Cayın Tapkan


(yumoreska)
İyelä-bögelä bäräñge bakçasın kazıp azaplangan Ähmätşa kart, ike-öç köräk balçık äyländerep kaplagan sayın «ah-uh» kilep bilen turayta da, körägenä tayanıp beraz häl ala. Citmeşneñ tege yagına çıkkaç, yalgız gına ällä ni maytarıp bulmıy ikän şul. Köne buyı can tirgä batıp, köräk selketsä dä, iñe-buyı biş-altı adımnan artık cir kazıy almagan änä.

Kön kiçkä avışkaç, inde Ähmätşa kart ta bügengä eşen tämamlap, köräk-tırmaların cıyıştırıp, öygä kerergä cıyınıp yörgändä, bakça koyması yanına yılkıldap torgan ciñel maşina kilep tuktadı. Kabinadan çıkkan keşene Ähmätşa kart şunda uk tanıp ta aldı. Tübänoç Fährineñ şähärdä yäşäüçe töpçek ulı Gapteri bulıp çıktı ul. Kara äle anı şalkan karagın, Könkürmästän kitep artı cılınırga da ölgermäde, ör-yaña maşina da algan. Eşne şoma yörtä Fährinekelär, dip uyladı kart. Malnı taba beläder bu, yukka gına Mafiuz Gapteri digän kuşamat takmagannardır üzenä.

Häl-ähväl beleşkäç, yeget:

- Tübänoçka üteşle tügel, ahrısı, traktor kazıp betergän, çokır-çakır. Maşinanıñ töben tiyerep, harap itüem bar. Yaña bit äle. İrtängä qadär sezneñ işek aldında kaldırıp torıym, Ähmi babay,- digäç, kart rizalaşmıyça buldıra almadı.

Gapteri maşinasın işek aldına kertte dä, ber kulına keçeräk sumkasın eläkterep, tübänoçka atladı...

Ähmätşa maşinanı tege yagına çıgıp ta, bu yagına kilep tä centekläp kararga kereşte. Äle dä buyau ise kilep torgan işeklären tartkaladı, täräzä pıyalaların sıypaştırdı. Ä üze:

- Bigräk zatlı maşina ikän, kıymmätter bu,- dip söylände.

Şulçak kapkadan kürşeläre Äsmabikä kilep kerde.

- Ästäğfirulla, Ähmi ällä maşina algan inde?

Cor telle, häyläkär kart süzgä kesägä kerä torgannardan tügel ide.

- Aldım şul. Minem dä kartaygan könemdä maşinaga utırıp yörergä hakım bardır bit, - dip äytep salmasınmı.

Berkatlı Äsmabikägä şul citä kaldı, ışanıp ta kuydı biçara.

- Akça kayan aldıñ soñ? Kıymmätter bu nämästä? Çittän kermägändä, kart-korınıñ pensiyäsenä genä...

- Kart belän karçıkka küp kiräkmeni? Sineñ şikelle ügezdäy biş-altı malaynı da simertäsem yuk. Bismilla äytsäñ, citä ul, - annan ser genä äytkändäy, karçıknıñ kolagına uk iyelep.- Östävenä altın da taptık bit äle,- dip pışıldadı.

- Kitçe?!

Äsmanıñ avızı açılgan kileş kaldı. Beraz sulış algaç kına:

- Kaydan? Nindi altın?- dip sorıy aldı ul.

- Bakçadan. Kayda kazıysıñ, şunda tabasıñ inde ul altınnı. Uzgan yıl bäräñge kazıganda çıpçık kükäye qadär ike altın tapkan idek. Sezneñ bakça kırıyındagı krıcovnik töbennän dä keçeräk kenä ber altın kisäge kilep çıktı. Aldagı yılda almagaç, karlıgan töplärennän dä cemeldävek altın börtekläre cıydık. İnde menä bıyıl bäräñge kazıganda karçık tavık kükäye qadärlesen taptı. Samarudık inde menä. Äkämät inde, kürşe, östä genä, ber köräk tiränlege cirdä genä yatalar bit. Vät hikmä-ä-ät!- dip suzdı Ähmi.- Menä şul altınnı akçaga äyländerdek tä, maşinaga zakazat ittek. Akçañ bulsa, öyeñä ük kiterep kuyalar. Kiterep ırgıttılar menä.

Äsmabikä şakkatıp, maşinanı ber kat äylänep çıktı. Tel şartlatıp:

- Söbhanalla, mäşalla, menä bit, Alla birsä, birä ul,- dip söylände dä, ay kürde, koyaş aldı, digändäy, niçek kergän bulsa, şulay cält-cält atlap çıgıp ta kitte.

Ähmätşa kart ta, balçık yabışkan körägen kakkalap stenaga söyäp kuydı da, bilen ua-ua, öygä yünälde.

- Närsä, kazıp ta beterdeñme ällä?- dip karşıladı anı karçıgı.

- Betererseñ ber başıñ! Minem bit kürşe Äsmanıkı şikelle küsäktäy altı malay yuk... Bügengä citep torır. Yal itim. İrtägä küz kürer,- dip söylände ul yuıngıçta kulın yua-yua...

İrtägesen mal-tuarnı kötügä kugaç, Ähmätşa lapas kapkasın açıp, bakça yagına küz saldı da, ketkeldäp kölep cibärde. Bäräñge cire, ciläk-cimeş kuaklarınıñ töpläre kazılgan, hätta koymaga sarılıp üskän kıçıtkannar da, töp-tamırları belän kuptarılıp, äyländerep kaplangan, kıskası, ber tön eçendä böten bakçanı eşkärtep çıkkannar...

Kart «käh-käh» tamak kırgalap, işek aldına kergändä, Gapteri maşinası yanında kaynaşa ide.

- Närsä şulay irtälädeñ?- dip soradı, üz-üzennän kanäğat kart yegettän.

- Yul keşeseneñ, yulda buluı häyerle, digändäy, kuzgalırga buldım äle menä, Ähmi babay. Maşinanı ber tön saklap torganıñ öçen rähmät inde.

- Äy, närsäse bar inde anıñ,- dide kart, ise kitmägändäy.

Elkıldap torgan maşina kapkadan çıktı da, şähärgä kitä torgan yulga borılıp, küzdän yugaldı.

Ä bu vakıtta kürşe işek aldında Äsmabikäneñ äzmäverdäy biş malayı, tirläp arkalarına yabışkan külmäk izülären açıp, köräklärenä tayanıp, tämäke pıskıtalar ide.