Barmı Rişvätkä Däva?...

(satirik komediyä)
Katnaşalar:

Garipov Säyfi Mingalim ulı— himiyä ukıtuçısı
Rufiyä— Säyfineñ hatını, kultura sarayında kitaphanäçe bulıp eşli
Äbüzär Şaktıyın —rayon gäciteneñ möhärrire
Ähmädiyen Foat Abzaloviç— rayonnıñ administratsiyä başlıgı
Gölçirä— rayonnıñ in çibär kızı, miss-rayon, Ähmädiyevnın sekretare
Mutiyeva Nuriyä Şämsiyevna— RONO (rayonnıñ mäğarif bülege) citäkçese
Hannanov Vil Niloviç — prokuror Bakeev Vädüt Yunusoviç— baş vraç
Musin Möhtär Ähätoviç— voyınkom
Kazan keşese Mäskäü keşese
Kurer
Pocarnik
Ak halatlı keşe
Rayon çinovnikları
Korrespondent kız, televideniyegä töşerü gruppası
Snayper h. b., h. b.
Vakıyga Tatarstannıñ ber rayonında bara.

Rayon hakimiyäte başlıgınıñ kabinetı. Ähmädiyev östälendäge gäcitne kat-kat ukıp karıy.

Ähmädiyev (kıçkıra). Gölçirä! Gölçirä kerä.

Gölçirä. Tıñlıym, Foat Abza-loviç!

Ähmädiyev. Sin rayon gäciteneñ baş möhärriren çakırdıñmı?

Gölçirä. Äbüzär Şaktıyıvnımı? Çakırdım. Sez äytü belän ük.

Ähmädiyev. Nişläp kilmi soñ inde ul? Bar, tagın şaltırat, häzer ük kilsen.

Gölçirä. Yarar, Foat Abzaloviç.

Gölçirä çıgıp kitä.

Ähmädiyev (telefon knopkasına basa). Allo! Nuriyä Şämsiyevna! İsän-närmesez. Bügenge rayon gäciten ukıdıgızmı? Citeşä almadıgızmı äle? Sez, RONO citäkçese, barısınnan da aldanrak ukırga tiyeş gäcitlärne. Miña kilep kitegez. Kötäm.

(İkençe knopkaga basa.) Allo! Rayonnıñ baş tabibı Bakeev nihällärdä? Rayon gäciten ukıysıñmı, yukmı? Vakıt yukmı? Alay ikän. Miña kilep kitärgä vakıt tabarsıñmı? Yarıy, kötäm.

(Öçençe knopkaga basa.) Allo! Zdra-viyä celayu, tovariş voyınkom Musin! Sin gäcit ukımıysın inde. Hatınıñ ukıy?.. Hatınıñ ukıgan belän genä dönyadan artta kalmagayıñ. Mina kilep kitalmassıñ mikän. Häzer ük.

(Dürtençe knopkaga basa.) Allo! Prokuror Hannanov äfände, isänmesez. Sez bügen rayon gäciten ukıdıgızmı? Niçek inde yuk?! Rayonnıñ prokurorı iñ berençelärdän bulıp ukırga tiyeş tügelmeni ul gäcitne? Niçek inde ukırlık gäcit tügel?! Menä bügenge san ukırlık. Miña kilep kitegez äle, yäme. Kötäm.

Äbüzär Şaktıyıv kerä.

Äbüzär (kıyusız gına). İsänmesez!

Ähmädiyev. İsänme. Kil, utır.

(Äbüzär Ähmädiyevtan küzen almıyça äkren genä urındıkka kilep utıra.) Sin, Äbüzär, «Barmı rişvätkä däva?..» digän mäqaläñne çıgarır aldınnan berär akıllı keşe belän kiñäşteñme?

Äbüzär (kaltıravıklı tavış belän). Yuk... Sensatsiyä bit...

Ähmädiyev (kırıs). Sensatsiyä bulgaç, bigräk tä, minem röhsättän başka monı çıgarırga yaramıy ide. Rayon başlıgı bularak, rayondagı sensatsiyälärne iñ berençe näübättä min belergä tiyeş! Halık tügel! (Gäcitne kulına ala.) Himiyä ukıtuçısı korruptsiyägä karşı daru uylap çıgarganmı?

Äbüzär. Äye. Ber tabletkanı kapkaç, yartı säğattän soñ keşedä vzyatka alu teläge yukka çıga ikän.

Ähmädiyev. Kem ul, nindi ukıtuçı ul?

Äbüzär. Garipov Säyfi Mingalim ulı. Himiyä ukıtuçısı. Redaktsiyägä üze şaltırattı.

Ähmädiyev. Bälki, ul şarlatandır. Kem, kayda häm niçek tikşergän soñ ul çıgargan preparatnı?

Äbüzär. Vannasın rätlärgä kilgän santehnik su eçäse kilä digäç, ul anıñ suına şul darunı salgan. Eşen tämamlagaç, santehnik tiyeşle hakın gına algan, östämä akça da, arakı da soramagan. Üzeneñ hatınına da eçertkän, hatını häzer akça daulamıy ikän. Kıskası, näfesne kaytara torgan daru uylap tapkan ul himik.

