Şiğırlär - Naylya Abdulkarimova



GABDULLA TUKAY

(1886 - 1913)
125 yıllıgına bagışlap

Nigä yazıp utıram monı?
Kem genä belmi Tukaynı.
Uylap kara äytkännären,
Yatlap uk al süzlären.
Keçkenä çaktan häsrät kürep,
Avır tormışta üste.
Onıtılmaslık äkiyätläre,
İskitkeç şiğırläre.
Şatlık buyına señgänçe
Yaktılık utında yandı.
Soñgı säğate citkänçe
Bertuktausız ul yazdı.
Balalarnı tärbiyäläüdä,
Milli ruhnı üsterüdä,
İlne çakırıp ireklekkä
Gazetta näşriyät itä.
Kön-küreşe caylı bulsa,
Küberäk tä yäşär ide.
Törle teldä äkiyät yazıp,
Kaylarga citär ide?
Küktä kanatsız gına oçıp,
Su östennän cäyäü yörep,
Akkoş kebek näfis basıp,
Tabiğatne yämländerep,
Yörmi mikän barıp-kaytıp
Cännättä rähätlänep?
Puşkin, Lermontov öçegez
Bik az yäşäp üttegez.
Söyenderä äsärläregez;
Buşka yäşämädegez.
Ukuçı yäşlär, balalar,
Tukaydan ürnäk alıyk.
Kaygıga «tökerep» karıyk,
Faydalı keşe bulıyk.

01-20-2011 yıl
Halıkara yazuçılar sovetı äğzası N. Abdulkärimova

DCORDANO BRUNO

(1548-1600)

Zaçem gryazyu pokrıvali?
Talant – talant kak ni kleymi.
Zabıtı te, kto proklinali,
No pomnyat teh, kogo klyali.
Yevgeniy Yevtuşenko

Töpsez närsäneñ töbe yuk,
Yaşäü vakıtınıñ ahırı yuk.
Bez yäşibez kiñ ğalämdä,
Ülemsezlek dönyada.

Cir yäşämi yalgızlıkta,
Bezgä, ul yakın da, yırak ta.
Köleşep, cırlap yäşäsäk tä,
Borçu bula härber yöräktä.

Cirdä bozıklık bulıp tora,
Yalgan süz dä söylänä.
Işanmıylar işetkängä -
Dcordano Bruno belemenä dä.

Unber yäşendä Neapolğa
Cibärälär ukırga.
Unbiş yäştä - Svyatoy Dominik
Monastırenä - ukırga.

Monastırdä yäşägändä,
Riza bulmıy äytkän süzgä,
“Monahlar süze şöbhäle”dip,
Uyına kilgänen äytä.

Hristosnıñ vafat buluı,
Deva Mariyä turında da,
”Alay bulmıy” dip turıdan,
Üz fikeren beldergän.

Cir! Cir! – dip küp söylilär.
Niçek äylänä? Belmilär.
Koyaş bit äyländerä Cirne
Häm başka cisemnärne

Koyaş – cisemnärneñ üzäge -
Kopernik şunı beldergän.
Dcordano Bruno da belemle,
Kopernik uyın raslagan.

Cirneñ zur magnit köçe bar.
Cir kuzgala, ul äylängeç;
Koyaş – cılı, nurlı, yaktı,
Bik köçle äyländergeç.

Materializmga yakın bulgan
Tabiğat faktorları belän,
Kiläçäk epohada tuıp
Añlatılası faktnı belep,
Yaza başlagan faraz itep -

Yoldızlar – yıraktagı koyaşlar, dip
Bezneñ Koyaşnıñ äylänäsendä
bilgele bulmagan cisemnär bar, dip,
Galämdä koyaş kebek illär bar, dip.

Londonda yazgan äsärlär dä.
Tatarçalap äytkändä -
“Dönya betmäs-tökänmäs”.
Tagın anıñ ber kitabı -
”İksez-çiksez, isäpsez-sansız”

(Bruno - berençe tügel, ğalämdä
isäpsez küp dönyalar bar dip,
Nikolay Kuzanskiy atomist ta
elegeräk uyın beldergän)

Üzeneñ ukuçısı, äläkläp
Dcordano Brunonı ğayepläp,
Belemgä aktiv buluın söyläp,
Ayausız katı gazaplauçı –
İnkvizitorga barıp citep,
Yamanlıy ikän arttırıp.

