Koş Balası

Hikäyä

Anı çınnan da «Koş balası» dip atarlık.

Häbir yalgışmadı. Küñelendä hiçber usallık häm ahmak uylar yuk ide. Elektän ük tanışlar üzläre, ämma tanışlık däräcäse student yıllarınnan kalgan kürep beleşüdän genä gıybarät bulganlıktan, monı duslık dip ük atau yaramastır. Şulay da «Koş balası» digänendä hakıykat tä yuk tügel tösle. Çönki bu hanım güzällege vä küñellärne üzenä tartu köçe belän härkemne kol itärlek sandugaç tavışlı şul.

Sandugaç tavışlı, ämma sandugaçnıñ üze tügel. Cırçı bulırga da nasıyp itmägän aña Allahı täğalä. Ä Häbir öçen anıñ tavışı çın mäğnäsendä sandugaç inde menä. Ber süzen işetüdän, ber ımın kürüdän yöräge yarılıp kitärdäy bula. Allarına tezlänep, taban aslarında tufrak bulır ide yuksa. Özelä bit üzäge, özelä, meskenneñ.

Alarnı cäyneñ matur köne oçraştırdı. Kötelmägän bu vakıygadan Häbir kauşap, onıtılıp yörde. İsenä töşerä ide dä, şatlık-söyeneçkä çuma ide. Esse koyaşnıñ, här yılda arka kızdıra torgan Kazan-su komlıklarınıñ rähäten yugalttı ul. Uramnarda könnär, hätta kiçlär buyı adaşıp yörüne ğadät itte. Şuşılay gına üzenä tıngı taptı, canı rähät ber tınıçlıkka, ilahi ber kanäğatlek diñgezenä çumdı. Güyäki berençe mähäbbäten oçratkan yeget tösle ide ul vakıtlarda Häbir.

Keşeneñ bähete üzennän genä tora dip añlatuçı yalgan safsataga ışanırga mömkinme soñ? Menä kürep tora, anı söyendergän, bähetkä kümgän zat — Koş balası, söykemle Saniyä ikän bit!..

Yuk şul, yuk, keşeneñ bähete üzennän genä tügel, başkalar belän dä bäyle, hätta tulısı belän dip äyterlek bütännär kulında ikän läbasa.

Alarnıñ oçraşuları häm ber-bersenä yakınayuları gel dä kötelmägän cirdän kilep çıktı. Häbir şähär üzägendäge tuñdırma kafesına kerep, yalgız başına ber östäl biläp, cäyelep kenä utırgan ide, yanına ber ilahi bändä kilep, endäşä kuydı:

— Sezneñ yanıgızda urın buş bulsa kiräk, mömkinder bit?

— Äye-äye, rähim itegez!— dip kabalandı Häbir, niçekter yugalıp kalganday üzen his itep.— Utırıgız, utır...

Hanım rähmät äytep, cay gına urın aldı. Baştarak ber süz dä endäşmäde, annan soñ:

— Ay-y, bez tanışlar da kebek bit?! — dide.

— Niçek? — dip başın kütärde, onıtılıp-yugalıp kalgan cirennän Häbir häm kıznı tanıp alganday buldı. Tukta, alar bergä ukıdılar tügelme? Äye, äye, universitetta. Ber kursta tügel, ämma ber çordarak. Bu kız äle kala yegete belän uñışlı gına roman da korıp, anı bähetle itkän ide bugay, hätere yalgışmasa?

Küñeldä genä istäleklären yañartu yegetne berazga bulsa da tınıçlandırdı. Şuşı «Koş balası»nıñ tavışı, çäçläre, kürkäm yöze inde ällä kayçan onıtıla başlagan ber zatnı häterlätä idelär. Ul — Häbirneñ mähäbbäte, ülep-betep yörgän kıznıñ küçermäse kebek toyıldı. Söyläşäse, küñeleneñ kuzgaluınnan rähät mizgellär kiçeräse kilde. Kız da süzgä saranlık kürsätmäde.

