Şiğırlär - Zölhäbirä İşbirde

KİLÄÇEM MİNEM
Tamırlarda kıpçak babam kanı,
İdegäylär kanı agıla,
İrek söygän Söyembikänen,
Goref-gadätläre çagıla
Kiläçem minem
Kiläçe
Ana söte belän
Ästerhan cırı
Äniyem
Ätiyem
Berençe ukıtuçım
Kürşe
Şau çäçäktä çiyälär
Kart topol
9 may
Kiläçe almaları
Tegüçe
Kırıs dilär anı
Sugıştan isän kaytkannarga
Yat mähäbbät miña kiräkmi
Nindi rähät ikän tınıçlık
Ästerhan avılları
Canay
Kızan
Gölmirä
Tugan köneñ belän kotlıym
Rizıklarıñ çitkä taralgan mikän?
Kazan
Artta Kazan kala
Şagıyrä Klara Bulatovaga
Tanır mikän?
Sabırlık
Moñ sagışka tulı yörägem
Berençe mähäbbät
Bik sagındım
Sagınıp kaytam
Tugan Cirneñ tartu köçe

▲ Kiläçem minem
cır Rumil Kucamkulov muzıkası
Kiläçöm minem
Sinnän başlana,
Zur mähäbbätem
Zur tugan ilgä
kuşımta:
Zur tugan ilgä (2t)
Çiksez ğalämgä,
Keşegä, cirgä.
Täüge adımım
Sineñ kuönıñda,
Sineñ kırlarda,
Ballı buyında.
kuşımta:
Ballı buyında, (2t)
Yaktı hıyalım
Tudı uyımda.
Küp cirdä yördem,
Sinnän ayırılıp,
Karşımda haman
Sin tordıñ balkıp.
kuşımta:
Sin tordıñ balkıp, (2t)
Ömet çatkasın
Mindä uyatıp.
1985 yıl.

▲ Kiläçe
(Avılım tarihınnan)
Borın-borın zamanda,
Ällä legenda, ällä çın,
Ästerhan yanında gına
Ber kabilä yäşägän.
Cirdä kazıp yasalgan öy
Bulgan torak yortları,
Tiräsendä ülän üskän,
Terlekçelek käsebe.
Başlıkları-kart aksakal
Zakonnı ul çıgargan,
Gayıplelärne hökemläp,
Cäzanı da ul birgän.
Niçä buın şulay yäşäp,
Kilep kitkän dönyadan.
Tora-bara kabilädä
Keşe sanı kübäygän.
Tınıç yäşäp torgan çakta
Çabu kilgän alarga:
Ugrı kilgän, karak kilgän,
Mal-tuarın urlarga.
Baskınçılar bik kübäygän,
Eşrak kilep yörgännär,
Keşelärne ütergännär.
Malın alıp kitkännär
Kabilä töşkän kaygıga,
Cıyılıp kiñäş itkän.
Tınıçrak cir ezlärgä
Biş-altı atlı kitkän
Ezläüçelär tuktagannar
Ber zur yılga yanına,
Läkin monda urnaşırga
Mömkin tügel tag ın da.
Elganıñ argı yagına
Tözesäk öyebezne,
Törle karak - yamannardan
Bu yılga saklar bezne.
Şundıy karar çıgarıp,
Kaytkannar ezläüçelär,
Kabiläneñ ber öleşe
Aşıgıp küçep kitkän.
Elgaga kilep citkännär,
Sallar yasap kiçkännär.
Tirä yak bik kiñ ikän,
İgengä dä, terlekkä dä
Bik uñaylı cir ikän.
İñkülöklär suga tulgan,
Kamış - cikän kaplagan;
Tübälärdä açık buyak üskän,
Keşe ayagı taptamagan.
Bolınnarı iksez-çiksez,
Susıl-yomşak ülännäre,
Köşe buyı kürenmäs,
Citkändä peçännäre.
Yazgı taşu vakıtında
Su kergän bolınnarga,
Kilgän keşelär gacäplängän
Sarıktay sazannarga.
Matur cir tapkaç üzläre,
"Kil-äçe"-dip, çakırgan,
Kabilädäş tugannarın
İdelneñ aryagınnan.
Monda öylär kübäygän,
Avıl üskän, zuraygan,
Kilgän keşelär avılnı
"Kiläçe" - dip atagan.
Avıl halkı - kardäşlär
Dus - tatu yäşägännär.
"Kiläçe" - iseme matur bik
Ber dä üzgärtmägännär.
Berençe bulıp kilgännär –
"Agaylar"-dip atalgan,
Ä soñınnan alarga
"Morza" iseme kuşılgan.
"Morza"-dip atalunıñ da
Säbäpläre bar ikän,
Agaylarnıñ ber kıyuı
Patşaga bargan ikän.
Mısalbik digän aksöyäk
Nikolay berençe belän
Kara-karşı utırıp söyläşkän,
Küp mäsälälär çişkän
- Üsmer çaktan ir balalar
Soldat bulıp üssennär
Könyak çiklärebezne
Saklarga öyränsennär.
Häzer ul yaklar hävefle
Çiklärne nıgıtırbız,
İlneñ tınıçlıgı öçen
Cannı da kızganmabız.
Zur iğtibar belän patşa
Morzanı tıñlap torgan:
"Säyäsi yaktan gıylemle Keşe ikän",- dip uylagan.
"Knyaz" Urusov",- dip yazılgan
Altın tartma tapşırgan,
Üzeneñ dä maksatların,
Kiräklären yazdırgan.
Şunnan birle Mısalbiknıñ
Asılı, näselenä
Knäz däräcäse iñgän,
Häzerge köngä hätle
Familiyä kilep citkän.
1980el.

