuldaşın huñğı minutına tiklem taşlamanı.
«Bınan da qayğılıraq hälde mineñ diñgezzä
oşoğasa ber zä kürgänem bulmanı,
  tip
uylandı qart.
  Malayğa
ihä bik boloqhou bulıp kitte. Bez inä
marlindan ğäfü ütendek tä tizeräk unıñ
esen yarıp tazartıu yağın qaranıq».



 Malayzıñ
ergämdä bulmauı yäl,
  tip
quyzı qart. Ul kämä moronondağı yomoro
taqtalarğa yäteşläberäk terälde. Qart
yaurının basıp kilgän bau aşa tuqtauhız
uzeneñ nindäyzer maqsatına ıntılğan
bähleüän balıqtıñ bötmäs-tökänmäs
qeüäten toyzo.



 Ber
uylahañ, iseñ kiter, mineñ mäkerem
arqahında uğa üzeneñ qararın üzgärtergä
tura kilde!



«Unıñ
yazmışı här törlö tozaqtan, aldatqıstarzan
häm keşelärzeñ mäkerenän alısta, okeandıñ
qarañğı täränlegendä yäşäü ine. Ä mineñ
yazmışım yapa-yañğız unıñ artınan barıu
häm ber keşe lä ütep inmägän täränlektä
unı tabıu buldı. Ber keşe lä ütep inmägän
yırzän... Häzer bez töş mälenän alıp
ber-berebezgä bäyle. Miñä lä, uğa la
yarzam iteüse yuq».



«Bälki,
miñä balıqsı bulırğa käräkmägänder?
  tip
uylanı ul.
  Ämmä
min şunıñ ösön tıuğanmın bit. Yaqtırğas,
onotmay ğına tunetstı aşarğa käräk».



Qoyaş
sığır aldınan unıñ artındağı qarmaqtarzıñ
berehenä balıq qaptı. Ul qarmaq sıbığınıñ
hınğanın häm yıpteñ hıuğa şıuıp töşä
başlağanın işette. Qarañğıla bısağın
qınınan sığarzı la, balıqtıñ bötä
auırlığın hul yaurınına küserep, artqa
qayırıldı; töpkä hauıla barğan yıpte
kisep yıbärze. Unan, ergähendäge bauın
kisep, ostarın zapas yomğaqtarğa bäyläne.
Qart bılarzıñ barıhın da yäteş kenä
itep hıñar qulı menän eşläne, töyöndären,
yomğaqqa ayağı menän basıp, töynäne.
Häzer kiskän yıptän qalğan yomğaqtar
menän balıq qalqan yıpte lä isäplägändä,
zapasta barlığı altı yomğaq bulıp, ular
barıhı la ber-berehenä nıq itep
bäylängäyne. «Yaqtırğas, qırq sacinğa
töşörgän qarmaq yıben dä alırğa tırışırmın,
unı kisep, zapas yomğaqtarzı totaştırıp
bäylärmen. Dörös, qarmaq menän
batır-mıstarzan, östäüyenä, ike yöz sacin
katalon yıbenän qolaq qağam inde. Yarar,
uların yañınan da alıp bulır. Ä bına
qarmaqqa başqa beräy balıq qabıp, bınıhın
özhä, kem miñä yañı balıq taba?! Äle nimä
qapqaynı ikän? Bälki, marlindır, bälki,
qılıs balıq yäki akulalır. Hatta hizep
tä ölgörmänem, ti­zeräk qotola halırğa
käräk ine».



 İh,
yanımda malay bulhası!
  tip
quyzı ul tağı üz-üzenä.



«Tik
malay yuq,
  tip
uylanı.
  Hin
barı üzeñä genä isäp tota alahıñ.
Şuğa
 kürä,
äle qarañğı bulha la, tege hıuza qalğan
huñğı qarmağıñdı la alırğa tırışhañ
ine. Unı kisep, zapas yomğaqtarzı
ber-berehenä bäylärgä käräk».



Uylağanın
eşläne. Qarañğıla mataşıu qıyın ine,
ber tapqır balıq yıpte şul tiklem nıq
tarttı, qart yöztübän yığılıp küze
astındaraq sikähen sıyıp yıbärze. Yañağı
buylap qan aqtı, tik eyäkkä yıtmäyınsä
uqmaşıp tuqtanı. Ä qart yañınan kämäneñ
moronona şıuıştı häm yal iter ösön
höyäleberäk ultırzı. Ul arqahındağı
toqto rätläne, iñendäge bauzı yañı,
auırtmağanıraq yırgä küserze häm, balıqtıñ
nindäy kös menän tartıuın beler ösön,
bauzıñ bötä auırlığın yaurınına haldı
la, kämäneñ tizlegen bildälärgä teläp,
qulın hıuğa tıqtı.



«Qızıq,
ni ösön ul bılay qapıl tarttı ikän?
  tip
uylanı qart.
  Qarmaq
tağılğan timersıbıq,moğayın, arqahındağı
zur tüñgäktän şıuıp töşkänder. Unıñ
arqahı mineke keüyek auırtmay şul. Yarar,
ni tiklem zur bulha la kämäne höyräp
yörötä almas äle! Häzer min üzemä zıyan
iterzäy nämälärzän qotolop böttöm,
zapas bauzarım küp
  balıqsığa
tağı ni käräk?»



 Balıq,  tip
şım ğına öndäşte qart,
  min
isän saqta barıber qotola almashıñ.



«Şulay
uq min dä hinän qotola almam, ahırı»,
  tip
uylanı ul häm yaqtırğandı kötörgä buldı.



Tañğa
taban halqınayttı. Qart, saq qına bulha
la yılınırğa teläp, taqtalarğa hıyındı:
«Ul tüzgände, min dä tüzermen».



Tañ
yaqtıhı, diñgez täränlegenä ütep, kereş
keüyek tartılğan qarmaq bauın yaqtırttı.
Kämä tuqtauhız alğa yözä. Ber azzan
gorizontta qoyaştıñ ber qırıyı kürende
häm üzeneñ täüge nurın qarttıñ uñ
yaurınına töşörzö.



 Ul
tönyaqqa yözä,
  tine
qart.
  Ä
ağım bezze, moğayın, könsığışqa alıp
kitkänder. Ağım ıñ­ğayına borolhon
ine, bıl unıñ arığanın belgerter ine.



Ämmä
qoyaş yuğarıraq kütärelgäs, qart balıqtıñ
äle arırğa yıyınmağanın kürze. Ber
nämägä höyöndö: qarmaq yıbeneñ auışlığın
samalap ul balıqtıñ östäräk yözäüyen
töşöndö. Älbittä, bıl unıñ motlaq öskä
kütäreleüyen añlatmay, şulay za sığıuı
la ihtimal.



 
rabbım, öskä sığırğa mäcbür it!
  tine
qart.
  Unı
yıñer ösön bauım yıterlek.



«Nığıraq
tartham, bälki, auırtıuğa sızaşmay
hikerep tä sığır,
  tip
fekerläne qart.
  İnde
yaqtırzı bit, äyzä hikerhen. Ul saqta
hırtındağı qıuıqtarına haua tulır za,
üler ösön töpkä töşöp kitä almas ine».



Ul
qarmaq yıben nığıraq tartırğa mataşıp
qaranı, tik bau bılay za nıq tartılğaynı.
Unı nığıraq tartmaq bulıp artqa
auşayğaynı, yıp, auırttırıp, arqahın
qırqıp ingäs, qart bılay nıqışı-uınan
fäteüä sıqmasına inandı.



«Tik
helketä tartırğa yaramay,
  tip
uylanı ul.
  Sönki
qapıl tartqan hayın qarmaq halğan yara
kiñäyä. Ägär balıq kinät hikerhä,
qarmaqtıñ bötönläy ısqınıuı bar. Yaray,
här häldä, qoyaş yaqtıhında üzemde yaqşıraq
toyam. Älegä küzgä töşöp tä yonsotmay».



Qarmaq
yıbenä harğılt ılımıqtar sornaldı, bığa
qart qıuandı ğına, sönki ular kämäneñ
barışın äkrenäytä. Töndä yaltırap kürengän
hıu üsemlektäre ine bılar.



 Balıq,  tine
qart,
  min
hine yaratam häm ihtiram itäm. Şulay za
min hine kiskä tiklem ülteräsäkmen!



«Buldıra
alırmın tip ömötlänäyık!»
  tip
uylanı ul.



Tönyaqtan
kämägä bäläkäy genä qoşsoq yaqınlaş­tı.
Ul hıu östönän genä osa ine. Qart unıñ
arığa­nın añlanı.



Qoşsoq
kämä qoyroğona yal itergä ultırzı. Unan
qarttıñ baş osonda öyöröldö lä qarmaq
yıbenä qundı.



 Nisä
yäş hiñä?
  tip
horanı unan qart.
  Moğayın,
bıl hineñ täüge säyähäteñder äle?



Qoş
yauap urınına qartqa qaranı. Yıpteñ
nıqlığın tikşerergä häle yuq ine, näfis
täpäyzäre menän yäbeşkän kileş sayqalıp
qına torzo.



 Qurqma,
bau nıq tartılğan,
  tip
ışandırzı unı qart.
  Hatta
ütä nıq. Yılhez töndä hiñä bıl tiklem
arırğa yaramas ine. İh, elekke qoştar yuq
şul häzer!



«Ä
bına qarsığalar diñgezgä hezzeñ qarşığa
sığa,
  tip
uylanı ul. Tik qoşqa bıl turala äytmäne,
häyır, bisara unı barıber añlamas
ine.
  Yaray,
qarsığalar haqında tizzän üze bötähen
dä be­ler».



 Yaqşılap
yal it, keskäy qoşsoq,
  tine
ul.
  Unan
yarğa os ta, här keşe, här qoş yäki balıq
keüyek ük, yäşäü ösön köräş.



Qoş
menän höyläşeü unıñ küñelen kütärep
yıbärze, yuğihä, tön sıqqansı ağas keüyek
qatqan arqahı nıqlap auırta başlağaynı.



 Ägär
telähäñ, mineñ yanda äzeräk bul äle,
qoşsoq,
  tine
ul.
  Yäl
dä ul, tik yıñelsä genä yıl sı­ğıp torha
la, hine, yılkän quyıp, qoroğa alıp sığa
almayım. Sönki bındağı dusımdı taşlap
bulmay.



Şul
saq balıq qapıl tartıldı la qarttı
mo­ronğa taban yıqtı. Ägär zä ul, kämä
sitenä terälep, qulındağı bauzı buşatıp
ölgörmähä, hıuğa la höyräp töşörgän
bulır ine.



Bau
tartılıu menän, qoşsoq osop kitte, qart
hatta unıñ nisek yuqqa sıqqanın da
abaylamay qaldı. Ul uñ qulı menän yıpte
qapşap qarağaynı, usınan qan aqqanın
kürze.



 Balıqtıñ
da yarahı auırtqandır, küräheñ,
  tine
qart häm, yulın üzgärtep bulmasmı tip,
bauzı tartıp qaranı. Bauzı mömkin tiklem
nıq tartıp, elekkesä yaurınına haldı.



 Niñä
qıyınmı, balıq?
  tip
horanı ul.
  Hozay
şahit, mineñ üzemä lä yıñel tügel.



Ul
küze menän qoşsoqto ezläne, sönki beräyhe
menän höyläşkehe kilde. Tik qoşsoq ber
yırzä lä yuq ine.



«Mineñ
yanda bigeräk az buldıñ şul,
  tip
uylanı qart.
  Tik
hin osqan tarafta yıl küpkä köslö­räk,
häzer ul qoro yırgä yıtkänse isäsäk. Nişläp
min bıl balıqqa şulay qapıl tartılıp
qulımdı yaralarğa irek birzem huñ äle?
Moğayın, bötönläy alyıp baramdır. Bälki,
qoşsoqqa qarap donyamdı onotqanmındır.
Häzer min tik eş turahında ğına
uyla­yasaqmın. Kös östälhen ösön tunetstı
aşap alayım».



 İh,
malay menän tozzoñ bulmauı yäl,
  tip
quyzı qart.



Ul
balıqtıñ auırlığın hul iñenä küserze
lä, haq qına tubıqlanıp, qulın hıuğa
tıqtı. Qarşı ağımdıñ quldı yıuğanın,
barmağınan aqqan qandıñ yäyılgänen
toyzo.



 Häzer
balıq küpkä yayıraq yözä,
  tip
quyzı.



Qulın
tozlo hıuza ozağıraq totorğa telähä
lä, balıqtıñ yänä qapıl ırğılıuınan
qurqtı; şunıñ ösön ayağına bastı, yıpte
arqahı menän tartıp, qulın qoyaşqa totto.
Qarmaq bauı uñ qulınıñ hum itenyarıp
yıbärgän ikän. Ber urından ğına, tik eştä
iñ käräk yıre yärähätlängän. Quldarı
bögön ber tapqır ğına käräkmäyäsäk äle,
şunıñ ösön äle banttan uq yärähätläneüyenä
qarttıñ käyıfe qırıldı.



 Ä
häzer,
  tine
ul qulı kipkäs,
  min
tunetstı aşarğa teyışmen. Unı bagor menän
tartıp alıp häybätläp tamaq tuyzırırğa...



Qart,
yänä tezlänep, bagor menän qoyroqtağı
tu­netstı ezläp taptı. Bauzıcolor: black;ñ
yomğaqtarına qağıl­masqa tırışıp,
tunetstı üzenä taban tarttı. Zur balıqtıñ
bar auırlığın hul yaurınına/spancolor: black;
mso-no-proof: yes; küserep, kämä sitenä hul qulı
menän tayanıp, tunetstı qarmaqtan ısqındırzı
la bagorzı urınına haldı. Balıqtı ike
tubığı arahına qısıp, hırt buyınan
telem-telem itep qarağusqıl-qızğılt it
kisep aldı. Altı kisäk qırqıp alğandan
huñ, ularzı kämäneñ moro-nonmso-no-proof:
yes;dağı taqtağa tezze, bısaqtı salbarına
hörttö, qoyroğonan eläkterep tunetstıñ
höl/span/spandähen diñgezgä ır­ğıttı.



 Min
bını ber yulı aşap bötä al— style=mam,
ahırı,
  tip
kisäkteñ berehen urtağa qırqtı.



Qart
balıqtıñ haman da bireşmäyınsä, qeüätle
tartıuın toyzo, ä hul qulı bötönläy
oyonop class=span style=/pspan style=. Auır bau­zı
tartışqan keüyek nıq itep qısıp barğan
qulına qart yäne köyöp qarap quyzı.



 Şul
da buldımı qul, vallahi!
  tine
ul.
  Yaray, bik
teläyheñ ikän, oyo äyzä, qoş täpeyı keüyek
kügärep qat. Tik bıl hiñä barıber yarzam
itmäyäsäk.



«Aşa,  tip
uylanı ul qarayıp torğan hıuğa häm uğa
qırın töşkän bauğa qarap,
  aşahañ
qulıña kös iner. Unıñ ni ğäyıbe bar? Nisä
säğät inde balıqtı totop barahıñ. Tik
hin unan azaqqa tiklem ayırılmayasaqhıñ.
Şulay bulğas, aşa».



Ul
ber kisäk it alıp auızına haldı la yay
ğına säynäy başlanı. Täme bik ük
ıtırğandırğıs tügel ikän.



«Näybät
itep säynä,
  tip
uylanı ul,
  ber
tamsı hutı la äräm bulmahın. Limon menän
aşağanda, yäki, ismaham, toz hipkändä
nasar bulmas ine lä bit».



 Yä,
qul, üzeñde nisek toyahıñ, qul?
  tip
horanı ul ülekteke keüyek qatıp qalğan
qulınan.
  Hineñ
haqıña tağı ber kisäk aşayım äle.



Qart
urtağa telengän kisäkteñ ikense ölöşön
dä aşanı. Unı tırışıp säynäne la tirehen
tökörzö:



 Yä,
nisek, qul? Ällä hin älegä ber nimä lä
toymanıñmı?



Tağı
ber kisäk alıp aşanı.



«Bıl
taza, hutlı balıq,
  tip
uylanı ul.
  Yaray
äle miñä makrel tügel, ä tunets eläkkän.
Makrel ütä ballı. Ä bınıñ bötönläy
tiyerlek tatı yuq, üze häybät haqlanğan.
Ämmä yuq-barğa mauığıp zur balıqtı onotoğa
yaramay. İsmaham ber semtem genä toz
bulha ikän. Bıl telemde qaldırham, qoyaşta
kiberme, ällä hasırmı, belep bulmay.
Şulay bulğas, as bulmaham da, häzer ük
aşayım da quyayım. Zur balıq üzen tınıs,
iple tota. Tunetstı aşap böthäm, barı­hına
la äzer bulırmın».



 Tüz
inde, qul,
  tip
öndäşte ul.
  Küräheñ­me,
hineñ haqıña tırışam.
 «Zur
balıqtı la aşatıp alırğa käräk ine
lä,
  tip
uylanı ul.
  Ul
da mineñ tuğanım bit. Tik min unı ülterergä
teyışmen, ä bınıñ ösön miñä kös käräk».



Qart
aşıqmay ğına, tırışıp-tırışıp, tunets
telemdären beräm-beräm aşap bötörzö.
Quldarın salbarına hörtä-hörtä turayzı.



 Üät,  tine
ul.
  Häzer
hiñä, qulım, hiñä äytäm, yıpte ısqındırhañ
da bula.
 Hineñ
yülärlegeñ bötkängä tiklem, unı min uñ
qulım menän dä tota alam.



Ul
älegä tiklem hul qulı totop kilgän yıuan
bauzı hul ayağı menän qıstı la, balıqtıñ
auırlığın arqahına küserep, artqa
auşayzı.



