Şiğırlär - Şamil Şavkatoviç Sagautdinov

Neçkäbil
(pesa)

(Neçkebil - imya pçelki; po motivam odnoimennoy skazki Abdullı Alişa)

Katnaşalar:

Neçkäbil.
Kırmıska.
Sıyırçık.
Sarança.
Ozınborın.
Bal Kortları.
Sorıkortlar.
Umartaçı Babay.
Spektaklne alıp baruçı.
Göl bakçası. Artkı planda zäñgär umartalar kürenä. “Tañ atkanda” köye yañgırıy.

Spektaklne alıp baruçı:

Uyana irken bolınnar,
Açıla göl kerfekläre;
Tibränep yafrak östendä
Uynıy çık börtekläre.

Sızılıp tañnar atkanda
Uyana koş-kortları,
Uyana başka törle dä
Täbiğat balaları.

Sez kürä torgansızdır
Matur zäñgär yortlarnı?
Sez belä torgansızdır
Faydalı bal kortlarnı?

Menä şul matur yortlar -
Bal kortlarnıñ oyalar.

Şul bal kortlarnıñ berse,
Neçkäbil isemlese,
Oçıp kilmäkçe monda.
Çiläkläre kulında.

Eşlägändä tırışa,
Duslarına bulışa:
Balnı kübräk cıyarga,
Barçanı tuydırırga.
Sähnägä Neçkäbil yögerep çıga, kullarında ike keçkenä çiläk.
Neçkäbil (biyep):

Neçkäbil – minem isemem,
Umarta – tugan cirem.
Häzer inde ölkän üstem,
Eşlisem kilä minem.

Bezneñ ilkäy ber genä:
Çäçäk belän göl genä.
Ak, kızıl, alsu göllär -
Bezneñ matur gomerlär.

Çäçäkne saylap alam,
Eçenä kerep kalam.
Çäçäk balın cıya-cıya
Çiläk eçenä salam.
Neçkäbil biyüen dävam itä. Sähnägä Sarança çıga.

Sarança:

Äy, sin kem? Tik torganda
Şaulap yöriseñ monda!

Neçkäbil:

Minem isemem – Neçkäbil,
Süzeñ bulsa, yakın kil!
Sarança Neçkäbil yanına kilä.

Sarança:

Nişliseñ monda oçıp,
Gel göldän gölgä küçep?

Neçkäbil:

Çäçäkneñ balın cıyam,
Çiläk eçenä koyam.
Çiläklärem tulı bulgaç,
Öyemä iltep kuyam.

Bez yasap birgän balnıñ
Faydası bik küp anıñ:
Adämnärgä köç birä,
Küñellären kütärä!

Sarança:

Tormışıgız sezneñ äybät ikän.
Beläm: keşe sezne yakın kürä.
Ä bez aña – gomer buyı doşman,
Gomer buyı bezne ul üterä.

Minem babalarım bu yaklarga
İran digän ildän küçkän ide.
Üz ilennän tämam tuygan bulıp,
Bu cirlärgä ömetlängän ide.

Ä keşelär, yavız, kara yözlär,
Alarnı agulap ütergännär.
Köräk alıp, tirän kanau kazıp,
Şul kanauga kümep betergännär.

Neçkäbil:

Ägär keşegä dus bulsañ,
Fayda da beraz kitersäñ,
Berkem dä sine ütermäs,
Cirgä dä kümep yuk itmäs.

Ä sez bir zarar kiteräsez,
Boday başların koydırasız.
Şulay räncetkäç keşene,
Birä ul sezgä kiräkne!
Sähnä artında sıyırçıklar kötuyıneñ oçıp kilgänen kürsätä torgan muzıka yañgırıy.

Sarança:

Bu kemneñ çereldäve?
(Bik kurkıp.)
Sıyırçıklar kötüe!
Ah, bette başım, bette!
Sarança sähnä artına yögerep çıga.

Neçkäbil:

Kür, niçek sızıp kitte!
Sarança artınnan kuıp sähnägä Sıyırçık yögerep çıga da Sarança yäşerengän poçmakka kerep kitä.