▲ Ana söte belän
cır Rumil Kucamkulov muzıkası
Ana söte belän
Tängä, canga señgän,
Onıtılmas bulıp
Yörägemä iñgän.
kuşımta:
İ, tugan avılım,
Küñelem türendä. 2 kat
İñ qaderle mirasım sin
Yöräk töbemdä.
Kırlarıñda sineñ
Ayagıma bastım,
Älifbamnıñ bitön
Başlap sindä açtım.
kuşımta
Dönya yämlelegen
Tormış gazapların
Tatıdım sindä,
Aldım sabakların.
kuşımta
Täüge mähäbbätem-Gölle basularıñ,
Cimeş bakçalarıñ,
Moñlı tugaylarıñ.
kuşımta:
İ: tugan avılım,
Küñelem türendä. 2 kat
İñ qaderle mirasım sin
Yöräk töbemdä.

▲ Ästerhan cırı
Sular aga, sular aga
Ästerhan yaklarında,
Sular tämle, tugay yämle
İdel tarmaklarında.
Çelter-çelter sular aga,
Aşkınalar diñgezgä,
Çal Kaspiy dulkınnarında
Oçraşıp tirbälergä.
Sular aga diñgez bulıp,
Kayda ikän yarları,
Oyalçan kızlar kebek
Külmäklären törep
Su eçenä-kergän talları.
Sular aga bolınnarga,
Üzännärgä, küllärgä,
Balıklar uıldık çäçä
Yaşerep ülännärgä.
Sular aga basularga
Ak aşlık üskän cirgä.
Kırlar tula yäşelçägä
Bolınnarı göllärgä.
1985

▲ Äniyem
Yullarım karşında
İge yuk, çige yuk,
Şulay da, borılam üzeñä;
Şatlıgım bulsa da,
Kaygılar bassa da,
Min mohtac äniyem süzeñä.
kuşımta:
Yanıña kaytam da,
Sagınıp çit yaktan
Kanatıñ astına sıyınam.
Küzeñnän nur alam,
Süzeñnän yuanam,
İñ gaziz uçakta cılınam.
Vayımsız baladay Berazga bulsa da,
Dönyamnıñ barlıgın onıtam.
Äyterseñ cihanda Davıl yuk ber yakta,
Barısı da kala yırakta.
kuşımta:
Yanıña kaytam da,
Sagınıp çit yaktan
Kanatın, astına sıyınam.
Küzeñnän nur alam,
Süzeñnän yuanam,
İn, gaziz uçakta cılınam.
1970 yıl.

▲ Ätiyem
Mäñge sünmäs ber moñ bulıp,
Yäşiseñ küñelemdä,
Balaçakta küp yıladım
Sagınıp aulak cirlärdä.
Etiyem, mine kürmädeñ,
Min de sine belmedem,
Uylarımda, küñelemdä Haman yuksına idem.
Bik küräsem kilä ide
Çırayıñnı, töseñne,
Ber cirdän dä tabalmadım
Foto - räsemeñne.
Yäş çagımda räveşeñne
Tözödem hıyalımda,
Yahşı, uñgan keşe bulıp
Yäşiseñ uylarımda.
Çäçäk atarga olgermi
Böreläreñ koyıldı,
Çäçäk kebek mähäbbätöñ
Üzeñ belän özelde.
Äniyem bit cırlarıñnı
Gomer buyı cırladı,
Kara kaygılı könendä
Miña karap yuandı.
İsem-näseleñne yörtäm,-
Min berdän-bereñ sineñ.
Yorägemneñ iñ türendä
Basılmas sagışım minem.
1958 yıl

▲ Berençe ukıtuçım
(Timerbulat kızı Kälimät apayıma bagışlıym)
Tañ nurları kebek balaçaktan
Cılı bulıp señgän küñelgä,
Keşelekneñ etalonı bulıp
Yöräklärgä kergän mäñgegä.
Yöräk cılısına törep bezneñ
Kırıbızga çäçtöñ saf orlık,
Tıynaklık, sabırlık aldık sezdän,
Sınaularga karşı torırlık.
Berençe ukıtuçım soyıkle,
Burıçlı bez sezgä haman da.
Namus belän yäşi şäkertläreñ
Olı oähet barmı monnan da?
Sälamebezneñ iñ yalkınlısın
Yomşak, saf cillär sezgä iltsen,
Rähmätebezneñ iñ-iñ olısı,
Moñlı cır bulıp barıp citsen.
1986 yıl