 Ey,
Hozayım, bıl közän yıyırıu ütä halhın
ine,
  tine
ul.
  Balıqtıñ
başına nimä kileren kem belä.



«Älegä
tınıs kürenä,
  tip
tä uylanı ul.
  Uylap
eş itä. Tik nimä uylay ikän? Ä min nimä
eşlärgä yıyınam? Min üzemdeñ niätemde
unıñ niä­tenä yaraqlaştırırğa teyış
bulam, sönki ul
  ifrat
zur. Ägär zä ul öskä qalqha, unı ülterä
alam. Ä inde haman tärändä qalha? Ul
saqta min dä unıñ menän qalasaqmın».



Ul
közän yıyırğan qulın salbarına ışqıp,
barmaqtarın yazmaqsı buldı. Tik qulı
häräkäthez qaldı. «Bälki, qoyaşqa
yazılır,
  tip
uylanı ul.
  Bälki,
aşqazan sey tunetstı eşkärtkäs, is belep
kiter. Ägär zä bik käräk bulha, min unı
nisek bulha la eşlätäm inde. Tik häzergä
kös qullanğım kilmäy.
 Äyzä
ul üz ihtıyarı menän yazılhın. Töndä bötä
qarmaq bauzarın qırqıp ber-berehenä
yalğağan saqta uğa minän nıq qına eläkte
şul».



Qart
alısqa qaranı la üzeneñ ni tiklem yañğız
ikänen añlanı. Ämmä ul qarañğı täränlektä
törlö töskä inep sağılğan qoyaş nurzarın,
qırınayıp asqa kitkän qarmaq yıben häm
közgö keüyek diñgez östönöñ säyır
tulqınıuın kürze. Tizzän passat yıle
başlanasağın belderep, kük yözöndä
bolottar quyırzı. Qart alğa qarap, hıu
östönän osop barğan qır öyräktären
kürze. Ularzıñ kötöüye ber azğa ğına
küzzän yuğalıp torzo la, tağı la asığıraq
bulıp, yañınan kilep sıqtı. Şul saqta
qart äzäm balahınıñ diñgezzä ber vaqıtta
la yañğız bulmağanın töşöndö.



Qayhı
ber keşelärzeñ asıq diñgezzä bäläkäy
kämälä yañğız qalıuzan qurqqanı haqında
uylanı la, bıl qurqıu barı tik qapıl kön
bozolop kitä torğan ayzarza ğına urınlı,
tigän fekergä kilde. Tik äle dauıllı
mizgel, ä dauıl bulmağan saqta bıl
mäl
  yıldıñ
iñ matur vaqıtı.



Dauıl
yaqınayıuın diñgezzä, unıñ küktä küren­gän
bildälärenä qarap, ällä nisä kön aldan
belergä bula. Yırzä unı kürmäyzär, tip
uylay qart, sönki nimägä qararğa
belmäyzär. Qorola bolottar za üzenä
başqa bit. Älegä dauıl kötähe yuq äle.
Qart kükkä qaranı häm üze yaratqan
tuñdırmağa oqşaş häm ma­mıqtay qabarıp
ağılğan aq bolottarzı kürze. Ä ularzan
da östäräk qaurıy hımaq bolottar
kisäk-ki­säk bulıp asılınıp tora ine.



 Ozaqlamay
yıñel briz kütäreläsäk,
  tine
qart.
  Ä
yıl, balıq, hiñä qarağanda miñä qulayıraq.



Hul
qulı haman közän yıyırğan kileş qaldı,
ämmä qart unı yaylap qına qıbırzata ala
ine inde. «Qulımdı közän yıyırğandı
yänem höymäy,
  tip
uylanı ul.
  Üz
täneñ üzeñä etlek yahahın äle! Balıqqa
ağıulanıp, keşe aldında qosa yäki eseñ
kitä başlaha, nıq uñayhız bula. Ämmä
yañğız sağıñda közän yıyırha (qart unı
küñelenän genä
 calambre tip
atanı) ayırıusa hurlıq».



«Ägär
zä yanımda malay bulha,
  tip
uylanı ul,
  oyoğan
qulımdı terhäktän suğına tiklem ıuır
ine. Yaray, bılay za is belä başlar äle».



Käm
qapıl, ul üze qarmaq yıbeneñ qırınayıbı-raq
kiteüyen abaylağanğa tiklem ük, uñ qulı
yıpteñ buşañqırauın hizze. Qart käüzähen
artqa taşlanı la hul qulı menän yän
kösönä yanbaşına huğa başla­nı, şul uq
vaqıtta qarmaq yıbeneñ yay ğına öskä
kütäreleüyen kürze.



 Kütärelä,  tine
ul.
  Yäle,
qul, yazıl! Yä inde!



Qarmaq
yıbe ozonayğandan-ozonaya barzı häm,
ni­hayät, kämä aldında okean östö
qabarındı la balıq hıu östönä qalqtı.
Sıqtı la sıqtı, hatta unıñ oso-qırıyı
yuqtır keüyek toyola başlanı. ıu arqa­hınan
taşqın keüyek bulıp şabırlap ağıp töşä,
ä ul qoyaşqa yılqıldap yana, başı menän
arqahı qaragusqıl-fiolet töstä, ä
yan-yaqtarındağı buy-buy tasmaları qoyaş
nurında bik kiñ bulıp näfis si­ren
tösöndä kürenä ine. Tanau urınında
beysbol tayağı keüyek ozon häm rapira
keüyek oslo qılıs tırpayıp tora. Balıq
hıu östönä bötön käüzähe menän kütärelde
lä, osta yözöüse keüyek, tauışhız ğına
qabat hıuğa sumdı. Uraqqa oqşağan däü
qoyroğo tärängä kiteü menän, qarmaq
yıbe, yañınan tartılıp, tiz-tiz genä hauıla
başlanı.



 Ul
mineñ kämämdän ike futqa ozonoraq,
  tine
qart.



Qarmaq
yıbe tiz bulha la üz yayı menän genä hütelä,
timäk, balıq qurqmağan. Qart bauzı ike
qullap bar kösönä tarttı, sönki şulay
qarşılıq kürhä­tep, tizlegen kämetä
almaha, balıqtıñ bötä zapas yomğaqtarzı
hütep bötöp, ısqınıp ta kiteüye ihtimal.



«Bigeräk
däü balıq ikän! Min uğa üzemdeñ kösömdö
tanıtırğa teyışmen,
  tip
uylanı qart.
 Köshözlögömdö
toyop yän-farmanğa kithä, mineñ menän
ni teläy, şunı qıla alğanın añlap
quymahın. Unıñ urınında bulham, nimä
bulha bulır, tip beräy nämä şartlap
özölöp sıqqansı barır za barır inem.
Allağa şökör, balıqtar yıtezeräk häm huş
küñelleräk bulhalar za, üzzären ültergän
keşelär keüyek aqıllı tügeldär».



Qart
üz ğümerendä zur balıqtarzı küp kürze.
Meñ funttan artığıraq tartqandarı la
osraştırzı, vaqıtında üze lä şunday ike
balıq qaptırzı. Tik ul saqta bılay yañğız
tügel ine. Äle ihä ul his qasan da
kürmägän, hatta işetmägän däü balıqqa
nıqlap bäylängän kileş diñgezzä
yapa-yañğız, ä hul qulı haman börköt tırnağı
keüyek qatqan kileş.



«Qulım
yazılır,
  tip
uylanı ul.
  
qulıma yarzam iterlek kenä bulha la is
belhä, yıtkän. Yäşägän, ti, ös tuğan: balıq
häm ike qulım... Yazılır, motlaq yazılır.
Oyouı qayhılay oyat inde!»



Balıq
yözäüyen äkrenäytte lä äüälge tizlege
menän bara başlanı.



«Qızıq,
ni ösön qapıl öskä sığırğa buldı
ikän?
  tip
uylanı qart.
  Äyterheñ
dä miñä üzeneñ qayhılay zur ikänen
kürhäter ösön genä sığırğa bulğan. Bına
häzer beläm inde. Qızğanıs, tik min
üzemdeñ nindäyıräk keşe ikänemde kürhätä
almayım. Häyır, ul saqta balıq mineñ
közän yıyırğan qulımdı kürer ine. Yaray,
äyzä mineñ haqta häybäteräk uylahın,
ul saqta min dä yaqşıraq bulırğa tırışırmın.
Ägär ihtıyar kösöm menän ziräklegem
üzemdä qalıp, başqa sifattarzı unan
alırğa mömkin bulha, min bıl minutta
üzem da balıq bulırğa riza bulır inem».



Ul
kämäneñ yomro taqtahına höyälgän kileş,
üzen ğazaplağan auırtıuğa künep, tınıs
qına ultıra birze. Ä balıq nıqışmal
räüyeştä alğa yözzö, kämä lä qarağusqıl
diñgez östönän äkren genä barıuın dauam
itte. Könsığıştan iskän yıl vaq tulqındar
kütärze.



Töşkä
taban qarttıñ hul qulı la is belä başlanı.



 Häzer
hiñä qıyınğa tura kiläsäk, balıq,
  tine
ul arqahındağı bauzı yañı urınğa küserep.



Qarmaq
bauı arqahın uyıp qırqha la, qart iğtibar
itmäskä tırıştı.



 Allağa
ışanmayım,
  tine
ul.
  Ämmä
bıl balıqtı totor ösön un tapqır
«Täñrebez» häm şul tiklem ük «İzge Äsä»
doğahın uqıyım. Ägär zä unı ısınlap ta
totham, Kobrendağı Alla äsähenä ğibäzät­kä
barır inem. Äyteü itep äytäm.



Qart
doğa uqıy başlanı. Vaqıt-vaqıt ul üzeneñ
şul tiklem yonsoğanın hizä, hüzzärze
onota, şuğa kürä, üzzärenän-üzzäre iskä
töşhön ösön, doğanı tizeräk uqırğa
tırıştı.



 İzge
Äsäbez, höyön! Täñrebez küñelebezze
qotqarıusını tıuzırırğa mömkinlek
birgän. Amin!
 Unan
östäne.
  İzge
Alla äsähe, balıq ülhen tip doğa qıl.
Hatta ul bik asıl bulha la.



Auırtıu
azıraq basılıu ğına tügel, bälki, kösäyä
töşhä lä, doğa uqığas, yıñeleräk bulıp
kitte. Qart kämä moronondağı taqtağa
höyälep, hul qulı­nıñ barmaqtarın ber
asıp, ber yomop künekmä yahay başlanı.



Yıl
yaylap qına kösäyä barıuğa qaramastan,
qoyaş qurıp alıp bara.



 Bäläkäy
qarmaqtı tağı la yımläp halırğa tura
kiler,
  tine
qart.
  Ägär
balıq bögön töndä lä qalqmaha, miñä tağı
aşarğa käräk bulasaq. Şeşälä hıu za az
ğına qalğan. Bıl tirälä makreldän başqa
nämä qapmastır, moğayın. Totqas ta
aşaham, ul tiklem ük tämhez bulmas. Töndä
osar balıq kämägä kilep töşhä yaqşı bulır
ine. Tik unı äüräter ösön utım yuq şul.
Osar balıq
  bına
tigän rizıq. Esen tazalarğa la käräkmäy.
Ä miñä häzer köstö haqlarğa käräk.
Hozayım, unıñ şul tiklem zur ikänen
minqayzan beläyım!.. Tik min unı barıber
yıñäsäkmen,
  tine
qart.
  Ni
tiklem genä ğäyrätle häm möhabät bulha
la!



«Ğäzel
tügel tügelen,
  tip
östäne ul uyınan ğına,
  ämmä
min uğa keşeneñ nimägä hälätle ikänen
häm qayhılay tüzemle bulğanın isbat
itäsäkmen».



 Min
ğäzäti qart tügelmen, tip malayğa
äytkäynem bit. Häzer şunı isbatlarğa
vaqıt yıtte,
  tine
ul.



Unıñ
bını meñ qabat isbat itkäne bar. Bulha
ni! Häzer şunı yañınan raslarğa käräk.
 Här
vaqıt isäp yañınan başlana: şuğa kürä
qart, nimä genä eşlähä lä, elekkene iskä
alıp tormay.



«Yoqlahın
ine ul, min dä serem iter, töşömdä
arıslandarzı kürer inem,
  tip
uylanı qart.
  Ni
ösön arıslandar küñelemdä iñ matur
hätirä bulıp haqlana ikän?»



 Nin
küp uylanma, qartlas,
  tine
ul üzenä.
  Kämägä
höyäl dä tınıs qına yal it. Ber nimä lä
uylama. Häzergä zur balıq tırışa, ä hin
kösöñdö haqla.



Qoyaş
könbayışqa halıulanı, ä kämä haman äkren
genä alğa bara. Könsığıştan iskän yıl
unı qıualay, qart bauzıñ arqahın
qırqqanına tüzep, beyık tügel tulqındarza
talğın ğına tirbälep bara.



Töştän
huñ ber vaqıt bau kütärelä başlağan
ke­üyegeräk buldı. Ämmä balıq saq qına
öskäräk qalqıp yözäüyen dauam itte. Qoyaş
häzer qarttıñ arqahın, hul yaurının häm
qulın qızzırzı. Şuğa qarap qart balıqtıñ
tönyaq-könsığışqa borolouın samalanı.



Balıqtı
ber tapqır kürgäs, qart unıñ hıu
 astında
kükrägendäge fiolet töstäge
yözgöstären
 qanat
keüyek kiñ yäyıp, qeüätle qoyroğo menän
qarañğılıqtı telep barğanın küz aldına
kiltera ala.
 «Qızıq,
unday täränlektä häybät kürä
mikän?
  tip uylanı
qart.
  Unıñ
küzzäre zur, ä bit at, küzzäre
 küpkä
bäläkäyıräk bulha la, qarañğıla kürä.
Qasandır min dä qarañğıla häybät kürä
torğaynım. Älbittä, döm-qarañğıla tügel,
şulay za besäy keüyek tiyerlek».



Qoyaş
yılıhı häm ber tuqtauhız künegeüzär
yahau üzeneken itte: közän yıyırğan qulı
bötönläy yazıldı. Qart, yıpteñ auırttırıuın
saq qına bulha la yıñeläytergä tırışıp,
arqahındağı muskuldarın quzğatıp
balıqtıñ auırlığın hulğaraq küserze.



 Ägär
zä hin haman da arımahañ,
  tip
quyzı ul,
  ısınlap
ta ğäcäyıp balıqhıñ.



Ä
ul üzeneñ qot osqos arığanın toyzo, tön
yaqınlığın şäyläne, şuğa kürä bantqa
nämspanälär turahında uylarğa tırıştı.
Kürenekle beysbol ligaları turahında
uylay başlanı. Ularzı qart,
 GranLimargin-top:
0
cm;
margin-right:
.35
pt;
margin-bottom:
.0001
pt;
margin-left:
.35
pt;
text-align:
justify;
text-indent:
24.1
pt;
line-height:
16.55
pt;
mso-line-height-ruMsoNormal/p
style=le:
exactly;
background:
white;MsoNormalgas tip
yörötä ine. «Bögön Nyuspan-Yorktıñ
«Yanki»zarı Detroyttıñ «Yulbarıs»tarı
menän uynarğa teyış».



«Bına
ikense kön inde min
 juegos* hözömtälären
belmäyım,
  tip
uylanı ul.
  Ämmä
min üzemdeñ kösömä ışanırğa, style=/p böyök
Di Madcioğa layıq bulır­ğa teyışlemen.
Ul nindäy genä eşkä totonha la bına
tigän itep eşläy,



_________________________________________



* Juegos (ucn.) — sport
uyındarı.



hatta
üksä höyägenä toz ultırğan bulha la
uyının taşlamay. Köyäk höyäle nimä ul?
Un espuelo de hueso. Bez balıqsılarza ul bulmay,
huğışsan ätästeñ şporı menän üksägä
qazağan keüyek auırta mikän? Min unday
auırtıuğa la, huğışsan ätästär keüyek
ber, yäki hatta ike küzem sıqqansı
huğışıuğa la sızamas inem. Hoqlanğıs
yänlektär häm qoştar yanında keşe ällä
kem dä tügel inde. Ä min äle tegendä —
diñgez täränlegendä yözgän balıq bulırğa
telär inem».



Eyı,
tik akulalar höcüm itmähä, — tine ul. —
Ägär zä akulalar taşlanha inde, unı la,
mine lä Alla haqlahın!



Böyök
Di Madcio da balıqqa hineñ keüyek ük sat
yäbeşer ine, tip uylayhıñmı? — tip horanı
ul
üzenän.



Eyı,
ul näq mineñ keüyek ük, hatta yaqşıraq ta
köräşer ine, sönki ul minän yäşeräk tä,
köslöräk tä. Östäüyenä, atahı la balıqsı
bulğan... Ä unıñ üksähe nıq auırta mikän?



Belmäyım,
— tine ul üz-üzenä. — Mineñ üksämä toz
ultırğanı yuq.



Qoyaş
bayığas, ber az küñelen kütärer ösön,
qasan­dır Kasablanka tavernahında
Senfuegostan kilgän qeüätle ber negr
menän (ul portta iñ köslö keşe hanala
ine) kös hınaşqanın isenä töşörzö.



