Cömcömä Soltan

CÖMCÖMÄ SOLTAN* (1369)
(poemadan özeklär)

...Bu kara yir, kem kürersän, tup-tulug
Adäm uglanlarıdır keçek-olug.
Här kadäm1 kem yir yözenä basarsän,
Här kadämdä2 adäm yözenä basarsän...
...Bu kara tuprak eçendä niçälär
Yatırlar oşbu tön, köndez, kiçälär.
Keme soltan, keme kol, keme ämir,
Keme huca, keme bay, keme fäqıyr.
Keme uglan, keme şäyh, keme fäta3,
Kemneñ tuprakın yillär süvereb4.
Kemeneñ süñäkläre köngä5 korıb,
Olug, keçek, bay vä yuksıl – bilgesez,
Ämir, mesken, kol vä soltan – bilgesez...

* * *

...Ya näbiulla6, işetkel bu süzem,
Kem nilär kürebder anda bu küzem.
Ul cähännäm tämugında, i olug,
Ber kavem7 kürdem – biçin yözlek kamug8.
Anlar irmeş dönyada näfse käräm9,
Kem yiymeş irmeşlär10 anlar küp häram.

Yänä ber kavem anlar katında ide,
Başı tübän, azakı11 östen ide.
Anlar irmeş kem borının kütäreb,
Yörer irmeş härbere "Män! Män!" tiyeb.
İrgä meñ hönär ügränmäk küb dägel,
İllya bulsa ber – män-mänlek yöb dägel12...
...Yänä ber taifä13 kürdem, kem torır,
Küzläre yuk; kayda bulsa, tik yörer.
Anlar irmeş onıtıb üz-üzlären,
Üzgäneñ gaibenä salmış küzlären.

Yänä kürdem ber kavem män: tele yuk,
Häm täkıy14 ber kavem – azak, äle15 yuk.
Telsez anlar – hakimlär irmeş borın16,
İgri17 hökem berlä totmışlar urın.
İlsez-azaksız18 täkıy anlar, imeş,
Kem anlardin küñşeläre19 räncemeş...
<
* Cömcömä soltan / Töz. Hatip Gosman. – Kazan: KDU näşr., 1970.
1 Kadäm – adım.
2 Kadämdä – adımda; taban astı belän.
3 Fäta – igelek iyäse; yeget.
4 Süvereb – seberep.
5 Köngä – koyaşka.
6 Näbiulla – alla ilçese.
7 Kavem – törkem.
8 Biçin yözlek kamug – hämmäse maymıl yözle.
9 Käräm – yumart.
10 Yiymeş irmeşlär – aşamızlar, aşagannar.
11 Azakı – ayagı.
12 Yöb dägel – monda: az tñgel.
13 Taifä – törkem.
14 Täkıy – tagın.
15 Äle – kulı.
16 “Telsezlär – elek hökem çıgaruçılar (sudyalar) bulgannar”.
17 İgri – yalgan.
18 İlsez-azaksız – kulsız-ayaksız.
19 Küñşeläre – kürşeläre.

Click or select a word or words to search the definition