Uyınnan - Uymak

(yumoreska)
Kolhoz räise Sälmän belgeçlärdän yıgılıp uñdı içmasam. Agronomı da, zootehnigı da, zavferması da, incener-mehanigı da, başkası da ber ğailädäy tatu yäşilär. Alay-bolay kıñgır eşläre, yağni mäsälän, kolhoz milkenä kul suzu şikelle naçar ğadätläre yuk. Sälmän öçen dä ülärgä toralar, billähi. «Huca, huca»,- dip yanında biyemilär genä, cannarın birergä äzerlär. Persidätel keşeneñ dönyası tügäräk bulsın öçen närsä kiräk inde tagın?!

Upşım alganda, eşlär şulay cay gına bargan bulır ide dä bit. Ämma mädäniyät yortı direktorı barısın bozdı da kuydı. Könkürmästä mädäniyät uçagın dörlätüçe şul adäm zatı, berkönne «prit» yanına kilde dä: «Sälmän Sälimeç, avılda «Slaboyı zveno» kebegräk berär uyın oyıştırıp alıyk äle»,- digän bula. Sälmän başta karşı kilep mataştı. Avırtmas başka - timer tayak, digändäy, andıy çaralar ütkärü öçen akça tabu ay-hay häzerge zamanda! Tübänoç Fährineñ şähärdäge ulı Mafiuz Gapteri sponsor bulırga teläk beldergän, digäç, rizalaştı tagın üze. Alay kalhuz çutınnan bulmagaç, ütkärsennär äydä, dide. Avıl keşelärenä dä gel eş kenä dimägän bit!

Bilgelängän kön kilep citkäç, Könkürmäs halkı klubka cıyıldı. Avılnıñ iñ ukımışlı keşelärennän isäplängän kolhoz belgeçläre sähnägä tezeleşep utırgan. Boları - konkursantlar, yänäse. Urtada - Gaybätçe Mäftuhanıñ uynaştan tugan töpçek kızı - İrdäükä Hädiçä basıp tora. Alıp baruçı şul bulası ikän...

Uyınnıñ berençe raundı bolay yarıysı gına uzdı sıman. Sorauları da «Yugarıoç Gıylmenisattäyneñ niçä onıgı bar?», «Zimagur Zarifnıñ kuşamatı niçek?» kebegräklär genä bulganlıktan, konkursantlar törtelep tormadılar, cält kenä cavap birä bardılar. Raund ahırında agronom Yuaş Şäyeh bertavıştan «slaboyı zveno» dip tabıldı. Ğadättägeçä başın tübän iyep çıgıp baruçı Şäyeh artınnan İrdäükä Hädiçä «slabıy» süzen törleçä törländerep, niçek kenä ısıldamadı. Aptıragaç, «ıslabıy, ıslabıy», dip takmaklıy-takmaklıy, bäbkä basıp çıgara torgan ana kaz şikelle, tıpırdap biyep tä aldı.

Soraularnıñ avırları ahırda bulgan ikän äle. İkençe raundta zavferma Ähmi fermada niçä baş bozau kalganlıgın äytep birä almadı. Soñgı vakıtlarda, bik yumartlanıp, tanış-beleşkä tarata-tarata ul alarnıñ çutın yugaltkan ikän inde. Raund tämamlangaç, İrdäükä Hädiçä: «Ähmi abıy, busında sin iñ ıslabıy»,- dip äytep beterüe buldı, Ähmi üzeneñ isemen taktaga yazıp kuygan buhgalter Häyrullanıñ yakasına barıp ta yabıştı (Ähmi Yuaş Şäyeh tügel şul!). Häyrullanı uñlı-sullı yañaklıy-yañaklıy:

- Ä-ä, kızıñnı institutka kertkändä, bozau kiräk bulgaç, Ähmi abzıkay idem, häzer ıslabıy buldımmı?- dip ükerde ul. Häyrulla monı kötmägän ide. Eşne zurga cibärmiçä: «Bigaybä, Ähmi abzıy, yalgış kına yazganmın. Sin ıslabıy tügel. Änä, mäktäp direktorı Zölfät Kärimeç ıslabıy»,- dip kotıldı ul. Direktor eçtän genä: «Barıgız da şul kalhuznı imep yatuçılar inde sez»,- dip uylasa da, alay çäçräp çıkmadı. Ni äytsäñ dä, avıl intelligentı bit. Tınıç kına urınınnan torıp, zalga töşte.