Tormışında kıyınlıklar tua.
Bruno kaça Rim kalasına.
Annan İtaliyäneñ tön yagına.
Kaderläp Frantsiyäga çakıralar
(Korol Genrih ІІІ Frantsuzskiy)
Anda da birmilär tınıçlık.
İke yıldan soñ kitä Angliyäga,
Bara Germaniyäga da.

Küp eşli, lektsiyälar ukıp,
İldän ilgä yöri kaçıp.
Yuk-bar süz taratasıñ dip,
Altı yıl törmädä utırtıp,
Yäş keşe tügel, zur yäştä.
Säbäpsez gazaplap, borçıp,
Donos buyınça, yeretik dip
(17 fevraldä 1600 yılda)
Kosterda yandırsalar da totıp,
Üz süzennän kire kaytmıy
Sizger belgeç, intuitiv, poet,
BATIR DCORDANO BRUNO.

* Na lune yıst krater Bruno
* Dcordano Brunonıñ ahırgı süzläre: “Min üz rizalıgım belän, gazapta yäşäp üläm. Beläm, minem canım, ahırgı sulış aluımda cännätkä citä.”

SÖYEKLE KORNEY ÇUKOVSKİY ÄSÄRLÄRENEÑ TÄRCEMÄSE

İGELEKLE DOKTOR AYBOLİT!
(Korney Çukovskiy, ”AYBOLİT”)

1
İgelekle doktor Aybolit!
Utıra agaç astında,
Kil aña karalırga
Sıyır da, büre dä,
Kort, koñgız da
häm ana-ayular da.

Doktor Aybolit rähimle
Dävali ul härkemne!

2
Aybolitka tölke kilä:
”Ay-hay, şöpşä teşläde mine!”
Aybolitka barbos kilä:
”Tavık çokodı borınımnı!”

Yögerep ana-kuyan kilä:
Kıçkıra: ”Ay, hay!
Ulım-kuyankay avıra,
Töşte tramvay astına.
Yuldan yögergän ide,
Ayagı kiselep kitte.
Bäläkäy ulım äle tere!
Avıra katı, aksıy inde!”

Aybolit aña äytä:
”Zarar yuk! Kaygırma!
Anı kiteregez monda,
Tegep biräm ayagın,
Yuldan yörmäsen tagın.”
İyärtep kilälär kuyannı -
Aksaklap yörgän balanı.

Doktor ayagın tegep birä,
Zayçik-kuyan yögerep kitä.
Yanında bar, anası-zayçiha,
Alar kölä-kölä kıçkıra:
”Aybolit! Küp rähmät siña!”

3
Şakal biyäneñ östendä
Art yaktan çabıp kilä:
”Menä telegramma Sezgä
Gippopatamnan!”- dip, birä.

”Doktor, tizeräk
Afrikaga kilegez.
Bezneñ sabıylar
Avıra. Dävalägez.”

“Niçek? Sezneñ nänilär dä avıramı?”

”İye, iye! Alarda angina,
Skarlatina, holerina,
Difterit, appenditsit,
Malyariyä häm bronhit!
Tizeräk kilegez, kötäbez!
Aybolit – igelekle sez!”

”Yarıy, yarıy, yögeräm,
Balalarga bulışam.
Çönki äytegez miña,
Torgan ciregez kayda.
Taudamı? Yuk, sazdamı?

”Bez yäşibez Zanzibarda,
Kalaharda, Saharda,
Tauda Fernando-Po,
Kayda yöri Gippo-po,
Kiñ mäydanda Limpopo.”

4
Aybolit torıp, alga yögerä
Daladan, kırlardan, urmannan.
Äytär süze anıñ ber genä -
“Limpopo, Limpopo, Limpopo!”

Cil, kar, yäşen dä karap yözenä:
”Äy, Aybolit, kire kayt öyeñä!”
Aybolit yıgılıp yata karlı cirdä:
”Min kuzgala almıym bu häldä.”

Çırşı yagınnan, şul säğattä
Yonlı bürelär yögerep kilä:
”Utıra kür, Aybolit, östemä,
Bez sezne citkezärbez tiz genä.”

Şulay kitte Aybolit alga çabıp,
Kıçkıra, kıçkıra häbär birep:
“Limpopo, Limpopo, Limpopo!”