Cıyın yuk-bar hakında söyläşkäläp utırgannan soñ, Häbir beraz fikeren cıyarga ölgerde häm üzeneñ äñgämä kora belmävenä uftanıp:

— Gafu itäsez, törle uylar belän başımnı katırgan çagım ide, onıtılıp kittem... Tormışlarıgız niçek bara soñ? İregez ni häldä, balalarıgız? — dip, süzlärne kabat üz ezenä kaytardı.

— Äle min üpkäli dä başlagan idem,— dide hanım.— Bu, min äytäm, yüri tanımagan bulıp mataşamı?.. Alay kıska häterlelärne yaratmıym min.

— Gafu itäsez, bez alay uk yakın tanışlardan da tügel idek bugay,— digän süzläre belän Häbir bu «Koş balası»n az gına üpkälätte, ämma yalgışın şunda uk tözätep tä kuydı: — Sez bit kala yegetlären ihlastan ğaşıyq itterep, sala bozauların çitkä kaga idegez...

Hanımga bu süzlär bik oşadı. Ul cäyelep kölde häm şayartıp kına yegetneñ güyäki üt kuıgına bastı:

— Tölke dä äytkän, di, yözem cimeşenä buyı citmägäç, peşmägän ikän, imeş... Yegetlär kızlarnı karatamıni, kızlar yegetlärne karata ul! İ Häbir!..

— Sez minem isemne kayan beläsez? — dide yeget, aptırap.

— Student çaktan birle beläm, Häbir! Ä sin «karamadıñ» digän bulasıñ! Karadım, bik karadım!.. Sineñ genä talıñ avıl sandugaçları öçen tügel, bälki şähär çäükälären üzenä cıya ide,— dip, seren açıp saldı.— Äle minem isememne dä onıtkansıñdır? Ällä belmi ideñ däme?

— Niçek dip äytim?..— dip suzdı yeget. Ul çınnan da hanımnıñ isemen häterlämi genä tügel, bötenläy belmi dä bugay. Niçek itep üzenä äytsen? Kızık häl.

— Saniyä min, Saniyä,— dide hanım.— Ä söyläşkän bulasıñ tagın.

Häbir bu häldän soñ güyäki özelep kalgan telen äyländerä almıyça gazaplandı. Ik-mık itte, ämma ser biräse kilmi ide.

— Ällä berär zatlırak şärab açabızmı? Oçraşu hörmätenä,— dide ul, bötenläy başka temaga kerep.

— Mömkin,— dip rizalaştı hanım.— Miñ karşı tügel...

Egetkä akça yançıgın buşatırga turı kilde. Äñgämädäşe baş tartır dip ömetlängän ide dä, barıp çıkmadı.

Bardan şokolad täme kilep torgan tatlı eçemlek birdelär. Berençe ryumkanı hanım ozaklap eçte. Ämma ikençesen saldırmadı.

— Monı bolay kaldırıp bulmıy bit inde,— dide Häbir.— Eçärgä kiräk, sezneñ öçen aldım!

Hanım kirelänmäde. Kıstaularnı kabul itte. Tavışı tagın da yämlänep kitte. Häbirneñ küñele serle ber bogau belän anıñ totkınına äverelä bardı.

Hanım çibär ide şul, bik çibär ide. Kazan yegetläre niçek ärsezlänep yörgän idelär anıñ artınnan! Kaya di ul Häbirgä anıñ yanına yakın kilü. Kızlarnıñ çibärlärennän oyala ide bugay ul. Ahmak, kileş-kilbätkä kamillege üzeneñ dä citärlek ide yuksa. Ämma Saniyäne karatırga uyına da kermäde. Säyer tügel, digen, bu dönyanı. Kara äle niçek ber-bersenä ohşagannar alar — Häbirneñ berençe mähäbbäte, mäñgelek söyü-säğadäte Galiyä belän bu Saniyä. Ul borınnarı-küzläre, irennäre-tavışları, bit almaları, buy-sınnarı. Ällä yalgışa mikän? Yalgışmıy, butalmıy. Näq üze. Çäçlären dä anıñça kistergän. Hätta küñel töbennän çıkkan här ahı da Galiyäneke kebek yöräk-bäğırlärne aykap taşlıy.

— Sineñ tormışlar niçek soñ? — dip soradı hanım.— Kayda torasıñ, öyländeñme? Balalarıgız?