Öçençe raund iñ avırı bulgandır, mögayın. Gönah şomlıgına karşı digändäy, anısında zootehnik Mörit «ıslabıy zveno» bulıp kalgan ide. Avıl Saban tuyında köräşep, yıl sayın täkä algan keşegä, ıslabıy bulu ber dä kileşä torgan eş tügellegen İrdäükä Hädiçä añlamagan ahrısı. Şuña da Möritneñ isemen äytep, ısıldıy başlauga, saban tuyları batırı anı urısçalap «öç härefkä» ozattı. Taktaga üz isemen yazgan Ähmineñ borın töbenä dä berne «tamızdı». Tegese «sdaça» birmäkçe ide, zootehniknıñ sallı yodrıgın kürgäç, kire uyladı. Şulay da eçendäge äşäkesen çıgarmıyça tüzä almadı: «Agronom Şäyeh belän kolhoz ambarınnan ikmäk satıp yatkanda totkaç, Ähmätcan abzıy, zinhar, hucaga äytmä, dip tabanımnı gına yalamadıñ. Häzer kalay ätäçlängän bulasıñ, ışpana»,- dip äytep saldı. Bu süzlär Möritneñ «äbeçenä» tide bulsa kiräk. Ul Ähmigä tagın berne ordı. Zavfermanıñ borınınnan şarlap kan kitte. Zaldagı halık şaulatıp kul çaptı. İrdäükä Hädiçä isä, üzenä dä eläkmäsen digändäy, östäl astına uk ürmäläde. Ul kabat çıkkanda şau-şu tıngan, zavferma Ähmi «ıslabıy» bulıp kalgan ide.

Ahırgı raundta mehanik Fäsahetdin belän zootehnik Mörit bergä-ber kaldılar. Bu yulı uyınnı alıp baruçı İrdäükä Hädiçäneñ kiräge dä bulmadı. Raund añardan başka gına «başlandı»:

- Ha-ha-ha, - dip zalnı yañgırattı Mörit. - Sin, böcäk, mine «slabıy» kalır dip uylıysıñmı?

Fäsahnıñ da süzsez kalası kilmäde:

- Närsä, teşläreñne ırcaytasıñ? Kalhuz sıyırların suyıp satıp, küpme akça eşlägäneñne äytsäm, kikrigeñne tiz şiñdererlär, kalay ätäç,- dide ul yodrıkların yomarlap.

Mörit Fäsahtan mondıy kıyulıknı kötmägän ide bulsa kiräk. Kauşap kaldı. Läkin Saban tuyları batırı üzen tiz kulga aldı:

- U-uh, sin, stukaç,- dip akırdı ul, açuına buılıp. Fäsahka tagın berne «kundırmakçı» ide, tegese çitkä sikerep kotıldı. Kulı belän eş maytara almagaç, teldän yarıp saldı Mörit:

- Närsä, minem grehlarnı sanamakçı bulasıñmı? Minekelär sineke yanında çüp kenä ul! Sälmän Sälimeç öydä yuk çaklarda Käşifä yanına keti-meti uynarga yörgäneñne äytsämme?..

Läkin äytep ıçkındırdı şul. Barı tik şunda gına kızulık belän zur hata yasaganlıgın añlap aldı. Zalda, aldagı rättä utıruçı Sälmänneñ urındıgı şomlı gına şıgırdap kuydı. Yänäşäsendäge Käşifä uhıldap kıçkırıp cibärde häm kort çakkanday urınınnan sikerep tordı. Sälmän Sälimeç anıñ botınnan çemetep algan ikän. Vakıygalar kuyıra bargannı sizep, sähnägä uçastkovıy Kärim mengändä Mörit belän Fäsah idändä äümäkläşälär ide inde.

Ä bu vakıtta oyatınnan häm açuınnan yarılırga citeşkän Sälmän, karañgı tıkrıklar buylap öyenä aşıktı. Anıñ miyendä ber genä uy kaynıy ide: «Tirä-yagıñda kemnär eşlägänen beläseñ kilsä, «Slaboyı zveno» uyını ütkär ikän».

Click or select a word or words to search the definition