5
Menä, diñgez alarnıñ aldında –
Şaulıy-şaulıy aga kiñlektä.
Bik köçle dulkın, karşısında,
Üzen yotıp kuyar kebek toyıla.

“Hay, ägär min suda batsam...
Su töbendä layda kalsam...
Närsä eşlär urmandagı
Avıru hayvan balaları?”

Köttermi, kit kilep çıga:
“Aybolit, utır miña,
Zur parohod kebek, üzem
Sine alga alıp barıym.”

Aybolit kitnıñ östenä utıra,
Elekke süze genä yış kabatlana:
“Limpopo, Limpopo, Limpopo!”

6
Zur taular, kıyalar yulında,
Yabışıp, mükäläp kütärelä.
Ä alar stena kebek bik tekä,
Yugarı bolıtlarga citä!

“Hay, barıp citä almasam,
Yul buyında kalıp kuysam,
Närsä eşlär avırularım?
Urmandagı hayvannarım?”

Biyeklektän aña kürenä -
Oçıp börketlär kilä:
“Aybolit, utırsañ östemä,
Citkezerbez tiz genä”

Börketne totıp, Aybolit bara,
Elekke köçle tavışı çıga:
”Limpopo, Limpopo, Limpopo!”

7
Afrikada, Afrikada,
Kara Limpopoda,
Utırıp yılıy Afrikada,
Kaygıdan Limpopo.

Afrikada, Afrikada
Palmanıñ astında,
Afrikadan diñgezgä
Karap yal birmi küzenä:
Kilmi mikän Aybolit
Korabl belän yözep?

Arı-bire yulda yörilär
Fil häm borınmögezlär,
”Kayda soñ Aybolit?”-dip
Uylanıp söylilär.

Begemotlar da yakın,
Totalar korsakların.
Bäläkäylärneñ eçläre,
Bik katı avıra eçläre.

Täväkoş balaları da
Tuktamıy, vıcıldıylar.
Ah, ayanıç, ayanıç, ayanıç!
Mesken täväkoşlar!

Kor, difterit alarda,
Ospa, bronhit alarda,
Baş avıruı da alarda,
Tamakları da avıra.

Sataşıp yatalar söylänep:
“Nigä, nigä kilmi ul,
Nigä kilmi ikän ul -
İgelekle vraç Aybolit?”

Bögärlänep şunda
Bik zur teşle akula,
Ütker teşle akula
Koyaş nurında yata.
Uh, balası bar ikän...
Ul keçkenä akulanıñ
Unike kön, unike tön
Teşläre avıra ikän!

Ä, biçara çikertkäneñ
Tayıp kulbaşı çıkkan.
Çabıp, sikerep yörä almıy,
Haman tavışlap yılıy.
Vraçnı çakıra, da çakıra:
“Kayda soñ igelekle doktor?
Kayçan soñ, kilep kerer?”

8
Karagız, nindider koş. Kara!
Oçıp bezgä, haman yakınaya.
Koş östendä Aybolit utıra...
Şlyapasın bolgap kıçkıra:
”İsänmesez söyekle, Afrika!”

Balalar barısı kuanıp:
”Ura! Ura! Ura!! Kilde!!!
İgelekle Aybolit kilde!!!”
Ä koş öslärendä äylänä dä,
Tübän töşep, utıra cirgä.
Aybolit begemotlarga aşıga,
Bersennän ikençeseneñ
Çapıldatıp eçlären,
Gradusnik kuya alarga,
Şokolad birep kuanta.

Annan soñ buy-buylı
Yulbarıslarga bara.
Bökre döyäneñ, biçara
Balaların da sıylıy,
Härbersenä gogol,
Härbersenä mogol,
Gogol-mogol,
Gogol-mogol,
Gogol-mogol
Tottırıp sıylıy.

Un tön buyı Aybolit
Aşamıy, eçmi, yoklamıy.
Här könne, täülek buyı
Çirlelärne üze karıy,
Hayvan balaların dävali.
Gradusniklar kuya da kuya.

9
Menä şulay ul dävaläde,
Limpopo!
Avırularnı dävaläde,
Limpopo!
Kölep, uynap kittelär,
Limpopo!
Biilär häm şayaralar,
Limpopo!

Ä akula Karakula
Uñ küzen kısa-kısa
Nigäder haman kölä,
Beräü kıtıklıy ällä?