Ähmädiyev (tagın gäcitkä küz sala, ukıy). «Rayonıbızda rişvätçelek hökem sörä... Ämma tizdän vzyatka alular betäçäk, korruptsiyäneñ tamırı korıyaçak», digänseñ. (Başın kalkıta, usal itep Äbüzärgä karap tora.) Töteneñ bik yugarı kütärelä tügelme?!

Äbüzär (mañgayındagı tirne pin-cäk ciñe belän sörtep ala). Üzegez bit korruptsiyägä karşı köräş turında gel söylisez.

Ähmädiyev. Anı başkaçarak ta yazıp bula ide. Bezneñ rayon korruptsiyägä batkan digän fiker alga sörelä tügelme?

Äbüzär. Min, kiresençä, bezneñ rayon iñ berençe bulıp rişvätçelekkä karşı daru uylap taptı dip maktanırga telädem.

Ähmädiyev. Adresı nindi ul himiknıñ?

Şaktıyıv. Mendeleev uramı, 14nçe yort.

Ähmädiyev (yazıp ala). Mendeleev uramı, 14nçe yort. Garipov...

Şaktıyıv. Säyfi Mingalim ulı.

Ähmädiyev (yaza). Säyfi Mingalim ulı.

Mutiyeva kerä.

Nuriyä (avızın yırıp yılmaya). İsänmesez!

Ähmädiyev. Uzıgız äydä, Nuriyä Şämsiyevna. Sin, Şaktıyıv, bar, üzendä bul. Redaktsiyäñnän berkaya çıkma, kiçekmästän bu mäqalägä oproverceniye yazarga turı kiler, mögayın.

Äbüzär vak-vak adımnar belän atlap çıgıp kitä.

Ähmädiyev. Ber mäqalä çıkkan gäcittä. (Östäldäge gäcitkä törtep kürsätä.)

Mutiyeva (yözennän yılmayu yugala). Min anı sez şaltıratu belän ük ukıp çıktım.

Ähmädiyev. Yä, alaysa tizräk fikereñne äyt.

Mutiyeva. Min ni dip äytergä dä belmim. (Üpkäle tavış belän.) Bu mäqalä arkasında mine çakıruıgız säyer. RONOnı häm mine töp rişvätçelär dip sanagan şikelle kilep çıga.

Ähmädiyev (torıp kabinetı buylap atlıy). Garipov Säyfi Mingalim ulı, himiyä ukıtuçısı, sezneñ sistema keşese. Ul çınlap ta şundıy daru uylap çıgara aldı mikän?

Mutiyeva. Şähsän üzem min moña ışanmıym. Andıy naçar ukıtuçı zur açışlar yasarga sälätle tügel dip sanıym.

Ähmädiyev. Niçek sez, RONO citäkçese, üzegezneñ ukıtuçıgız hakında naçar ukıtuçı digän fikerdä? Sezdä naçar pedagoglar barmıni?

Mutiyeva. Ul inde bezneke tügel. Bez anı mäktäptän kuıp çıgardık.

Ähmädiyev. Ul mäktäptä eşlämimeni?

Mutiyeva. Yuk. Direktor belän

tınışa almadı. Gel konflikt ta konflikt. Barısı da ğayeple, ul gına çista, ul gına ğadel...

Ähmädiyev. Ul bit inde preparatın kullanıp karagan, näticäläre dä bar di.

Mutiyeva (pauzadan son). Äy, belmim inde...

Ähmädiyev (Mutiyeva karşısına kilep). Bälki, anı mäktäptän kuarga aşıkkansızdır, bälki, kaldırırga kiräk bulgandır?

Mutiyeva. Direktor belän daimi räveştä talaşuçı ukıtuçını niçek mäktäptä kaldırasıñ inde...

Ähmädiyev. RONO sistemasındagı keşe bit ul barıber. Mäktäptän kuılsa da, sezneñ keşe ul. Himiyä ukıtuçısı näfesne korıta torgan daru yasagan! Niçek uylıysıñ, bez niçek kabul itärgä tiyeş bu vakıyganı?

Mutiyeva. Anıñ üze belän söyläşmädegezme äle?

Ähmädiyev. Yuk.

Mutiyeva. Üze belän söyläşergä kiräk. Nindi daru ikänen, sostavın tikşertü zarur. Çınmı-yukmı—açıklau mäslihät. Çınlap ta andıy preparat yasalsa, ul darunı kayda, niçek, kemgä eçertergä...

Ähmädiyev (urınına barıp utıra). Ansı inde alga taba häl iteler. Yarıy, Nuriyä Şämsiyevna, elemtädä torıyk, tiz arada tagın kiräk bulırsız, mögayın.

Mutiyeva çırayın yasalma yılmayu belän «bizäp» çıgıp kitä.

Ähmädiyev (kıçkıra). Gölçirä! Gölçirä kerä.

Gölçirä. Tıñlıym, Foat Abza-loviç.

Ähmädiyev. Sroçno minem maşinanı Mendeleev uramı, 14nçe yortka cibär. Garipov Säyfi Mingalimoviç-nı rayonnıñ hakimiyät başlıgı kötep utıra dip äytegez.

Göl çi r ä. Añladım.

Gölçirä çıgıp kitä. Bakeev kerä.

Bakeev (yakın tuganına endäşkändäy cılı tavış belän). İsänmesez, Foat Abzaloviç.

Ähmädiyev. Sälam. Utır, Vädüt Yunusoviç, utır. Sälamätlek niçek?

