Ber Kaşık Bal Ezläp

Samavır cırına yokıdan uyanıp kitüme?

Ho! Belmägännär belsen: şaulap cırlagan samavır tavışına uyanıp, torırga irenep yatu – dönya rähäte ul!

Uyanıp kitäseñ. Uyanganda uk sizäseñ: rähät! Cılı1 yokı tuygan... torırga kiräkmi, çönki barası cireñ yuk.

Öy eçe karañgı. Miçtän çıkkan yaktılık kına aş bülmäsen yaktırta. Annan cılı nurlar kilä. äniyeñ anda çac-çoc koymak koya. Stenada anıñ şäüläse. Tıştan buran ulagan tavışlar kergäli.

Şul mäslihätin rähätlektän izeriseñ. Sabıysıñ bit – berazdan yokı belän uyaulık arasındagı urtak ber halätkä kñçäseñ. Yoklap ta kitä almıysıñ, çönki yokıñ tuygan, tora da almıysıñ - äle irtä, irenep, kiyerelep-suzılıp yatası kilä.

Şulay ällä ozak, ällä mizgel yatkaç, äniyeñneñ “Tor, ulım, yalkaulık ürtsetep yatma” digänenä tagın ber kat uyanasıñ. Häzer inde tora almıysıñ – yokı tuymagan kebek...

- Sin dim, ädä tır inde, tır! İşetmiseñme ällä - samavır şaunap utıra bit?!

Ul “sin” – sin inde. Tik siña citmeştän uzgan. äniyeñ küptän märhüm. Samavır tiräsendäge diricer – sineñ gomer kiçergän karçıgıñ. Sin – Gamil kart.

- İ-eh! Eh-eh-eh! Gımerlär digen sin, ä!

Samavır kaynap çıkkan. Östälgä äzerlängän. Çınayaklar bastırılgan. Nurcihan çäy yasıy.

Yuk, bu, çınlap ta, bala çagıñ tegel, bu – kartlık keneñ şul inde.

Süzsez genä karavat poçmagı belän östäl arasındagı gomerlek urınga kerep utırıla.

- Närsä dip şul çaşkı asların ällänitsä kat sertkäliseñ sıñ inde? Tişep tsıgarasıñ labasa!

Ketkeldäşep alalar.

- Bal betkän ide bit äle, atası. Etsäseñme bılay gına? Berär nästä belän genä dim...

Eçäme soñ? Eräze Gamil balsız çäy eçä inde!?

- Yarar, älsäk, atası... Tsäyeñne ber-ike ergäli tır. Min şıñginçı Gaslimädän bal alıp tsıgırmın...

***

Nurci kilep kergändä, Gaslimä, radiosın tutırıp açıp kuygan da, irtänge gimnastika muzıkasına turı kiterep, separat köyläp mataşa ide. Ay-hay, irtälägän bu begen. Tagı berär yarı barırga isäbeder: yä Çäterängä, yä rayonga uktır.

- İrtä bulmas äle! – dip karşı aldı anı Gaslimä. – Mahirä belän Şäcärä kerginçe

üzemneken ayırtıp kuyırmın digän idem. Atusäk Mahiräneñ... ädäle, Nurciyän, estälgä yakınrak utır, berär çaşkı çäy bärä tırırbız.

Kullarınıñ berse separat barabanınıñ tälinkälären tezä, ikençese çaşkalarga çäy agıza.

- ... minätäm, Mahiräneñ sete salkın bula da, barabangı may küp tuladır ahırısı.

Ayırtıp bulmıy başlıy. İntegep betäm.

Çäy eçelä ul. Aşıkkanda da eçelä. Çäy artında süze dä tabıla. Temasına ber kergäç,

“zaoçno” Mahiräneñ tetmäsen tetep aldılar: yalkaulıgı da bar inde anısı – seten yılıtıp kerergä dä irenä bit, ä? Mında anıñ eçen ayırım separat barabanı tıtalar diyep belämeder. Gitmäsä, malakay gınam, ber üzenä eç sıyır tıta bit!

- Sıyırlarınnan uñdı inde anısı...

- I-ı şul, uñdı...

- Ketüdän katkanda yul buyı imçäklärennän set aga di...

- I-ı şul, şılay di.

- Alla yärdäm birsen inde üzenä!

- I-ı şul, bik ciñel tegelder.

- Närsä diyep şınıñ hatlek asrıydır terlekne?

- Ätmä dä inde...

Nurcihannıñ çäyläp tırırga vakıtı bulmasa da, ul monda ber kaşık bal sorap torırga gına kergän bulsa da, tagın ber çaşka eçelä çäy. Süz Mahiräneñ şähärdäge balalarına barıp çıga. Nigä bulsın, öç sıyırnıñ säbäbe anda bit! Anaların şılay, zooteh Şämäy

äytmeşli, “eksplututlauçı” balalarnıñ başı avılda bolay da yış yääynälä, telgä ber kerep eläkkäç, tagın çäynälä inde:

- Magnittagı kızı, kem äle, katkan dimeder...