Ular,
terhäktären aqbur menän hızılğan
hızıq­qa teräp, quldarın bökmäy,
ustarın usqa qısıp, to­toş ber täülek
buyı ultırzılar. Här berehe iken­sehen
qulın östälgä yığırğa tırıştı. Tirä-yağta,
kem yıñer, tip bähäsläşälär, keşelär
käräsin şäme hürän genä yaqtırtqan
bülmägä inep-sığıp tora, ä ul negrzıñ
qulınan, terhägenän häm yözönän ber
sekundqa la küzen almay. Täüge higez
säğät ütkäs, sudyalar yoqlap alır ösön
säğät hayın almaşına başlanı. Köräşselärzeñ
ikeheneñ dä tırnaq astarınan qan harqıy,
ä ular haman ber-bereheneñ küzenä, qulına
häm terhägenä teklägän. Bähäsläşkän
keşelär bülmägä ber inep, ber sığıp
yöröy, stena ergähendäge beyık
ultırğıstarğa teräleşep köräşteñ
hözömtähen kötä. Asıq-zäñgär töskä
buyalğan ağas stenalarğa şämdän külägälär
töşä. Negrzıñ ifrat zur külägähe yıl
şämde tirbätkän hayın qıbırzap quya.



Tönö
buyı östönlök äle berehenä, äle ikensehenä
küste. Negrğa rom eserälär, sigaret
qaptıralar. Rom esep alğas, negr yän
kösönä tırışıp qaray, hatta ber tapqır
qarttıñ qulın bögä başlanı, tik ös
dyuymdan ütkärä almanı. Tik qart (unı
Santyago Yıl Campeon* tip yörötälär ine) qulın
yañınan turayttı. Oşonan huñ unıñ bıl
häybät küñelle köslö negr yıgeten yıñerenä
şige qalmanı. Ä tañ hızılğas, keşelär
sudyanan, ber kem dä yıñmäne, tip hözömtä
yahauın talap itä başlanı. Sönki kübehenä
Gavana kümer kompaniyahına kümer yäki
şäkär toqtarı teyär ösön eşkä sığırğa
vaqıt yıtkäyne. Sudya aptırap iñbaştarın
yıyırıp torğan saqta, qart qapıl bötä
qeüäten yıyıp negrzıñ qulın asqa taban
yığa başlanı häm qul hırtı östälgä
teygänse tuqtamanı.



* El
Campeon
 (ucn.) çempion



 



Köräş
yäkşämbe köndö irtänsäk başlandı
la
düşämbe
irtänsäk tamamlandı. Ämmä qart yıñeügä
selär
eşkä kitkänse ük ölgäşte.



Oşonan
huñ bik ozaq unı çempion tip yöröt
tölär.
Yaz könö ul negrğa «qon qaytarırğa»
mömkinlek birze. Ämmä bıl yulı zur summağa
bähäs totousı
 az
ine häm qart negrzı yıñde. Sönki Senfuegos
negr­
ınıñ
üz kösönä ışanısı täüge matçta uq
hınğaynı inde. Unan huñSantyago
 tağı
ber nisä alışta qat­naştı, tik tizzän
bıl şöğölön taşlanı. Ul, bik
 telähä,
kemde lä yıñeren añlanı, ämmä bınday
köräş­
tärzeñ
balıq totor ösön käräk bulğan uñ qulına
zıyan
 kiltergänen
hizze. Ber nisä tapqır hulaqayı menän
köräşep qaranı. Tik hul qulı uğa buyhonorğa
telä­
mäyınsä
här saq uñayhız hälgä qaldıra, şuğa
kürä
 qart
uğa ışanmay ine.



«Qoyaş
äle unı häybät kenä itep qızzıra,
  tip uylanı
qart.
  Bınan
huñ ul oyomasqa teyış. Tik töndä bik ük
halqın bulmaha ğına inde. Bıl tön
 nimä
yuray ikän miñä? Belergä ine».



Baş
osonan ğına Mayamiğa kitep barğan
samolet ütte. Qart samolettıñ şäülähe
osar balıqtarzıñ totoş kötöüyen hauağa
örkötöp kütäreüyen kürze.



 Bıl
tirälä osar balıqtarzıñ küp bulıuı
yaqşı, timäk yaqın-tirälämakrel
 
bulırğa teyıp:,
  tine
ul. Zur balıqtı saq qına bulha la
 yaqınıraq
tartıp bulmasmı ikän tip, arqahı
 menän
bauzı etep qaranı. Tik bau, skripka
qılı
keüyek
zıñğıldap, vaq qına tamsılarzı
säsrätkäs,
 fätüä
yuqlığın añlanı. Kämä yay ğına alğa
yözzö.
 Qart
küktäge samolettı küzzän yuğalğansı
qarap
 qaldı.



«Moğayın,
östän bötähe lä säyır kürenäler,
  tip uylanı
ul.
  Qızıq,
unday beyıklektän diñgez ni
 räüyeşle
ikän? Ul tiklem beyıktän osmahalar,
mineñ zur balığımdı häybät kürerzär
ine. Balığımdı
 östän
qarar ösön ike yöz sacin beyıklegenän
yay ğına
 osop
äylänergä telär inem. Göbörgäyıl totorğa
yörögändä, maçta başına menep, unan da
baytaq qına
 nämä
kürä torğaynım.
 Makrel unan
yäşeleräk kü
renä
häm fiolet töstäge buy-buy tasmaları
menän tap
tarın
abaylarğa, bötön kötöüzeñ yörögänen
kürergä
 bula.
Ni ösön diñgezzeñ qarañğı täränlegendä
tiz
yözöüse
balıqtarzıñ buy-buy hızıqtarı häm
taptarı
 fiolet
tösöndä bula ikän?Makrel
 
yäşel bulıp
 kürenä
genä bit, ä ısınında ihä ul altınhıu
töstä.
 Ämmä
nıq as bulıp balıqtarğa taşlanğanda
unıñ da
 yaq-yağında
marlindıqı keüyek fiolet hızıqtar
päyzä
 bula.
Asıuzan şulay bula mikän ni? Ä,
bälki,
 ğäzättägenän
yıtezeräk häräkät itkängäler?»



Eñer
töptör aldınan qarttıñ kämähe sargass
üsemlektäre utrauı yanınan ütte. Ilımıqtar
halmaq
 qına
tulqın östöndä küperep tirbälep tora,
güyä oke­an harı yıbäk yurğan astında
kem menänder qosaq­laşa. Şul saq
bäläkäy qarmaqqa
 makrel eläkte. Qart
unı qoyaştıñ huñğı nurzarında saf altın
ke
üyek
yılqıldap hauağa hikergän sağında
kürze. Qurqışınan ikegä bögölöp,
yözgöstären qotorğan keüyek bolğap, osta
akrobat keüyek hikerende balıq. Qart
qoyroqqa küsep sükäyze lä, yıuan bauzı
uñ qulı
häm
terhäge menän totqan kileş, yañı tartıp
sığar­
ğan
qarmaq yıbenä yalanğas hul ayağı menän
bastı. Unan
 hulaqay
qulı menän makrelde tarttı.
 Makrel kämä ergähendä
alyıp hikerä, uñğa-hulğa taşlana ine.
Qart qoyroq aşa ürelep, fiolet hızıqlı
altın
 keüyek
qaynar makrelde kämägä tartıp aldı.
Balıq­tıñ qarmaq qapqan auızı közän
yıyırğan keüyek qısılğaynı. Qart altın
keüyek başına huqqansı, ul yası ozon
käüzähe, başı häm qoyroğo menän kämä
töbönä bärgelände. uqqas qına ber
qaltırandı la
 tındı.



Qart,
balıqtı ısqındırıp alğas, qarmaqtı
 sardina
menän yımläp yañınan hıuğa ırğıttı.
Şunan
 yay
ğına kämä moronona küste. ul qulın
yıuıp, salbarına hörttö, auır bauzı uñ
yaurınınan qulına
 küserze
häm kiske qoyaştıñ okeanğa bayıp
barıuın,
 hıuğa
huzılğan bauzıñ auışlığın küzätä-küzätä
 qulın
yıuzı.



 Barıhı
la elekkesä,
  tine
ul. Läkin qulın
 hıuğa
tığıp qarağas, kämäneñ yarayhı ğına
äkrenä-
yıüyen
toyzo.



 İşkäktärze
ber-berehenä bäyläp, qoyroqqa arqırı
tağayım. Töndä kämäne az bulha la
totqarlap toror,
  tine
ul.
  Bıl
balıqtıñ tön ozono yözörgä lä ğäyräte
yıter. Mineke lä.



«Qanı
aqmahın ösön makrelde huñınanıraq
taza
laham
yaqşı bulır, moğayın,—
 tip
uylanı
 ul.  Unan
kämäneñ tizlegen aqrınaytır ösön
iş­
käktärze
bäyläp quyırmın. Älegä qoyaş bayığan
va­
qıtta
balıqtı borsomay torou häyırleräk.
Qoyaş
bayışı
niñäler bötä balıqtarğa la nasar
yoğonto
 yahay».



Ul,
yıüyeş qulın yıldä kiptergäs, qarmaq
bauın
 uğa
uranı la, balıqqa üzen kämäneñ sitenä
ük tartıp
 kilterergä
irek birze, şulay itep, balıqtıñ auır
 lığı
bortqa küste.



«Qayhı
ber nämägä öyrändem inde,
  tip
uylanı
 ul.  Älegä
uğa bireşmäyım äle. Şunı la istän
ğarmasqa
käräk: qarmaqqa eläkkäne birle unıñ
ber
 nämä
lä aşağanı yuq. Ä bit şul tiklem däü
balıqqa
 küp
aşarğa käräk. Min ihä ber tunetstı
yıpırzım. İrtägä
 makrel aşarmın.  Qart
makrelde
 dorado tip
atay ine.
 —Häyır,
tazartqanda ber kisäk aşarmın. Yarar,
bıl donyala ber nimä lä yıñel genä
bi
relmäy».



 Käyıfeñ
nisek, balıq?
  tip
qısqırıp
 horanı
qart.
  Mineke
bik yaqşı. Hul qulım yazıl
dı,
rizığım da tönö buyına häm köndözgölökkä
yıter­
lek.
Yaray, kämäne tart, balıq.



Qarttıñ
häle bik şäptän tügel ine, sönki qar
maq
bauınıñ auırttırıuı, hızlanıu ğına
bulıu
zan
ütep, bötön tänen qıyratıp alıp barğan
keüyek. Qarttı bıl häüyefländerze. «Bınan
da nasarıraq häldä qalğanım bar,
  tip
yıuattı ul üzen.
  Qulımdıñ
yärähäte tärän tügel, ikensehen közän
yıyırmay. Ayaqtarım isän-hau. Aşau yağım
da ba-lıqtıqına qarağanda yaqşıraq».



Qarañğılanğaynı
inde. Sentyabrzä, ğömümän, qa
rañğı
qapıl, qoyaş bayıu menän ük, töşä. Qart
toz
lo
hıu aşağan bortqa terälep yatıp, mömkin
tiklem
 yal
itergä tırıştı. Küktä täüge yondozzar
qabındı.
 Qart Rigel yondozonoñ
isemen beleüyen belmäy ine,
 ämmä
bıl yondoz qalqqas, ozaqlamay başqaları
la
 kürenäsägen
añlanı. Ul saqta bıl alıs dustarı tağı
unıñ menän bergä bulasaq.



 Balıq
ta mineñ dus,
  tine
qart.
  Bınday balıqtı
küreü tügel, işetkänem dä yuq ine. Tik
min
 unı
ülterergä teyışmen. Yaray äle bezgä
yondozzarzı
ülterergä
tura kilmäy!



«Äytäyık,
keşe kön hayın ayzı ülterergä mataşa
 ti!
Ä ay unan qasa. Yäki keşegä qoyaştı aularğa
tura
 kilhä?
Yuq, ni genä timä, dalanıbız bar
äle»,
  tip uylanı
ul.



İnde
qartqa ber nimä lä aşamağan balıq yäl
bu
lıp
kitte. Ämmä unı hästärläü ültereü
telägenä his
 
qamasaulamanı. Küpme keşeneñ tamağın
tuyzıra­saq ul! Tik keşelär unı aşarğa
layıqmı huñ?
 Älbittä,
yuq. Üzen nindäy sabır ğorurlıq menän
to-touına ğına qarağız,
  bıl
donyala beräü zä unı
 aşarğa
layıq tügel.



«Min
küp nämäne añlamayım,
  tip
uylanı qart.
  Yaray
äle bezgä qoyaştı, ayzı häm yondozzarzı
ülte
rergä
käräkmäy. Bezgä üz tuğandarıbızzı
ülterep diñ
gezzän
rizıq talap iteüyebez zä yıtkän.



Häzer
miñä işkäktärzän tormoz yahau
turahında
 uylarğa
käräk. Bınıñ yaqşı yağı la, nasarı la bar.
Ägär balıq tartılıp ısqınırğa uylaha,
min bik
 küp
bauzı, timäk, balıqtı la äräm itäsäkmen.
Sönki işkäk-tormoz kämäneñ barışın
auıraytasaq. Kämäneñ yıñellege balıqtıñ
da, mineñ dä ğazaptarzı ozo
ayta,
ämmä mineñ qotolouıma ömöt tä şunda
bit.
 Telähä,
bıl balıq tağı la şäberäk yözä ala.
Nisek
 kenä
bulmahın, yıslängänse makrelde tazartıp,
tängä
 kös
qunhın ösön azıraq qapqılap alırğa
käräk.



Älegä
saq qına bulha la yal itäyım. Unan,
balıq
 tağı
beräy hikmät uylap sığarmaha, qoyroqqa
küsep,
 işkäktär
turahında ber fekergä kilermen. Uğa
tik
lem
balıqtıñ üzen nisek totouın küzätäyım.
İşkäktärzän tormoz, tip yaqşı uylanım,
tik häzer yañılışmasqa käräk. Balıq köslö
äle, qarmaq unıñ
 auız
sitenä genä eläkkän, bını min asıq
kürzem, ä auızın nıq qımtığan. Qarmaq
unı bik ük yonsot
may.
Ul küberäk aslıqtan häm üze añlamağan
häüyef toyğohonan ğazaplana. Qart, hin
yal it. Hiñä sirat
 yıtkänse,
äyzä, balıq eşlähen.



Uğa
üze ike säğät tirähe yal itkän keüyek
toyoldo.
 Ay
häzer huñ qalqa, şuğa kürä vaqıttı belä
almanı.
 Dörös,
yal tigäne lä qoro hüz genä inde. Ul haman
arqahı menän balıqtıñ auırlığın toya,
tik hul
 qulı
menän morondoñ planşirına tayanıp,
auırlıq
tıñ
küberägen kämägä küserergä tırışa.



«Bauzı
kämägä bäylähäm, yäteş bulır ine lä
bit!
  tip
uylanı ul.
  Läkin
balıq saq qına alğa ırğılha la ul
özöläsäk. Min tartıu kösön üzemdeñ
 käüzäm
menän kämetergä häm käräk vaqıtta bauzı
ike
 qullap
ısqındırırğa äzer tororğa teyışmen.



 Tik
hin haman yoqlamanıñ bit äle, qartlas,
  tine
ul üz-üzenä.
  Yartı
kön, ber tön, tağın ber kön
 ütte,
ä hin yoqlamayhıñ da yoqlamayhıñ.
Balıq
şayarmayınsa
tınıs qına yözgän arala az ğına bulha
 la
yoqlap alırğa ämälen tap. Yoqlamahañ,
ziheneñ
 sıualır.



«Älegä
zihenem saf,
  tip
uylanı ul.
  Hatta artıq
saf. Keñlelärem-yondozzar keüyek. Şulay
za
 yoqlap
alırğa käräk. Yondozzar za yoqlay, ay
za yoq
lay,
qoyaş ta yoqlay, hatta ağım bulmay hil
torğan­
da
okean da yoqlap ala».



 Yoqlarğa
onotma,
  tip
qabatlanı ul.
  Üzeñde
yoqlarğa mäcbür it; bauzı qarauhız
qaldı
rıu
ösön beräy yabay ğına, ışanıslı ğına
häylähen
 tap.
Häzer qoyroqqa barıp makrelde tazart.
Ä iş-
käk-tormoz,
yoqlap kithäñ, qurqınıs nämä.



Min
yoqlamay za tüzä alam,
  ine
ul üzenä.
  Eyı,
alahıñ, tik bıl da qurqınıs.



Ul,
balıqtı borsomasqa tırışıp, mükäyläp
 kenä
qoyroqqa küsä başlanı. «Bälki, ul da
yoqom
horay
torğandır,
  tip
uylanı ul.
  Tik
min unıñ
 yal
iteüyen telämäyım. Ul kämäne ülgänse
höyrärgä te
yış».



Qoyroqqa
barıp yıtkäs, boroldo la balıqtıñ auırlığın
hul qulına küserze, ä uñı menän qı
nınan
bısağın tartıp sığarzı. Morondağı taqta
astında yatqanmakrel
 yondoz
yaqtıhında yaqşı
 kürenä.
Qart unı başına bısaq qazap tartıp
sığar

la, ayağı menän qısıp, qoyroğonan alıp
asqı yaña
ğına
tiklem qorhağın yarıp yıbärze. Unan,
bısağın
 halıp,
uñ qulı menän esen tazarttı. Makreldeñ
aş­
qazanı
auır häm şılğaq ine; unı yarğas, esenän
ike
 osar
balıq sıqtı. İkehe lä bozolmağan, qatı
kileş
 kenä.
Qart ularzı kämä töbönä haldı,
esäk-bauırın
 hıuğa
taşlanı. Ular, üz arttarınan yaltır ez
qaldı
rıp,
töpkä kitte. Yondozzarzıñ böläñgert
yaqtıhındamakrel
 qaralı-aqlı
bulıp kürende. Qart, balıq
tıñ
başına basıp, ber yaqtan tirehen tunanı.
Şunan
 huñ
äyländerep, ikense yaq tirehen dä hızırzı.
Azaqtan baştan alıp qoyroğona saqlı
ittären yunıp
 aldı.



