Tel Açkıçı

(äkiyät)

Borın-borın zamannarda bulgan häl, di, bu. Şulay itep, elek-elek zamannarda yäşägän, di, ber kız. Ul kiräksä dä, kiräkmäsä dä gel söyläp, tıkıldap yörergä yaratkan, di. Söylämi ni: ul zamanda keşelär kebek ük hayvannar da, çäçäklär dä, üsemleklär dä, agaçlar da üzara añlaşıp, aralaşıp yäşägännär. Kıskası, keşe tabiğatne, tabiğat keşene añlap, matur gına gömer itkännär, di.

Läkin bu bähetle tormış ozakka barmagan. Ällä kaydan, yıraktan ber ubırlı karçık päydä bulgan. Ul keşelär belän tabiğatneñ şulay aralaşıp, söyläşep yäşäülärenä bik könläşkän, di. Könläşmi ni, ul bit söyläşü tügel, ber avaz da çıgara almagan ikän. Şulay itep, bu tel açkıçın ezli başlagan, di. Läkin keşelär üzläreneñ tel açkıçların bik yırak yäşergän bulgannar. Anı berkem dä taba almagan. Ä menä tabiğatneñ tel açkıçınıñ kayda saklanganlıgın tege kız belgän, di. Üzeneñ ber tuktamıy söyläp toruçı telen tıya almaganlıktan, tel açkıçınıñ kayda yäşerelgänlegen ubırlı karçıkka söyläp birgän, di. Ubırlı karçık tel açkıçın ezläp tabıp, üzeneñ telen açkan, tabiğatneñ telen bikläp kuygan. Şul könnän başlap tabiğat keşelär belän aralaşıp yäşäüdän tuktagan ikän. Alar barı tik keşelärgä añlaşılmıy torgan teldä genä söyläşkännär. Keşe tabiğatne, tabiğat keşelärne añlamaganlıktan bik küp kaygı-häsrätlär, bäla-kazalar kilep çıgıp torgan.

Kız üzeneñ tözätälmäslek, bik zur hata cibärgänlegen añlap algan, läkin inde soñ bulgan. Ul üzen bu dönyada, keşelär arasında yäşärgä tiyeş tügel diyep sanagan. Ul tabiğat koçagında üsep utıruçı ber çäçäk bulası kilgän. Läkin çäçäklär anı üz aralarına almagannar. "Bezneñ üzara gına belä torgan telne öyräner", - dip kurkkannar. Anıñ koşlar yanına oçası kilgän, läkin koşlar da üz yannarına sıyındırırga telämägännär. Soñgı çiktä nindi dä bulsa hayvan bulırga da riza bulgan, yuk şul hayvannar da ser totmas kıznı üz aralarına alırga kıyulıkları citmägän. Mesken kız nişlärgä dä belmiçä kül buyına kilgän häm üksep-üksep yılarga totıngan. Şul vakıt küldäge ber balık anıñ yılaganın işetkän. Kıznıñ ni säbäple yılavın beleşkäç, uylap-uylap torgan da bolay digän: "Äy, keşe, yılama, barısına da üzeñ ğayeple. Tik şulay da bez sine üz yanıbızga alabız. Läkin bez balıklar berkayçan da söyläşmibez. Ägär dä şuña riza bulsañ, siker bezneñ yanıbızga". Kız uylap tormagan, ul inde barısına da riza bulıp, suga sikergän. Häm şul könnän alıp balık bulıp gömer itkän. Şulay itep äkiyät tä betkän.

Click or select a word or words to search the definition