▲ Kürşe
Kurşem, ukıtuçım, dustım - Miñnulla kızı Hämsänä apayıma bagışlıym
İrtä torıp suga baram,
Sez kiläsez su alıp,
Zifa buyıgıznı küröp,
Karap toram soklanıp.
Matur söykemle yözegez,
Eşkä uñgan üzegez;
Elmayıp sälamläşäbez,
Bik yagımlı süzegez.
Niçä yıllar, här kön tañda
Sezne kürü telägem,
İsänlek-saulık belgänçe
Tınıçlanmıy yörägem.
Serläşäbez çın küñeldän
Yaktı dönya yämleräk,
Ber-bereñne hörmät itsäñ,
Yaşäü cirdä tämleräk.
Tugannar da, duslar da küp
Tik alar tügel kürşe.
Egılsañ da, yılasan, da
İñ berençe kürüçe,
Tizräk yärdäm birüçe.
1957 yıl

▲ Şau çäçäktä çiyälär
Aprel buyı Cil isä,
Cil artınnan Cil kua.
"Ästerhan yañgırı" digän
Kom buranın tuzdıra.
Küz açıp bulmıy komnan
Avız borınga tula.
Çiyälärneñ ise kitmi Çäçäk atıp utıra.
Ak çäçäktä çiyälär
Şau çäçäktä çiyälär
İyelälär, bögelälär
Sınmıy gına çiyälär.
Tik keşelär çıdamsız,
Cilne, komnı tirgilär
Avız-borınga tulıp
Yödätte inde",- dilär
1975 yıl.

▲ Kart topol
Bik sagınsam avılımnı
Karamıym buranına,
Esse,- dimim, suık,- dimim,
Çıgamın yullarına.
Un çakrım Cäyäü kiläm,
Sin çıgasıñ karşıma,
Arıgannan, talçıkkannan
Şifa birep Canıma.
Küpme därt birdöñ, kart topol,
Avılım balasına?
Yäştäş dip äytälär sine,
Babamnıñ babasına.
Tarih vakıygalarında
Şahit dilär bar eştä,
Kürep, karap torasıñ bit,
Küpme ser sinen, eçtä.
Kitkän çakta ozatasıñ
Hisläremne sizäseñ.
Yöräk ärni çit avılda,
Yuatıp baş iyäseñ.

▲ 9 may
Tugızınçı may. Mäskäüdä parad
Sovet koralı dönyaga teräk.
Samoletlar, tanklar, raketalar.
Kemgä kiräk ul? Kemgä kiräk?!
Berkayçan da alar kiräkmäsen,
Kullanırga anı yazmasın!
Halıklarga ütkän gıybrät bulsın,
Kinolarda gına karalsın!
1986 yıl
Küzlär tulı kaynar yäş belän,
Tekälgän alar isemleklärgä,
Ukıgan sayın härber isemne
Tere bulıp kürenä küzlärgä.
Änä Hamit, Nogman babam ulı
Kırıgınçı yıl Armiyäga kitte.
Yanında uk Yosıf - enese
Yañak kırıyarga da ölgermäde.
Yugarıda Gabdulla abıyları
Ul ofitser, gospitaldan çıkkan
Kırık berençe yılnıñ közendä
Kaytıp kitte berniçä köngä.
Änä gracdannar sugışı batırı-
Ölkän Samat abıy Berdiyev.
Aña halık isem kuşkan
"Krasnıy partizan",- diyep.
Yanında tora enese Nasıyr
Ul şayartuçan yeget ide,
Härvakıt kolep yörüçän,
Şat küñelle keşe ide.
İşbirdiyevlarga tuktala küzem: Tuktar,
Mannap abıylar.
Kızları, ulları basıp toralar,
İnde alar ebi-babaylar.
Häykälneñ ike yagın tutırıp
Yözille isem yazılgan.
Vatan Ciren, halıkların saklap,
Yözille ir yıgılgan.
Häykäl yanında barısı yılıy
Şatlık, kaygı katış küz yäşe.
Bik küp bit - yözille keşe,
Avılnıñ ber digän yegetläre.
Yuk, sez ülmädegez! Sez ülemsez!
Yöräklärdä bezneñ yäşisez,
Yoldızlar bulıp kügebezdä
Mäñge balkıp torırsız!!!
1985 yıl.

▲ Kiläçe almaları
İseme ilge taralgan
Kiläçe almaları,
Agaçında peşken çakta
Matur bula alları.
Çıdam bula, özep sakla,
Kış Citkändä aşarsıñ.
Huş isläre añkıp tora
İsnäp kenä tuyarsıñ.
Sugış yıllarında bezne
Açlıklardan kotkardı.
Häzer dä danga layıklı
Kiläçe almaları.
Ciñü könen yakınaytuda
Alarnın, da öleşe bar.
Bezgä tügel soldatka da
Rizık buldılar alar.
1995 yıl.

▲ Tegüçe
Urusova Kalbibä - äbiyemneñ yaktı istälegenä
Sugışka kitkön iremnen,
İske sukno peltesen
Alıp bardım tegüçegä:
Bulmas miken kıskartıp,
Kiyärgö yaraklatıp?
Könnärdän ber kon kerdem.
Tegüçe suzdı fufayka:
Matur itep sırılgan,
Üze yaña, üze çak,
Kesälär dä kuyılgan.
Sın kebek kaldım katıp,
Ni äytergä aptırap.
Sugışnıñ kaynar könnäre,
Yuklıknıñ baskan çagı.
Kauşavımnı sizde apa "Ki",- di, üze yılmaya,-
Doga kıl, sugış tuktasın,
İrläregez, ullarıbız,
Ciñep avılga kaytsın."
Sugışlar küptän bette,
İlle yıl ütep kitte.
Tegüçe vafat bulganga
Utız yıldan da arttı.
Tik minem küzaldımda
Tegüçe haman isän,
Yorägemdä igelege,
Fufayka Cılılıgı.
1995 yıl.