Bakeev (östäl yanındagı urındıkka utıra). Yarıysı bolay. (Karañgılanıp.) Bil genä beraz borçıp tora.

Ähmädiyev (korıgına). Min siña, rayonnıñ baş vraçına, rayon halkınıñ sälamätlege niçek digän mäğnädä sorau birdem.

Bakeev (şat tavış belän). Halıknıñ sälamätlege anıñ berkayçan da naçar bulmadı, Foat Abzaloviç. Halık ul çıdam.

Ähmädiyev. Yarar. Bu temaga başka vakıtta söyläşerbez. Vädüt Yunusoviç, bügenge rayon gäcitendä ber mäqalä çıktı.

Bakeev. Sez şaltıratkaç, şunduk ukıp çıktım, Foat Abzaloviç.

Ähmädiyev. Niçek täesir itte?

Bakeev (ütä citdi kıyafät belän). Aptıraşta kaldım. Annarı sez mina şaltıratıp çakırgaç, bötenläy käyefem kırıldı. Korruptsiyä meditsinada gınamıni?

Ähmädiyev (grafinnan su salıp eçä). Miña kiñäş kiräk. Garipov Säyfi Mingalim ulı isemle himiyä ukıtuçısınıñ psihoterapevtka, nevropatologka möräcäğat itkäne yukmı, häterlämiseñme?

Bakeev (beravık uylanıp utırgannan soñ). Ul keşeneñ baş belän möräcäğat itkäne yuk... älegä. Ul darunı, kiçekmästän, añardan ürnäk öçen ber-ikene alırga kiräk.

Ähmädiyev. Min anıñ belän üzem oçraşaçakmın. Sin äzer tor—anı bälki berär sanatoriyga cibärergä kiräkter, yä psihik çalışlıgı turında spravka kiräk bulır.

Bakeev (şöbhäle tavış belän). Anı rayonnan berkaya da çıgarmaska kiräk, menä şul minem berençe kiñäşem.

Ähmädiyev. Min dä şulay uylıym. Rossiyädä korruptsiyäne ciñgän berdänber rayon bulsak—tarihka kerep kalaçakbız. Barlık çinovniklarıbızga şul darunı kaptırabız da...

Bakeev (kisken). Min üzemneñ vraçlarıma andıy daru kaptıruga karşı. Çönki alar şul daru täesireñdä patsiyentlardan vak-töyäk vzyatka almıy başlasalar, hezmät hakına gına yäşi almayaçaklar.

Ähmädiyev (barmak yanap). Ä-ä-ä, dimäk, sin baş vraç bularak, bülnistäge rişvätçelekkä karşı tügel?

Bakeev. Dönyaga min ayık akıl belän karıym. Bez ul darunı aşap hezmät hakına gına yäşi alırbızmı soñ?

Ähmädiyev. Neçkäleklären soñrak uylarbız. Elemtädä torıyk, Vädüt Yunusoviç.

Bakeev. Ul darunı kulga totıp, tikşerep, analiz yasap kararga kiräk.

Ähmädiyev. Tikşererbez, tikşererbez.

Bakeev borçulı kıyafät belän çıgıp kitä. Musin kerä.

Mu sin (şat küñelle). Zdraviyä celayu!

Ähmädiyev. İsänmesez, iptäş polkovnik. Utırıgız.

Musin (kilep urındıkka utıra). Sez şaltıratkaç min mäqaläne ukıp çıktım.

Ähmädiyev. Fikeregez nindi?

Musin (ber dä ise kitmiçä). Min, voyınkom, pri çem moñda? Mine çakıruıgız añlaşılmıy. Vzyatkanı voyınkomatta gına alalarmıni!

Ähmädiyev. MöhtärÄhätoviç,min sezne genä tügel, küp keşene çakırdım. Sezneñ bik kiräk bulıp çıguıgız bar. Rişvätçelekkä karşı köräşergä kiräk, barıber şunsız bulmıy.

Musin. Anı monda gına köräşep... İl bik zur bit. Mäqalädä ul himiknıñ ber ulı bar dip yazılgan. Häzerge vakıtta ul armiyädä hezmät itä—Uralskiy voyınnıy okrugta. Malayıñnı armiyägä alabız dip kurkıtıp bulmıy iñde anı. (Uyga kala.)

Ähmädiyev. Ul himiknı älegä rayon üzägennän berkaya da çıgarırga yaramıy. Voyınkomattan anıñ üzenä povestka cibärep, ike ay berkaya kitmiçä öydä genä bulırga kuşarga mömkinme?

Musin. Älbättä,mömkin.Çakırtam da, perepodgotovkaga cibäräçäkbez, ber ay eçendä berkaya da kitmä, dip boyıram.

Ähmädiyev. Bu vakıtlıça, anıñ daruın tikşergänçe, üzeneñ maksatların belgänçegä qadär.

Musin. Añlıym inde, añlıym.

Ähmädiyev. Bu arada üzegezdä bulasızmı?

Musin. Alay tegendä-monda barasım yuk bugay.

Ähmädiyev. Elemtädä torıyk. Musin. Yarıy.

Musin çıgıp kitä. Hannanov kerä.

Hannanov (taşçıraylı, bernindi his sizelmi). Rayonnıñ prokurorı nik kiräk buldı?

Ähmädiyev. Utır äle, Vil Nilo-viç. Menä bu mäqaläne ukıp çık äle tiz genä. (Gäcitne suza.)