— Ah, tavışıgız, kolaklarıma sandugaç moñı bulıp yata,— dide Häbir, küñelendägesen açıp salıp,— sez miña berençe mähäbbätemne häterlättegez.

— Ällä ul keşe min idemme? — dide hanım, yüri şayartıp.

— Yuk, ul güyäki näq sez inde: tavışı da, çäçläre dä, irennäre dä. Barça-barça yaklarıgız anı häterlättelär, şunlıktan akılımnı cuyıp, butalıp utıram bugay min?

— Kızganıç, ämma berençe mähäbbäteñ min üzem bulsam kiräk dip uylarga da ölgergän idem. Yalgışkanmın ikän,— dide hanım, beraz üpkälägän tös çıgarıp.— Kızganıç älbättä!..

— Kızganıç älbättä...— dip kabatladı yeget, ni söylägänne kolagı işetmiçä.— Kızganıç. Bälki ul sin bulgansıñdır, böten cireñ anı häterlätä...

— Anı häterliseñ, ä mine yuk,— dip borçıldı hanım.— Şulaymı?

— Min bit sine belmädem.

— Yaratmadıñ damı?

— Bolay iğtibar itä idem. Ämma sin yalgızıñ tügel ideñ.

— Ä-ä, sin Mortazin belän yörgänemne äytäseñ inde?

— Tik aptırıy idem, niçek aña karadıñ sin?

— Äyttem bit iñde: yeget saylıy kıznı, kız tügel. Ul ozattı, yörep kittek, aña iyäläştem...

— Häm kiyäügä çıktıñ. Balalar üsteräsez. Ber malay, ber kız.

— Kayan beläseñ? Äye, ber malay, ber kız...

— Yuk, min bolay gına äyttem. Klassik variant: ber malay, ber kız, parlılar, dimäk. Millätneñ sanı artmıy da, kimemi dä. Şulaymı?

— Bälki...

Alar tagın da şaktıy ozak söyläşep utırdılar. Şärab savıtı da buşadı. Şunda Saniyä:

— Ah, min onıtılıp utırganmın ikän,— dip säğatenä karadı, kabalangan tös çıgardı.— Soñga kalamın!..

— Moña min ğayeple inde!

— Yuk-yuk, sin närsä!

— Barıber soñga kalasıñ dip kenä äytüem.

— Şulay inde, şulay...

Kafedan çıgıp, Kaban küle buyına kildelär. Monnan yırak tügel genä ber agaç öyneñ askı katında Häbirneñ fatirı ide. Şunıñ turınnan uzganda yeget, maktangan kıyafättä:

— Min menä şuşı zatlı sarayda yäşim inde, elek mondıy yortlarda padişahlar gına torgan!— dip, yılmaygaç, Saniyä aña taba yılışa töşte häm:

— Yä padişah, kürsät täheteñne, karap çıgıyk,— dide.— Karşı kilmässeñder bit?

Baştarak Häbir aptırap aldı, annan soñ mul itep yılmaydı. Şayartadır dip uyladı. Şulay da:

— Äydä, kerik alaysa,— dide.— Ämma yätim ir keşeneñ fatirında tärtipsezlektän artık hiçnärsä yuk ikänlegen dä beläseñder?..

Kabalangan tös çıgargan Saniyä berkaya da aşıkmıy bulıp çıktı. Häbirneñ bülmäse cihazlarga ällä ni bay tügel ide. İke iske kreslo, sirtmäläre tuzıp betkän divan, yazu-sızu häm aş-suga yaraklaştırılgan keçkenä parta-östäl, anıñ yanında artlı urındık, sürän utlı östäl lampası, kitaplar belän dıñgıçlap tutırılgan, şunda uk barlı-yuklı savıt-saba da kuyılgan şkaf-etacerka — bolar barsı da bolay da kısan, uñaysız bülmäne tagın da tınçulandırgan. Stenada elenep torgan, ämma üzeneñ kayçan tuktaganın da onıtkan säğat, tonıklanıp betkän közge häm alar arasına kadak kagıp kına eşlängän kiyem elgeçe bülmä divarı belän ber yäştä kebek toygı kaldırsalar da, alarnı Häbir ike atna elek kenä işegaldındagı çüplekkä kemnärder çıgarıp taşlangan cirdän alıp kergän ide. Ämma alar, ni hikmät, barısı da Saniyäneñ küñelenä huş kildelär.