- I-ı şul, Fahiräse...

- Üze genä dime?

- Şılay di bugay.

- Närsä, ällä ayırılıp katkan dime ällä?

- Üze genä bulgaç, şılaydır inde, küräseñ.

- Ädäle, Nurciyän, kapkala äle kaymagın da...

Yuk, Nurcineñ çäyläp tırırga vakıtı yuk. Ul bit ber kaşık bal sırap kına kergän ide.

“Tegese” balsız eçälmi bit anıñ.

- Kartaygan sayın kaprizlana bara, taç bala-çaga inde.

- Yarar, yarar, balım yırak tegel. Çäyenä dä elgererseñ, bal da alıp çıgırsıñ. Añginçı gına yılap utırmas äle...

Yasap kuygan çäy eçelä ul.

- Çäye yahşı çıkkan. Bu tege yulı Yañkaladan algan idem digän çäyeñme?

- Şul, ı-ı!

Şul vakıt işektän Mahirä tavışı kilep kerä. Üze yuk äle ul, üze tege yaktan işekne açırga gına ürelgän bulır, ä tavışı kerep citkän. Ğadäte şul anıñ: kilep kerä, işek artında çakta uk berençe cömläseneñ berençe yartısın söyläp betergän bula inde, başkalar belän isänläşkänçe ber hikäyäsen tämamlap ta ölgerä.

- ... kebek dip tä ätergä belmim. Kap-kara bit, kap-kara! Kerän yä cirän genä dä tegel, kap-kara! Şaytan kebek, taç şaytan inde mına – kap-kara. Ul yämsezlekläre! Ul kırkınıçlıgı!

Nurcihan belän Gaslimägä anıñ kemnän şulay kurkuı, närsä turında söyläve älegä karañgı. Alar çäy şüperdätälär. Östälgä tagın ber par çaşka çıga. Çäy agızıla.

- ... kay cirenäder, belmim. Kızıgırlık teşen. minätäm. İrennäre, nästä hatlek diim ikän, çabata hatlekter, salınıp teşkän. Avızın ber yırsa, teşlären ber ırcaytsa, astıña gibärerseñ. “Kändilärneñ tepçek Läysäriyäläre nigergä kiyäügä çıkkan ikän” digänne işetsäm dä, ışanmagan idem. Kürdem, malakay gınam, üz küzläremä ışandım hazer.

Nihayät, Gaslimä belän Nurcigä dä barıp citä: süz negr kiyäü turında bara ikän.

- Ädäle, Mahirä, ber genä çaşkı...

- Äy, Gaslimä apa, çäyläp kenä çıkkan idem läsä. Rahmät! Yu-uk, eçep tırmıym...

Üze şulay söylänä, ä üze östälgä tartıla, yasalgan çäyne üzenä taba şudırıp kiterä, eçä başlıy.

- Kıymagımnı da kabıp karagız inde!

- Yarar, Gaslimä apa, kiräkmi! Äle çäy artınnan tırgan gına idem, - dip söylänä

Mahirä, - rahmät! Alla, tämne bulgan kıymagıñ. Ni, min eçep tä tırmam digän idem dä inde...

- İsännärmesez!

Şäcärä kerep citkän ikän. “Kiräkle kişer yafragı!” dip uylap kuydı anıñ turında

Nurci, üze Mahiräneñ avızınnan kolagın almadı. Ul negrnıñ tös-kıyafäten tasvirlap betergän, separat kazanına üzeneñ söten kütärep sala da, hikäyäsen dävam itä:

- Kızım, minättem, urısçamı sıñ, ällä nigerçäme süläşäsez?.. ni di... öf-f! – marlya

östenä böterelüçe çebennärgä örä, - ülät kırgırları! Alla çeben küp bıyıl, damı?

Kabahatlar!

- I-ı, ı-ı, şınnan närsä di sıñ?

- Öf, fu zarazılar! “Süläşmibez poka, keleşep kenä tırabız” di. Keläü!

Bügen dä Mahiräneken berençe ayırtırga turı kilgängä eçe poşsa da, anı separat

äyländerä başlauga uk onıtkan Gaslimä ara-tirä “Kara sin,ä!”lären, Şäcäräneñ, yäş çaklarda Gamilne üzennän bizderä yazgan şul näzek Şäcäräneñ yakın utıruınnan yanbızı kıçıta başlagan Nurci “ı-ı şul, şılay”ların kıstırgalıy-kıstırgalıy söyläşep utırdılar. Söyläüçe kübräk haman şul Mahirä buldı, bilgele. Ul negrnı söyläp tuya almıy: anıñ çäçläre ferma bäräneneke kebek kıdrä ikän, estendä näçänniklärneke kebek fırt kastyum-çalbar di, galstugı da bar ikän. Sıyırçık ıyasın, ise-akılları kitep, yartı säğat buyı küzätkän imeş.