▲ Kırıs dilär anı
Böyek ciñüneñ 45 yıllıgına, sugış tollarına bagışlana.
Bör yılmaymıy,- kırıs dilär anı,
Kırıs bulıp ul da tumagan;
Tormış üze CİTDİ itkän anı,
Matur yazmış aña yazmagan.
Avır yıllar: sugış, açlık, ülem....
Rizık ezläp kayda yörmägän,
Tol hatın yätim balaların
Üstergändä nilär kürmägän?
Karşı Cillär kiskän anıñ yözen,
Kızu koyaş anı yandırgan,
Dönya gazapları - kaygı, häsrät
Ber dä anı ayap tormagan.
Beräüläre kölgän, mıskıl itkän,
Gaybät utı yakkan, kimsetkän;
İkençelär gaCäp ise kitkän,
Kayberläre iren könlägän.
Anıñ da söygän ire bar ide,
Kanatların sugış kayırdı;
"Batırlarça hälaq buldı",- digän,
Kara häbär mäñge ayırdı.
Ul zamanda küplär aptıradı,
Nindi genä Cafa kürmäde?
Ä ul, yalgız altı keşe karap,
Berese dä açka ülmäde.
Törle yakka iyelderde anı
Tormış Cilläre sızgırgan.
Tışkı yaktan Citdi töskä kergän
Küñele yomşak, ruhı sınmagan.
1990 yıl.

▲ Sugıştan isän kaytkannarga
İl östenä doşman kilgän çakta
Sez kittegez gadöl sugışka,
Kaytırmın dip uyladıgız mikän,
Kanlı köräş bargan çagında?
GaCäplänep karap toram kayçak
Ürt yandırıp kitkän kamışnı,
Kayberläre kalgan ut ta timi,
Ber hodaynıñ şundıy yazmışı.
Yanmıy kalgan kamış kebek sez dä
Ut eçennän isän kildegez.
Nindi hällär anda kiçergänne
Tik üzegez genä beldegez
Tik ber hıyal, ber ideya-Alıp kerde sezne utlarga.
Tugan ilne, ana, balalarnı
Faşist kollıgınnan saklarga.
Kupşılanıp irken kükoäklärdä
Balkıp yana orden, medallär,
Sez kiçergän sugış Cäfaların
Alar sezdän kübräk söylilär.
İlle yıl inde sugış betkängä
Tınıç tormış Cirdä korıldı.
Balalarnı, onıklarnı söyep,
Şatlanıp, görlätep yäşibez.
Küp yäşä, gomereñ ozın bulsın!-
Kartlar birä torgan teläk Yäşägez, ozak-ozak, yäşägez!
Keşelärgä äle sez kiräk.
1995 yıl.

▲ Yat mähäbbät miña kiräkmi
(ire sugışta ülep, başka irgä çıkmagan hatın süzläre)
Sakladım küz karası itep,
Cil-yañgırga, çıkka tidermi,
Uyıma da yakın kitermi
Yat mähäbbät miña kiräkmi.
Öy aldına yögerep çıgam
Täräzämne ägär Cil kaksa.
Yäşnäp kuya ömet çatkısı
Aña ohşaş keşe kürensä.
Yörägemneñ tirän ber Cirendä
Ömet şäme äle sünmägän.
Çäçläremä küptän karlar yaugan
Mähäbbätem äle dünmägän.
1995 yıl.

▲ Nindi rähät ikän tınıçlık
Nindi rähät ikän tınıçlık!
Uylarımnıñ sabır agışı
Yörägemneñ salmak tibeşe,
Cannarımnıñ gamsez tırışı.
Min avtobus kötäm, kabalanmıym,
Komsızlanıp karıym yak-yakka. Kisek koyrık sandugaçlar sayrap,
Yäşkelt yaznı bizi yämlätä.
Tınıç kük yöze çitlärendä Ak bolıtlar tınıp kalgannar. Koyaş yomşak,
Cılı nurların Äkren genä Cirgä ozata.
Töş vakıtı, tınıç bar taraf Buşap kalgan yullar,
uramnar. Öylär çumgan rähät tınıçlıkka
Tik ber öydä salmak muzıka.
Eşçelär öydän çıktılar,
Mäktäptän balalar sibelde.
Maşinalar görläp ütälär Hezmät şau-şuı başlandı.
İh! Nindi rähät ikän tınıçlık,
Nindi rähät tınıçlık!

▲ Ästerhan avılları
Kılakau
Kılakau digän ber avıl Şähär yanında gına,
Açık yözle, märhämätlö Keşelär yäşi anda
Yäş çagımda min dä şunda Bargalap yörgän idem,
Andagı tugannarımnı Hätsez yarata idem.
HaCvälit isemle babam, Halıkka ürnäk ide,
İgelekle, keşelekle, Ber olı Canlı ide.
Küptän inde babam, mamam* Cirneñ kuyınına bardı,
Alarnıñ izgelekläre Mäñge küñelemdä kaldı.
1965 yıl.