Neçkäbil (şul yakka karap):

Sarança harap buldı.
Koş anı totıp aldı,
Kiñ itep avızın açtı da
Tiz genä yotıp kuydı!

Yarıy, häyerle bulsın
Häm gıybrät bulıp kalsın:
Böcäklär keşelär belän
Duslıkta gomer sörsen!

Min isä tagın barıym –
Göl balın cıyıp karıym.
Ber çilägem tuldı inde,
İkençesen tutırıym.
Neçkäbil biyep bal cıyuın dävam itä. Sähnägä bezeldäp Ozınborın çıga.

Ozınborın (täkäbber kıyafät belän):

Äy, çaga torgan böcäk!
Kil äle monda tizräk!

Neçkäbil:

Minem isemem – Neçkäbil,
Süzeñ bulsa, üzeñ kil!
Ozınborın Neçkäbil yanına kilä.

Ozınborın:

Ä minem isemem – Ozınborın.
Keşelär karıy miña kırın.
Kaysı kul belän miña bärä,
Kaysı agulap ta üterä.

Şul säbäptän koyaştan kurkam.
Gel yafrak astında utıram.
Auga min töndä genä çıgam.
Çakkanda, ipläk kenä çagam.

Kannarın eçäm min tuygançı,
Borınımnıñ ozınlıgın kürçe!
Tön buyı şulay intekteräm.
Adämnän şulay min üç alam!

Neçkäbil:

Beläm, keşene räncetäsez,
Bizgäk avıruın taratasız.
Zarar kitergäç keşegä,
Tarta ul sezne cazaga!
Bu vakıtta sähnä artında peçän çapkan tavış häm ir keşeneñ “Çibär yeget peçän çaba, ütmi anıñ çalgısı” cırın cırlagan tavışı işetelä.

Ozınborın (sähnä artına karap, bik kuanıp):

Ah, cizni, cizni, cizni!
Küñelem sinnän bizmi!
Ozınborın sähnä artına yögerep çıgıp kitä.

İr tavışı (sähnä artınnan):

Äy, sine kem çakırdı?
Sähnä artınnan kul şap itkän tavış işetelä.

Neçkäbil (sähnä artına karap):

Biçara dönya kuydı.
Keşegä zarar itkäç bit,
Gomere kıska buldı.

Yarıy, häyerle bulsın
Häm gıybrät bulıp kalsın:
Böcäklär keşelär belän
Duslıkta gomer sörsen!

Ä mine eşem kötä,
Küñelemne cilketä.
İkençe çiläk tulsın da,
Plan şunıñ belän betä.
Neçkäbil biyüen häm bal cıyuın dävam itä. Sähnägä bögelä-sıgıla Kırmıska çıga, arkasına “salam börtege” (gadi ber tayak) yöklängän.

Neçkäbil:

Äy, bu nindi tamaşa
Kürenä ülän aşa?
Bu salamnıñ börtege bit
Üz üzennän şuışa!

Kırmıska:

Nindi tamaşa bulsın?
Kürmägän kürep kalsın:
Salamnı “canlı” itüçe -
Min ikänemne belsen!

Neçkäbil:

Zurlıgı börtek tösle,
Ä üze nindi köçle!
Niçek soñ isemeñ sineñ?
Beläsem kilä minem!

Kırmıska:

Bezneñ isem – Kırmıska.
Kanatıbız bik kıska.
Havada oçalmıybız bez,
Sikeräbez – tik aska.

Bezneñ yortıbız bik zur,
Salıngan bigräk matur.
Barıbız tatu yäşibez,
Tatulık – bik zur hozur!

Eşebez bik zur bezneñ:
Zararlı böcäklärneñ
Kübesen bez üteräbez,
Keşegä fayda biräbez!

Neçkäbil:

Ä bezneñ isä fayda -
Tatlı balnı cıyuda.
İşetkäneñ bardır sineñ
Bal kortları turında.

Bez dä ğailä korıp,
Ber umartada torıp,
Bik tatu gına yäşibez,
Barıbız bergä eşlibez.

Minem isemem – Neçkäbil.
Kırmıskayım, yakın kil!
Äydä, dus bulıp kalıyk!