— Ho, nindi romantika!— dide ul.— Nindi antikvar, nindi baylıklarga iyä ikänseñ!

Şulay uk mikänni? Yuk, yüri şayarta bulsa kiräk. Bolarnı baylık disäñ inde? Kiresençä, «nindi meskenlek» diyärgä kiräk, döreslekkä yakın bulır ide.

Ämma Häbir kire kagıp ber süz dä äytmäde, söyläşüne ikençegä borıp:

— Närsä belän sıylarga üzegezne? — dide.

— «Sez» dip, söyläşergä yaratasıñ da inde.

— Gafu, närsä belän sıylarga üzeñne? Tämle çäyem bar. Gruzinskiy. Pervıy sort.

— Başka närsä yuk ikän, çäy dä yarıy,— dip, Saniyä kreslodan urın aldı.— Tatlı şärabtan soñ tartasım kilep kitte. Mömkinme?

— Älbättä,— dip, Häbir çäy kuyarga kuhnya yagına çıktı.

Ozaklamıy çäynege kaynıy da başladı. Ämma Saniyä çınayakka ürelergä aşıkmadı. Kabat-kabat häl-ähvällären soraştırdı. Tanışları hakında beleşte, ämma alar arasında urtak dusları bötenläy dä yuk ikän. Şunlıktan bu tema da tiz tögällände. Şulay da Häbir bu vakıtta Saniyä hanımnıñ süzdän tuktaluın telämi başladı, haman-haman söylätep kenä, yağni «Koş balası»n sayratıp utırtası kilü rähätlegendä ide. Tavışı nindi yagımlı, kolakların rähätländerep tora! Tıñlauları kuanıç birä!..

Ohşaş bulsalar da bulırlar ikän. Kileş-kilbätlärenä qadär ber ük kebek. Saniyä häm... Galiyä!

Häbir tämam isärlände. Anıñ bülmäsendä cide yat Saniyä tügel, berençe mähäbbäte Galiyä üze utıradır tösle toyıldı. Übep koçaklıysı, şuşı tınıç fatirında kalırga teläsä, anıñ belän bergä oya korası kilde. Ämma bu hanımnıñ ike bala anası, irle buluı gına bu niyätennän tıyıp tora ide.

Şärab üz eşen eşläde. Süzläre kolakların nazladı, tös-kıyafäte küzlären aldadı. Galiyäneñ üze bu, üze! Saniyä bötenläy başka surätkä iyä ide tügelme? Yuksa Häbir anı student çaklarında uk ozata almas ideme?

Kaynar çäy yegetneñ yarsu yörägen suıta almadı. Saniyä, anıñ küñel kıllarına kagılgalap, nazlı tavışı belän sayradı da sayradı. Häbir, onıtılıp, hanımnıñ karşına kilep bastı, aldına iyelde. Yöräk türenä yäşerelep kaldırılgan izge hisläre kötmägändä urgılıp çıktılar häm yeget, üzen-üze beleştermi:

— Niçek ber-beregezgä ohşagansız, nindi yagımlı sineñ tavışıñ...— dip kabatlana-kabatlana söyläde dä Saniyäneñ irennärenä ürelde: — Bägırem!

Soñgı äytelgän süze tılsımlı ide. Tuñ yöräklär dä şuşı süzdän erep kitälär. Saniyäne dä totkın itte bu «bägırem» digäne.

Nazlı vä susagan irennär kavıştılar. Yuk, alay bulırga tiyeş tügel ide. Bu eş gönah ide. Ämma hanımnıñ çäçlärennän iñgän huşbuy ise yegetneñ hislären tagın da yalkınsındırıp cibärde häm alar ber-berseneñ koçagına tämam çumdılar.

Uramda kön ide. Kiçke yakta Häbirneñ täräzäsenä dä cäyge koyaş karıy başlıy. Könneñ uzganlıgın belderep soñgı mul cılı nurların yaudıra, küñellärgä naz vä rähätlek östi.