Makreldeñ
höldähen kämänän taşlağas, qart,
 hıuza
düñgäläktär kürenmäyme, tip ürelep
qarap tor­zo. Tik hıuza yay ğına töşöp
kitkän höyäktärzeñ yaqtı eze genä qaldı.
Qart borolop, ike osar balıqtı
 makrel telemdäre
arahına haldı, bısağın qınına yäşerep,
yänä haq qına moronğa küste. Arqahın
bauzıñ auırlığı basıp kilä, ä balıqtı
ul uñ
 qulında
alıp bara ine.



Moronğa
kilgäs, balıq telemdären taqtağa
tezze
 lä,
ular yanına osar balıqtarzı haldı. Şunan
huñ qarmaq bauın arqahınıñ auırtmağanıraq
yırenä
şıuzırıp
auırlıqtı planşirğa tayanğan hul qulına
küserze. Bort aşa ürelep osar balıqtı
yıuzı.
 Ber
ıñğayzan kämäneñ tizlegen dä tikşerze.
Makrel­
deñ
tirehen hızırğanda fosforlanğan qulı
hıuza
 yaltırap
kürende. Qulı buylap aqqan hıuğa
qarağan­
da,
kämäneñ tizlege, köndözgö menän
sağıştırğanda,
 yarayhı
ğına äkrenäygäyne. Qul hırtın kämäneñ
si­
tenä
ışqıp, ul fosfor kisäktäreneñ aşıqmay
ğına
 qoyroqqa
yözgänen kürze.



 Zur
balıq yä bik arığan, yä yal itä,
  tip
hığımta yahanı qart.
  Tiz
genä aşarğa la, azıraq
 yoqlap
alırğa käräk.
 Ul
yondozzar yaqtıhında osar balıqtıñ esen
ta
zartqan
saqta, töndöñ yıläslänä barğanın
toyzo.
 Aşıqmay
ğına
 makrel iteneñ
ber telemeneñ yartıhın häm ber osar
balıqtı aşap böttö.



 Beşerep
aşağanda
 makrel itenän
dä tämlehe
 yuq,  tine
qart.
  Ä
bına sey köyö auızğa qapqıhız. İnde ber
vaqıtta la diñgezgä toz menän
 limonhız
sıqmayasaqmın.



«Ägär
başım bulha, könö buyı kämäneñ moronon-
dağı
taqtağa hıu qoyop kipterer inem
  kiskelekkä
tozom bulır ine. Şulay, tik min bit
makrel-de qoyaş bayır aldınan tottom.
Şulay za bik küp
 nämäne
hästärlämägänmen. Yarar, bına ber
telemde
 aşap
böttöm, ä küñelem bolğanmanı bit».



Könsığışta
kük yözön qalın-qalın bolottar
 qaplay
barıp, qartqa tanış yondozzar ber-ber
artlı
 küzzän
yuğala başlanı. Kämä tau-tau bolottar
ara
hınan
tärän tarlauıqqa inep barğanday toyoldo.
Yıl tındı.



 Ös-dürt
köndän kön bozolorğa teyış. Tik bıl
 ike
köndä üzgärmäs äle,
  tip
samalanı balıqsı.
  Balıq
üzen tınıs totqanda ber az serem itep
alırğa
 ine,
qartlas.



Ul
qarmaq bauın uñ qulına totto la,
bötön
 käüzähe
menän bortqa hıyınıp, qul östönä
qırın
 yattı.
Yaurının d ağı bauzı tübäneräk töşöröp,
hul
 qulına
totto.



«Uñ
qulım buşanmaha, qarmaq bauın yıbärmäs.
 Ägär
yoqlağanda hul qulım buşap, bau hıuğa
tağatı­la başlaha, uñ qulım bını hizep
mine uyatırğa
 teyış.
Bildäle, uñ qulıma auırlıq töşäsäk.
Läkin ul unday ğına auırlıqqa künekkän
inde. Ber yıgerme-utız minut serem ithäm
dä, yaqşı yal bulır».



Qart
qarmaq bauınıñ bötön auırlığın uñ qulına
küserep, yantaqtağa höyälgän kileş, şunda
uq yo­
qoğa
taldı.



Unıñ
töşönä täüzä arıslandar inmäne. Ul bik
zur diñgez susqalarınıñ higez-un milgä
huzılğan kötöü
yın
kürze. Tuy osoro bulğanğa, ular söñgöldärzän
ber-ber artlı atılıp kilep sığalar za,
hauala hikergeläp, yañınan söñgölgä
sumalar, imeş. Artaban ul auılda üz
karauatında yata, imeş. Alasığına tönyaq
yıle ütep inä, imeş. Ul tuña, ä uñ qulı,
astına hal
ğanğa
oyoğan, imeş.



Şunan
huñ ğına unıñ töşönä ozon, qomlo
haylıq
 inde.
Ul eñerzä haylıqqa sıqqan berense
arıslandı
 kürze,
unıñ artınan başqaları la sığıp
kilä,
 imeş.
Ul yakorzä torğan korabldeñ paluba sitenä
eyä
gen
quyğan da tağın bütän arıslandar
kürenmäsme
 tip
kötöp tora. Qoro yırzän kiske yıl isä. Ul
üzen bik
 bähetle
hizä, imeş.



Ay
küptän qalqtı, qart haman yoqlay ine.
Zur balıq ihä, kämäne tınıs qına bolottar
arahına
 alıp
inde.



Qart
qarmaq bauınıñ qapıl tartılıuına
hiskänep uyandı. Uñ yozroğo şap itep
bitenä kilep
 bärelde.
Bau, unıñ us töbön yandırıp, hıuğa hauıla
başlanı. Kul qulı ber nämä lä toymay
ine. Şuğa kürä ul bauzı uñ qulı menän
totmaqsı buldı, tik
 bau,
uğa buyhonmayınsa, hıuğa ağılıuın dauam
itte.
 Nihayät,
hul qulı la bauzı toya başlanı. Häzer
qızıu şıuğan qarmaq bauı yaurını menän
hul qulın yandırzı. Qart zapas yomğaqtarına
qarap
 quyzı.
Ularzıñ ber-ber artlı bik tiz tağatıla
barı­
uın
kürze. Şul saq zur balıq okean östön
yarıp atı­lıp sıqtı la, tau keüyek käüzähe
menän duğa yahap, tağı hıuğa sumdı, läkin
şunda uq qabat hikerze.
 Tağı
ırğıldı. Qarmaq bauı totqarlıqhız
ağılıu­
ğa
qaramastan, kämä zur tizlek menän bara
başlanı. Qart, bauzı totqarlarğa teläp,
bötön kösö menän
 üzenä
taban tarttı, yänä yıbärze, yänä tarttı.
Şulay
 ber
nisä tapqır qabatlanğas, bauzıñ özölöüyenän
qurq­
mayınsa,
yän kösönä tartqaynı, bau unıñ üzen
kämä
 moronona
taban östöräne. Qart yıüyeş
 makrel östönä yöztübän
barıp töştö.



«Yaray,
bez şunı ğına kötkäynek,
  tine
ul.
  Häzer
haqlan, balıq. Min bınıñ ösön hinän üs
al
mayınsa
qalmam!»



Ul
zur balıqtıñ ırğıp sıqqanın kürmähä
lä, şa
pıldap
hıuğa töşkäs, tulqındıñ kämäne
helketeüyen
 yaqşı
toyzo. Asqa şıuğan qarmaq bauı quldarın
nıq
 auırttırha
la, iğtibar itmäne. Şulay bulasağın
al­dan belgängä kürä, ul, qulın yaralamas
ösön, bauın
 küberäk
usınıñ höyälle yırenän uzzırırğa tırışa
ine.



«İh,
yanımda malay bulha, bauğa hıu hiber
ine,
  tip
uylanı qart.
  Miñä
lä bıl tiklem qıyınğa
 tura
kilmäs ine. İh, malay bulhası!»



Ä
qarmaq bauı hıuğa ağıldı la ağıldı.
Dörös, azlap qına äkrenäyä töştö. Zur
balıqqa unıñ här dyuymın tartıp alırğa
tura kilde. Qartqa häzer,
 makrelitenä
buyalğan yözön qalqıtıp, artqa şı
uırğa
mömkinlek tıuzı. Ul täüzä tubıqlandı,
unan
 ayağına
bastı. Qarmaq bauın azlap-azlap qına
haman
 yıbärä
barzı. Yomğaqtarzı qarañğıla ayaqtarı
menän qapşap, küpme qalğanın samalanı:
zapas bau yıterlek
 äle.
Ä hıuzağı ölöşö şul tiklem ozon, balıqqa
unı
 östöräp
yöröü, älbittä, yıñel bulmayasaq.



«Bına
buldı. Balıq häzer un tapqırzan
artıq
 hikergänder.
Unıñ qıuıqtarına haua tuldı,
  tip uylanı
qart.
  Timäk,
tartıp sığarıp bul mas l ıq
tärängä
töşöp ülmäyäsäk. Tizzän ul äylänä
başlar.
 Bına
şunda miñä eş bulasaq. Ul nişläp
hikerze
 ikän?
Belhäñ ine. Aslıq mikän, ällä beräy
nämänän
 qurqqanmı?
Ulay tihäñ, his ber qurqıuzı belmäs
 köslö
balıq keüyek toyolğaynı, säyır!»



 Nin dä,
qartlas, üzeñdeñ kösöñä ışanıp, qur
qıuzı
onotorğa tırış,
  tine
ul.
  Hin
zur balıqtı qulıñda totouın totop
torahıñ, tik ber
 dyuym
da üzeñä yaqın kilterä almayhıñ. Tizzän
ul
 kämäñ
tirähendä yöröy başlayasaq.



Qart
qarmaq bauın, yaurını aşa ütkärep,
hul
 qulına
küserze. Unan, diñgezgä eyılep, uñ usına
hıu
 aldı,
izelep bitenä hılaşqan
 makrel iten
yıuıp
 töşörzö.
Sönki
 makrel yısenä
küñele bolğana qalha,
 häle
bötör tip qurqtı. Yıuınğas, qulın
tozlo
 hıuğa
tığıp torzo. «Balıq häzer könsığışqa
taban
 yözä
başlanı,
  tine
ul yaqtıra barğan kük yözönä
 qarap.  Timäk,
ul arığan, şuğa kürä ağım ıñğayı­
na
yözä. Tik tizzän uğa äylänep yörörgä
tura kiler.
 Bına
şul saqta ısın eş başlanasaq».Qart uñ
qulın hıuzan sığarıp qarap aldı:



 Zıyan
yuq. İr keşegä bınday ğına auırtıu ber
 nimä
lä tügel.



Ul,
yärähätenä teyzermäskä tırışıp, qarmaq
ba­
uın
uñ qulına küserze. Unan, hul qulın yıuır
ösön,
 käüzähe
menän kämäneñ ikense yaq bortına auıştı.



 Ğärip
bulhañ da bögön yarayhı ğına eşläneñ,
  tip
maqtanı qart hul qulın.
 —Dörös,
mine tiptek
 kämägä
ultırta yazğan minuttarıñ da bulğılanı.



«Ni
ösön bıl quldarzıñ ikehe lä ber törlö
bulıp
 yaralmanı
ikän?
  tip
uylanı ul.
  ulın
vaqı­
tında
eşkä künektermägängä, bälki, min üzem
ğäyıp­
leler.
Telähä, ul üze lä öyränä ala ine inde!
Dörösön äytkändä, töndä qulım mine ul
tiklem hurlıqqa
 töşörmäne
töşöröüyen, közän dä ber tapqır ğına
yı­yırzı. Ägär zä tağı közän yıyırha,
üzen qarmaq
 bauı
bötönläy özöp alıp kithä lä, ber hüzem
yuq!»



Oşolay
uylağas, qart üzeneñ zihene sıuala
baş­
lauın
toyzo. Uğa tağı ber telemmakrel
 ite
aşarğa
 käräk.
«Yuq, batmay,
  tine
ul.
  Qosop
kösömdö bö­
törgänse,
başım tomalanhın. Yöztübän qaplanğandan
 huñ,
ul sey balıqtı küñelem bolğanmayınsa
aşay
 almasımdı
beläm. Bozolğansı torop torhon. Yañınan
 kös
yıyırğa huñ inde. Tuqta, hineñ zapasta
osar ba­lığıñ bar za inde! Bına tile
timä inde!»
  tip ärläne
ul üzen.



Ese
tazartılğan osar balıq aldında yata ine.
Ul
 unı,
hul qulı menän alıp, aşıqmay ğına,
qılsıqtarına tiklem tırışıp säynäy-säynäy
aşap
 böttö. «Osar
balıqtıñ ite bötähenekenä qarağanda
la
 tuqlıqlı,  tine
qart.
  Häyır,
nisek kenä bulma­
hın,
unda miñä käräk matdälär bar. Häzer min
qulım­dan kilgändeñ barıhın da eşlänem.
Ägär balıq
 kämäne
uratıp yöröy başlaha
  bez
köräşkä äzer».



Ul
balıq totorğa sıqqanı birle, qoyaştıñ
ösön­sö tapqır kütäreleüye ine. Şul
saqta gına balıq
 äylänep
yöröy başlanı.



Qarmaq
bauınıñ yünäleşenä qarap qına balıq­
tıñ
äylänä-tulğana başlauın bildäläp bulmay.
Äle
 irtäräk.
Saq qına buşau ın hizep, uñ qulı menän
bauzı hıuzan sığarırğa kereşte qart.
Läkin bau yañınan tartılıp, bına-bına
özöläm tigändä genä, qapıl tağı buşay
töştö. Qart, alğa taban eyılep,
 yaurınına
batıp kilgän bauzı aldı la aşıqmayınsa
kämägä halmaq qına tartıp sığara başlanı.



Ul
ike qullap almaş-tilmäş tarttı.
Quldarına
 ayağı
menän yaurını la yarzamlaştı.



 Balıq
bik alıstan uray,
  tine
qart.
  Ämmä urata
başlauına şik yuq.



Bau
kinät kenä hälmägäyä töştö. Läkin qart,
bau­zıñ östöndäge qoyaş nurzarı yaltırap,
tamsılar hikergäläy başlağansı tartıp,
sığarıuın dauam
 itte.
Bau tağı la nığıraq tartıldı häm qart
tubıq­lanıp qarmaq bauın telär-telämäs
kenä qarañğı
hıuğa
taban kire yıbärä başlanı.



 Balıq
häzer iñ zur tüñäräkte äylänä,
  tine
ul.



«Bauzı
mömkin tiklem nığıraq totorğa käräk.
Tartılğan bau äyläneşte qısqarta
barasaq. Bälki, beräy säğättän unı
kürermen dä äle. Täüzä min uğa
üzemdeñ
kösömdö tanıtırğa teyışlemen. Şunan
huñ
 inde
unı yıñäsäkmen».



Ämmä
ike säğät tä ütep kitte, ä balıq haman
kämä
 tiräläy
äkren genä äyläneüyen dauam itte. Qart
qara
 tirgä
battı, häldän tayzı. Dörös, tüñäräkteñ
taraya, ä
 qarmaq
yıbeneñ yünäleşe üzgärä barıuın
samalap,
 qart
balıqtıñ äkrenläp kenä öskä kütärelä
barıuın
 añlanı.



Bına
ber säğät inde qarttıñ küz aldınan
taptar
 hikergeläy,
tozlo tir küzzären häm qaş östöndäge
 yaraların
äsetterep ärnetä. Tik qara taptar qarttı
qurqıtmanı. Qarmaq bauın qayhılay
kösörgänep
 tartqandı
uylağanda, bınıñ his tä ğäcäbe yuq.
Ämmä
 ike
tapqır ul hälhezlek toyzo, bına şul unı
ısın­
lap
hafalandırzı.



«Nindäyzer
ber balıq arqahında häldän tayıp
 ülep
qalırmınmı ikän ni?
  tip
horanı ul üz-
üzenän.  Yıtmähä,
häzer, bötähe lä häybät barğanda.
 Yä,
Hozay, tüzemlek birse! Yöz tapqır
«Täñrebez»
 doğahın,
yöz tapqır «İzge Äsä» doğahın uqırmın.
Tik
häzer tügel. Häzer buldıra almayım».



«Uqınım
ikän tip hana,
  tip
uylanı ul.
  uñınan
uqırmın!»



Oşo
mäldä ul üze ike qullap tartqan bauğa
nimä-
neñder
huğılğanın hizze. Qarmaq bauı qapıl
alğa
 tartıldı.
Tartılıu bik kisken häm ifrat köslö
 buldı.



«Balıq
qılısı menän qarmaq bäylängän timer­sıbıqqa
huğa,
  tip
uylanı qart.
  Aptırarlığı
yuq, ul şulay eşlärgä teyış tä. Tik häzer
öskä
 hikerep
sığıuı la ihtimal. Ä miñä unıñ haman
ura
 tıp
yöröüye käräk. Qıuığına haua tultırıu
ösön
 unıñ
hikereüye käräk ine, ä häzer här hikeren!
qar
maq
qazalğan yaranı kiñäytäsäk tä, balıqtıñ
ısqı­
nıp
kiteüye bar».



 Hikermä,
balıq!
  tip
inälde ul.
  Kikerä kürmä
inde, zinhar!



Balıq
timersıbıqqa tağı, tağı huqtı. Qartqa
başın sayqay-sayqay bauzı äkren genä
buşatırğa
 tura
kilde.



«Unı
artıq hızlandırırğa yaramay,
  tip
uyla

ul.
  Mineñ
ärneüzärem bit üzemdä. Ularğa ğına
 baş
bulırmın. Ä bına balıqtıñ auırtıuzan
tuzı
nıp
kiteüye bar».