Hannanov. Min anı sez şaltıratkannan soñ aldım da monda kilgändä maşinada ukıdım.

Ähmädiyev (sagayıp). Oşadımı soñ mäqalä?

Hannanov (salkın tavış belän). Mäqalädä bernindi kriminal da kürenmi. Mine çakıruıgıznı añlamıym. Miña häm prokuratura hezmätkärlärenä aşatmakçı bulasızmı ällä ul darunı?

Ähmädiyev (aptırabrak). Sineñ şayaruıñmı bu?..

Hannanov. Min şayarmıym. Hokuk saklau organnarın, prokuraturalarnı sügü, rişvätlektä ğayepläü modada bit häzer.

Ähmädiyev. Min sine kiñäşläşergä çakırdım. Minem üzemne nık kurkıttı äle bu mäqalä.

Hannanov (küzlären çeläytep). Nişläp ikän?

Ähmädiyev (östäldä yatkan kaptan sigaret alıp kaba, kesäsennän zacigalka alıp kabıza, sigaretın tirän itep suıra). Başımda uylar öyere kaynıy, bolay süz belän genä dä añlatırlık tügel. Ul himiknı küzätü astına alırga kiräk. Povestka belän sledovatelğä çakırt, säbäben şul mäqalägä bäyläsäñ dä yarıy. Siña häzer çinovniklar bik açulı, po-kuşeniye bulmagayı dip kurkıt. Militsiyä näçälnige belän söyläş tä, saklarga digän bulıp ber-ike sercantnı anıñ yortı yanına decurga kuyarga kiräk.

Hannanov. Anladım, Foat Abza-loviç. Zakonsız räveştä daru yasaganı öçen anı cavapka tartıyk. Daruların konfiskovat itärgä kiräk.

Ähmädiyev. Aşıkmıyk äle. Älbättä, analiz öçen ber-ikesen kulga töşerü kiräk. Saklık belän genä eş itik. Min anıñ üze belän oçraşıp söyläşäm äle başta.

Hannanov. Gäcitneñ redaktorın...

Ähmädiyev (prokurornıñ süzen bülep). Anıñ belän nişlärgä ikänne alga taba üzem häl itärmen. Elemtädä torıyk.

Hannanov. Yarar!

Hannanov çıgıp kitä. Gölçirä kerä.

Gölçirä. Foat Abzaloviç, Gari-pov monda.

Ähmädiyev (kaşların cıyırıp uylanıp tora). Kem son ul?

Gölçirä. Maşinagıznı şunı alıp kilergä cibärdegez bit.

Ähmädiyev (isenätöşerep). Ä-ä-ä, tege himik. (Gasabilanıp.) Kersen tizräk, çakır tizräk! Närsä katıp torasıñ! Tizräk kert anı monda!

Gölçirä yögerep çıgıp kitä. Säyfi kerä.

Säyfi. İsänmesez.

Ähmädiyev (sigaretın köl savıtında sıta). İsänmesez, isänmesez, Säyfi Mingalimoviç. (Östäle artınnan çıgıp Säyfineñ karşısına kilä, yagımlırak yılmaerga tırışş kul birep küreşä.) Min sezne başkaçarak küzallagan idem. Sez bik mölayım keşe ikänsez. Uzıgız, utırıgız. (Kıçkırıp.) Gölçirä!

Gölçirä kerä.

Ähmädiyev. Ber çäygün çäy yasa. Örek, kara cimeş, bal, yözem, çäkçäk.

Gölçirä tız-bız kilep, kerä-çıga çäy äzerläp yöri. Säyfi urındıkka utırgaç, Ähmädiyev üzeneñ urınına tügel, anıñ karşısına utıra.

Säyfi (kölemseräp). Bigräk kızık kilep çıktı. Min sezgä priyemga kerä almıyça ike yıl yördem. Ä bügen, kötmägändä, üzegezneñ maşinagız mine monda alıp kilde. Min başta ışanmadım...

Ähmädiyev (urınınnan kuzgala, küp törle şeşälär torgan şkafnı barıp aça). Nindiyen telisez—ak arakı, konyak, viski, rom?

Säyfi. Rähmät. Min andıy katı eçemleklär eçmim.

Ähmädiyen. Yarar, çäy eçik alaysa. (Yanä Säyfineñ karşısına utıra. Çäy yotıp kuya. Yılmaep Säyfine küzätä.)

Säyfi. İnde küptän priyemga yazılgan idem, şuña çakırdıgızmı?.. Ällä?..

Ähmädiyen. Ä sez üzegez niçek uylıysız?

Säyfi. Hakimiyät başlıgı maşinasın cibärep üze çakırgaç nilär uylarga da belmim.

Ähmädiyen (citdilänep). Miña priyemga elägä almau ul tabigıy häl inde. Eşlär bik tıgız bit. Bügen dä min Kazanga barırga tiyeş idem. Rayon gäcitendä sezneñ açışıgız turında ukıgaç, barlık eşläremne çitkä kuydım da, Kazanga şaltıratıp gafu ütendem häm kiçekmästän sezneñ belän oçraşırga buldım.

Säyfi. Min üzem dä Kazanga barırga cıyınıp yöri idem.

Ähmädiyen (kurkıp). Nik?

Säyfi. Eşlärem bar Kazanda. (Çäy eçä.)