Ä begemot balaları
Eçlären açıp ta kölä,
Şayarıp, kuanıp ta kölä,
Şuña dub agaçı selkenä.

Menä Gippo, menä Popo,
Gippo-Popo, Gippo-Popo!
Gippopotam da kilä.
Kilimandcaroga kilä --
Kıçkıra ul, cırlıy ul:
”Doktor Aybolitka dan, şöhrät!
İgelekle vraçlarga küp rähmät!”

TARAKAN, TARAKAN, MORTLI TARAKAN
(Korney Çukovskiy ”Tarakanişe”)

Ayular kitep bara
Velosipedta.

Artında mäçe
Artkı yagına bara.

Ozınborın havada,
Vozduh tulgan şarikta.

Artlarında kıslalar
Bigeräk kısılalar
Aksak etneñ östendä.

Büre biyäneñ östendä;
Arıslan avtomobildä.

Kul seltilär kuyannar
Tramvaynıñ eçendä.

Sası baka yabışkan
Uram seberkesendä.

Kölä, kölä baralar,
Pränneklär aşıylar.

Kötmägändä kapka astınnan
Bik kurkınıç ber zurcan,
Cirän tösle, mortlı
İseme Tarakan!
Tarakan, Tarakan,
mortlı Tarakan!

Ul akıra, cikerenä
Mortı belän örketä:
“Tuktagız, aşıkmagız,
Min sezne yotıp kuyıym!
Yotam, yotam, ayamıym!”

Der-der kilä hayvannar
Egılıp, tägäräp
İslären yugaltalar.

Bik kurkıp bürelär,
Kulların aşagannar.

Krokodil suzılgan,
Bakanı yotıp kuygan.

Fil-anası da kurkıp
Kerpe östenä utırgan.

Kıslalar-sugış çukmarlar
Kıynaşudan kurıkmıylar,
Artka çigensälär dä,
Mortların kuzgatalar.
Tarakannan küz almıylar,
Karap kıçkıralar:
”Kıçkırma häm ükermä,
Bez üzebez dä mortlı,
Kuzgata da beläbez anı!”

Gippopotam äytä ikän
Krokodil häm kitlarga:
”Kem yavızdan kurıkmıy,
Ubır belän talaşa,
İke baka büläk itäm,
Narat kürkäsen biräm”

Kurıkmıybız bez annan,
Sineñ yavız tarakannan,
Usal tarakannan,
Mortlı tarakannan:
”Öçker teşebez belän,
Kazık teşebez belän,
Toyak belän dä, bez anı!!!”

Bergä kuşılıp hayvannar
Barısı sugışka kereşälär.

Şulay da mortlını kürep
(Ay-hay-hay!)
Hayvannar kitä kaçıp
(Ay-hay-hay!)
Urmanda, kırlarda yäşerenälär,
Tarakan mortınnan bik kurkalar.

Gippopotam şunda kıçkıra:
“Nindi hurlık! Bu oyat närsä!
Äy, bokalar, borınmögezlär,
Oyagızdan çıgıgız, sez!
Doşmannı mögezlän, sez
Yugarı kütäregez!”

Ä bokalar, ozınmögezlär
Oyadan cavap birälär:
“Bez doşmannı
Mögez belän anı,
Kütärer idek tä,
Tire kıymmät,
Arzan tügel bit
Mögezlär dä.”

Utıralar dereldäp,
Yaşerenep saz urtasında,
Keçkenä tümgäklär artında.

Krokodil kıçıtkan eçendä.
Kanavada yäşerengän fil dä.

Teşlär tavışı gına işetelä,
Kolaklar kuzgaluı kürenä.

Citez maymıllar tırışıp,
Çemodan astınnan totıp,
Kitälär tiz-tiz yögerep,
Kürär küzdän yuk bulıp.

Akula çitkä taypıla,
Koyrıgın gına kuzgata.

Ä häräkätsez karakatitsa
Buyın suzıp, diñgezgä yıgıla.

İkençe otdel

Şulay tarakan ciñep çıktı.
Urman, kırlarda boyıruçı buldı.
(İye, şul, yuk bulıp, korıp kitker –
Mortlıga, hayvannar buysına)
Arı-bire yöri, yal itep tuktap,
Altın korsagın sıypap.
“Hayvannar, kiteregez miña
Üzegezneñ balalarnı.
Min häzer, kiçke aşta
Aşarmın alarnı!” di.