- Añnamıy da ikän ul bezdä sıyırçıklarga ıya yasau ğadäte bulgannı.

Nurcineñ başındagı ber kaşık bal kaygısı bötenläy onıtılıp kitte, kılt itep

Kändilärdä yomışı barlıgı isenä cöşte.

Kitte Kändilärgä.

Kändilär gomergä naçar yäşämädelär. Öy aldındagı bakçalarınnan uk kemnär ikänlege kürenep tora: Äziaulında bakçada çäçäk üsterü ğadäte yuk ide – şulardan çıktı; slivanı halık kayadır yırak Könyaklarda gına üsä dip belä ide häm älegä qadär berkemneñ dä başına anı üsterep karau turında uy kerep karamadı - ä alarda üsä,

cimeş birä; almagaç töbendä tösle timer çıbıklardan ürep yasalgan östäl häm urındıklar närsä öçen – Kändi Rafayı belän Minnifaga, üzlären çerkidän aşata-aşata bulsa da, keşe küz aldında şähärçä çäy eçär öçen. Öyläre zur. Kapkaları keşeçä genä tügel – baganalar urınına timer torbalar, alarnıñ başında Kreml manarası kebek oçlı baş, kızıl yoldızlar. Timer kapka, timer işek. Tegendäräk – timer garac.

Läkin tagın şul yakları bar Kändilärneñ – üzlären ällä kemgä sanamıylar. Gadilär.

Rafigı da şundıy, Minnifası da. Nurci alarga üz tugannarı kebek kerep yöri. Yış kerä. Tartınmıyça kerä.

“Kay arada utırıp ta elgergännär, niçek min kürmi kaldım ikän?” – dip uylap kuydı

Nurci, bakça räşätkäse aşa östäldäge kızıl käğazle buş şeşäne kerep üteşli. Çınlap ta, säyer. Niçek Mahirä işetep, işetep kenäme, kürep digen ölgergän negr kiyäve belän

Läysäriyäne Nurci sizmi kalgan? Annarı, şındıy zur habärne Minnifa nişläp anarga, iñ yakın ahiriyenä, ätmiçe tüzde ikän sıñ? Yuktır, ışamıydır anarga kızınıñ nigergä kiyäügä çıguı. Şınıñ eçen ällä ni şaunamıydır...

Timer kapkanıñ işek yagın tavışsız gına açuın da açtı Nurci, bargan uñayga inde kerep tä kitkän ide diyärlek, läkin kapkadan uza almadı, kapka yabunı onıttı, çönki... yort urtasında... tege ni... kap-kara... şaytan da ikän! Negr basıp tora ide. Tep-tere bit! Şını kür dä, imeş, iseñ kitmiçe genä basıp tırıp kara! Kattı da kaldı Nurci.

Nu, keşeme sıñ inde bu? Keşe kebek üze – ike ayaklı, ike kullı, avızı, bırını bar, küzläre üz urınında. Ber dä hayvanga ışamagan da kebek. Nu, barıber adäm zatı diyep tä ätergä ällä niçek.

Ap-ak sport kiyemennän kap-kara negr ap-ak diyärlek sarı çäçle Läysäriyäne ber kulı belän bilennän koçaklagan, ikençe kulına çalgı totkan. İkeseneñ dä küzläre abzar yagındagı maşinaga töbälgän.

Kapka açılgaç, karaşların Nurcigä bordılar. Nurci maşinaga karadı. Nişläp anda tekälgännär ikän disä - anda ikençe ber şundıy uk kara keşe kartoçkaga töşergeçen tegelärgä töbäp tora ikän.

- Ä-ho, Nurciyän äbika! – Läysäriyä, yögerep kilep, Nurcine eläkterep tä aldı, kulınnan österäp yort urtasına tarttı.

- Çu, kızım, ästäğafirulla! Tuktale, ni... Sin dä katkansıñ ikän... Änäñ üdäme sıñ?

Läysäriyä ık-mık kilde, änise turında “belmim” belän genä çiklände. Annarı negrlarga

Nurcineñ kem buluın añlata başladı:

- Mamkanıñ iñ yakın padruckısı bu!

“Minnifa yuk, ıznaç – negr belän ber ızbada utıramı sıñ, - dip uylandı Nurci. – Çıgıp kitkänder säbäp tabıp”...

Läysäriyä añlatkannı mögayın añlamasalar da, negrlar, karçıkka karap, “o, käy!” diyeştelär. Bälki, apa digän süzne belälärder dä...

- Kızım, nime sıñ... deresme? Şulmı? – dide karçık, ak formalı kara keşegä işaräläp.