Küpmeler
vaqıttan huñ balıq, timer sımğa huğıuzan
tuqtap, yay ğına uratıp yöröy başlanı.
Qart
 hälmäk
kenä tartıp bauzı hıuzan sığara. Tik
tağı
 häle
hörtäyze. Ul, hul qulı menän hıu uslap,
başı­
na
qoyzo, yılkä, muyındarın sılattı.



 Unıñ
qarauı mine közän yıyırmay,
  tine ul.  Balıq
tizzän öskä sığasaq, ä min tüzäm
äle.
 Nin nıq
tor, qart. Başqanı başıña la kiltermä.



Qart
tubıqlanıp qarmaq bauın yañınan arqahı
 aşa
taşlanı. «Ul uratıp yörögän arala yal
itep alayım. Yaqınıraq kilhä, bauzı tağı
tarta başlar­
mın».



Unıñ
kämä morononda ozağıraq yal itkehe,
qarmaq
 yıben
tartmayınsa balıqqa küberäk äylänep
yörörgä
 mömkinlek
birgehe kilde. Tik bauzıñ buşauınan
 balıqtıñ,
yarım tüñäräk yahap, kire borolouın,
 kämägä
yaqınayıuın hizep torzo, käüzähe menän
äleber, äle ikense yaqqa qıyşayıp, quldarın
bolğap,
 qarmaq
bauın mömkin tiklem küberäk tartıp
sığa­
rırğa
tırıştı.



«Ğümeremdä
lä bıl tiklem arığanım bulmağan­dır,
  tip
uylanı qart,
  ä
bit yıl kösäyä bara.
 Dörös,
balıqtı alıp qaytqanda yıl miñä ıñğay
bula­
saq.
Miñä bik käräk bulasaq bıl yıl».



 Balıq
yañı äyläneşkä kitkändä yal itermen,
  tine
ul.
  Hälem
qäzimge häybät äle. Tağı ike-ös tap­
qır
äylänep sıqha, balıq mineke bulasaq.



Qarttıñ
halam eşläpähe yılkähenä şıuıp töş
käyne.
Balıq kire borolop, yañınan tarta
başlağas,
 qart
häle bötöp kämä moronona auzı.



«İnde
hin eşlä, balıq,
  tip
uylanı ul.
  Kire
borolletter-spacing: -0.2pt;hañ, min hiñä şul saqta
totonormon».



Diñgez
östöndä ere tulqındar kütärelde.
Ämmä
 hıuzı
ayaz köndöñ yuldaşı bulğan igelekle yıl
qıuzı.
 Ul
qartqa öygä qaytıp yıter ösön käräk ine.



 Könyaqqa
häm könbayışqa qarap işermen,
  tine
ul.
  Barı
şul ğına. Diñgezzä azaşıp bulamı
 ni?
Yıtmähä, bezzeñ utrau ozon bit.



Balıqtı
ul ösönsö äylänep! vaqıtında kürze.



Täüzä
ul kämä aldınan şul tiklem ozaq ütkän
 qara
külägäne abaylanı, tik üz küzzärenä üze
ışan­
manı.



 Yuq,  tine
ul.
  Unıñ
şul hätle zur bulıuı
 mömkin
tügel.



Ämmä
balıq ısınlap ta ğälämät zur ine.
Ösönsö
 äyläneşeneñ
azağında ul kämänän utız ğına
 yard yırzä öskä
sıqtı häm qart diñgez östönä unıñ
qoyroğo
kütärelgänen
kürze. Ul iñ zur uraqtan da zurıraq
bu
lıp,
qarağusqıl zäñgär töstäge hıu östöndä
aqhıl-
siren
töstä kürenä ine.



Balıq
tağı sumdı, tik bıl yulı tärängä
kitmäne.
 Qart
unıñ fiolet tasmalar menän uratılğan
däü
 käüzähen
asıq kürze. Balıqtıñ arqa yözgösö
hälenep
 töşkän,
ä kiñ kükräk yözgöstäre yaq-yaqqa yäyılgäyne.



Balıq
yañınan äyläneş yahağanda qart unıñ zur
küzzären häm yänäşähendä genä yözgän
ike körän
 yäbeşkäk
balıqtı abaylap qaldı. Yäbeşkäktär
vaqıt-vaqıt balıqtıñ tänenä yäbeşä,
unan küz asıp yomğansı sitkä kitä. Qayhı
vaqıt ular şayarışıp
 zur
balıqtıñ külägähendä yözä. Yäbeşkäktärzeñ
här
 berehe
ös futtan da ozonoraq ine. Ular yıtez
yözgän
 saqta
yılan keüyek bötön käüzäläre menän
borğolan
dı.



Qarttıñ
bitenän ber tuqtauhız tir ağa, tik
häzer
 qoyaş
qızzırğanğa ğına tügel. Balıq tınıs
qına,
 hatta
üzenä ber nindäy zä häüyef yanamağanday
äylänep yöröy, qart qarmaq bauın küberäk
tartıp sığarzı
 häm
ike tüñäräktän huñ balıqqa garpun menän
sänse
renä
şiklänmäne.



«Tik
unı yaqınıraq, nıq yaqınğa tartıp kilterergä
käräk,
  tip
uylanı ul.
 —Şunan
başına
 tügel,
yörägenä qazarğa käräk».



 Qart,
hin tınıs häm köslö bul,
  tine
ul
 üzenä.



İkense
äylänep! vaqıtında hıuzan balıqtıñ
 arqahı
kürende. Tik ul haman da kämänän alıs
yözä



ine.
Balıq tağı ber äylände. Bıl yulı hıu
östönän
 qalqa
töştö, ämmä barıber alıs ine äle. Qart,
bau

tağı la tarta birhä, balıqtı bötönläy
yaqınay
 -tahın
belä ine. Ul garpundı küptän
äzerlägäyne:
 näzek
tros bäyläme kärzin esendä yata, unıñ
oson qart
 morondağı
bitengqa bäyläp quyzı.



Balıq
däü qoyroğo menän hizeler-hizelmäs
kenä
 işep,
tınıs qına yänä ber urap sıqtı la, kämägä
yaqınaya töştö. Üze şunday tınıs häm
mäğrür! Qart unı mömkin tiklem yaqınaytır
ösön bauzı bötön
 kösönä
tarttı. Balıq ber sekundqa ğına
tartılğanday itte, ämmä yänä elekke
hälenä qayttı häm yañı
 äyläneşen
başlanı.



 Ähä,
unı quzğata aldım,
  tine
qart.
  Şulay
za min unı yantayırğa mäcbür itä aldım
bit.



Qarttıñ
yänä başı äylänä başlanı, ämmä ul däü
balıqlı bauzı yän kösönä tartıuzan
tuqtamanı.



«Şulay
za min unı qıyşayta aldım. İkense
 yulı
unı, bälki, salqan äyländerä
alırmın,
  tip uylanı
balıqsı.
  Tartığız,  tip
boyorzo ul
quldarına.  Ayaqtarım,
nığıraq totoğoz! Başım,
 miñä
yarzam it! Yarzam it. Kineñ mine hınatqanıñ
 yuq
bit. Bıl yulı min unı salqan äyländeräm».



Balıq
kämägä yaqınlaşmas boron uq, qart, bar­
lıq
qeüäten tuplap, qarmaq bauın tartırğa
kereş­te. Ämmä balıq saq qına yantaya
birze lä, yañınan
 turayıp,
yay ğına yözöp kitte.



 Tıñla
äle, balıq!
  tine
uğa qart.
  Hiñä
bit barıber ülergä. Şulay bulğas, mineñ
ülemem
 hiñä
niñä käräk?



«Bılay
ber ni zä qılıp bulmay»,
  tip
uylanı qart. Unıñ auızı kipte, inde
höyläşerlek kenä
 tügel,
hatta hıulı şeşägä ürelerlek tä häle
qalma­nı. «Bıl yulı min unı kämägä
tartıp kilterergä teyışlemen,
  tip
uylanı ul.
  Yuqha,
ozaqqa sı­zay almam». Unan: «Yuq,
sızayhıñ,
  tip
üz-üzenä qarşı töştö.
  Hin,
qartlas, mäñge lä sızarhıñ».



İkense
äylänep! vaqıtında qarttıñ buyı
saq-saq
 qına
yıtmäy qaldı, tik balıq, yañınan turayıp,
yay
 ğına
kämänän yıraqlaştı.



«Hin
häläk itäheñ mine, balıq,
  tip
uylanı qart.
  Älbättä,
bığa haqıñ bar. Nindäy möhabät,
 güzäl,
tınıs häm kiñ küñelle yän eyähen ğümerzä
lä kürgänem yuq ine. Yä, ulayha mine ülter.
Kem kemde
 ülterä,
miñä barıber inde».



«Yänä
başıñ butala, qart! Ä bit hineñ başıñ
 salt
bulırğa teyış. Uyzarıñdı rätkä kilter.
Ğazap­
tarzı
äzämsä kütärergä tırış. Yäki anau balıq
ke­
üyek...»  tip
östäne ul küñelenän genä.



 
äle, baş, eşlä,
  tine
ul şım ğına, hatta üzeneñ tauışın üze
lä saq işette.
  Eşlä,
tizär
 hiñä!



Balıq
tağı ike tapqır äylänep sıqtı, ämmä
 barıhı
la elekkesä qaldı.



«Nişlärgä?  tip
uylanı qart. Balıq äylän­gän hayın,
ul üzeneñ huşın yuğalta barğanın toya
ine.
  Nimä
eşlärgä? Tağı ber mataşıp qarayım
 äle».



Ul
qarmaq bauın tarta başlağaynı, isen yuya
bar­
ğanın
hizze, şulay za balıqtı salqatan hala
aldı.
 Tik
balıq şunda uq kire äylände häm, hauala
qeüät
le
qoyroğon bolğap, kitep barzı.



Quldarınıñ
bötönläy kösö bötöp, küz aldarı
 tomalanha
la qart üz-üzen: «Tağı ber tapqır tırışıp
qarayım»,
  tip
ögötläne.



Ul
tağı tarttı, tik balıq yänä kitte.



«Ä-ä-ä,
şulaymı äle?
  tip
uylanı qart häm
 şunda
uq tänendäge yäyıneñ hürelä başlağanın
toy­
zo.  Tağı
ber tartıp qarayım».



Bötön
ärneüyen, aqtıq kösön, üzeneñ küptän
yuğaltqan ğorurlığın bergä tuplap zur
balıq kisergän ğazaptar menän alışırğa
taşlanı. Şul saq balıq yantayıp kitte
häm bütän turaya almanı, qırınayğan
 kileş
yözä başlanı. Qılısı kämägä saq yıtmäy
qal­dı. Kömöş keüyek yaltırap torğan
tänle, yaq-yaqtarı
 fiolet
tasmalar menän uratılğan ifrat zur
balıq kämä yanınan saq ütep kitmäne.
Qartqa unıñ oso-qırıyı bulmas keüyek
toyoldo. Ul qarmaq bauın
 taşlanı
la, uğa ayağı menän basıp, garpundı
buldı­
ra
alğan tiklem kütärze, şunan, oşo minutta
tuplay alğan barlıq kösö menän kizänep,
balıqqa sänste. Garpun balıqtıñ hıu
östönän balıqsınıñ kükräge
 täñgälendäräk
kütärelep torğan yözgösönän saq
qına
 artqaraq
qazaldı. Qart timerzeñ nisek itep
yomşaq
 itkä
batıp ineüyen toyzo, tärängäräk bathın
ösön gar­
pun
habına käüzäheneñ bötön auırlığın
haldı.



Şul
saq äcäle yıtkän balıqqa qapıl yän
ingän
 keüyek
buldı. Ul, üzeneñ möhabätlege, maturlığı
häm
 qeüäte
menän qupayğanday, hıu östönä yuğarıraq
qalq­tı. Äyterheñ dä ul qart menän
kämä östöndä hauala
 asılınıp
tora ine. Unan balıq qarttı la, unıñ
 kämähen
dä hıuğa qoyondorop, görhöldäp diñgezgä
ba
rıp
töştö.



Qarttıñ
häle böttö, küzzäre kürmäs buldı. Şulay
 za
ul garpundıñ bauın yıbärep ölgörzö. Ä
inde küz
 aldı
ber az yaqtırğas, ul balıqtıñ kömöş
qorhağın öskä qaratıp salqan yatqanın
kürze. Qırın qazalğan garpundıñ habı
unıñ arqahında tırpayıp tora.
 Ä
diñgez östö balıqtıñ yörägenän aqqan
qanğa buyal
ğan.
Täüzä bıl tap qarayıp torzo, äyterheñ
dä zäñgär hıuza ber
 mil täränlegendä
balıq kötöüye yıyılğaynı. Unan qanlı tap
yäyılde lä bolotqa oqşap qaldı. Ä hıuza
kömöşhıu balıq tın ğına tirbälä
 ine.



Qart
küz aldı yañınan qarañğılanğanğa
tiklem
 balıqtan
qaraştarın ayırıp ala almanı. Unan
gar­pun bauın bitengqa ike qat uranı
la başın qulda­
rına
haldı.



«Nimä
buldı bıl başıma?
  tine
ul yözö menän
 kämä
moronona terälep.
 —Qart
inde min, nıq arıl-

la. Şulay za tuğanımdan da yaqın balıqtı
ülter­
zem.
Häzer ihä qara äşte teüälläyhe genä
qaldı.



Häzer
min balıqtı kämägä tağır ösön bau
äzer
lärgä
häm unı elmäk keüyek itep bäylärgä
teyışmen. Ägär zä bez ikäü bulıp, balıqtı
halır ösön kämäne batırhaq, unan bötön
hıuın totoş tükkän häldä lä kämä barıber
unı kütärä almas ine. Käräk-yaraqtı
äzerlägäs, balıqtı kämägä tartıp
kilterermen dä,
 nıqlap
bäylärmen, unan yılkände quyıp, qaytıu
yağı­
na
ıñğaylarğa käräk bulır.
 Qart
bauzı balıqtıñ ayğolağı menän auızı
aşa
 ütkärep,
başın moronğa bäyläp quyır ösön, unı
bortqa
yaqınayta başlanı.



«Tuyğansı
ber qarap, qapşap qspan style=lärgä häm unı
elmäk keüyek itep bäylärgä teyışmen.
Ägär zä bez ikäü bulıp, balıqtı halır
ösön kämäne batırhaq, unan bötön hıuın
totoş tükkän häldä lä kämä barıber unı
kütärä almas ine. Käräk-yaraqtı äzerlägäs,
balıqtı kämägä tartıp kilterermen dä,
arahañ ine: bıl
 nindäy
balıq ikän?
  tip
uylanı üze.
  Ul
mineñ
 baylığım
bit. Garpun yörägenä qazaldı, şikelle.
 Yaray,
yaqınıraq tartıp, kämägä bäylä lä,
qoyroğonaelmäk keyzer. U/spannı kämägä
nığıtır ösön, urtanan
 alırğa
tura kiler».



 Yä,
qart, eşkä toton,
  tine
ul üz-üzenä,
 şeşänän
ber yotom hıu eskäs.
 —Häzer,
köräş tamam
lanğas
ta, bik küp qara eş qaldı äle.



Qart
täüzä kükkä, unan balıqqa qarap quyzı.
Qoyaşqa ayırıusa nıq iğtibar itte. «Äle
saq töş
 auıp
bara. Ä passat kösäyä. Qarmaq yıptären
bäyläp
 torop
bulmas inde. Malay menän bergäläp öyzä
yünä
terbez
äle».



 Yä,
balıq, bında kil äle!



Tik
balıq unı tıñlamanı, tulqında yay
ğına
 tirbäleüyen
belde. Qarttıñ üzenä kämäne uğa yaqınay
tırğa
tura kilde. Yaqınıraq kilep, balıqtıñ
başı
 kämäneñ
morono menän tigezlängäs, qart unıñ
möhabätlegenä tağı ber hayran qaldı.
Ul garpun bauın
 bitengtan
ısqındırıp aldı. Unıñ ber oson balıq­
tıñ
ayğolağınan inderep, auızı aşa ütkärze,
şunan
 qılıs
moronona urattı, yänä ayğolaq aşa
ütkärze, tağı qılısqa uranı, unan bitengqa
diñgez töyönö
 menän
bäyläne. Bauzıñ qalğan ölöşön qırqıp
alıp,
 balıqtıñ
qoyroğonan nığıtıp bäylär ösön,
kämäneñ
 qoyroğona
küste. Kükşel-kömöş töstäge balıq
saf
 kömöşkä
äylände, irzär usı kiñlegendäge fiolet
tas­maları ihä aqhıl siren tösönä
inde. Unıñ peris­kop közgöhö keüyek
küzzäre täre pohodına yullanğan
 izge
keşelärzeke keüyek kündäm häm sabır ine.



 Min
unı başqa törlö ülterä almas inem,
  tine
qart.



ıu
eskäs, häl inep kitkändäy buldı. Häzer
qart
 huşın
yuğaltmasın belä ine, zihene lä asıldı.
«Bıl
 yartı
tonnanan da käm tartmay,
  tip
samalanı qart,
  Ä,
bälki, küberäkter zä. Ägär zä östän ike
ölöşö it bulıp, qazağın utızar tsenttan
ğına hatqanda la
 küpme
tabış kilterer ikän?»



