Dcentlmen

(yumoreska)
“İlle altı, ille cide, ille… Yuk, häl bette! Şunıñ qadär tekä itep yasamasalar bu baskıç basmaların!.. İlle tugız, altmış… tagın ikene genä atlıym da… Ay, alla… Oh-h!”

Männan kayçandır tuylarına büläk itelgän “yartı gektarlı” kovernı näfrät belän vatık lift işege töbenä atıp bärde. “Köyä kiskere! Ütil! Täk, niçänçe kat buldı inde bu? Altınçı ikän. Yarar, yartısınnan kübräge ütelgän ikän inde, yal itep alırga da bula.” Männan pıçrak urtasında aunap yatuçı ata duñgızga ohşap kalgan kover östenä menep atlandı. Böten dönyaga açulı ide ul bügen: işege çalşaygan vatık liftka da, sırtların kabartıp köpä-köndez çinaşıp utıruçı mäçelärgä dä, bigräk tä gaziz hatınına üpkäse zur ide anıñ. Bügen menä yal köne buluga karamastan, tañ tişegennän uyatıp öyne cıyıştırta, kabähät! Närsä genä eşlämäde inde bügen Männan. Unitaz belän vannalarnı da ışkıp çistarttı, lyustralarnı sörtep töşte, hätta täräzälärgä qadär yudırdı bit tege acdaha.

– Kabähät! – dip sügende Männan, kaysınıñdır çüp çiläge artına yäşerep kaldırgan “töpçegen” kabızıp. Mart ayında täräzä yualarmıni inde?! Şunda salkın tidersäñ?! Tigän dä bugay inde, yötkertä… ällä tämäkedän genäme! Nindi sigaret soñ bu? Tfü, ülät! Vetnamskiy ikän. Cähännäm tişegendäge Vetnamnan qadär mondıy “otrava” taşımasalar, betkän di üzebezneñ “İlBar” belän “Aktanış tañnarı”! Fu, zaraza, ällä nindi çeregän mük tämnäre kilä monnan. Kemder tarta bit äle şunı. Citmäsä “töpçegen” yäşerep mataşkan bit, ahmak! Paçkası belän kaldırsañ da timilär moña!

Männan tugandaş sotsialistik ildän kilgän “küçtänäçkä” “laç” itterep tökerde dä, lift eçenä taşladı. Çırayı cimerelgän lift şunı gına kötkän kebek “Äecüc-mäecüc” tavışları çıgarıp aska töşep kitte. Ber-bersenä soklanıp, çinaşıp utırgan mäçelär kotları oçıp çüp çilägenä kerep kaçtılar. Männan, ozak uylap tormastan, çüp çilägen möçeläre belän bergä lift artınnan ozattı. Başına çiläk töşep añın cuygan lift yaman ıñgıraşıp tınıp kaldı. Berazdan mäçelärneñ mähäbbät cırları şahta töbennän işetelä başladı.

“Ğaşıyqlarga kayda da cännät!” – dip uyladı küñele kütärelgän Männan häm kovernı kütärep öskä menep kitte.

Altmış ber, altmış ike… Cidençe katta yäşäüçe kürşese ayakların kiñ cäyep, yozak tişegenä açkıçın tıgıp azaplana ide. Nihayät tişegen taptı, ahrı, kuanıçınnan işek töbenä ük suzılıp yattı, Vät, bähetle can, rähätlänep yal itä, ä min haman öy cıyıştıram, dip uyladı Männan.

Tämam häldän tayıp fatir işegen açkanda hatını Männanga yaña eş äzerläp kuygan ide.

- Mä, tügep ker! – dide hatını, çüp çiläge suzıp.

- Baya nik birmädeñ? – dip çäreldäde Männan.

- Kaya birim? Avızıña kaptırırga idemeni? Kover kütärgän ideñ bit, - dide tegese. Annan soñ yomşıy töşep: - Baya tulmagan ide äle ul, - dip östäde.

- Äle dä tulmagan, irtägä çıgarırmın, - dip kirelände Männan. – Keşe inde rähätlänep yal itä, - dip dävam itte ul. – Änä cidençe kattagı urıs kürşe ayagında da basıp tora almıy, ä min äle täğam da kapmagan.

- Yarar, menä çüpne tügep ker dä, bütän eş kuşmam, - dide hatını, - sin dä tabınga utırırsıñ.

- Çınlapmı? – dide Männan, ışanmıyça.