Yuk ikän, anısı tegel, tegese, videokamir kütärep tıruçısı ikän. Şınısı ikän

Läysäriyäneñ bulaçak kiyäü zatı. Kamerasın da döres añladı karçık: dimäk, televizordan kürsätergä cıyınalar. Läysäriyäne koçaklap torganınıñ, kölä-kölä, ayak astında böterelep yörgän et balasın kütärep aluı häm şunnan üzeneñ biten yalatuın añlıy da almadı Nurci, añlata da almas. Anısı gına nästä, kıçık bırının pef-pef örgäläp üpkän irennäre belän Läysäriyäne übülären kürgäç, yä hıdam, dip sukrana-sukrana galoş eçenä kergän komnı kakkalagan bulıp, küzlären ayak astına töşermi buldıra almadı ul. Sıñ, kiyäü digäne kamir kütärep avız yırıp tırsın imeş, ä mınısı Läysäriyäne kepä-kendez... çapır-çupır nitsen inde!? Nihal sıñ bu?

Läysäriyä mäş kilä, tegelär belän dä, Nurci belän dä aralaşıp:

- Äy, serlar! Nästä karap kattıgız, kabartmalarıgıznı salındırıp? Teşeregez Nurciyän

äbine videoga, maymıllar! Nurciyän äbi, kil äle mındarak!

“Maymılları” tatarça läm-mim añlamasalar da, kuşkannı çamalıylar tösle – “apa, apa, o käy” diyeşä-diyeşä, avızların ber dä cällämiçä yırıp, Nurci karşına kilep basalar.

- Kızım, änäñ berär yarı çıgıp kitteme sıñ ällä?

- Ahırısı...

- Ätäñ skladtamı?

- Şındadır inde!

Tagı närsä sırarga sıñ, çurt? Yä närsä bulsa da sıraştırırga, yä äkerten genä çıgıp kitü yagın kararga kiräk. Bulmas mında bala-çaga şikelle maymıl biyetkänne karap tırıp...

- Änäñneñ käzäläre kiçä katkan ideme ikän, belmiseñme?

- Katkannar vrode, Nurciyän apa, tuçnı belmim.

- Yarar, atusäk, çıgim inde. Hazer ketü dabırga katya başlar, şınnan ezläp kararmın.

Käzäm katmiçı kalgan ide minem kiçägenäk.

İnde kapkaga borılıp, ber ayagı belän çıgıp ta kitkän diyärlek ide – arttan kıçkırdılar:

- Äy, apa!

Tagın ällä närsäder didelär - ällä et tele, ällä negr söyläme:

- Apa, folklor!

Kattı da kaldı Nurci şul kapkada tagı ber kat. “Apa” dip endäşüläre, hiçşiksez, aña bulır. Ä menä folklor digänenä Nurcineñ ni katnaşı bar? Şulay da borılıp karadı.

Tuktap kaldı.

Negr kiyäü, anıñ artınnan yögerep kilep, kuıp tottı.

- Apa, - di üze, sagız çäyni üze. – Folklor apa!

Nu, lıgırdap ta kürsätä bu äzmäver! Nindi Falklur apa bulsın ul siña?! Folklornı iske-moskı kiyengän marca karçıklarınıñ akırışıp-bakırışıp cırlap utıruları dip kenä belgän Nurci ürtälde bu süzlärdän. Äy, ürtälde dä inde! Äy, ğarlände! Äy, hurlandı!

Nästä dimäk keli ikän bu niger? Närsä, Nurcine kamirga teşäm diyep, avızın salıp, yırlap utırır diyep beläme ikän ällä bu tämug kisäve? Taptıñ marca! Taptıñ iserek çuvaş katınnarı kebek tamak yarıp akırıp utıruçını! Fu, gınah şımnıgı! Fu, pırdımsız!

- Kit äle, kit! Nindi falklur bulsın minnän?! Iştansız marca diyep beldegezme ällä mine?

Läysäriyä dä beraz añlaşmıyçarak torgan ide, annarı, nihayät, ul da kısıldı:

- Dconni, maturım, stop! O çem reç bara mında?

- Folklor, apa, - dip haman üzeneken takıldadı negr. Nurciga törtep kürsätte, kameraga işaräläde, kamerasın muyınına kıstırıp skripka uynagan häräkätlär yasadı. –

Apa yahış? O käy!

Anıñ izge niyäte añlaşuın barısına da añlaşıldı. Tik Läysäriyä Nurcigä karadı da,

ükengändäy avır sulap:

- Äy, Dconno, kakuy mında folklor? Nurciyän äbine skripkada uynıy belä diseñme ällä?

Nindi skripkä u nas? Otkuda? Avıl! Panimayış, de-rev-nya!

Oh, üpkälätte ul şul süzläre belän Nurciyä äbisen, nu, üpkälätte! Belsä ide ikän!

Avıl, imeş! Deryaune, imeş! Betennäy beterep ırgıttı.

- Nik äle sin mine Dcunni kiyäügä betennäy yamannap ırgıttıñ? – dide ul, üpkäle yarsu belän Läysäriyäneñ ber ğayepsez bala küzlärenä karap.

Üzeneñ, garmunda ber uni başlasa, beten marcalarıñnı uzdıraçagın, bik belgeñ keläsä, zamanında avılda iñ ısta garmunçı bulganın da äytmi kalmadı. Garmun bulsamı, garmun bulsa, hazer ük unyap ta kürsätä ul sineñ malaylarıña.