 Qälämhez
osona sığıp bulmas,
  tine
qart.
  Bınıñ
ösön baştıñ saf bulıuı käräk. Şulay
za
 böyök
Di Madcio bögön mineñ menän ğorurlana
alır ine. Dörös, üksämdä höyäk seyäle
yuq. Ämmä arqam menän quldarım nıq auırttı.
Belergä ine, höyäk söyäle nisek bula
ikän? Bälki ul bezzä lä barzır,
 tik
bez belmäybez genäler?



Qart
balıqtı kämä moronona, qoyroğona häm
ul­tırğısqa bäyläne. Balıq şul tiklem
möhabät ine, hatta qartqa kämähen zur
karaptıñ bortına bäyläp quyğanday
toyoldo. Balıqtıñ asılıp torğan
auızı
 kämägä
yözörgä qamasaulamahın ösön, qart bau
menän unıñ asqı yañağın moron qılısına
tarttırıp bäy­läne. Şunän huñ maçtanı
quyıp,
 gafel urınına
ber tayaqtı yaylanı la şkottı tarttırıp
bäyläne.
 Yamaulı
yılkängä haua tulıu menän ük kämä alğa
quz­ğaldı. Qart, qoyroqqa qırın yatqan
kileş, könyaq-
könbayışqa
yözzö.



Könyaq-könbayıştı
bildälär ösön uğa kompastıñ
 käräge
yuq ine. Passattıñ qayhılay iskänen häm
yıl­kändeñ nisek qabarıuın toyou za
yıtä. «Qarmaq
 halırğa
käräkter, moğayın, Yaltıratıp beräy
balıq
 qaptırmammı?
Yuğihä, aşarğa ber nämäm dä yuq bit».
 Tik
ul yaltırma tapmanı, ä sardinalar
yıslängäyne.
 Şul
saq ul, hıu üsemlektäre yanınan ütep
barışlay,
 bagor
menän ber uslam harı tälgäşte eläkterep
aldı
 la
helketep qaranı. Unan kämägä bäläkäy
genä krevet­
kalar
qoyoldo. Ular tistänän artıq ine, börsä
keüyek
 keskäy
genä ayaqtarın qıymıldatıp hikrändärgä
to­
tondolar.
Qart ularzı ike barmağı menän genä
totop
 baştarın
özöp ırğıttı la, qabığı-niye menän
totoş­lay säynäp yotto. Krevetkalar
vaq qına, ämmä qart ularzıñ tuqlıqlı
ikänen belä, yıtmähä, üzzäre is kitkes
tämle lä. Şeptä lä saq qına hıu qalğaynı
 äle.
Krevetka aşağas, qart şunıñ d ürttän
ber ölö­
şön
este.



Balıqtıñ
auır bulıuına qaramastan, kämä yıñel
 bara.
Qart rumpelde terhäge menän genä totop,
kämäne
 teyışle
yünäleşkä bora. Uğa balıq här saq
kürenep
 bara,
ä üzeneñ quldarına qaraha, yäki arqahı
menän
 kämägä
teyhä, bınıñ töş tügellegenä ışana.



Kuñğaraq
häle möşköllänä töştö häm qartqa barıhı
la töştä bulğan keüyek toyolop kitte.
Bığa
 tiklem,
balıq hıuzan ırğıp sıqqas, diñgezgä
qabat
 qolağansı
hauala asılınıp torğanda la qartqa
nıq
 ğäcäp
toyolğaynı. Ul hatta küzzärenä ışanmay
tor­
zo.
Häyır, ul saqta qart bötönläy nasar kürä
başla­
ğaynı,
äle ihä küzzäre tağı häybätlände. Häzer
ul balıqtıñ ısın ikänen, arqahı menän
quldarınıñ
auırtıuı
la töş tügellegen belä. «Quldar tiz
uñala ul,
  tip
uylanı qart.
 —Yaralarğa
bısraq
 inmähen
ösön qanın yıterlek ağızzım, ä tozlo
hıu
 daualar.
Diñgez qultığınıñ qara hıuı
  donyala 
häybät tabib. Tik bına zihenem genä
sıuala
 kürmähen
ine! Quldarım üzzärenä teyışlene
eşläne,
 kämä
häybät bara. Balıqtıñ auızı yomoq,
qoyroğon
 tura
tota, bez tuğandar keüyek yänäş yözäbez».



Unıñ
añı tağı azıraq tomalana töştö: «Ä
bezzeñ
 qayhıbız
tartıp bara huñ
 —min
unımı, ällä ul mi-neme,
  tip
ikelände.
  Ägär
min unı höyrätep barham, añlaşılır ine.
Yäki ul, üzeneñ abruyın
 töşöröp
kämälä yatha, bötähe lä añlaşılır ine.
Ämmä
 bez,
ber-berebezgä nıq itep sırmalğan kileş,
yänäş
 yözäbez.
Ägär zä uğa şulay oqşay ikän, mine tartıp
barhın äyzä. Min bit unı häylä menän
genä yıñdem, ä
 unıñ
miñä qarata ber nindäy zä mäkere bulmanı».



Ular
şulay yözä birze. Qart quldarın tozlo
 hıuza
sayqanı: uyzarın sıualtmasqa tırıştı.
Kük yözöndä törköm-törköm aq bolottar
ağıla, ularzan östäräk qauırıy bolottar
yözä: qart ularğa qarap
 yıldeñ
tönö buyı isäsägen tosmallanı. Ul
älenän-äle balıqqa qarap ala, unıñ
ısınlap ta töş kenä bul
mağanın
tikşerä. Qaytır yulğa sığıp ber säğät
vaqıt ütkäs, unı berense akula qıuıp
yıtte.



Akulanıñ
qıuıp yıteüye osraqlı tügel ine. Ba
lıqtıñ
qanı täüzä qara bolot keüyek quyırıp
torzo,
 unan
totoş
 mil täränlegendä
hıuğa taraldı. Tärän­

yözgän akula, qan yısen hizep, tiz genä
öskä qalq

häm, his ber qurqıuhız, diñgezzeñ zäñgär
kiñle­gen yarıp qoyaşqa sıqtı. Unan tağı
hıuğa sumdı,
 yänä
qan yısen toyzo häm kämä menän balıq
üzzäreneñ artınan qaldırğan ez buyınsa
yözzö. Qayhı vaqıt ul ezze yuğaltıp torzo,
ämmä yañınan taptı, yä unıñ
 hizeler-hizelmäs
yısen toyop tuqtauhız ezärlekläne.
 Bıl
diñgezzä iñ yıtez yözgän balıqtar keüyek
ük yözör ösön yaratılğan zur mako akulahı
ine. Auızın iskä almağanda, ul ğäyät
matur. Arqahı qılıs balıq­tıqı keüyek
ük zäñgär, ese kömöş, tirehe şıma
häm
 kürkäm,
ğömümän, nıq qımtılğan oloğara
yañaqtarın
 kürmägändä,
unı qılıs-balıqqa oqşatırğa bula. Ul
hıuzı üzeneñ beyık arqa yözgösö menän
yıñel yarıp,
 diñgez
östönän tiyerlek yözä ine. Nıq qımtılğan
ike qatlı irendäre artında higez rät
ütker teştäre qıyışıraq bulıp tezelep
kitkän. Ular küpselek akulalarzıqı
keüyek ğäzäti piramida räüyeşendä tügel,
ä yanuar tırnaqtarı keüyek tırpayğan
keşe
 barmaqtarına
oqşağan. Ozonloğo menän ul
qarttıñ
 barmaqtarınan
his tä käm tügel, östäüyenä, ike yaqtan
bäke yözö keüyek ütker. Akula diñgezzäge,
ber nindäy
 doşmanğa
la bireşmägän yıtez, köslö häm yaqşı
haq­
lana
belgän balıqtarzı la aşarlıq itep
yaratılğan. Ul tabıştıñ yaqınlığın toyop
aşığa, kük töstäge
 arqa
yözgösö hıuzı qılıstay qırqıp bara.



Qart,
küreü menän, bıl akulanıñ telähä nindäy
mäkergä barasağın añlanı. Ul garpunın
äzerläne, unıñ bauın bitengqa bäyläp
yırtqıstıñ yaqınay­
ğanın
köttö. Bau qısqa ine, sönki balığın
bäylägän vaqıtta baytaq qına ölöşö
kisep alınğaynı.



Qarttıñ
zihene yañınan yaqtırzı, üzen ömöt
menän
 artıq
yıuatmaha la köräşergä äzer ine. «Eşem
ütä
 uñay
kitkäyne şul, gel genä ulay barması
bildäle
 ine»,  tip
uylanı qart.



Akulanıñ
yaqınayıuın kötkän saqta qart balı­
ğına
qarap aldı. «Bılar barıhı la töş kenä
bulha,
 yaqşıraq
bulır ine, moğayın. Min uğa üzemä
höcüm
 itergä
qamasaulay almayım, bälki, ismaham,
ülterä alırmın.
 Dentuso*,  tip
uylanı ul.
 —İnäñde
ülät
 huqqırı!»



Akula
qoyroqqa yaqın uq kilde, balıqqa
ır­
ğılğanında
qart unıñ zur itep asılğan auızın
häm
 säyır
küzzären abaylap qaldı, zur balıqtıñ
qoyro­
ğonan
östäräk teştärzeñ itkä batıp şaqıldauın
işette. Akulanıñ başı hıu östönän qalqıp
tora.
 Bına
başı artınan arqahı la kürende. Qart,
aku­lanıñ yañaqtarı zur balıqtıñ iten
şıtırzatıp
 qayırğanın
işetep, oslo garpunın akulanıñ küze
 menän
moron hızığı kiseşkän yırenä qazanı.
Asıl­
da
akulanıñ bantında unday hızıqtar yuq.
Oslayıp
 torğan
auır zäñgärhıu başı, zur küzzäre häm
ubır­
zıqı
keüyek tuymas imänes auızı ğına bar. Ämmä
oşo urında akulanıñ meyıhe urınlaşqan.
Qart garpunın şunda söyzö. Qanhırap
qatqan yaralı
 quldarı
menän garpunın qısıp totqan kileş, ber
nimägä lä ömöt itmäyınsä, barlıq kösön
yıyıp,
 yarhıu
täüäkkällek menän näq baş meyıhe
täñgälenä
 sänste.



* Dentuso (ucn.)  akulanıñ
törö.



Yırtqıs
şunda uq arqahı menän äylänep töştö,
qart
unıñ tonğan küzzären kürze. Unan akula
yänä ber
tapqır
äylände häm garpundıñ bauı käüzähenä
ike tapqır uraldı. Qart unıñ üle ikänen
añlanı. Tik aku­
la
üze genä bınıñ menän kileşkehe kilmäne.
Arqahında yatqan kileş qoyroğo menän
huğa, teştären
 şaqıldata
häm uzış kämähe keüyek hıuzı kübeklän­
derä
ine. Diñgezzeñ akula qoyroğo şapıldatqan
yıre
 ap-aq
buldı.



Akula
käüzäheneñ dürttän ös ölöşö menän
hıu
östönä
kütärelde, garpun bauı tartıldı,
qaltırandı häm, nihayät, şartlap özöldö.
Akula ber mälgä hıu
 östöndä
sayqalıp yattı, qart unan küzen almanı.
Şu
nan
huñ ğına yırtqıstıñ üle käüzähe diñgezgä
battı.



 Ul
üze menän balıqtıñ ber qazaqtay iten
alıp
 kitte,  tine
qart.



«Garpunım
menän qalğan yıpte lä diñgez töbönä alıp
kitte,
  tip
östäne uyınan gına.
  Ä
balıq
tan
yänä qan ağa başlanı. Bıl akula artınan
baş
qaları
la kilep yıtäsäk».



Qarttıñ
ğäriplängän balıqqa qarağıhı la kil
mäne.
Akula balıqqa ırğılğanda, unı üzenä
taşlan
ğanday
toyğaynı.



«Şulay
za min balığıma taşlanğan
akulanı
 ülterzem,  tip
uylanı ul.
 —Bıl
min kürgän
 dentusolarzıñ
iñ zurı ine. Ä bit min üz ğümeremdä
 akulalarzı
az kürmänem.



Eşem
gel uñıp torzo şul. Artaban bılay
dauam
 itä
almay ine. Bılarzıñ barıhı la töş kenä
bulha,
 qayhılay
häybät bulır ine: ber nindäy zä balıq
totmağanmın, ä gäzit tüşälgän karauatımda
yañğızım ğına yoqlap yatam».



 Ämmä
äzäm balahı yıñeler ösön yaratılmağan,
  tine
ul.
  Keşene
/spanyuq itep bula, ä yıñep bulmay.



«Şulay
za bıl balıqtı ültereüyem yäl,
  tip
uylanı ul.
  Miñä
bik auırğa tura kiläsäk, yıtmähä,
garpunımdan da yazzım.
 Dentuso  yıtez
häm ayauhız, aqıllı häm köslö mählük.
Ämmä min unan aqıllı­raq bulıp sıqtım.
Ä, bälki, barı tik yaqşıraq
 qorallanğan
ğına bulğanmındır».



 Uylanırğa
yaramay, qartlas,
  tip
qısqırıp
 äytep
quyzı ul.
  Yıl
ıñğayına yöz zä, bälä-qaza
 kilhä  qarşıla.



Üzen
ağımdıñ urtahına ingäs nimä kötkänen
 yaqşı
belä ine. Tik ber nindäy zä sarahı yuq.



 Dörös
tügel, sara bar,
  tine
ul.
  Bısağıñdı
işkäk habına bäyläyheñ
 —bına
tigän qoral
 bula.



Parus bauına
ayağı menän basıp rumpelde qultıq astına
qıstırzı la eşkä totondo.



 Bına
bit,
  tine.  Qart
bulham da, ismaham,
 qoralhız
tügelmen.



Yıl
kösäygäs, kämä yıtezeräk kitte. Qart
balıqtıñ
 başına
ğına qarap barzı. Käm küñelendä ömöt
sat
qıları
qabındı.



«Ömöttö
yuğaltıu
  alyotloq,  tip
uylanı ul.
  Yıtmähä,
bıl gonah ta bulha käräk. Yaray,
gonahmı,
 tügelme,
uylap torouzıñ käräge yuq. Donyala bınan
başqa la uylar nämä küp. Dörösön äytkändä,
min
 gonah
tigändären añlap ta yıtmäyım.



Añlamayım
da, ışanmayım da, buğay. Bälki, balıqtı
ültereü gonah bulğandır. Tamaq asırau
häm başqa baytaq keşene tuyzırır ösön
ülterhäm dägonahtır, moğayın. Ul saqta,
hin nimä genä eşlähäñ
 
gonah bulıp sığa. Şulay bulğas, nimä
gonah, nimä
 gonah
tügel, tip uylauzıñ käräge yuq. Häzer bıl
haq­ta uylau huñ da inde. Äyzä gonah
menän şunıñ ösön aqsa alğandar butalhın.
Gonah nimä bula, tip ular
 uylahın.
Balıq donyağa balıq bulıp yaralğan keüyek,
hin balıqsı bulıp tıuğanhıñ. İzge Petr
za, böyök D i Madcionıñ atahı keüyek ük,
balıqsı bulğan».



Ämmä
qart üzen uratıp alğan bötä nämälär
turahında la feker yörötörgä yarata ine.
Uqırğa gäzite lä, radiohı la bulmağas,
ul küp nämä, şul isäptän gonah turahında
la uylay.



«Kin
balıqtı üzeñ astan ülmäs yäki
keşelärgä
 hatır
ösön genä ültermäneñ.Nin
 unı
üzeñdeñ ğorurlığıñ arqahında häm balıqsı
bulğanıñ ösön ülterzeñ. Tere saqta hin
unı yarata ineñ, häzer zä yarata
hıñ.
Ägär zä beräüze yarathañ, unı ültereü
gonah tü­
gel.
Ä, bälki, kirehensä, tağı la zurıraq
gonahtır?»



 in
artıq küp uylayhıñ, qart,
  tine
ul üz-
üzenä.



«Ämmä
hin
 dentusoHbi
rähätlänep ülterzeñ,
  tip uylanı
qart.
  Ä
ul, hineñ keüyek ük, balıqtı ülte­rep
tamaqlana. Ul başqa akulalar keüyek
yımtekkä taşlanmay, birän tamaq ta tügel.
Ul
  qurqıuzıñ nimä
ikänen belmägän matur häm möhabät
yırtqıs».



 Unı
min üz yänemde yaqlap ülterzem,
  tip
qıs
qırıp
äytte qart.
  Häm
min unı bik osta ülterzem.



«Yıtmähä,  tip
uylanı ul,
  här
kem telähä,
 telämähä
lä kemdeler, nimäneler ülterä. Balıq
totou miñä ülergä irek birmäy, şul uq
vaqıtta ülterä bara,
  tip
uylanı qart.
  Malay  bına
kem miñä
 ülergä
irek birmäy. Üz-üzeñde aldaştırma,
qartlas».



Ul,
bort aşa ürelep, balıqtıñ akula
umırğan
 yırenän
it yolqop aldı la sifatı häm tämen beler
ösön säynäp qaranı. İt, hıyır ite keüyek
qızıl bulmaha
 la,
qatı häm hutlı. Qart unı bazarza qimmätkä
hatıp bulasağın töşönä ine. Tik diñgez
balıqtıñ yısen üze menän alıp kitä, ä
qart bığa ber nisek tä
 qamasaulay
almay. Ul üzenä yıñel bulmayasağın añlay.



Yıl
haman basılmanı, tönyaq-könsığışqa
taban
 boroldo.
Bıl unıñ ozaqqa huzılasağın kürhätä
ine.
 Qart
alısqa küz haldı, ämmä yılkän dä, beräy
sudno­nıñ tötönön yäki korpusın da
kürmäne. Barı tik
 osar
balıqtar ğına diñgezzän hikerep sığa
häm unıñ kämäheneñ morononan ike yaqqa
osa. Ara-tirä hıu
 üsemlektäreneñ
harı utrauzarı kürenä. Hatta qoştar
 za
yuq ine.