Biçara hayvannar!
Akırıp, bakırıp yılıylar,
Härber oyada, tau tişegendä
Usal komagaynı kargıylar.

Nindi ana moña riza bulsın?
Üzeneñ kıymmätle balasın –
Ayu, büre, fil balaların -
Bu tuymas kilbätsez canga,
Mesken balanı gazaplatırga.

Üzläre ülär häldä, yılıylar,
Ulı häm kızların söyep
Mäñgelekkä huşlaşalar.

Ber könne şunda, irtük
Kenguru sikerep kilep,
Mortlını kürgän,
Kıçkırıp cibärgän:
“Ul zur gäüdäle me?
(Ha-ha-ha!)
Ul gadi genä tarakan bit!
(Ha-ha-ha!)

Tarakan, tarakan,
Mortlı tarakan bit,
Sıyık ayaklı böcäk,
Gadi ber vak kort bit.
Oyat tügelme sezgä!
Sez üzegez teşle,
Sez zur kazık teşle,
Şul keçkenä böcäkkä
İyeldegez!
Keçkenä kortka
Baş iyäsegez!

İşetkängä begemotlar kurkıp,
Ber-bersenä pışıldap:
”Sin närsä äytäseñ?
Sin närsä söyliseñ?
Söylämä, kit monnan!
Naçar, ber häl bulmasın?”

Zäñgär urman eçennän,
Eraktagı kırlardan...
Üsemleklär östennän
Oçıp töşä ber karga.

“Kar-kar-kar” dip,
Top--top sikerep,
Çik-çirik, çik-çirik!
Kar-kar! Çik-çirik!
Kilä dä çokıy tarakannı –
Menä! Ber çokudan yuk buldı!
Şulay kiräk usal tarakanga!

Tarakan, tarakan, mortlı tarakan!
İnde üze dä, mortı da kalmagan!

Bigräk, bigräk kuana
Hayvannar ğailäse,
Maktıylar, kotlıylar
Citez Batır Karganı.

İşäklär maktap
Cırlıylar notalap.
Käcä täkäse kuanıp,
Seberä totıp sakalın,
Härkemneñ yörär yulın.

Sarıklar, sarıklar
Baraban sugalar!
Yabalak koşı-trubaçı
Uynıy trubada!
Kara karga yugarıda
Karavıl başnyasında
Kalançadan kıçkıra!
Yarkanatlar çatırda
Kanatların bolgıylar.
Bolgıylar, bolgıylar,
Üzläre sikerep biilär.

Ä fil – kupşı kıyafätendä
Totına birelep biyergä.
Ä alsu Ay, havada dereldäp,
Fil östenä mätälep töşä.
-----------
Mäşäqatle eş tudı –
Sazga töşep, aynı totıp,
Havaga menep kadaklap
Kuyarga kiräk buldı.

BARMA BARMALEY
(Korney Çukovskiy “Barmaley”)

Keçkenä balalar,
Sez ber kayçanda
Barmagız Afrikaga,
Afrikanı kürergä,
Küñel kütärergä
Yä, kürep kaytırga.
Afrikada bar akula,
Keşesıman gorilla.
Usal krokodillar
Sezne teşlärlär
Orıp, sugırlar.
Afrikaga barmagız
Ber vakıtta da sez!

Afrikada yavız cinayätçe,
Afrikada yul kisüçe,
Afrikada kotoçkıç
Barma-Barmaley!

Ul Afrikada yörep
Balanı aşıy yotıp –
Cirängeç, saran, yaman
Barma-Barmaley!

Äti häm äni utıra
Agaç astında,
Äti häm äni äytä
Üz balasına:

”Afrikada kurkınıç,
İye-iye-iye!
Afrikada hävef-hätär,
İye-iye-iye!
Afrikaga barmagız
Bervakıtta da, sez!”

Kiçen äti häm äni
Yoklap kitälär,
Tanya belän Vanya
Afrikaga, Afrikaga
Yögerep kitälär!
Afrikaga!
Afrikaga!
Kaçıp kitälär.

Afrika buyında yörilär,
Finiki-miniki özälär.
Menä, bu Afrika!
“Afrika” disäñ Afrika!

Borınmögezne iyärlilär,
Taudan da beraz şualar, -
Menä, bu Afrika!
“Afrika” disäñ Afrika!