▲ Canay
Yäş ukıtuçılar kilde,
Karşı al, üz it Canay!
Beraz yaktılık östälsen
Kügeñdä tusın yaña ay.
Su buyında utırgansıñ
Söykemle avıl Canay.
Keşeläreñ miherbanlı
Yözlärendä tulgan ay.
Hezmät kuanıçın sindä
Berençe toydık Canay.
Keçkenä takta mäktäbeñ,
Häterdä kaldı - saray.
Yäşläreñ bezneñ şäkertlär,
Olılar - olpat agay.
Kiñäş aldık, gıybrät aldık
Hikmätle halkıñ, Canay.
Elga taşıy, sular aga,
Yazlar kilde-yaktı may.
Zur tormışka yullarıbız,
Sinnän başlana Canay.
1959 yıl.

▲ Kızan
Zäñgär kügeñ zäñgärlege mine
Zäñgär töskä ällä tördeme?
Al gölläreñ, yäşel alannarıñ Gomerlekkä siherlädeme?
kuşımta:
Kızın, Kızan sine yaratam,
Min ele dä sine sagınam.
Koyaşıñnıñ yomşak nurları da
Cannarıma näfis señdeme?
Çananı Cäydän äzerlä
Arbanı kışın köylä. Zur uñış öçen köräş tä,
Karlı yuldan başlana.
Utızbiş yıl bula inde Räşät şuşı yuldan yöri,
Utızbiş yıl tula inde Brigadanı Citäkli.
Bıyıl anıñ brigadası Citmeşike gektardan
Bermeñ sigezyöz illebiş Tonna yäşelçä algan.
Kiñ küñelle, märhämätle Añlıy anı keşelär.
Şuña kürä tatu häm dus Bik tırışıp eşlilär.
Utız biş yıl, bersendä dä Räşät artta yörmäde.
Hava kırıs yıllarda da Yöklämäsen ütäde.
Mäskäü nindi matur kala! Uram buylap Räşät bara,
İskitkeç güzälleklärgä Soklanıp karap tora.
Kük yoze açık, zäñgär. Koyaş küzne çagıldıra,
Ak saraylar häm häykällär
Küñelne şatlandıra, Hörmätläp halık sayladı
Delegat itep sezdga, İlneñ olı plannarın Bergäläşep çişärgä.
"Min bit ber avıl balası,
Barısı dus, tiñ miña.
Bähet koşı añlamastan
Kundı mikän iñemä?
Ällä matur ber toş mikän,
Tiräm yaktı, zinnätle?
Cide babam da kürmägän Mondıy sıy häm hörmätne".
Şundıy hislärgä birelep,
Küp mäsälälär çişep,
Mäskäü belän saubulaşıp,
Kilde avılga Citep.
Mäskäüdäge täesirlärne
Keşelärgä añlattı.
Brigadası belän bergä
Zurrak yoklämä aldı.
Anıñ bik küp büläkläre:
Ul "Hezmät Kızıl bayragı",
Häm "Halıklar duslıgı"
Ordennar kavalerı.
Monda tuıp, monda üste
Tugan avılı - Kiläçe.
Kırıgınçı yıldan başlana
Hezmät biografiyäse.
Unsigez yäş tulu belän
Armiyä safına kitte,
Kırıgikenöñ Cäye ide,-
Turı sugışka körde.
Çehlar ilendä Räşät
Ciñü könen karşı aldı,
Tizdän avılına kaytır,
Tınıç hezmät sagındı.
Tiz kaytu tik boyırmadı
Lvov yagına kitte.
Bandit kaldıkları belän
Köräşörgä turı kilde.
Kırık Cideneñ yazında
Räşät kayttı ilenä,
Kükräk tulı orden, medal
Bik kileşä üzenä.
Öylände, uñgan kız aldı,
Härber eştä kiñäşçe,
Üzenä tiñ, ikese par,
Tormışında yärdämçe.
Balaları da akıllı,
Tärtiple bulıp üstö,
Üskäç oyadan oçtılar
Öç malayı, ber kızı.
Yanıp eşläde Räşät,
Halıknıñ hälen toyıp,
Yöräk Cılısın birde ul
Bar Cegärlegen kuyıp.
1990 yıl