- Yarar, açulanma inde, Nurciyän äbi! Üzemçä sine yaklama gına kelägän idem... Mäle, çänäp yererseñ rähatlänep, - dide dä Nurcineñ kesäsenä ber uç tutırıp sagız salıp kuydı. Annarı afrikannarga borıldı da añlatırga kereşte. - Äy, misterlar! Nurciyän

äbi skripkada tegel, garmunda unim di. Anısı mına bılayrak unyala anıñ, mına bılayırak...

Garmun uynagança häräkätlär yasap suzıldı, küzlären yomdı, çırayın moñlandırdı. Uñga suzıldı, sulga çaykaldı. “Lya-lya-la-a!” dip ıñgıraştı. Şul qadär tırışıp añlatkannı da añlamassıñ...

- O, yıs, yıs! – diyeşte negrlar. Añladılar. Yılmaeştılar. “Vo!” digändäy barmakları belän üzlärençä kanäğatlek bilgese kürsättelär. Şunnan soñ Dconninıñ dustı öygä kerep kitte häm - ällä kayçan çamalap kuyganmıni! – garmun kütärep kilep tä çıktı.

Plan-fälän tözep, stsenariy-mazar yazıp mätäşmädelär, tiz genä maşinaga Nurcine, çalgını, garmunnı, Läysäriyäne tıktılar. Üzläre algı urınnarga kerep urnaştılar.

Şuña ise-akılı kitep bardı Nurcineñ: maymılga ışagan şul afrikannar da maşina yeretä belä! Iznaç, ukımışlı kahärlär! Mına maymıl kavımı digen sin alarnı! Mına kelep yere şılardan! Kaya baralar? Närsägä? Ozakkamı? Bolar turında uylanılmıy. “İnamarka”ga utırıp, avıl buylap köpä-köndez uzu gorurlıgı gına kaldı başta. Äle sovet maşinalarına da gomerendä sanaulı gına utırıp yörgäne bar Nurcineñ. Ä mında... mına mında çıp-çın Afrika maşinası! Nu, Minnifa, zerä yaratmıysıñ sin afrikan kiyäveñne!

Yahşı malaylar bit bılar!

Urmanga barıp kerdelär. Koyaş inde şaktıy kütärelep ölgerde. Kön kızdırırga ohşagan ide. Berençe alanda uk tuktap, peçängä yaraksızlıktan çabılmıyça kalgan romaşkalar

östenä sibeleştelär. Açık cirdä inde nık kızdıra başlagan, ämma külägädä irtänge saflık çirämgä äle señep betmägän vakıtı ide bu könneñ. Yap-yaktı alannan kayınnar arasındagı dımlı külägä rähätter kebek bulıp kürenä. Ülän sabaklarınıñ kuyı yafraklar astındagı iñ töbendä genä çık yüeşe sizelä. Çikertkälär äle sikereşmi, läkin kübäläklär inde kütärelgän.

Negrlarnı ber-bersennän külmäk-kiyemnärenä karap kına ayıra Nurci. Ä bolay ikese dä gel ber tösle. Ak futbolkalası – Cunni, yäşel külmäklese – Fidil.

Dconni urmanda kameranı kütärep yörmäde, dustına tapşırdı. Ä üze recisserlık rolen aldı. Anıñ “o käy”, “o yıs”larına iyälänä başlagan Nurci ul kuşkannarnı karusız ütäp bardı: çalgı belän kiyerelep-suzılıp peçän (uf, yähännäm kisäüläre, taptılar peçän!

Romaşka da peçän buldı di inde sezgä!) çaptı, ber rät çıkkaç, timer çiläk töbennän kütärep su eçte, çalgı kayradı, kesäsennän çıgarıp “Dirol” çäynäde. Başında – dürt poçmagın taratıp bäylängän ak yaulık, östendä - doyarka halatı, ayaklarda – başmak.

Ädä, teşersännär sana! Keñelläre bulsın!

- Läysäriyä, üzläre kay yaknıkılar sıñ? – dip soragan buldı Nurci. Negrlar yäşägän küp töbäkne belämeni! Äyterseñ, Limpopo buyındagı yäisä Saharadagı berär avılda Nurcineñ tugan tiyeşle harendäşläre bar da, şul tirädän tegelme ikän dip kızıksınuı.

- Afrikıdan tegel alar, äbi. Kubanı işetkäneñ barmı? Mına şınnan inde bılar.

Añnadı Nurci, şını da añnamaska, ällä ul sarıkmı? Mına keñelläre bulsın äle! Kubada da tatar karçıgınıñ peçän çaba belüen, kürsennär – bez teşep kalgan halık tegel läsä! “Hayvannar denyası”nda üzlären karıybız bit, bezne dä karasınnar!

Öç rät çıgarttılar. Uyın tegel siña! Romaşka gına dimässeñ – agaç tesle katı bit anıñ sabagı.