İke
akulanıñ berehen abaylağanda qart kämä
qoy­
roğona
yarım yatqan kileş, tizeräk kös yıyır ösön
it
 säynäy-säynäy
ike säğättäy yözgäyne.




Ay,
  tine
qart, äyterheñ dä oslo qazau qulın
 ütä
tişep ağasqa qazaldı.




Galanos*!
  tip
qısqırıp quyzı.
 Qart
berense yözgöstöñ artınan hıuza
ikensehen
 
abaylanı. Ös möyöşlö körän yözgöstärenä
häm qoyroqtarın kiñ-kiñ bolğap yözäüzärenä
qarap, ularzıñ
 yäyınke
moronlo akulalar ikänen añlanı. Ular
balıqtıñ yısen toyop, aslıqtan aqıldan
şaşqan keüyek
 qılanalar
häm bıl ilertkes yıste ber yuğaltıp, ber
tabıp kilälär ine.



* Galanos (ucn.)  akulanıñ
törö.



Qart
yılkändeñ bauın bäyläp rulde nığıttı.
Unanbısaq berketelgän işkägen qulına
aldı. İşkäkte
 yıñelsä
genä kütärze, sönki ustarı tüzgehez
hızlay ine. Barmaqtarın ber asıp, ber
yomop yazırğa tı
rıştı.
Şunan huñ, quldarı bötön ärneüze ber
yulı toyhon da, eştän qasıp mataşmahın
ösön, işkäkte qısıp totto
 —akulalarzıñ
yözöp kilep yıteüyen
 köttö.
Qart ularzıñ kiñ moronlo yälpäk
banttarın
 häm
aqtan qaymalanğan kükräk yözgöstären
kürze. Bı­
lar
iñ qäbähät, yän qıyğıs, asıqqanda telähä
nin­däy üläkhänän dä yıränmägän, hatta
işkäktärze häm
 kämäneñ
rulen teşlärgä lä äzer torğan akulalar
ine. Ular diñgez östöndä yoqoğa talğan
göbörgäyıldärzeñ
 täpäyzären
teşläp özä, ä nıq asıqqanda, hatta
ber
 nindäy
balıq qanı yäki balıq laylahı yıse
sıqmaha
 la,
hıuza keşegä lä taşlana.



 Ay!  tine
qart.
  Yäle,
bındaraq yözögöz,
 galanos.



Ular
yaqınlaştı. Tik ular mako keüyek
kilmäne.
 Berehe,
hıu östöndä yalt itep kürende lä, kämä
astı­
na
sumdı. Qart akula balıqtı yolqqolağanda
kämä
neñ
qaltıranıuın toyzo. İkensehe, üzeneñ
qısıq harı küzzäre menän qarttı küzätep
tora birze lä,
 yarım
tüñäräk auızın ilämhez ırcaytıp, balıqtıñ
mako yolqqolağan yırenä taşlandı. Qartqa
unıñ
 körän
başınan arqahına taban huzılğan hızığı
asıq kürenä ine. Ul işkäkteñ başına
berketelgän
 bısağın
akulanıñ meyıhe umırtqağa totaşqan
yırgä genä qazanı. Unan bısaqtı tartıp
sığarıp akula
nıñ
besäyzeke keüyek harı küzenä sänste.
Akula balıq östönän şıuıp töştö lä
auızındağı it kisägen
 yota-yota üler
ösön asqa battı.



İkense
akulanıñ balıqtı yolqqolauına kämä
 haman
der helkenep tora ine. Qart, yılkän bauın
ıs
qındırıp,
kämägä borolorğa irek birze. Astan akula
küreneü menän, bort aşa ürelep, bısaqtı
sänste.
 Qorhaq
tirähenä tura kilterze, läkin tire
bısaqqa
 tärän
qazalırğa birmäne. Qazağanda qarttıñ
quldarı
 ğına
tügel, yaurındarı la auırttı. Ä akula
ırcayğan
 auızın
hıuzan sığarzı la yänä balıqqa taşlandı.
Şul saq qart bısağın unıñ yälpäk başınıñ
urta
hına
ğına sänste. Tağı tartıp sığarzı, tağı
sänste.
 Akula
urttarın qısqan kileş haman balıqta
asılı­nıp tora ine. Qart bısağı menän
unıñ hul küzenä
 qazanı.
Ämmä akula balıqtı haman ısqın d ırmanı.



 Ah,
hin şulaymı?
  tine
qart bısaqtı meyı menän umırtqa höyägeneñ
urtahına qazap. Bını
 eşläü
qıyın bulmanı häm qart yırtqıstıñ
umırtqalığın hındıra sänskänen toyzo.
Unan işkäkte
 ikense
yağına äyländerep akulanıñ auızına
tıqtı,
 qayırıp
teştären asırğa mataştı. İşkäkte
borğos­
lanı
la, akula balıqtı ısqındırğas:



 Bar,
ber
 mil täränlegenä
olaq. Unda dusıñdı
 osratırhıñ.
Ä, bälki, ul hineñ äsäyıñ bulğandır
äle,
  tine.



Ul
bısaqtıñ yözön hörtköläp işkäkte
kämägä
 haldı,
yılkände quyzı, unı yıl qabartqas, kämäne
qay­
tır
yulğa borzo.



 Ular
balıqtıñ, moğayın, dürttän ber
ölöşön,
 östäüyenä,
iñ häybät itläs yıren alıp kitte,
  tine
ul auız esenän genä.
  Bılarzıñ
barıhı la töştä genäbulhın ine lä min
balıqtı totmaham ikän. Bılay kilep
sığıuı üzemä lä bik qızğanıs, balıq.



Qart
tınıp qaldı, häzer unıñ balıqqa qara
ğıhı
la kilmäne. Hıuza yıuılıp, qanı ağıp
barğan balıq közgö artına buyalğan
amalgama tösönä inä
 başlağaynı
inde, tik töslö buyzarı haman da
kürenä
 ine.



 Miñä
yar buyınan bıl tiklem ük alısqa kit
mäskä
käräk bulğan,
  tine
ul.
 —Bılay
hört kilep
 sığıuı
yäl, balıq. Mineñ ösön dä, hineñ ösön dä
nasar. Yarar, auız asıp ultırma!
  tip
qırt kiste ul üzen.
  Bısaqtı
bäylägän bau qırqılmağanmı
 ikän?
Qulıñdı rätkä inder, eşeñ bötmägän bit
äle.



 Yäl,
qayraqtı almağanmın,
  tine
qart
 işkäk
habına bäylängän yıpte tikşerep.
  Bısaq ütkerlär
ösön qayraqtı alırğa käräk bulğan.



«Kiñä
bik küp nämä alırğa käräk bulğan,
qartlas,
  tip
uylanı ul.
 —Almağanhıñ
şul. Häzer bulmağandı uylarğa vaqıt yuq.
Bulğanı menän qotolou yulın
ezlä».



 Nay
tuyzırzıñ hin mine üzeñdeñ käñäştäreñ
menän,
  tine
qart üz-üzenä qısqırıp.



Ul,
rumpelde qultıq astına qıstırıp,
ike
 qulın
da hıuğa tıqtı.
 Kämä
haman alğa yözzö.



 Huñğı
akulanıñ küpme itte täläflägänen ber
Alla ğına belä,
  tine
qart.
  Tik
balıq baytaq
 yıñeläyze.



Qarttıñ
balıqtıñ yolqqolanğan qorhağı tura­hında
uylağıhı kilmäne. Baya kämä helkengän
hayın
 balıqtıñ
ite umırılğanın häm häzer diñgezzä
şos­se yulı keüyek kiñ qanlı ez qalğanın,
unıñ donyala­ğı barlıq akulalar ösön
dä tup-tura yul ikänlegen qart añlay ine.



«Bınday
balıq ber keşegä qış buyına yıter ine...
Bıl turala uylama, qart! Yal it,
balığıñdıñ
 qalğanın
isän-aman alıp qaytıp yıtkerer ösön
quldarıñdı dauala. Qulıñdan kilgän qan
yıse, balıqtıñ
 hıuğa
aqqan qanı menän sağıştırğanda, yuq
däräcä
hendä.
Häyır, qulımdan qan aqmay tiyerlek.
Yaraları la artıq tärän tügel. Ber az
qanı aqqan ikän
  hul qul
ösön fayzağa ğına: közän yıyırmasqa
yäteş.



Häzer
nimä turahında uylayım ikän? Ber
nimä
 turahında
la uylamay ğına bütän akulalarzı kötö­üyem
yaqşıraq. İh, bılarzıñ barıhın da
töşömdä
 genä
kürgän bulhamsı! Häyır, qayzan beläheñ?!
Bälki,
 azağı
yaqşı bötör».



Sirattağı
akula yañğızı ğına kilde. Bınıhı la
 kiñ
moronlolar näselenän ine.



Yırtqıs
kämägä üz utlıqsahına kilgän susqa
ke­üyek yaqınlaştı. Tik susqanıñ ber
qapqanda keşe
 başın
yotorloq auızı bulmay.



Qart
uğa balıqqa yäbeşergä irek birze,
şunan
 huñ
işkäk habındağı bısağı menän başına
qazanı.



Ämmä
akula qapıl salqan äylänep artqa
taşlanğan
da
bısaq hınıp sıqtı.



Qart
rulgä hırıqtı. Hatta akulanıñ
bäläkä
säygändän
bäläkäsäyä barıp batıp barıuın da qarap
tormanı. Bıl küreneş uğa oqşay torğaynı,
ämmä äle qarağıhı kilmäne.



 Bagorım
qaldı,
  tine
ul.
  Tik
unan ni fayza? Unan başqa ike
işkäk,rumpel
 menän
küsäk bar.



«Bına
häzer ular mine yınde,
  tip
uylanı qart.
  Akulanı
küsäk menän ülterer ösön min bik qartmın.
Şulay za işkäktär, küsäk menän
 rumpel barza
ular
 menän
alışasaqmın äle».



Ul
tağı quldarın tozlo hıuğa tıqtı. Kis
yaqınlaşa, tirä-yaqta tik kük yözö lä
diñgez genä kürenä.
 Yıl
elekkenän köslöräk isä, şuğa kürä qart
tizzän
 yırze
kürergä ömötlände.



 Hin
arınıñ, qart,
  tine
ul.
  Yäneñ
arını.



Qoyaş
bayır aldınan uğa akulalar tağın höcüm
itte. Qart balıq qaldırğan kiñ ez buyınsa
kilgän
 körän
töstäge yözgöstärze kürze. Ular ez yullap
uñğa-
hulğa
taşlanmay, tup-tura kämägä qarap
ber-berehe
 menän
yänäş kilä.



Qart
rumpelde nığıttı, yılkän bauın bäyläne
 qoyroqtağı
taqta astınan küsägen tartıp sığarzı.
 Bıl
hınğan işkäktän qırqıp alınğan ike fut
yarımlıq küsäkte qart hıñar qullap qına
nıqlap tota ala ine. Uñ qulına qısıp
akulalarzıñ yaqı
nayğanın
köttö. Ular ikäü häm ikehe lä
 galanos
ine.



«Miñä
täüzä aldağıhınıñ balıqqa nıqlap
beşkänen
kötörgä käräk bulır,
 —tip
uylanı qart,
  şul
saqta unıñ moron osona yäki mañlay
höyägenä
 qundırırmın».



İke
akula la bergä yözöp kilde. Berehe,
auızın
 zur
asıp, teştären balıqtıñ kömöş hımaq
yanbaşı­
na
batırğas, qart, küsägen öskä kütärze
lä, yırtqıs­tıñ yälpäk başına qundırzı.
Qulı hığılmalı qatılıqtı toyzo, ämmä
şul uq vaqıtta höyäkteñ
qatılığı
la hizelde. Qart küsägen yañınan kütärep,
akulanıñ moron osona huqtı. Akula hıuğa
şıuıp
 töştö.
İkense akula, balıqtıñ iten umırıp
alıp,
 sitkä
taypılırğa ölgörgäyne. Häzer auızın
kiñ asıp yañınan yaqınlaştı. Balıqqa
taşlanğanda, qart unıñ teştäre arahına
qısılıp qalğan aq it ki­säktären
kürze. Qart kizände, tik bantına ğına
eläk­
terze.



 Yäle, galano,
yaqınıraq kil,
  tine
qart.
  Tağı
ber tapqır kil!



Akula
yänä balıqqa taşlandı. Şapıldatıp
 auızın
yapqan saqta ğına qart uğa qundırzı.
Küsä­
gen
mömkin tiklem öskäräk kütärep, yän
kösönä huqtı. Bıl yulı küsäk baş höyägeneñ
töbönä tura
 kilde.
Qart şul urınğa qabat tondorzo. Akula
ba­
lıq
iten hülpän genä özöp aldı la töpkä
kitte.



Qart,
öskä sıqmastarmı, tip kötöñköräp
torzo,
 läkin
ular başqasa kürenmäne. Ber azzan ul
akula­
larzıñ
bereheneñ kämä tirähendä uralğanın
abayla­nı. Ä ikense akulanıñ yözgösö
yuqqa sıqqaynı.



«Ularzı
ülterä alırmın tip uylamağan da
inem,
  tip
uylanı qart.
  Elek
alır inem. Ämmä ikehenä lä yarayhı ğına
tamızzım. Häldäre häzer bik şäptäntügelder.
Ägär zä küsäkte ike qullap tota alham,
täügehen his şikhez ültergän bulır
inem. Hatta
 häzer,
oşo yäşemdä lä».



Unıñ
balıqqa qarağıhı kilmäne, yartıhı
ğına
 qalğanın
belä ine. Ul akulalar menän alışqan
ara­
la
qoyaş bayıp ölgörgäyne.



 Tizzän
qarañğı töşäsäk,
  tine
ul.
  Şul saq,
moğayın,
 Gavana uttarınıñ
yaqtıhın kürermen. Ägär könsığışqaraq
kitkän bulham, yañı kurorttar­
zıñ
bereheneñ utın şäylärmen.



«Yarzan
ütä alıs tügelmender,
  tip
uylanı qart.
  Halıq
unda yuqqa borsolmay mikän? Häyır,
malay­zıñ ğına borsolouı ihtimal. Tik
ul mineñ kösömä
 şiklänmäy
bit! Ölkäneräk balıqsılar häüyeflänäler,
moğayın. Yäştäre lä... Min bit häybät
keşelär
arahında
yäşäyım».



Qart
başqasa balıq menän höyläşä almanı: ul
bigeräk häñgäzägäyne şul. Ämmä başına
qapıl yañı
 feker
kilde.



 Yartı
balıq,
  tip
öndäşte uğa.
  Elekke
ba­
lıq!
Diñgezzä şul tiklem alısqa kitkänemä
üzem dä
 ükenäm.
İkebezze lä häläk ittem. Ämmä bez
hineñ
 menän
bik küp akulalarzı dömöktörzök,
yaralanğanda­

turahında äytep tä tormayım. Üz ğümereñdä
hiñä lä ularzı bik küp ülterergä tura
kilgänder, ä, qart balıq?! Başıñdağı
qılıs yuqqa ğına tırpayıp
 tormayzır
bit inde.



Qartqa
balıq turahında, ägär zä üz irkendä
yözöp
 yöröhä,
akulalarzı nimä eşlätä alıuı turahında
uylau oqşay ine.



«Akulalar
menän alışır ösön unıñ qılısın qırqıp
alırğa käräk ine»,
 —tip
uylanı ul. Tik
 unıñ
baltahı, ä häzer inde bısağı la yuq.



«Ägär
zä balıqtıñ qılısı mindä bulha, unı
 işkäk
habına bäylägändä, bına tigän qoral
bulır ine! Ul saqta bez ısınlap ta
yırtqıstar menän
 bergäläp
huğıptır inek. Ägär zä ular töndä
kilhä,
 häzer
ni eşläyheñ inde? Nimä eşläy alahıñ?»



 Huğışa
alam,
  tine
ul,
  ülgänse
huğışa
 alam.



Ämmä
qarañğıla uttar za, kük yözöndä ularzıñ
sağılışı la kürenmäne. Yıl dä, ul qabartqan
yılkän
 genä
bar ine.



Qart
üzen ülgän keüyek his itte. Ul ustarın
ber-berehenä qısıp auırtıu toyzo. Timäk
ular isän, asıp-yomop qaranı, auırtalar,
timäk isändär. Ul
 kämä
qoyroğona höyälde lä üzeneñ älegä tere
ikänen
 toyzo.



«Zur
balıqtı totham, uqırmın, tigän barlıq
do
ğalarzı
la uqırğa käräk. Tik älegä min nıq
arığanmın,
  tip
uylanı ul.
  Toqto
alıp yaurınıma
 yabayım
äle. Şunan da yaqşıhı bulmas».



Ul
qoyroqta yatqan kileş kenä kämä menän
idara
 itte
häm
 Gavana uttarınıñ
yaqtıhı kürengänen
 köttö.
«Äle balıqtıñ yartıhı qaldı,
  tip
uylanı
 ul. —Bähetem
bulha, bälki, öygä, ismaham, unıñ
 alğı
ölöşön genä bulha la alıp qaytıp yıtkerä
alır
mın.
Mineñ dä yulım ber uñırğa teyış tähä!
Yuq,
  tine
ul üz-üzenä.
 —Yarzan
şul tiklem alıslaşıp,
 hin
üzeñdeñ bäheteñä üzeñ balta saptıñ».