Fil belän kitep barıp,
Şigırdıy uynap:
Menä, bu Afrika!
“Afrika” disäñ Afrika!

Karşı çıga gorilla,
Söyli, söyli gorilla,
Söyli, söyli gorilla,
Hiç ul söyläp tuymıy:
“Änä, akula Karakula,
Sezne kürep avızın aça.
Elägäsegez kilmime
Akula-Karakulaga?
Kötä, avızı selägäyle”

“Bezgä akula-Karakula
Närsä ul? Närsä ul?
Bez akula-Karakulanı
Kirpiç belän, kirpiç belän!
Bez akula-Karakulanı
Yodrık belän, yodrık belän!
Bez akula –Karakulanı
Ükçäbez belän, ükçäbez belän!”

Bik kurıktı akula,
Kurkuınnan suga bata.
Şul kiräk siña, akula!
Şul, şul siña kiräk!

Begemot – ul, su aygırı,
Saz buylap yörep kilä.
Köçle, dähşätle tavışı,
Akırıp-bakırıp yörä.

Tanya, Vanya katı kölep,
Begemotnı kıtıklap:
“Kara, eçe nindi zur?
Korsagı nindi!!!
Uynarga şäp ikän!”

Çıdamadı begemot
Kölep räncetülärgä,
Mondıy kıyırsıtuga.
Piramida artına kitep
Üze, ükerä dä ükerä,
Barma Barmaleynı
(İseme “Barma!” bulsa da)
Tavışlap çakıra:

“Barma barma Barmaley!
Çık tizeräk, Barmaley!
Bu cirängeç balalarnı, Barmaley!
Ayama sin, Barma barma Barmaley!”

İkençe bülek

Tanya, Vanya der-der itälär –
Barma Barmaleynı kürälär.
Afrika buylap ul yöri,
Üze kıçkırıp cırlıy:

“Min kaneçkeç Barmaley!
Min usal, ayausız, talauçı,
Min keşelärne aşauçı,
Min yaratmıym şokolad,
Min yaratmıym marmelad,
Ä keçkenä (bik keçkenä)
Balalar gına miña kiräk”

Ul kurkınıç küzlären yaltırata,
Ul kurkınıç teşlären şıtırdata,
Ul kurkınıç köçle koster yaga,
Ul kurkınıç süz äytep kıçkıra:
“Karabas! Karabas! Karabaş!
Häzer citä töşke aş!”

Balalar üksep, ükerep yılıylar,
Barmaleydan ütenep sorıylar:
”Barmaley, sin söyekle,
Bul sin bezgä yagımlı.
Tizeräk cibär inde bezne,
Kürik söygän äniyebezne!

Bez hiçkayçan kiläçäktä
Öyebezdän kaçmasbız.
Kilep-kitüne, röhsätsez
Mäñgegä onıtarbız!
Söyekle, söyekle! Keşe aşauçı,
Sin, inde yarata kür bezne,
”Rahat” konfetın biräbez,
Suhari belän çäy dä, tämle! ”

Keşe aşauçınıñ cavabı:
”Yuyuyuk!!!”

Şunda Tanya Vanyaga:
“Kara, beräü aeroplanda
Havada oça! Ul doktor!
Ul doktor! Ul doktor!!!
Aybolit isemle doktor!”

İgelekle doktor Aybolit
Tanya belän Vanyaga kilep,
Tanya belän Vanyanı söyep,
Usal Barma Barmaleynıñ
Küzenä kölemseräp karap:

“Minem yaratkan Barmaley!
Bu keçkenä balalarnı,
Söykemle Barma Barmaley,
Ayak-kulların çişegez,
dä buşatıp cibäregez! ”

Tege yavız Aybolitnı tota da,
Yanıp yatkan kosterga ırgıta.
Aybolit ”yanam!” dip kıçkıra,
“Avıra!” avazı havada tirbälä.

Ä biçara balalar palma astında,
Barmaleyga karıylar da
Elıylar, yılıylar, yılıylar!

Öçençe bülek

Nil yılgası artınnan
Ber maymıl keşesıman –
Gorilla kilä,
Gorilla kilä,
Krokodilnı iyärtep kilä!

İgelekle doktor Aybolit
Krokodilga:
“Sin tiz genä Barmaleynı
Yotıp kına kuy äle,
Saran Barma Barmaley
Bu keçkenä balalarnı
Aşap kuymasın äle!”