Hatını cavap birmäde. Tiz genä barıp holodilniknı açtı da, beryulı ike şeşäne muyınınnan söyräp çıgarıp östäl urtasına utırttı. Ber-bersenä bärelgän şeşälär çıñı tuktaganda, Männan öçençe katnı uzıp kitkän ide inde. Saray kapkası töbendä utıruçı häyerçelärenä altın täñkälär öläşkän yumart Bohara ämire kebek, kara kargalarga bäräñge kabıkları sipte dä, mart koyaşınnan küzen kısa töşep, podezd işege töbenä kilep bastı. Dönya matur, dönya kiñ! Läzzätle minutlarnı yüri suza ide ul. Ä-ä, tuktale, poçta yäşigen kararga kiräk. 350 grammga qadär äybät ukıy ul, häreflär dä berär genä bulıp kürenä. Täk ştu böten gäcit-curnallarnı karap çıgarga bula. Ä inde 350 grammnan soñ ukılgan materiallar buyınça hatın belän fiker alışu başlanaçak. Ul çagında inde inde küz kiräkmi – baş kiräk! Ä Männanda baş bar, allaga şöker! Yukka gına 59 nçı razmer kimi ul.

O-o, minem propagandistlarım? Tä-äk, “Çayan” da kilgän ikän. Cidençe kattagı kürşeneken dä alıyk äle, urısça da häref tanıybız. Aña barıber “obşestvennıy agitator” kiräkmi bügen... Bu ni bu?! Männannıñ ayak astına tirbälä-tirbälä käğaz kisäge kilep töşte. Alıp karasa – telegramma. Uñlap-sullap yañagına sukkan kebek dürt kenä süz yazılgan ide. “Priyedu ponedelnik. Tvoy Tuzik”.

Männannıñ tez buınnarı yomşap, lift işegenä barıp söyälde biçara. Eçke yakta üzäklärne özärlek itep mäçelär çinaşa ide. Belä Männan Tuziknıñ kem ikänen. Täüzih ul. Şäripov Täüzih. Hatınınıñ berençe mähäbbäte. Mäktäptä ukıganda üçekläp Şarikov Tuzik dip yörilär ide. Kartayıp betkäç, çittän torıp institutka ukırga kerde. Nadan! Äle haman beterä almıy. Menä şuña kürä Männan inde sigez-tugız yıldan birle yazın-közen 15är sutka utırıp çıga. Tege Tuziknıñ sessiyä vakıtına turı kiterep hatını utırta. Annarı, fatirda ikäü genä kalıp, rähätlänep tipterälär ikän. Başta Männan berni belmi ide. Üze pensiyägä kitkändä, uçastkovıy militsioner äytep kaldırdı. Srogınnan alda çıgarmasın dip, tege Tuzik kolhozdan käräzle bal taşıgan, svoloç!

Bersen berse uzdırıp, tagın mäçelär çinaşa başladı. Männan lift işegen kayırıp açtı da, karañgı şahtadan kulına eläkkän berençe mäçene tartıp çıgardı, korsagın äyländerep karagannan soñ, başınnan sıypap uramga çıgarıp cibärde. “Bar, tugan”, - dide ul ata mäçegä, - Bez, muciklar, hatın-kızlar arkasında bolay da bik küp cäfa çigäbez. Bu dönyada nilär genä kürmi ata mäçe belän ir başı”, - dip üzgärtte Männan halık cırın. Ul arada açık kalgan lift işegennän ikençe mäçe dä sikerep çıktı. Tik Männan anısın kire şahtaga törtep töşerde. “Siña – zindan! – dide ul kırıs kına. – Sine hatınnar çıgarsın, aça alsalar”, - dip işekne kire yabıp kuydı.

Ähä-hä, menä nigä pır tuzınıp öyne cıyıştırta ikän hatını! Täräzälärgä qadär yudırdı bit, yılan! Üze dä tintäk inde, vanna belän unitaznı yaltıratam, dip, küpme çäy sodası beterde. Arakını da şuña alıp kuygan ul! İke şeşä bit! Eçerep isertä dä, iltep tapşıra. Ä tegendä kötep kenä toralar. Bolay da böten militsiyäne Männan remontlap tora inde. Oboyların yabıştıra, täräzälären buyıy. Yazın bäräñgelären utırta, közen alıp birä. Çüben utarga gına üzlärenä kala, häyer çüben dä üzläre utamıydır äle, bu Kazanda Männannar citärlek bit! Yu-uk, bu yulı minnän ciñel genä kotıla almassız! Männan ike baskıçnı ber itep öskä yögerde. Tugızınçı katka menep citkändä anıñ 59 nçı razmerlı başında ör-yaña plan ölgergän ide. Niçava, ul Tuziknıñ koyrıgın töptän kıskartıp, tanavın töyä-töyä buldog yasap cibäräbez! Menä digän et tuyı äzerlim äle min siña!

Ul kergändä östäl inde äzer ide. Ozak itep häm küp itep aşadı da aşadı ul. Hatını berniçä tapkır şeşälärne Männan aldınarak şudırıp karadı, tik tegese urındıktan-urındıkka küçä-küçä östäl tiräli äylänä birde.