Ähmädiyen. Kazanga berär könne bergä barırbız, minem maşinada. Älegä bez sezneñ belän monda bulırga tiyeş. Bez başta sez uylap çıgargan daru mäsäläsen monda üzebezdä häl itärgä tiyeş.

Säyfi (gacäplänep). Anıñ närsäsen häl itäsen? Ul darunı kiçekmästän il külämeñdä kullana başlarga kiräk.

Ähmädiyen. Başta üzebezdä genä kullanıp karıyk.

Säyfi (katgıy itep). Yuk, Kazanga baram! Annan Mäskäügä kitäm!

Ähmädiyen (çakkına işetelerlek itep). Sine Kazanda döres añlamauları ihtimal. Mäskäüdä bötenläy cülär dip psihuşkaga salaçaklar üzeñne.

Säyfi (aptırap). Nik mine psihuşkaga salsınnar? Korruptsiyägä karşı köräşne inde kayçannan birle iğlan itep kilälär tügelme?

Ähmädiyen (yasalma yagımlılık belän). Äy bigräklär dä sabıy küñelle ikän üzegez dä. Kürenep tora—sez tabiğat balası, keşelär dönyasın añlap betermisez ikän. (Säyfineñ çınayagına çäygünnän çäy östi.) Min sezneñ öçen häzer bik borçılam. Ugolovnıy eş başlamagayları üzegezgä.

Säyfi (Ähmädiyevkä karap tora). Ni öçen?..

Ähmädiyen. Prezident korruptsiyägä karşı köräş iğlan itte itüen, ämma köräşne darular, preparatlar yärdämendä alıp baru mäslihät dip anıñ äytkäne yuk. Komsızlıkka karşı daru uylap çıgaruıgıznı hokuk saklau organnarı niçek bäyälärlär ikän?

Säyfi (tınıç). Sez minem öçen borçılmagız. Bu ildä min gomerem buyı kurkıp, borçılıp yäşädem. Ğadelsezlekne ciñügä öleş kertä almavım da minem canımnı gomer buyı aşadı.

Ähmädiyen (alga taba iyelenkeräp). Nindi daru yasadıñ soñ sin, niçek sostavın uylap taptıñ, nindi matdälärdän tora ul? Bälki, keşe organizmına zararlı närsäder ul?

Säyfi. Preparatımnıñ sostavın patent algançıga qadär ser itep totaçakmın. (Gorur tavış belän.) Şäp daru yasadım min. Ber töymä preparatnı yotkaç, täqdim itelgän vzyatkadan keşeneñ künele bolgana. Vzyatkanı alsa kosarga totına. İke töymä eçsä yäşise kilmi başlıy.

Ähmädiyen (türdäge urınına barıp utıra). Kurkam! Sez, mögayın, monda kire kaytmassız. Sezne hätta Kazannan Mäskäügä dä cibärmäslär. Sez korruptsiyäneñ masştabın añlap betermisez. Minem sezgä täqdimem bar—üzebezdä genä, tıp-tın gına kullanıyk. Rayon masştabında gına vzyatoçniklarnı ciñsäk tä zur eş bula bit. Rayonıbızda rişvätçelekneñ tamırın korıttık dip maktana alaçakbız. (Pauza.) Sezneñ nindi problemalarıgız bar?

Säyfi (iñnären sikertep). Nindi problemalar dip...

Ähmädiyev (tagın Säyfineñ karşısına kilep utıra). Eşegezdä vosstanovit itäbez... Mäktäp direktorı itep kuyarbız... Kottedc salıp birerbez... Yal yortına cibärerbez... Çit ilgä säyähät oyıştırırbız... (İşek yagına karap pışıldıy.) Bik şäp kızlarıbız bar...

Säyfi. Miña bernärsä dä kiräkmi. (Kölemseri.) Mine, şundıy darunı uylap çıgargan keşene, satıp alırga mömkin dip uylıysızmı?

Ähmädiyev (artka kayırılıp). Ul darunı sin üzeñ dä aşadıñmıni inde?

Säyfi (kuzgala). Yarıy, kittem min.

Ähmädiyen. Yuk, yuk, aşıkmagız. Utırıgız äle. Min annarı maşina birermen, kaya telisez şunda iltep kuyarbız. Miña berniçä daru birä almassız mikän?

Säyfi (urınına utıra). Şähsän üzegez öçenme?

Ähmädiyen. Minem üzemä kiräkmi... Min vzyatka almıym bit.

Säyfi (kölä). Niçek inde—barlık çinovniklarıgız ala, ä sez berüzegez genä almıysız?

Ähmädiyev. Säyfi Mingalimoviç, härber keşene rişvätçelektä ğayeplärgä hakıgız yuk. (Basınkı tavış belän.) Kürsätegez äle, töse nindi ul preparatnıñ.

Säyfi. Üzem belän almadım.

Ähmädiyev. Işanıçlı urında saklıysızmı ul darularnı?

Säyfi. Älbättä.

Ähmädiyev (şomlı tavış belän). Öydä saklıysızmı?

Säyfi. Borçılmagız, ışanıçlı urında.

Ähmädiyev. Bez monda barıbız da ul darunı aşasak, başka rayonnarda barıber rişvätçelek şul kileş kalaçak. Bez bit ayırım il tügel, bez bit ber ilneñ ayırım ber rayonı gına.

Säyfi. Şuña kürä bit min il külämenä çıgarga telim. İn elek Tatarstan Prezidentına baram.