Krokodil yılmaep,
Äylände dä, tagın kölep,
Usal Barma Barmaleynı
Çeben kebek kuydı yotıp!

Kuana, kuana, bik kuana balalar,
Koster yanında biyep, uynap alalar.

”Sin bezne,
Sin bezne
Ülemnän kotkardıñ,
Sin bezne buşattıñ.
Krokodil, rähmät siña,
Häyerle säğattä kilüeñä!” –
dip, şatlana balalar.

Krokodilneñ eçendä
Barma Barmaley bakıra:
Krokodilneñ eçendä
Karañgı, tar häm moñsu da.

“Oy, min rähimle bulam,
Balalarnı yaratam!
Ayagız, zinhar mine!
Hälaq itmägez mine!
İnde yahşılık itäm, itäm.
İnde rähimle bulam, bulam!”

Barmaleynı balalar ayadılar,
Krokodilga karap soradılar:
”Ägär rähimle bulsa çınnanda,
Cibärä küregez anı irkenlekkä!
Barmaleynı alıp kiterbez bergä,
Üzebezneñ Leningradka, yırakka!”

Krokodil başın tübän selkep,
Äytelgän süzgä riza bulıp,
Kiñ avızın yılmaep açuga –
Annan Barmaley oçıp çıga.
Ä yöze anıñ yomşargan,
Kürkäm, yagımlı bulgan:
“Min kuanam, bik kuanam,
Bergä Leningradka baram!”

Sikerep, sikerep bii başlıy Barmaley:
“Min rähimle bulam! Rähimle bulam!
Balalarga bäleşlär peşerep biräm!
Tämle bökkän, pärämäç peşerep biräm!
Bazar buyı yöräm, bazarlarda yöräm!
Buşlay gına tämle-tätle taratam!”

“Ä Vanya belän Tanyanı
Min bigeräk tä yaratam.
Bik tämlesen, huş islesen,
Bötnek kuşıp peşerelgän
Pränneklärne taratam.
Ber tiyen dä tülämägez,
Kilegez, alıgız üzegez!
Nigä disäñ?
Barma barma Barmaley,
Balalarnı bik yarata.
İye, yarata, yarata, yarata,
Keçkenä balalarnı yarata!”

KUNAKÇIL ÇEBEN BEN, BEN.
(Korney Çukovskiy “Muha - Tsokotuha”)

Çeben. Kunakçıl çeben-
Buldıklı, tınmas çeben.
Ben, Ben, Ben!

Çeben kaydadır bargan,
Küp kenä akça tapkan.

Çeben bara bazarga,
Samovar satıp alarga.

“Tarakannar kilegez,
Çäy-may eçep kitersez.”

Yögerep kilä tarakannar.
Rähät tabıp, çäy eçälär.

Ä keçkenä böcäklär
Alpın-tilpän bulalar.
Sötle çäyne yaratıp,
Öç käsä çäy eçälär
Kotlap kunakçıl Çebenne.
Bügen anıñ Tugan köne!

Çebengä kilä borçalar,
Matur itek kiterälär.
Altın-sarı kaptırması,
Bolgarıdan oltanı.

Umarta kort - äbi dä kürenä,
Zur büläk itep Çebengä
Cäyge balın kitergän.

”Kübäläk-canım, maturım,
Yahşılap, kabıp aşagız!
Rähätlänep aşamıysız,
Kileşmime sıyıbız?”

Kötmägändä ürmäküç kilep,
Çebenne poçmakka söyri.
Anı tiz üterergä teläp,
Totıp alunı küzli.

”Kıymmätle kunaklar!
Sez yavız, yavız, yavız
Ürmäküçne üteregez!
Min sezne aşattım,
Min sezne kunak ittem,
Soñgı säğatemdä
Mine taşlamagız!”

Ä koñgızlar häm kortlar
Kurıktılar,
Poçmaklarga, tişeklärgä
Taraldılar:
Tarakannar
Divan astına,
Vak böcäklär
Skamya astına,
Ä zur kortlar
Krovat astına.

Alarnıñ kilmi sugışası,
Başların yäşerä barçası!

Az gına yatkan cirdän dä
Kuzgalmıylar berse dä:
Üläseñme, kalasıñmı,
Tugan könne Uzdıruçı!?