- Sin närsä, avırıysıñmı ällä? – dide hatını, tüzeme betep.

- Ehe! – dip kikerde tamagı tuygan Männan, - täräzä yuganda salkın tigän bugay.

- Äydä, menä cılıtıp berär stakan arakı eçep cibär, şunduk ütep kitär.

- Äpitet yuk, yatıp kına toram.

Männan gäzitlären alıp divanga suzılıp yattı. Ozak kına açılmagan şeşälärgä karap utırgannan soñ hatını Männan yanına kilep kulın mañgayına kuyıp karadı.

- Çınnan avırıysıñ sin, Männan, böten yözeñ ap-ak.

Kultık astına gradusnik kuyıp karadılar – 36,6. Läkin hatın bireşmäde.

- Vraçka kürenergä kiräk siña. Äydä, irtägä minem tanış vraç yanına barıyk äle, karasın, - dide ul, iren yumalap.

Ä-ä, 15 sutka barıp çıkmagaç, bülnis kaldımıni? Barıp çıkmas! Beläm min sineñ ul vraçıñnı, tege yulı da dizenteriyä taptı ul minnän. Saban tuyına qadär bikläp yatkırdılar. Min çıkkanda tege Tuziknıñ sessiyäse ällä kayçan betkän ide inde.

- Yarar, canım, borçılma. Ütte bugay inde, - dide Männan tınıç kına. Männan tınıçrak bulgan sayın hatını kapkınga eläkkän tıçkan balasıday bärgälänä bara ide. Bülmä buylap kaya barıp bärelergä belmi aptırap yörgännän soñ, ul yüri Männannıñ inde biş yıldan birle üsterä torgan kaktusın idängä törtep töşerde. Busı inde çamadan tış ide. Männan “Vanka-vstanka” kebek “kelt” itep divannan sikerep tordı. Ul arada hatını da täräzälärne kiñ açıp, kürşelärgä işettererlek itep kıçkırır öçen üpkälärenä küp itep hava cıyıp ölgergän ide. Hatınınıñ çırayına basarga dip algan kaktusnı kullarında äyländergäläp torgannan soñ, Männan, uyınnan kire kaytıp, çäneçkele biçara gölne sak kına televizor östenä kuydı.

- Yarar, alay bik betereşmä, - dide ul, tınıç kına. – Min barın da beläm.

- Närsä beläseñ? – dip çinadı hatını.

- Menä telegramması. İrtägä kilep citäçäk.

Männan telegrammanı hatınına tottırdı.

- Kurıkma, yözeñä kızıllık kitermäm, - dip dävam itte ul. – Bismilla da äytä belmägän inglizlärdän bezneñ kay cirebez kim. Menä digän dcentelmen bulırmın!

- Nindi Tuzik? Min berni belmim! Yalgış kilgän bu, - dip, hatını biçara käğaz kisägen tetkäläp täräzädän taşladı.

İr belän hatın köne buyı bütän berni söyläşmädelär. Kotoçkıç zur davıl aldınnan bula torgan tınlık urnaşkan ide öydä. Yoklarga da ayırım yattılar.

İrtä belän eşkä kitär aldınnan Männan hatınına küz saldı. Tegese berni bulmaganday kuhnyada böterelä ide.

- Sin şulay da vokzalga töş inde, matur itep karşı al, yäme. İr keşeneñ azdan da küñele bula bit anıñ, - dide Männan, tınıç kına. – Barmıy kalsañ, minem turında da ällä nilär uylar. İre bigräk könçe ikän, karşı alırga da cibärmägän, diyär. Tege zäñgär plaşıñnı kiyärseñ, yäme, siña bik kileşä ul. Menä mä, akça da kaldıram, çäçäk alırsıñ. Bähetle hatın-kıznıñ kulında äbäzätelne çäçäk bulırga tiyeş. Akçanı cällämä, rozalar al, fatir öçen avanstan tülärbez äle.

Männan, 59 nçı razmerlı büregen başına elep, işekne açtı, tik nider isenä töşep yänä tuktadı.

- Ä-ä, ni... alay-bolay soñrak kaytırga uylasañ, kıyınsınıp torma. Min işekne östäge yozakka gına biklärmen. Üzeñ açıp kererseñ, mine uyatıp torma.

Kuhnya yagınnan korbanı östenä oçıp kilüçe aş tälinkäse, yabılıp ölgergän işekkä bärelep, çälpärämä kilde.

- Bergä – nol! – dide Männan, vatık lift işege töbendä utıruçı ata mäçeneñ başınnan sıypap.

Männan eştän kaytkanda hatını öydä utıra ide. Männan çınlap torıp gacäpkä kaldı.