▲ Gölmirä
Bu Cırımnı siña yazam,
Gölmirä,
Bu Cırlarım sineñ turıñda,
Bu dönyanıñ avırlıgın ütkän,-
Gıybrätle yazmışıñ hakında.
Cırlarımda sinen, tormış yulıñ,-
Kaygı-häsrät Ciñä belüeñ,
Utına peşep,
Suına töşep,
Barısın da ütep kilüeñ.
Äle siña Cide genä ide
Atañ kaldı sugış kırında.
Açlık, ülem kaynap torgan çakta
Yalgız ana bala-çaga belän
Tayanıçsız teräksez kalganda.
Äniyeñneñ biş balası buldı,
İñ olısı, señelem, sin ideñ;
Üsmer kileş tormış arbasına
Äniyeñ belän bergä Cigeldeñ.
Rizık tabu öçen köräştä
Işanıçlı yuldaş, dus ideñ.
Kiläçe kolhozında eşlädeñ
Hezmät hakı bigräk tübän bulgaç,
Hezmät ezläp kitteñ şähärgä
Barıp kerdeñ Obkom daçasına
Teplitsada ürente üsterdeñ.
Tırışıp eşlädeñ küp yıllar,
"Aldıngı eşçe" maktaulı isem
Şul oyışmada berençe aldıñ.
Şul däräCäñne, aldıngılıknı
Häzergä hätle töşermi kildeñ.
Şulay matur niçä yıllar buyı
Tınıç kına eşläp torganda
Dimlädelär sine beräügä
Anı yahşı belmäsäñ dä,
Özelep söymäsäñ dä
Yäş tä Citte bit inde,-dip
Çıktıñ ahrı kiyäügä.
İ, gaziz kız bala!
Yäş tal şikelle
Kayda barsa, şunda bögelä.
Bögöldeñ sin dä, öyrändeñ aña.
Kızıñ tudı, çiksez söyendeñ.
Öyrändek inde, digändä
Kara mäker kerde araga.
Kükrägeñä kısıp balañnı
Kaytırga dip çıktıñ yulıña,
Kön avışkan ide kiçkelekkä
Koyaş batış yakka borılgan.
Tordıñ uylanıp,
Tiräkkä söyälep,
Kıstıñ balañnı nıgrak kuyınıña.
Yäşläreñ aktı moñlı küzeñnän,
Yafrak tösle sarı yözeñnän.
Küzlärenä karap balasınıñ,
Tönnär buyı yäşe tügelde,
Ä tañ atkaç keşelärdän kalmıy
İrtä torıp eşkä yögerde.
Tik hezmättä genä onıtılıp,
Tik hezmättän genä yäm taptı.
Kiläçäkneñ ömetläre belän,
Hıyalları belän yuandı.
Hezmät ul eşlägänne yarata,
Eş söygänne yumart büläkli.
Siña da ul hıyanät itmäde
DäräCäñne haman kütärde.
Matur, akıllı, eşçän keşene
Bik tiz genä kürep alalar.
Ozakka suzılmadı yalgızlıgıñ,
Yalınıp yörde yeget artıñnan.
İnde yalgız tügel, balañ belän
İkençe ireñä kuşıldıñ,
Anıñ ğailäse işle ide,
Yaratmadılar sezne. Tirä-yaknı küzätteñ, uylandıñ
İreñä kiñäşteñ. Kileştegez.
Bik keçkenä kamış öy Torak salıp kerdegez.
Üze keçkenä bulsa da, Havası irken ide,
Berençe möstäkıyl tormış
Şul tar öydä başlandı.
Şul keçkenä kamış öydä
Ulı häm kızı tudı,
İke kızı, ber ulı-
Balalar üstelär,
Citlektelär,
Tırışıp yahşı ukıdılar;
Üzlärenä hönär, diplom alıp,
Tırışıp oya kordılar.
Menä inde onıgıgız
Barıgızga kuanıç,
Onıgıñnıñ balası da
Üzegezgä yuanıç.
Sin bulgansıñ häzer bay keşe,
Sin bulgansıñ ölkä uñganı,
Sin şähärdä komsız - saran bulıp
Çäçmägänseñ yamanatıñnı.
Sin bulgansıñ ğadel Citäkçe,
İñ Cavaplı hezmät algansıñ,
Kul astıñda hezmätçelär
Riza bulıp eşlilär,
Algan hezmät haklarına
Kuanışıp yäşilär.
Häzerge bu katlaulı tormışta
GaCäp izge eşlär eşliseñ,
Yatim balalar yortına akça
Härvakıt küçerep torasıñ.
Yalgız kartlar, gariplärne Cälläp,
Hällären beleşep yöriseñ,
Bäyrämnärdä, tugan könnärendä
Yumart kuldan büläklär biräseñ.
Karauçısı yuk avırularnı,
Tugannarı yuk mäyetlärne,
Karaunı häm Cirläüne
Oyıştırıp yöriseñ.
Kiräkle çıgımnarnı da
Üz östeñä yökliseñ.
Tirä-yagıñda keşelär
Bik yaratalar ikän,
Tämle isle çäçäklärgä
Sine tiñlilär ikän.
Akıllı, yumart, şäfkatle,
Diyep söylilär ikän,
Saulık, ğailäñä iminlek,
Bähet telilär ikän
2000 yıl.

▲ Tugan köneñ belän kotlıym
Köçe enemneñ hatını - öç kilönneñ keçese -
Märziyägä bagışlıym. Vafat buldı 1998 yılda
Tugan köneñ noyabr bulsa da,
Agaçlar yafrgın koysa da,
Hava bolıt, kar yañgırlı
Könnär salkın torsa da.
Min ohşatam sine iyüngä.
Härvakıtta açık çırayıñ,
İyün koyaşıday Cılı,
Yomşak nazlı karaşıñ.
Yazıñ ütte şaulı-görle.
Yäşkelt töslärne ütteñ;
Cäy, sin häzer kızıl göl,
Çem yäşel töskä kerdeñ.
Yazgı yılga şaulap-görläp
Bolınnarga taşkan çak tügel,
Yarlarına kaytıp, sabır,
Aşıkmıyça akkan sular bul
İkegez dä Cäy sez,- iyün,
Elnıñ iñ yämle çagı,
Utız, utız biş gomerneñ
İñ matur güzäl çagı.
Cäyneñ essese dä tügel,
Cilläre dä tügel çelläneñ.
Sezneñ yäş - şundıy çaklar –
Sabır çaykaluı göllärneñ.
Tınıç yäşägez.
Aragızga Bozık Cillär kertmägez
Ozak gomer itegez Tınıç bulsın kügegez.
noyabr 1987 yıl.