- Bulgandır inde, Dconni!

Ällä añladı tegese, ällä karçıknı cälläde.

- O käy, apa!

Karçıknıñ çalgı seltängänen bertuktausız videoga töşerep torgan Fidil, kamerasın işekläre şır açık maşina utırgıçına ırgıttı da tämäkesen kabızdı. Äy, uftandı inde,

äy, kürsätte ni däräcädä arganın! Äy, cälläde anı Nurci. Arımassıñ mında, şul banduranı kütärep yerep kara äle! Ul bit siña çalgı seltänü genä tegelder! Tatar karçıgın belep tırsınnar: balta tıtıp bula buramasa da, çalgı belän peçän çabu anıñ eçen – ber tekerep birü.

Ä recisser, tamaşanı dävam itü yözennän, Nurcigä garmun kiterep tottırdı. Uylagan ğamälen başkaram digändä buldıra üze – mäş kilep çabıp yöri. Berkemne tik utırtmıy.

Pır tuzdıra. Cunnineñ şul yagı karçıkka ayıruça oşadı. Maladis! Üzebez kebek! Tatar kanı bardır bu bändädä...

Maşina külägäse yagına çirämgä zur keläm kebek ber närsä cäydelär. Tanıdı Nurci:

Minnifanıñ divanga yaba torgan import yapması bu! Läysäriyä belän Cunni şärä kız räseme töşerelgän sumkadan aşamlıklar buşattılar. Kinät bik möhim äyber isenä töşkändäy,

Dconni kıçkırıp cibärde:

- O! Viski!

Läysäriyä anı bülderde:

- Hvatittır inde, maymıllar! Ber şişanıñ başına gittegez bit inde!

Ul şişanıñ başına kayçan gitülären kürmi kalsa da, añladı Nurci: viski bu kinoda katnaşırga tiyeş tegel. Tatar karçıgı yanında andıy eçemnek bulırga tiyeş tegel! Şınıñ eçen:

- Läysäriyä, çıgarttırma, kızım, anısın! Yaramıy!

Şul arada Fidil kamerası belän kilep çıktı. Nurci tiräsendä ber äylänep çıktı, tke

äylände... Nurci, garmunda uynap, küzätep tordı: betennäy belmilär tegel ikän, urısça äzeräk bıtıldıdar bugay.

- Galava... ramaşka! – dip Cunni berniçä romaşka özep aldı da Läysäriyäneñ başına çäçäklärne salıp, añlatırga tırıştı.

Anıñ kılanışların, işarälären häzer Nurci bötenläy yahşı añlıy başladı. Ä Läysäriyäne

äytergä dä yuk, Kubada tuıp, gomer buyı şul negrlar arasında yäşägänmeni – ber karauda añnıy.

- Mister maymıl, min bit ne umeyu, - di ul. – Bezdä, tatarlarda, andıy traditsiyä vapçe yuk! Minätäm, yuk takuy tradişen, añnıysıñmı, maymıl kavımı?

Añlasa da añlar ikän keşe keşene! Recisser Dconni, çäçäklären Läysäriyäneñ başınnan aldı da, Nurcigä suzdı. Buldıra Nurci anısın da, buldıra. Tradişen-mişen yuk diyep tırmıy. Ürep birä ul sezgä täkıyane hazer!

Garmunnı Läysäriyägä tottırdı, tiz genä çäçäklär özde dä, kelämneñ ber poçmagına çügäläp, ürergz totındı. Üzenä dä ürde, Läysäriyägä dä. Mölderäp karap torgannarı

öçen tegelärgä dä ürep birde. Kidelär.

Kinoga töşerüneñ ikençe seriyäse başlandı. Çäçäkle alan. Maşina külägäse. Peçän çabıp beraz gına argan tatar karçıgı garmunda uynap utıra imeş. “Zäñgär külmägen” cırlıy.

Belgän urınnarında Läysäriyä aña kuşıla.

Küptän garmun totkanı yuk ikän bit Nurcineñ, bik küptän. Sıñgı tapkır kçyan unyaldı ikän? Elgäre unyala ide bit. Annarı niçekter sirägäyä başlagan. Sizelmi dä ikän vakıt uzganı. Kart keşegä kileşmi dä kebek bula aşlıy ikän şul. Ä-ä, Mäslimäne pinsıga ızatkanda ber unyaldı tegelme sıñ bıltır? Şılay şul! İ. Gımer digen...

- Yahış, apa, yahış, folklor! O käy!

Äy-y, yannı kinap tırmasana, tämug karaçkısı! Yahşı unyaganın Nurciyän apañ üze dä belä, sinnän başka da. Cunniye anıñ hatle ük tegel, nu Fidile bigeräk inde kilbätsez, yämsez!

- Gel iskelär dä iskelär! Nurciyän äbi, davay, berär yañını unyale!

- Närsä unim sıñ, kızım?