«Yuqtı
höylämä, qartlas!
  tip
üzen-üze bülde
 ul.  Yoqlama,
rulde qara. Bäheteñ yılmayıuı la
 bik
ihtimal äle».



 Ägär
beräy yırzä hathalar, ul bähet tigänen
 üzemä
saq qına bulha la alır inem dä
bit,
  tine qart.



«Ä
nindäy aqsağa almaqsı bulahıñ
huñ?
  tip horanı
üzenän.
  Yuğalğan
garpunğa, hınğan bısaqqa
 yäki
yärähätlängän quldarıñamı?



Kem
belhen inde! Kin bit bähette diñgezzä
ütkär­gän hikhän dürt könöñä hatıp
alırğa telägäyneñ. Isınlap ta hatıp ala
yazzıñ bit...



Yıyın
tuzğa yazmağandı uylamasqa käräk. Bähet
keşegä törlö qiäfättä kilä, unı tanıp
bulamı ni?
 Min
ul bähetteñ telähä nindäyın hatıp alır
inem dä küpme horahalar, şul tiklem
tülär inem.
 Gavana ut­tarın
kürergä telär inem,
 —tip
uylanı ul.
  in, qart,
ber yulı bik küpte teläyheñ. Tik miñä
häzer
 Ga­vanauttarınan
başqa his ni käräkmäy».



Rul
ergähenä yäteşläberäk ultırğanda
täneneñ hızlanıuı artqanın toyğas,
ısınlap ta haman da
 isän
ikänen añlanı.



Qala
uttarınıñ yaqtıhın qart kiske undar
tirä­hendä kürze. Täüzä ul ay qalqır
aldınan bula tor­ğansa, kük yözöndä
böläñgert yaqtılıq keüyek kenä kürende.
Unan uttar kösäygändän-kösäyä barğan
yıl
 qabartqan
tulqındar östönän ap-asıq kürenä
başla­nı. Qart kämähen oşo uttarğa
taban yünältte häm
 tizzän
Golfstrimğa inergä ömötlände. «Bına
şulay, bötähe lä böttö,
  tip
uylanı ul.
 —Älbittä,
ular
 miñä
tağı höcüm itäsäk. Ämmä bıl qarañğıla
qoro
 qul
menän keşe nimä eşläy alhın?»



Unıñ
bötä täne qıyralıp kilä, ä töngö
hıuıq
 yärähättären
häm arığan ayaq-quldarınıñ hızlauın
 kösäytte.
«Miñä bütän huğışırğa tura kilmäs, tip
uylayım,—
 tine
ul.
  Başqasa
huğışırğa tura
 kilmähä
genä yarar ine!»



Ämmä
tön urtahında ul tağı akulalar menän
 alıştı
häm bıl yulı köräytteñ fayzahız ikänen
belä ine. Ular kötöüzäre menän yabırıldı,
ä qart hıu
 östöndä
ularzıñ yözgöstäre hızğan hızıqtarzı
häm balıqtı yolqqolarğa taşlanğanda
yaltırap kitkän
 yaqtılıqtı
ğına kürze. Ul küsäge menän yırtqıstar
zıñ
baştarına tondora häm akulalar teştären
şa­qıldatıp balıq iten astan özgölägändä
kämäneñ
 helkeneüyen
toya. Ul küsäge menän küzenä kürenmägän,
barı tik işetelgän häm toyolğan
yırtqıstarzı yarhıy-yarhıy dömbäsläne.
Şul saq qulınan unıhı la ısqınıp kitte.



Qart
rumpelde uyıntıhınan yolqop aldı la,
 unı
ike qullap aymap, yänä akulalarzı
tuqmarğa to­
tondo.
Ämmä akulalar kämäneñ morononda ine
inde. Ular balıqqa ber-ber artlı la,
barıhı ber yulı la taşlanıp, hıuza yaqtırıp
kürengän it kisäktären
 yolqqoslay.
Kitep toralar za, kire borolop balıqqa
 tağı,
tağı ırğılalar.



Nihayät,
akulalarzıñ berehe balıqtıñ başına
 uq
yözöp kilde. Şul saq qart zur balığınan
ber
 nämä
lä qalmağanın añlanı. Ul
 rumpel menän
akulanıñ moronona, balıqtıñ baş höyägenä
teştäre
 batqan
yırenä genä qundırzı. Ber, ike, ös
tapqır
 huqtı.
Rumpeldeñ yarılıp sıqqanın işetkäs,
aku
lanı
unıñ hınıq habı menän töyzö. Qart
ağastıñ
 itkä
qazalğanın toyzo häm, haptıñ oslo ikänen
be­lep, unı yañınan tartıp sığarzı la
yänä huqtı. Akula balıqtı taşlap alısqaraq
yözöp kitte. Bıl kötöüye menän höcüm
itkän akulalarzıñ huñ­ğıhı ine.
Balıqtıñ başqa aşarlıq yıre qalma
ğaynı.



Qart
saq-saq tın ala ine, auızında säyır ber
täm toyzo. Ul täm ballı la keüyek, baqır
täme lä sıqqan
day.
Qart ber azğa qurqıp qaldı. Ämmä
tizzän
 barıhı
la uzzı. Qart hıuğa tökörzö.



 Aşağız, galanos,
tığınığız! Töngögözzä keşene
 ülterzek,
tip küregez.



Qart
üzeneñ häzer inde ısınlap ta
yıñelgänen
 töşöndö.
Yañınan qoyroqqa kilgäs, rumpeldeñ
hını­ğı uyıntıhına ingänen, häm his
yuğında şunıñ
 menän
dä kämäne alıp qaytasağın añlanı.



Qart,
yaurının toq menän yabıp, kämäne qaytıu
 yağına
yünältte. Kämä häzer yıñel genä bara, ä
qart ber
 nämä
lä uylamay za, toymay za. Häzer uğa
barıber.
 Tik
kämäne genä tizeräk häm imen-aman tıuğan
yarza­
rına
alıp qaytıp yıtkerähe ine.



Tañ
aldınan akulalar, östäldäge qaldıqqa
taş­
lanğan
birändär keüyek, balıq höldähenä yänä
taşlan­dı. Ämmä qart ularğa iğtibar
itmäne. Ul üzeneñ
 kämähenän
başqa ber nämägä lä diqqät birmäne.
Zur
 balıqtıñ
auırlığı totqarlamağas, kämäneñ yıñel
häm irken barğanın toyzo.



«Yaqşı
kämä,
  tip
uylanı ul.
  Rumpelde isäplämägändä,
bötä yıre lä tözök. Ä rumpelde yañınan
 quyırğa
bula».



Qart
yılı ağımğa kilep ingänen toyzo. Uğa
yar
 buyındağı
qasabalarzıñ uttarı kürenä başlağaynı
inde. Üzeneñ qayzalığın belä, häzer öygä
qaytıp
 yıteüzeñ
ber qıyınlığı la yuq.



«Yıl
genä ısın dus,
  tip
uylanı ul. Unan östäne:
  Häyır,
här vaqıt tügel. Möhabät diñgez zä
  unda
la dustarıbız za, doşmandarıbız za tulı.
Ä
 tüşäk...
Tüşäk
  mineñ
dus. Eyı, eyı, ğäzäti tüşäk.
 Tüşäkkä
yatıu
  böyök
eş! Ä yıñelhäñ, qayhılay yıñel
 bulıp
kitä! Bılay yıñel ikänen belmägän dä
inem
 min...»



 Kem
hine yıñde huñ, qart?
  tip
horanı ul üze
nän.  Ber
kem dä yıñmäne,
 —tip
yauaplanı.
  Barı tik
diñgezgä genä artıq alıs kitkänmen.



Kämä
bäläkäy qultıqqa ingändä, Terrasalağı
ut
tar
hüngäyne inde. Qart bötäheneñ dä
yoqlağanın añ­lanı. Yıl kösäygändän
kösäyä barıp, häzer bik qatı isä ine.
Ämmä gavandä bik tınıs. Qart kämähen
qaya töböndäge vaq taştar yanına alıp
kilep tuqtattı.
 Yarzam
iterlek keşe bulmağanlıqtan, ul yarğa
mömkin tiklem yaqınıraq kilergä tırıştı.
Şunan kämä­nän töştö lä unı qaya taşqa
bäyläp quyzı.



Maçtanı
alğas, uğa yılkände urap bäyläne. Unan
maçtanı yaurınına halıp tauğa atlanı.
Bına şul saqta üzeneñ ni tiklem nıq
arığanın toyzo. Azğa ğına tuqtap, artına
borolop qaranı. Uram
 fonare yaqtıhında
ul balıq höldäheneñ kämä artındağı
 möhabät
qoyroğon kürze. Unıñ qaraştarı balıqtıñ
umırtqa höyägeneñ yalanğaslanıp qalğan
aq hızı­
ğına,
zur başına häm tırpayıp torğan qılıs
moro­
nonoñ
qarañğı şäülähenä töştö.



Qart
yänä öskä ürmäläy başlanı. Qalqıulıqtı
 ütkäs,
yırgä qolanı häm iñbaşına maçtanı halğan
ki­leş ber az yata birze. Unan ayağına
basırğa teläne,
 tik
bıl yıñel tügel ine, şuğa yulğa qarap
ultıra bir­ze. Yuldan üz mäşäqättäre
menän kitep barğan besäy yurğalap ütte.
Qart unı qaraşı menän ozattı, unan
 buş
yulğa tekläne.



Nihayät,
ul maçtanı yırgä taşlap torop bastı.
Maçtanı alıp tağı yaurınına haldı la
öskä taban atlanı. Alasığına yıtkänse
biş tapqır tuqtap yal
 itergä
tura kilde.



Öyönä
ingäs, maçtanı stenağa höyäne, qarañğıla
hıulı şeşäne tabıp este. Unan karauatına
yattı. Odeyalın tartıp yaurınına, arqahına
häm ayaqtarına
 yaptı
la başın gäzitkä teräp, quldarın ustarın
öskä qaratqan kileş huzıp yoqlap kitte.



İrtänsäk
alasıqqa malay kilgändä yoqlay ine
äle
 ul.
Yıl köslö bulğanğa kämälär diñgezgä
sıqmanı.
 Şuğa
malay huñ uyandı. Unan, köndägesä, qarttıñ
ala­sığına kilde. Qarttıñ tın alğanına
ışanğas, unıñ quldarın kürep ilap yıbärze.
Kofe alıp kiler ösön şım ğına alasıqtan
sıqtı la yul buyı ilap barzı.



Kämä
ergähenä bik küp balıqsılar
yıyılğaynı.
 Bötähe
lä kämägä bäylängän höldäne qaray,
berehe sal­bar balaqtarın töröp hıuğa
uq ingän, bau menän
 höldäne
ülsäy.
 Malay
ular yanına töşöp tormanı, sönki
unda
 bulğaynı
inde. Ber balıqsı uğa kämäne qarap
toror­ğa väğäzä itte.



 Qarttıñ
häle nisek?
  tip
qısqırzı balıq­
sılarzıñ
berehe.



 Yoqlay,  tine
malay. Bötähe lä unıñ ilağanın
 kürhälär
zä, uğa barıber ine.—
 Unı
borsomasqa käräk.



 Morononan
alıp qoyroğona tiklem un higez fut!
  tip
qısqırzı uğa balıqtı ülsägän balıqsı.



 Käm
bulmas,
  tine
malay.



Ul
Terrasağa inep ber banka kofe horanı.



 Ese
kofe menän küberäk şäkär häm höt birhägez
ine.



 Tağı
beräy nämä al.



 Käräkmäy.
Uğa nimä aşarğa yarar ikän, huñınan
 qararmın.



 Üät
balıq, ismaham,
  tine
huca.
  Keşe
ışanmaslıq, ä! Kin dä kisä ike yaqşı ğına
balıq
 totqanhıñ.



 Ey,
ul balıqtarzı!
  tine
malay häm tağı la
 ilap
yıbärze.



 Beräy
nämä eskeñ kilmäyme?
  tip
horanı huca.



 Rähmät,  tine
malay.
  Balıqsılarğa
äyt
 äle,
Santyagonı borsomahındar. Min tağı
kilermen.



 Qartqa
äyt, miñä bik yäl.



 Rähmät,  tine
malay.



Malay
alasıqqa ese kofe alıp barzı la qart
uyan­ğansı unıñ yanında ultırzı. Ber
tapqır malayğa
 qart
uyana başlağan keüyek toyolğaynı, läkin
ul şun­da uq auır yoqoğa talğas, kofenı
yılıtır ösön kürşenän üteskä utın
horarğa kitte.



Nihayät,
qart uyandı.



 Torma,
yat,
  tine
uğa malay.
  Bına,
es!



Ul
stakanğa kofe qoyzo.



Qart
stakandı alıp kofe este.



 Min
bireştem, Manolin,
  tine
ul.
  Ular mine
yıñde.



 Ä
ul üze hine yıñä almağan bit! Balıq bit
yıñä
 almağan!



 Yuq.
Unıhı dörös. Bınıhı huñınan buldı.



 Pedriko
kämä menän äyberzärze qarap tororğa
 buldı.
Başın nimä eşlätergä uylayhıñ?



 Pedriko
turaqlahın da yätmähenä yım itep
 alhın.



 Ä
qılıs?



 Telähäñ,
üzeñä istälek itep al.



 Teläyım,  tine
malay.
  Ä
häzer artaban
 nimä
eşläü turahında höyläşäyık.



 Mine
ezlänelärme?



 Älbittä.
Yar buyı haqsıları la, samolettar za.



 Okean
zur şul, ä kämä bötönläy bäläkäs kenä,
unı kürep tä bulmay,
  tine
qart. Diñgez menän
 üzeñdän
başqa la höyläşer keşeñ bulıuzıñ
qayhı­lay rähät ikänen toyzo.
  Min
hine bik hağındım, Manolin,
  tine
ul.
  Nin beräy
nämä tottoñmo?



 Berense
köndö ber balıq. İkense köndö tağı
 berze
häm ösönsö köndö
 —ikene.



 Bik
yaqşı!



 Häzer
balıqqa yañınan bergä yöröy başlarbız.



 Yuq.
Min
  dalanhızmın.
Yulım barıber uñ
mas.



 Tökör
hin ul dalanğa!
  tine
malay.
  Min üzem
hiñä bähet kilterermen.



 Ä
ata-äsäñ ni tiyer?



 Timägäyzäre.
Kisä ike balıq tottom bit. İnde bergä
balıqsılayasaqbız, sönki miñä hinän bik
küp
 öyränergä
käräk.



 Yaqşı
sänskes tabıp, unı här vaqıt üzebez
menän yörötörgä käräk bulır. Bısağın
iske
 «Ford» ressorı­nan
yaharğa bula. Unı Guanabakoala ütkerlärbez.
Ul bikütker bulırğa teyış, tik utta
qızzırırğa yaramay, yuqha, tiz hınır. Mineñ
bısağım hındı bit.



 Min
hiñä yañı bısaq tabırmın, ressorzı
 ütkerlärmen.
Bıl köslö
 brisa*
tağı nisä köngä huzı­
lır
ikän?



 Moğayın,
ber ös köngä barır. Bälki, ozaqqaraq
 ta
huzılır.



 Uğa
tiklem bötähe lä tärtiptä bulır,
  tine
malay.
  Ä
älegä qulıñdı dauala.



 Ularzı
nişlätergä ikänen beläm. Töndä nin­
däyzer
säyır şıyıqsa tökörzöm, kükrägemdä
nizer
 şartlağanday
buldı.



 Unıhın
da dauala,
  tine
malay.
  Ä
häzergä yatıp tor. Min hiñä taza küldäk
kilteräm. Aşarıña la alıp kiläm.



 Min
yuqta kilgän beräy gäzit tä al,
  tip ütende
qart.



 Kin tizeräk
daualanırğa tırış, sönki miñä hinän bik
küp nämägä öyränergä käräk. Ä hin mine
donyalağı bötä nämägä lä öyrätä alahıñ.
Yaralarıñ nıq hızlanımı?



Brisa (ucn.)  yar
yıle.



 Bik
tä,
  tine
qart.



 Tamağıña
la, gäzit tä alıp kilermen. Yal it,
qart.
Aptekağa inep quldarıña beräy darıu
horar­
mın.



 Pedrikoğa
äytergä onotma, balıqtıñ başın
üzenä
alhın.



 Onotmam.



Alasıqtan
sığıp iske taş yul buylap tübän
töşkändä,
malay yañınan ilap yıbärze.



...
Bıl köndö Terrasağa ber törköm turistar
kil­
gäyne.
Ular buhtağa inä torğan urında könsığış
yıle,
 kütärgän
beyık-beyık tulqındarzıñ säsräüyen
qarap
torğanda,
ber hanım buş hıra hauıttarı, üle
medu­
zalar
arahında zur qoyroqlo nindäyzer bik
ozon aq umırtqa höyägeneñ yarğa kilep
bärelgän tulqındarza
sayqalıu
ın kürze.



 Bıl
nimä ul?
  tip
horanı ul ofitsianttan zur balıqtıñ
umırtqa höyägenä
  tizzän
tulqın alıp kitäsäk taşlandıqqa
  ımlap.



 Tiburon,  tine
ofitsiant.
  Akulalar,  tip ul
hanımğa nimälär bulğanın añlatırğa
teläne.



 Akulalarzıñ
şunday zifa bögölgän qoyroğo
 bula
ikän tip belmägäynem!



 Eyı,
min dä belmäy inem,
  tip
kileşte unıñ
 yuldaşı.



Östä,
üzeneñ alasığında, balıqsı qart tağı
yoqlay ine. Ul yänä yöztübän yoqlay, ä
malay unı
 haqlay.
Qart töşöndä arıslandarzı kürä ine.