Ä çikertkä-sikertkä,
Ul keşe tösle genä,
Sikerä ide, sikerä,
Skok, skok, skok!
İnde kuak artında
Küper astında
Öne kaçıp, yuk buldı!

Ä ürmäküç, şayarmıy,
Çebenneñ kul-ayagın,
(Kulın da ayagın da)
Ozın bau belän çornıy.
Ütker teşen kadap yöräkkä,
Kızıl yılı kanın eçä.

Çeben akıra özgälänep,
Ä, usal öndämi-nitmi;
Üze, şaytan algırı,
Elmaya zähärlänep.

Kinät kaydandır keçkenä
Ozınborın oçıp kilä.
Ä anıñ kulında yangan
Fonare dä, bik keçkenä.

“Usal kayda? Üterüçe kayda?
Kurıkmıym tırnagınnan da!”

Ürmäküçkä oçıp töşep,
Kılıçın çıgarıp,
Sikerep kilep tizlektä...
Başın kisep töşerä!

Ülde, bette... Tınıçlanıgız!
Ürmäküç digän usalıgız.

Ozınborın kilep yanına,
Çebenne kulınnan tota da
Täräzä yaktısına tarta:
“Min yavıznıñ başın çaptım,
Şulay sine buşattım.
Sineñ belän bergä, canım,
İnde min öylänep alıym!”

Şul arada kortlar, böcäklär
Säke astınnan çıgalar da:
“Şöhrät, Ozınborınga –
Dan, Ciñep Çıguçıga!”

Böcäk-tıçkan utı
Kilep ut yaktı.
Bik küñelle buldı,
Bik yahşı buldı!

Äy, kırgayaklar,
Sez yuldan yöregez,
Muzıka bulsa ägär,
Barıbız da biyerbez!

Muzıkantlar yögerep kilä,
Baraban Bon! Bon! Bon!
Çeben belän Ozınborın
Biilär Trın! Trın! Trın!

Çeben, ul, kunakçıl Çeben-
Buldıklı, tınmas Çeben
Ben, Ben!

LAP-LAPOV BELÄN AY
(Korney Çukovskiy ”Toptıgin i luna”)

Ayu niçek ayga
Citergä uyladı?
“Koş kebek
Anda cilpenep
Oçıp menäm!”
Ayu balaları da:
”Oçabız!
Oçıp menäbez!
Ayga, ayga, ayga!”

İke kanat, ike kanat
Karga birgän,
Tagın ike kanat
Zur börkettän.
Ä dürt kanatnı
Yabalak kitergän,
Tagın dürt kanat
Çıpçıktan.

Şıksız ayu
Oça almıy.
Menä dä almıy,
Oça da almıy.
Aynıñ astında,
Urman eçendä -
Tora karap ayga,
Kilbätsez,
Ahmak ayu.

Şunda, ul menä
Zur çırşıga,
Karıy ayga,
Yugarıga.
Ä aydan bal,
Sarı altın tösle
Bal akkan tösle,
Tügelep yatkan tösle.

”Ah, canım söygän ayda
Miña küñelle bula
Pır-pır oçarga,
Şayarırga,
Cırlarga!
Oy, tizeräk ayga,
Minem yaratkan ayga,
Aynıñ balına
Citsäm ide!”

Ayakları belän bolgıy da,
Oçarday bula yugarıga.
Kanatların kuzgata, kuzgata
Karıy da karıy ayga.

Ä tübändä,
Çırşı töbendä
Urman mäydanında
Yonnarın kabartıp,
Bürelär utıra:
“Eh, şaşkan ayu, sin,
Yarışma ay belän,
Kire kayt oyaña
Kilbätsez ayu!”

BİÇARA FEDOTKA
(”Fedotka”)

Biçara Fedotka üksez.
Fedotka yılıy, ul bähetsez.
Anı ayarlık hiçkeme yuk:
Änise, abzıysı, ciñgäse,
Ätise, babayı häm äbise –
şul gına.

KERPELÄR KÖLÄ
(“Eciki smeyutsya”)

Bara kürmä yırakka,
Anda ike kırmıska
İnäle kerpeklärgä
Satalar bulavka.
Şırk, şırk itä kerpelär,
Kölüdän tuktamıylar:
“Äy, sez ahmak, kırmıska,
Bezgä kiräkmi bulavka.
Tänebezdä bulavkalar
Çänçelep kuyılgannar”.

2013 Almatıga

Click or select a word or words to search the definition