Ähmädiyev. İke Prezident bit häzer bezdä. Kaysısına barasın?

Säyfi. Rossiyä Prezidentına

barırmın.

Ähmädiyev. Rossiyädä dä ikäü bit häzer prezident.

Säyfi. Başta Minnehanovka baram. Annarı Medvedevka.

Ähmädiyev (küñeltıygısızlıgın yäşerä almıy). Yuk, aşıkmıyk! Kurkam! Rayonıbız öçen kurkam! Monıñ öçen bezne huplamayaçaklar. (Torıp ärle-birle yöri başlıy.) Sez vlaç vertikaleneñ neçkäleklären añlamıysız. Sezneñ arkada böten rayonga tap töşäçäk. Sezneñ daruıgız arkasında barıbıznı da ğayepläyäçäklär, kargayaçaklar.

Säyfi (kuzgala). Kaygırmagız, ğayepli kalsalar, böten ğayepne üz östemä alırmın. (İşek katına taba yünälä.)

Ähmädiyev (Säyfigä iyärep bara). Kayçan yulga kuzgalırga uylıysız?

Säyfi. İrtägä.

Säyfi çıgıp kitä.

Ähmädiyev (türdäge kreslosına barıp utıra, kıçkıra). Gölçirä!

Gölçirä yögerep kerä.

Gölçirä. Äü, Foat Abzaloviç?

Ähmädiyev (tagı da katırak kıçkıra). Gölçirä!!!

Gölçirä (kotsız kalıp). Tıñlıym, Foat Abzaloviç?

Ähmädiyev (ber noktaga tekälgän kileş). Soveşaniye!!! Cıy barısın da!!!

Gölçirä yögerep çıgıp kitä.

2

Säyfineñ yort-cire. İşegaldı, bakça. Bakça türendä zur agaç. Äle yaña gına tañ atkan. Säyfi yulga äzerlängän. Hatını Rufiyä anı ozatırga çıkkan.

Rufiyä (moñsu). Bälki, şuşı atnada kaytıp ta citärseñ.

Säyfi (üzen totışında kütärenkelek sizelä). Bu atnada kaytıp bulmas, mögayın. Kazannan Mäskäügä ük kitärgä turı kiler, ahrısı.

Rufiyä. Bigräk ozakka kitäseñ ikän.

Säyfi. Ulıbızdan hat kilsä, min kaytmıyça cavap yazmıy tor.

Rufiyä. Yarar.

Kapkadan işegaldına Kurer yögerep kerä.

Kurer. Häyerle irtä!

Säyfi (şomlanıp). Häyerle irtä.

Kurer. Sez kayadır cıyındıgız bugay?

Säyfi. Kazanga. (Rufiyä Kurerga kurkıp karap tora.)

Kurer. Säfäregezne kiçekterergä turı kiler. Sezgä povestka bar. Sez sledovatel Mukşiyevka barırga tiyeş, 16nçı kabinet. (Säyfigä povestka tottıra.)

Säyfi (äle Kurerga, äle povestkaga karap). Min Kazanga barırga cıyındım, annan Mäskäügä yul totarga isäbem bar.

Kurer (kırt kisep). İrtägä säğat unberdä sez sledovatel Mukşiyev bülmäsendä bulırga tiyeş!

Säyfi (aptırap). Min irtägä inde Kazanda bulam.

Kurer. Povestkanı inkar itkän öçen kulga alınuıgız ihtimal.

Kurer çıgıp kitä.

Rufiyä (kotsız kalıp). Nik çakıralar ikän?

Säyfi. Nik ikänen añlamıy-sıñmıni? Minem Kazanga baruımnı telämilär. (Povestkanı bökläp çalbar kesäsenä tıga.)

Rufiyä (yöze yaktıra). Bolay bulgaç, barmıysıñ inde Kazanga.

Säyfi (kauşavın ciñep). Yuk, yuk, bernigä dä karamıy baram. Povestkam buyınça sin bar sledovatelğä.

Rufiyä. Närsä dim min aña, niçek söyläşermen?

Säyfi. Berni belmim dip, başıñnı cülärgä sal da utır.

Rufiyä. Berni belmägän kileş sledovatel yanına nik kildeñ, disä?

Kapkadan Pocarnik forması kigän keşe kerä.

Pocarnik. Min yangın kurkınıçsızlıgı inspektorı. İrtägä öydä bulıgız, yortıgıznı, karaltı-kura-gıznı tikşeräçäkbez.

Rufiyä. Bezneñ närsäbezne tikşeräsez?

Pocarnik. Yangın kurkınıçsızlıgı liniyäse buyınça.

Säyfi (açulı tavış belän). Bezdä yangın çıgarırday sıyıkçalar yuk, elektr çıbıkları tözek...

Pocarnik (işegaldına, karal-tı-kuraga küz yögertä). İrtägä öydä bulıgız. Tikşerü komissiyäse kiläçäk.

Pocarnik çıgıp kitä.

Säyfi (cikerep). Barıber baram Kazanga!

Rufiyä (tınıç kına). Siña häzer öydä bulırga kiräk.

Säyfi. Alar yüri, min çıgıp kitmäsen öçen, tikşergän bulıp kılanaçaklar. Bezneñ zakon bozganıbız yuk, karaltı-ku-rabız da tärtiptä. (Kuzgala.) Min kittem. Sin kurıkma. Tagın berärse kilsä, prokurorga baram dip üzlärenä yana. (Hatının koçaklap bitennän übä.) Kurıkma.