Kırmıska:

Min riza: bulsak – bulıyk!
Neçkäbil belän Kırmıska bergäläşep biilär.

Kırmıska:

Sau bul, dustım Neçkäbil!

Neçkäbil:

Huş! Bezgä kunakka kil!

Bezneñ yort tege yakta.
Stenası – zäñgär takta.
Kil! Kara, kötäm sine!

Kırmıska:

Huş! Kilermen ber könne.
Kırmıska kitä. Neçkäbil ber üze.

Neçkäbil:

Çäçäklär balı bette,
Çiläklär tulı buldı.
Koyaş ta bai başladı,
Kaytırga vakıt citte.
Çiläklären kütärep, kitmäkçe bula. Cil kütärelä.

Neçkäbil:

Äy, karale, cil çıktı,
Yulıma karşı kilde.
Bik köçle bit: oçıp bulmıy!
Nişlärgä miña inde?
Elıy başlıy. Kinät Sıyırçık oçıp kilä.

Sıyırçık (Neçkäbilne kürep):

Äy, sin nişliseñ monda,
Yäş tügep tik torganda?

Neçkäbil:

Öyemä kaytalmıymın!
Cil köçle: oçalmıymın!

Sıyırçık:

Menep utır cilkämä,
İltep kuim öyeñä.
Tik kara: koyrık inäñne
Tıgıp kalma tänemä!

Neçkäbil:

İ, rähmät, Sıyırçıgım!
Onıtmam yahşılıgıñ!
Neçkäbil Sıyırçıknıñ arkasına menep utıra da, ikese dä sähnädän çıgıp kitälär.
Muzıka yañgırıy. Sähnä beraz vakıt buş tora. Annarı sähnägä Bal Kortları yögerep çıgalar, härkaysısınıñ kulında çiläk.

Bal Kortları (biyep, “Saban tuyı” köyenä cırlap):
Bez eşlädek cäy buyı.
Balıbız – tämle, kuyı.
İnde cırlap-biyep alıyk,
Görläsen hezmät tuyı!

Bäyräm itik şatlanışıp,
İptäşlär, bergä-bergä,
Bezneñ bergä buluıbız
Kitsen böten gomergä!

Bezneñ ilkäy ber genä:
Çäçäk belän göl genä.
İñ bähetle, iñ güzäl il –
Bezneñ ğailä genä!
Bal Kortları biyulären dävam itälär. Biyü betkäç, sähnägä Sorıkortlar çıgalar.

Sorıkortlar (alpan-tilpän yörenep):

Bez – sorıkortlar,
Ärämtamaklar!
Eşli belmibez,
Menä şundıy bez!

Cäy buyı yatabız bez
Eçne kiyerep.
Balnı sıpırtabız bez
Matur kikerep.

Kaya, küp cıydıgızmı?
Biregez bezgä!
Bal bik küp kiräk bulır
Kiläse közgä!

Neçkäbil:

Kiläse közne kötäsez?
Yuk inde, citte!
Nik küzne bakıraytasız?
Sezneñ çor bette!

Cäy buyı buşka eçtegez
Bez cıygan balnı.
Häzer ük çıgıp kitegez!
(Başka Bal Kortlarına möräcäğat itep.)
Kuıyk bolarnı!
Bal Kortları Sorıkortlarnı sähnädän kuıp çıgaralar.

Bal Kortlarnıñ berse (Neçkäbilgä möräcäğat itep):

Neçkäbil! Karale, nindi
Gayrätle ikänseñ sin!
Kikerep yatsınnar inde
Ärämtamaklar! Ämin!
Sähnägä Umartaçı Babay çıga.

Umartaçı Babay:

Bezneñ keçkenä duslar!
Zur rähmät sezgä!
Sez cıygan mul uñışlar
Bik kiräk bezgä!

Balıgız bik faydalı,
Bik tämle sezneñ.
Daru kebek şifalı
Täesire anıñ.

Olıdan da, keçedän dä
Zur, bik zur rähmät!
Gomeregez ozın bulsın
Häm bulsın rähät!

Click or select a word or words to search the definition