- Nişläp bik irtä kayttıñ, ällä açulanıştıgızmı? – dide ul, hatınınıñ çäçlärennän sıypap.

Tegese küzennän zähär oçkınnar çäçep, nider äytergä dip ozak kına azaplangannan soñ, ällä nindi yämsez zäñgär töskä kerep vanna bülmäsenä kitte.

- Bolay yaramıy bit inde, bäğır kisägem, - dide Männan, açık kalgan işektän uzıp. – Üz-üzeñne betermä sin, ike küzem. Sälamälegeñä zıyan kilüe bar. Min bit sine bik yahşı añlıym. Berençe mähäbbäteñ... Ällä nigä ber oçraşasız... küreşäseñ kilä. Tik sin mine dä añlarga tırış inde, pacalıstı. Yartı ay buyına taş idändä aunavı miña da rähät tügel bit. Yäş çagım tügel, bolay da billärem sızlıy. Min bit siña ber süz äytmim, telägän cireñä bar, telägän vakıtıñda kayt, - dide ul, hatınına çişenergä bulışıp. – Äy-y, onıtıp ta toram ikän, äle menä irtägegä teatrga ike bilet alıp kayttım. Mähäbbät turında, didelär. Rähätlänep kararsız.

Hatını böten gäüdäse belän sizeler-sizelmäs kenä kaltırana başladı.

- Anda yaktırtuçı bulıp minem tanış mucik eşli. Biletlarnı da ul alıp birde. İñ äybät urınnar, di... Öçençe rättän. İntegep rät aralarında ezläp yöriseñ dä bulmıy, sez kergänçe ük urınnarıgıznı procektor belän yaktırtıp kuyarmın, dide.

Hatın ällä häle kitep, ällä ayagı tayıp, vannadagı suga yıgıldı.

- Çü-ü! - dide Männan, - sagrak bul, täneñ kügärep çıga kürmäsen, ire kıynagan, dip uylar.

- Tä-äk! – dip suzdı ul, hatınınıñ şärä gäüdäse belän soklanıp, - figuralarıñ allaga şöker, kızlarnıkı kebek. Menä yuınıp çıkkaç, çäçläreñä bigudilar kuyarbız. Yäle, menä bu agargan çäçläreñne genä yolkıp atıym äle. Vä-ät, buldı. İrtägä matur itep bizänep-yasanırsıñ. Tırnaklarıñnı buyap cibärerseñ. Böten teatr “Ah!” itsen. Kürsennär Männan hatınınıñ nindi ikänen! Tülke söyärkäñä dä äyt, matur itep kiyenep barsın. Min anda söyläştem, ber procektor spektakl buyı sezgä yaktırtıp toraçak. Başta tege tanışım yaramıy digän ide dä, ber “yartı” kuygaç künde tagı...

Hatın, uçı belän avız-borının kaplap, su töbenä kitte. Männan vanna töbennän kütärelgän kuıklarga çirtä-çirtä sabır gına hatınınñ çıguın kötte. Nihayät, tını betkän hatın öskä kalıktı.

- Ay, alla-a! – dide Männan, yüeş çäçlären rätlägän hatının baştan-ayak küzdän kiçerep. – Bu närsä bu, karçık?!

Hatını pıyalalangan küzlären Männanga töbäde.

- Ber dä üzeñne karap yörmiseñ inde! Kultık aslarıñnı kırırga kiräk bit! Miña niçek tä yarıy inde, ul bit söyärkä keşe, şapşak hatın ikän dip uylar. Kaya äle minem lezviy, hä-äzer böten cirläreñne rätläp biräm min sineñ...

Kinät, hatın, yäşelle-zäñgärle tavışlar çıgarıp ber çinadı da, tilebärän orlıgı aşagan su anası kebek Männanga taşlandı. Männan “karavıl” kıçkırıp, koridorga çıgıp yögerde.

Vatık lift işege töbendä utıruçı ata mäçe, Männanga atlanıp çıgıp kilüçe şärä hatınnı kürep, üz teläge belän şahtaga sikerde. Tavışka kürşe-külän cıyıldı. Hatınnı tuktatırlık tügel ide. Militsiyä çakırıp, köç-häl belän Männan östennän kubarıp aldılar.

Hatının 15 täülekkä ozatkannan soñ, Männan şahtaga sikergän ata mäçene öyenä alıp kerde.

- Nokaut! – dide ul, mäçeneñ başınnan sıypap, - köçlär tigez bulmau säbäple ikençe raundtan soñ çista ciñü Männan abzaña birelde!

Ata mäçe, Männannıñ ciñüennän bik kanäğat kalıp, söyärkä öçen dip äzerlängän kaymaknı “sıptıra” ide.