Säyfi kapkadan çpıp kitäm digändä genä kulına sakvoyac totıp ak halatlı häm ap-ak çıraylı keşe kerä.

Ak halatlı keşe. İsänmesez. Garipov Säyfi Mingali ulımı?

Säyfi. Äye.

Ak halatlı keşe. Privivka yasamadılarmı äle?

Säyfi. Nindi privivka?

Ak halatlı keşe. İşetmäde-gezmeni, karantin iğlan itelde. Poseloktan berniçä kön çıgarga yaramıy, privivka yasıybız.

Rufiyä. Nindi karantin? İşetmädek!

Ak halatlı keşe (sakvoyacın açıp). Bik kurkınıç gripp kilde bezneñ taraflarga.

Rufiyä (kıyulanıp). Ul ptiçiy gripplar, svinoy gripplar kitep bardı bit inde, bette bit inde alar.

Ak halatlı keşe. Tagıdakur-kınıçragı kilde. «Kozlinıy gripp» dip atala. Sez, hanım, borçılmagız, hatın-kızga yokmıy ul. İr keşelärgä genä kadıybız.

Säyfi (kıza başlıy). Ä başkalarga kadadıgızmı son äle? Kürşem Gabdelbärgä kadadıgızmı?

Ak halatlı keşe. Ul niçänçe yılgı?

Säyfi. İlle cidençe yılgı, minnän ike yäşkä keçeräk.

Ak halatlı k yı ş yı. Älege dä bayagı gripp ille bişençe yılgalarnı gına paralizovat itä. İlle bişençe yılgılar-ga gına kadıybız. Kütegezne äzerlägez.

Säyfi (usal tavış belän). Bernindi ukol da kadatmıym!

Kapkadan Äbüzär kerä.

Äbüzär (tartınıp kına). Saumısez!

Säyfi. Äbüzär, sin niçänçe yılgı?

Äbüzär. Bez bit sineñ belän ber yılgı.

Säyfi. Äbüzärgä kadıysızmı soñ?

Ak halatlı keşe. Sez rayon gäciteneñ baş möhärrire bit äle?

Äbüzär. Äye.

Ak halatlı keşe. İlle bişençe yılnıñ kaysı ayında tudıgız?

Äbüzär. 21 nçeapreldä. (Elmayıp.) Gitler 20 nçe apreldä, Lenin 22nçedä, min 21esendä. He-he-he, min gel şulay şayaram.

Ak halatlı keşe (Säyfigä). Sez kaysı ayda tudıgız?

Säyfi. Avgustta.

Ak halatlı keşe. Bez menä näq ille bişençe yılnıñ avgustında tugan keşelärgä ukol yasarga färman aldık.

Säyfi (kıçkırıp diyärlek). Äbüzär, illençe yılnıñ avgustında tugannarnı gına paralizovat itä torgan kozlinıy gripp digän çirneñ barlıgına ışanasıñmı sin?

Äbüzär (yugalıp kala). Dönyada ni bulmas. (Ak halatlı keşene belägennän tota.) Tuktagız äle, privivka yasamıy torıgız.

Ak halatlı keşe. Ul bit karantinnı bozıp rayonnan çıgıp kitmäkçe bula.

Äbüzär. Yuk, yuk, kitmi. Bezneñ monda kiçektermäslek eşebez bar. Berkaya da kitmi. Sez başka vakıtta kilegez. Min rayon gäciteneñ baş möhärrire, miña ışanıgız, ul berkaya da kitmi, ukolıgıznı kadamıy torıgız aña. Bik kiräk bulsa, irtägä kilersez.

Ak halatlı keşe beravık Äbüzärgä, annarı Säyfigä karap tora da çıgıp kitä.

Säyfi (işegaldı buylap yörenä). Mine öydän çıgarmas öçen ällä nilär uylap tabalar.

Äbüzär (Säyfigä iyärep yöri). Oproverceniye yazıyk, Säyfi! Beterälär başnı. Ulımnı voyınkomatka çakırdılar. Armiyägä alıp kitäçäklär. Üzeñ beläseñ, malaynı armiyädän alıp kalır öçen kim digändä yöz meñ sum akça törtergä kiräk, ä minem andıy akçam yuk.

Säyfi. Şul voyınkomatlarda akça soramasınnar öçen daru uylap taptım bit inde min.

Äbüzär. Yuk, yuk, yuk, andıy darunı voyınkomnar eçärgä tiyeş tügel! (Meskenlänep.) Minem ulımnıñ sälamätlege naçar.

Säyfi. Alaysa, nik kurkasıñ?

Äbüzär. Anı häzer çirle kileş armiyägä alaçaklar—miña açu itep. Yazıyk oproverceniye!

Säyfi. Menä şundıy ildä, şuşındıy keşelär belän yäşibez inde bez.

Äbüzär (elamsırap). «Zemelnıy komitet»tan kilep yort-ciremne ülçädelär. Uñ yak kürşelärgä ike metr, sul yak kürşelärgä öç metr kergänseñ, didelär. Garacıñnı sütärgä, sarayıñnı küçerergä turı kiläçäk dip kurkıttılar. İmeşter, häzer cirne sputniktan fotoga töşerep ülçilär. (Yalvarıp.) Yazıyk oproverceniye, Säyfi!