▲ Rizıklarıñ çitkä taralgan mikän?
Haman mine ozatkanda
Yamansulap yöriseñ:
"Çit Cirlärgä rizıklarıñ
Taralgan mikän?"- diseñ.
İ, äniyem, şuşı süzeñ
Özäder üzägemne.
Vatan Cire çit bulamı?
Uylaçı süzläreñne.
Tege çakta ukırga da
"Cibärmim"- dip şauladıñ.
Başka balalarıñnı da.
Hiç kayda çıgarmadıñ.
Beläm, sin ukmaş göllärdäy
Oyışıp yäşiseñ kilä.
Bez göl tügel, urnıbıznı
Ezläp tabası kilä.
Sin borçılma, il hezmäten
Namus belän ütärmen,
Kay Cirendä yäşäsäm dä,
Täüfik belän yäşärmen.
1968 yıl

▲ Kazan
Gomerem buyı hıyal bulıp
Yäşiseñ uylarımda
Eraktagı yoldız kebek
Balkıp tordıñ karşımda.
Koyaş nurları kebek
Nurıñ belän Cılıttıñ,
Ayım bulıp kügemdä
Tönnäremne yaktırttıñ.
Tugan ilne, tugan telne
Söyep Cırlarım yazam
Balaçaktan, yäş çagımnan
Min ğaşıyq siña Kazan.
Tukay, Taktaş şiğırläre
Nur siptelär Canıma,
Tugan Cirgä mähäbbätne
Anam saldı kanıma.
İke kulım suzıp Kazan,
Siña karap talpınam
Gomer ütä. sizdermiçä,
Haman sine sagınam
Bervakıtta bik kuandım,
Hıyalıma ireştem,
Kazan universitetında
Ukuıma kereştem.
Kuanıçım çiksez ide,
Cir-kük kuandı tösle,
Bar tabiğat miña kölep
Karıylar ide tösle.
Tik nigäder kıska buldı
Bähetem, kuanıçım,
Nindi eşkä kereşsäm dä
Uñışsızlık yuldaşım.
Avıruga oçradım dip
Ruhımnı töşermädem.
Egılıp, torıp, yallar itep,
Hezmätemne yalgadım.
Yäşlegemdä başlangan Cır
Tuktalıp torgan ide,
Häzer şul Cırnıñ dävamı
Yañadan uyıma kilde:
Tugan ilem häm duslarım,
Kazan turında Cırım,
Küñelemdäge sünmäs hıyal,
Eraktagı yoldızım

▲ Artta Kazan kala
İdeya suın yarıp ak parohod
Çal Kaspiyga taba aşkına,
Artta Kazan kala,
Kiçke utlar kala,
Yörägemä yarsu kabına.
Ällä nidän İdeya dulkınlana
Ak parohod suda çaykala,
Ak kayınnar kala, Bodrä tallar kala,
Küñelemä moñnar sarıla.
Akkoş kebek ap-ak parohodnı
Akçarlaklar bara ozatıp,
Tekä yarlar kala,
Kiñ bolınnar kala,
Sagışlarım bara yılatıp.
Karşı alırga çıktıñ ap-ak bulıp,
Ästerhanım altın bişegem.
Sular akkan kebek,
İksez-çiksez aga
Dulkın-dulkın bulıp hislärem.
1961 yıl.

▲ Şagıyrä Klara Bulatovaga
İke räsem
Kulıma töşte kitabıñ
"Peçän öste" monısı:
İke räsmeñ karşımda,-
Çirek ğasır arası.
Bersendä yäş Bulatova
Student çaklar ide,
İkençese olı keşe ,
-Tanılgan şağıyr inde.
İh yäş çaklar,
student yıllar!
Vayımsız rähät könnär.
Hiç onıtılmas gomerdä
Mäñge yämle mizgellär.
Küräm, ölkäygänseñ sin dä,
Kömeşlängän çäçläreñ,
Yözdä sabır tınıçlık bar
Uyçanlangan küzläreñ.
Egerme biş yıl gomerlär
Şop-şoma ütmägänder.
Tormışnıñ bit üz kamçısı
Siña da eläkkänder.
İsemdä.... Berençe könne
Kultıklap alıp kitteñ,
"Kazannı kürsätäm",- dip Şiğırlär ukıp yördeñ.
İkençe könne: "Siña da Ber şiğır yazdım",- dideñ,
"Zölhäbirä-költä birä",
-Dip anı yazıp birdeñ.
Talantlı keşegä ni,
-Şiğır bik tiz yazıla.
Miña gına anıñ sere
Kuyı toman artında.
1986 yıl.