“Mäk çäçägen” uynadılar. Tegelärgä bik oşadı. Nurci “Şomırt çäçk atkan tugayda”nı täqdim itep karagan ide – anısı Läysäriyä öçen kara urman bulıp çıktı.

- Nu, alaysa, ädä, “Cidegän çiş...

Äytep beterä almadı. İsenä töşte. Äy alla1 “Cidegän çişmä”ne ülep yaratuçı gamile iskä töşte. Gamil! Ya, hıdaynıñ rahmäte! Ya allam! Kara inde, ä! Närsä buldı inde sıñ bu?

Garmun kelämgä oçtı. Täkıya baştan töşte.

- Närsä buldı Nurciyän äbi?

- Katim inde min, kızım.

- Nik, Nurciyän äbi? Äle kasseta tulmadı bit. Tagın ber yartı säğatlek urın bar bit...

- Yuk inde, buldı, babañ ketä. Üze genä nitälmi bit... çäyli almıy.

- hazer inde, bergä kater idek äle. Äz genä anyagınak urmannı teşerep alsınnar da...

Atu bit, alar urman kürgän bändälär tegel.

Nurcineñ başına suksa suga şul inde, bäpkäm, tuktatıp bulmıy anı. Hazer mına! Ketep utıra di ul siña tagı yartı säğat! I-hı! Ket! Anda kartı çäy eçergä bal ketsen, ä sin mında kartlık keneñdä... avız kütärep... yırldap utır inde! Iyalmıyçı! Nu, tile!

Vat tile!

***

Gamilne tormış babay kötärgä öyrätkän üze. Kötä belä ul: ber-ike genä minutka çıgıp kitkän Nurcineñ unbiş-egerme minutsız kaytıp kermäsen belä ul, şuña kürä caylap utıra, mendären arkasına yakınrak tartıp kiterä, başın şuña teri, küzlär yomıla... bu yulı da, karçık çıgıp kitügä, samavırnıñ caylı gına cırlagan tavışı hutına rähätlekkä çumdı. Hävakıttagıça arka mendärgä terälde, ayaklar kütärep karavatka salındı.Öy tınıç. Almagaç botaklarınıñ açık täräzgä ürelep torgan yafrakları talgın

cildä şıbırdaşa. Kayadır yakında gına täräz töbendä çebeşlären çakırıp tavık kıtkıldıy. Stenada säğat tekeldi: tek-tük... tek-tük... niçä yıl şılay tekeldi inde ul?! Tek tä tük... tek tä tük... gımer buyı tekeldi şul, gımer buyı... Gamil haman tuktıy almıy. Traktorı säğat kebek eşläp tora. Haman şul traktor bit inde üze...

Tik nigäder tuktarga uylamıy da. Gamil bar köçenä tormozga basa, traktor tıñlarga gına kelämi. Bu – Afrika!

Ä?! Närsä?! Bu – Afrika? Tfu, nindi Afrika mında... traktor belän?

Yuk, çınnan da, Afrika ikän bit! Nigerlär çaba mında taban. Alar artınnan maymıllar çaba. Gamilneñ bar köçenä yögeräse, alardan kaçası kilä. Alar barısı da şarık-şorık kölälär. Maymıllar kıçkırıp sügenä. Kullarında foto tartmaları.

Tukta, närsä kiräk sıñ bılarga? Nik kualar Gamilne?

Gamilneñ kıçkırıp sorıysı kilä: “Närsä kiräk sezgä, mälgunnär? Ni çurtıma kinaga teşeräsez mine?” Tik avız gına açılmıy menä. Tavışı hätta pışıldap kına bulsa da çıkmıy bit içmasam. Nik teşerälär alar, ä?! Gamil tavış çıgarmakçı bulıp köçänä: nu inde, nu! Tavış çıksa, bälki uyanılır da ide kebek... Läkin yuk inde, yuk! Ni yıgırıp bulmıy, ni kıtskırıp tavış tsıkmıy. Ä tegelär haman kualar da kualar. Sizä kart, toya: ayaklar bar... mına gınak alar... mında... tik selkenmilär. Çabırga kiräk, kaçarga.bu tämuk karatskılarınnan, ä ayaklar tıñnamıy. Traktor da bar, läkin gaz rıçagına küpme genä basma – kuzgalmıy. ä bit çaba-çaba oçıp kitkälägän çaklar yış bula ide elgäre.

Gusenitsa älänep tıra, traktor barmıy.

Öf!.. öf... bu çebene kayan kilep eläkkän inde Afrikaga. Mında...

Gamil, bitenä kungan çebengä kiterep suktı da, yokı aralaş uylanu halätennän uyanıp kitte. Fu-uf! İzeräp kitelgän ikän... Vat bit, ä?! Nurci yuk bugay äle... Biş minut

ütmägänder, küräseñ... Yarar, kater äle, kater. Gaslimädä bal bardır.

Gamil tagın izeri. Tagın oyıp kitä. Başında kaygı-mäşäqate yuk. Berkem mişäyt itmi – uylan da uylan. Rähat bit. Tınıts. Tek tä tük... tek tä tük...