— Häbir,— dide Saniyä.— Häbirem...

Kükrägenä başın kuyıp yatkan söyekle cannıñ çäçlärennän sıypadı yeget, başında tagın da tatlırak uylar uynadı. Hanım anıñ irennären ezläp taptı, küzläre yarım yomılgan, hisläre kükrägennän taşıp çıgu säbäple isärlängän ide ul. Anı şulay itep toyu Häbirneñ üzen dä adaştıra, bähet-säğadät diñgezenä batıra bardı.

— Galiyäm,— dide yeget,— min sine yaratam...

Ämma Saniyä anıñ bu süzlären işetmäde...

— Sineñ belän niçek rähät...— dide hanım, Häbirneñ irennärennän irennäre ayırılgan mizgelne tagın da serleräk vä mäğnäleräk itep.

Alar mähäbbät uyınınnan küñellären çäçäkkä törerlek naz taptılar, güyäki üzläre ir belän hatın, berämläp tügel, parlaşıp yaratılgannar da, mäñgegä şulay bulırga tiyeşlär.

Böten dönyanıñ üzägendä yalgız ikese genä kebek ide, bütän ber genä närsä dä alarga kiräk tügel; änä Saniyä nindi kanäğat, tınıç, bähetle!

Ämma hanım hämer häm mähäbbät täesirennän aynıgan, häterenä balaların vä üz tormışın kaytargan, küñelen tınıçlandırgan ide inde. Barı tik çıgıp kitä, kiyener öçen kuzgala gına almıy. Çönki monda ul uñaylı poçmak, can rähäte taptı. Küptän bu räveşle häm tabigıy, häm ilahi mizgellär kiçergäne yuk ide.

Häbir — balalar kebek samimi, tormışnı añlamauçı, haman da romantik bulıp kala birgän sabıy küñelle olı can iyäse. Närsä di? «Mäñgegä mineke bul, min sine genä, barı tik sine genä yaratam»,— dime?

Bik kalır ide Saniyä...

Hanım çıgıp kitkändä kiç iñgän ide inde. Häbirgä avır bulıp kaldı. Saniyä anıñ tınıçlıgın, yaktı cäyeneñ cılı koyaşın şulay alıp kitte. Moñsu, bik moñsu ide häzer yegetkä. Ul kiçtä Häbir ozak itep Kaban küle buyında utırdı, tañ attırası da ide äle, ämma cil çıgıp, täne öşi başlagaç kına kerep yattı.

Saniyä «kiläm» dip, süz taşlap kitkän ide. İkençe könne dä, öçençesendä dä, ber atna, aydan soñ da kürenmäde, häbäre işetelmäde. Ni fatirın, ni eş telefonın sorap kalmagan, sagınsañ da närsä eşli alasıñ?

...Häbirneñ cäye moñsulık belän ütep tä kitte. Uramga köz kerde. Ämma küñelendä haman da mähäbbät yazı kebek ide. Menä bügen Saniyäne oçratır, alar tagın bähetle bulırlar. Yuk ikän şul, alay ciñel genä säğadät kazanu mömkin tügel ikän. Nazlı irennäre, irkä koçagı, ilahi sihri tavışı kabatlanmas mikänni?

«Koş balası» oçtı. Bähetle oyanı onıttı. Bälki ul monda sataşıp kına kergän bulgandır?

Häbir uramnardan uramnarga küçä-küçä atladı da atladı. Üz uyları, üz häsrätläre belän ide ul. Şunda beräü:

— Häbir, isänme? — dip endäşte.

Ah, Saniyä bit bu, Saniyä! Barı tik anda gına menä şundıy yagımlı häm nazlı tavış!

Häzer koçaklap alaçak üzen, «Saniyäm, bägırem!» diyäçäk!

Ämma endäşkän hanım Saniyä tügel ide. Yeget kauşap kitte. Anıñ karşıñda Galiyä basıp tora ikän, gazaplarga salıp ta, inde onıtılıp ta betä yazgan mäñgelek mähäbbät gazabı — Galiyäse!