▲ Tanır mikän?
(Şağıyr Şamil Mannapovka bagışlana)
Çirek ğasır ütep kitkän
Ul yäşlek yıllarınnan
Kötäm yäş yeget kerer,- dip
Yaşel gimnasterkadan.
Kilep kerer şayartuçan
Bäläkäy buylı yeget:
"Sez bit ele aç torgansız,
Ästerhan kızı," - diyep.
Ber säğatlek töş mizgele
Ellar kebek ozaydı.
Külme uylar: yäşlek, moñnar
Küñelemnän kiçep uzdı.
Tik menä tanır mikän, dim
Vakıt mine äbi itkän,
Kara bödrä çäç urnına
Sorı priçeska yörtäm.
Menä kerdeñ, däşmi toram
Tanıdıñ sabaktaşım,
Şağıyrlär onıtamı soñ,
Häyer, student ölların
Kemnär onıtalar soñ?
Sin dä çittä kalmagansıñ
Bu vakıtnıñ Cilennän,
Ölkäyä baru bilgese
Çırayıña elengän.
Ä, küzlär! Şayan küzläreñ,
Alar haman kölälär,
Tormış vak - töyäklärennän
Östenlegen belälär.
1986 yıl.

▲ Sabırlık
Sabırlıknı,
kürkäm ğadät,- dilär,
Min kürmädem anıñ faydası:;
Cirsep kilgän täüge mähäbbätne
Sabırlıgım belän yugalttım.
Sabırlıknı - akıl köçe,-dilär
Şulaydır da, bälki bar eştä.
Mähäbbättä sabır agu ikän,
Nik belmädem anı elektä?
Algı köndä Citsen sabırlıgım
Gomöremne yalgız ütärgä:
Mähäbbätne vaklap öläşkänçe,
Böten kileş saklap kitärgä.

▲ Moñ sagışka tulı yörägem
Küzem kürep, kulım totmıy gına
Tugan Cirneñ alsu göllären
Ütep kitte vakıt,
Uzıp bara gomer,
Moñ sagışka tulı yörägem
Erakta da tügel, menä tora,
Miña gına kerü yazmagan.
Çit yaklarnıñ salkın,
Kotsız havaların,
Sulap yäşäü miña yazılgan.
Sineñ kebek çit Cirlärdä yörgän
"Näselebezdä dä yuk",- dideñ,
Beldeñ mikän äniyem. Sizdeñ mikän ällä
Moñ-zarlardan kızıñ çıkmavın.
1989 yıl.

▲ Berençe mähäbbät
İrtä tañda çäçäklärgä töşte çık,
Täüge nurlar tamçılarda yaktı ut,
Kuşılıp ut belän su börtege
Meñlägän yoldız bulıp cemeldäde.
Yaktılıktan küzen açtı çäçäklär.
Kuanışıp taCların tözättelär.
Äy, dönya hozurın kabul itep,
Soklandıralar, ülçäüsez söyenderdelär.
Sünde şäfaq. Koyaş haman kütärelde.
Nurları yalkınlanıp esselände;
Kipterdelär çıknı, yoldızlar sünde,
Çäçäklärem yalvarıp başın ide.
İ, mähäbbät.
Tuar-tumas
bişegendä özelde.
1989 yıl.

▲ Bik sagındım
Cır Rumil Kucamkulov köye
Bik sagındım tugan avılımnı
Bik sagındım temle suların,
Al çäçäklär üskän bolınnarın,
Yar buyınıñ bödrä talların.
kuşımta:
Sagındım, sagındım
İnde tüzä almamın
Söz dä sagınsagız mine
Bıyıl kaytmıy kalmamın
Bik sagındım bakçalarıñnı
Bakça buylarınıñ üzänen,
Üzännärdä üskän kamışlarnı,
Yul buyınıñ yomşak ülänen.
kuşımta
Bik sagındım ätkäm-änkämne,
Bik sagındım kardäşläremne;
Kürşe-küläm, avıldaşlarnı,
Sagındım şul dus-işleremne.
kuşımta:
Sagındım, sagındım
İnde tüzä almamın,
Sez de sagıngansız mine
Bıyıl kaytmıy kalmamın.
1970 yıl

▲ Sagınıp kaytam
Sagınıp kaytam, avılım,
Urmanıñnı yılgañnı,
Sularıñda, tallarıñda
Kalgan balaçagımnı.
Ölkäygän sayın, avılım,
Kübräk sagındırasıñ,
İskä töşerep yäşlekne,
Eşrak aşkındırasıñ.
Urman urtasına Citkäç
MogCiza bulır tösle,
Yäşlegem kilep yanıma
Mine yäşärter tösle.
Urmannan çıkkaç, çınnan da
Yaşärep kaytam öygä,
Yäşlek moñnarı salına
Yöräktän çıkkan köygä.
1968 yıl.

▲ Tugan Cirneñ tartu köçe
Tugan Cirneñ tartu küçe
Yuk dimägez, bar ul, bar,
Nindi Cirdä yäşäsäñ dä
Küñelgä bit dönya tar.
Tugan ildän, tuygan
Cir, dip Üz-üzlären aldıylar.
Kaytırga mömkin bulmagaç
Şulay yäşäp kaldılar.
Çitlärdä yäşägän yäşäü
-Yaşäü tügel minemçä,
Tik ileñdä, tik Cireñdä
Çın tınıçlık küñelgä.
1994 yıl.

Click or select a word or words to search the definition