Gamil çaba... Döresräge, yögermäkçe bulıp köçänä, azaplana, talpına. Läkin urınnan kuzgala almıy. Häm kinän... Nurcigä äylänep kuya. Hiç añlıy almıy - ällä bara ul kayadır, ällä kaytıp kilä. Üzeneñ kart Gamil ikänen belä, sizä, ä üzenä kayandır östän karıy da – Nurci itep kürä. Aptırap betä... Citmäsä, kayadır aşıga üze... aşıga...

Ällä bara, ällä kayta...

***

- Kayan şılay aşık-pışık katep kiläseñ, Nurciyän astay? Ällä uromannan tsıktıñ inde? – dip Nurcineñ yulın kiste Yugaroçtagı berençe yort kapka töbendä Däüläş Mörşiye.

Yugalıp kalmadı Nurci.

- Urtantsı käzäm buaz, - dide ul. – Vakıtı gitkän bulırga tiyeş. Şını kararga ketüne ezläp kergän idem.

Negrlar belän teatr uynap yörgänen äytäme soñ inde?! Allam saklasın! Beten denyaga çıgarır bu. Adäm ıstıramı yasar, hurlıkka kaldırır...

- Ketülär bayuk dabırga kattı inde...

- I-ı şul, katep kittelär inde... Kürdem käzämne, bärännämägän äle. Begengä tüzergä ışagan...

İnde Mörşilär turısınnan uzıp ta kitelgäye ide, läkin bu mörtättän şılay gına kıtılıp bulamıni sıñ?!

- Käzä ezlärgä dä üzeñ nigerlär belän genä yeriseñ, ä?! – dip kölde Mörşi. – Kürdem inde, kürdem. Sine dä kamirga teşerergä elgergännärder. Şınarga kergänsezder urmanına da...

Nu, bu Mörşine! Kay arada kürep kalgan da, kayan falklur turında belep algan digen sin anı?!

- Sin nästä, Merşidä? Nime ällä...

- Yuk, Nurciyän astay, ni tegel...

- Min siña falklur unyap yerergä ıştansız marca diyep beldeñme ällä?..

- Yarar inde, yarar! Bılay gına ätäm. Ürtäp tegel bit. Tenä kitsen katep kına kergän idelär, min dä alarga kerep eläktem. İ srazı, “falklur” diyeşä-diyeşä, minem tsäy etskänne dä teşerep aldılar, annarı iyärep miña kerdelär...

Nurci tämam yıragaygançı söylänep kaldı Mörşidä:

- Äy, rähatländelär kino teşerep... May da yazdım gebedä, mayların, äväläp, kizläü suına da saldım, äränen bañkılarga tutırdım. Annarı şılarnı bazga teşergänemne yazdırdılar. Şınnansıñ ber-ike yır yırlattılar äle üzemnän. Biyegändäy dä itendem...

Uram başınnan avılga traktor kerep bara ide. Artına zur ber agaç takkan. Agaç üzeneñ ilämsez zur botakları belän yulnıñ böten tuzanın kuptarıp söyrälep bara.

- Ästäğafirulla, - dide Nurci üz aldına. – Agats esteräp yerergä ineş artı yulı betkänme...

Nihayät, ul traktornı da tanıp aldı. Çü, bu bit Gamil eşlägän trak... Ä ul anda bal ketep utıra, meskenkäyem. Ay alla, baş betennäy tuzgan ikän...

Traktor onıtıldı. Avılnı tuzanga kümep österälep bargan tal onıtıldı. Niger malayları onıtıldı. Gamil genä kaldı başta. Ketä-ketä, meskenem, ket bulıp betkänder inde. Yugaltkandır inde. Äy, tuzınadır inde... Äy sügenäder...çäye suınıp betkänder...

Kakuy mında ber çaşkı çäy, samavırı kanyap betkänder inde! İrtängesen etsmägän kileş abitnı ketep utıradır.

- Täübä ästäğafirulla! Kara inde bu zihenne! – dip üzaldına mıgırdana-mıgırdana, koymalar, albakçalar buylap Tübänoçka oçtı gına Nurci.

***

Şıgırdap, kapka açıldı. Gamil kart, ber dä yoklap kitmägändäy, bernindi añlayışsız töşlär kürmägändäy, torıp utırdı. Küzlär açık. Nurcihandır! Ä işek nikter şıgırdıy başlagan. Kararga kiräk, maylargadır şät...

Nurcineñ kulında kasä belän bal. Anı östälgä kuydı.

- Sin dim! Yugatmadıñmı?

- Hi, karçık, katep ta gitteñmeni?! Kızlardan ber dä kalışmisıñ, minätäm. Ber dä kalışkıñ kelämi, tsaptırıp kına yeriseñ, ä?!

- I-ı şul, kart! I-ı şul, şılay...

1993 yıl

Click or select a word or words to search the definition