Säyfi (Äbüzärgä ciränep karap tora). Berkayçan rişvätçelekne ciñep bulmayaçak monda.

3

Hakimiyät başlıgı kabinetı. Ähmädiyev käğazlär aktarıp utıra. Mutiyeva kerä, yözendä şatlık balkıy.

Mutiyeva. Foat Abzaloviç! Gäcittä oproverceniye çıktı!

Ähmädiyev (çänçüle tavış belän). Nuriyä Şämsiyevna, bäğrem, gäcit ukıy başladıgızmı?

Mutiyeva (üpkäläp). Nik alay disez... (Kilep östäl yanına utıra.) RONO citäkçese gäcit ukırga tiyeş. Korruptsiyägä karşı uylap çıgarılgan darunıñ

yalgan ikänen, tege himiknıñ şarlatan ikänen açıklagan mäqaläne ukıgaç, sez dä söyengänsezder dip uylagan idem.

Ähmädiyev. Bu oproverceniyene basım yasap, köçläp çıgarttık bez. Min häzer şunı ukıp söyenep utırırga tiyeşme?

Mutiyeva. Foat Abzaloviç, min ul himiknıñ kem ikänen, nindi keşe ikänen yahşı beläm.

Ähmädiyev (tavışın kütärep). Taşlagız, Nuriyä Şämsiyevna! Säyfi eşlägän mäktäpneñ direktorı—sezneñ tuganıgız. Säyfi mäktäptäge tärtipsez-leklärgä karşı yış kına baş kütärgän, şuña kürä direktor belän tınışa almagan. Ata-analardan akça cıyuga karşı da çıgış yasagan ul. Ul bit sezne sudka birep, sezgä karşı köräşep yörmägän. Ul bit global räveştä uylap nindider himik preparat uylap çıgargan.

Mutiyeva (käyefe kırıla). Ata-analardan akça cıymasak, bez mäktäptä remont ta yasıy almas idek. Bez, akıldan yazıp, ällä nindi global närsälär turında uylap utıra almıybız... Sez bit äle böten neçkäleklären belep betermisez... Baş vraç Bakeev Vädüt Yunusoviç-nıñ hatınınıñ enesen mäktäpkä eşkä urnaştırırga kiräk ide. Ul da himiyä ukıtuçısı.

Ähmädiyev. Säyfidän dä yahşırak ukıtuçımı?

Mutiyeva. Foat Abzaloviç, bez sezneñ belän yäş çaktan uk yakın keşelär, şuña kürä, röhsät itegez, açıktan-açık söyläşergä. (Kaynarlanıp.) Barlık spravkalarnı, bolniçnıylarnı barıbız da Vädüt Yunusoviç aşa yasıybız—bez, bu rayonnıñ çinovnikları, hämmäbez aña möräcäğat itäbez. Ullarıbıznı armiyägä cibärmäs öçen dä başta Vädüt Yunusoviçka barırga turı kilä...

Ähmädiyev. Tınıçlanıgız äle, zinhar. Min añlıym, sez şähsän bu vakıygada üzegezneñ gayıbegezne tanıysız, läkin berni eşli almıysız. Barıgız, yal itegez. Tınıçlanıgız, borçılmagız, bu eşne ozakka suzmabız. Monda sezneñ gayıbegez alay bigük zur tügel.

Mutiyeva karañgılanıp çıgıp kitä. Musin kerä.

Mu sin (kör tavış belän). Zdraviyä celayu! (Kilep urındıkka utıra.)

Ähmädiyev. Möhtär Ähätoviç, äytegez äle, bezneñ rayonda tege yäki bu çinovnik üzeneñ ulın armiyägä cibärmäs öçen iñ elek bülniskä barıp üzenä kiräkle spravkalar yasatamı?

Mu sin (gacäplänep). Sez bu turıda belmi idegezmeni?

Ähmädiyev (avır sulap). Belä idem.

Ämma elek miña açıktan-açık bu turıda äytkännäre yuk ide.

Mu sin. Meditsina zaklyuçeniyesen-nän başka bez berkemne dä armiyädän kotkara almıybız.

Ähmädiyev (voyınkomga şakkatıp karap tora). Sez şul qadäre tınıç kına bu turıda miña söyläp utırasız. (Gasa-bilanıp.) Bu bit cinayät! Yäşlär armiyädä hezmät itärgä tiyeş! İlne kemder saklarga tiyeş! Armiyä bulırga tiyeş!

Musin (tınıç). Sez döres süzlär söylisez. Min dä şulay dip uylıym. Läkin çınbarlıktan kaya kitäseñ? Mäsälän, berkönne militsiyädän beräü kilde dä, ulın armiyädän alıp kaluıbıznı ütende. Ä min nişlärgä tiyeş? Min äytäm: «ne goden» digän zaklyuçeniye kiräk, ä anı bezneñ rayonda baş vraç häl itä.

Ähmädiyev. Nik soñ sin ul militsiyä väkilen kütenä tibep çıgarıp cibärmädeñ?

Musin (elmayıp). Gafu itegez, äytäm inde... ul sezneñ hatınıgıznıñ abıysı.

Ähmädiyev (çırayın sıtıp). Äy, bu dönya!

Musin (şatlık belän). Gäcittäge oproverceniyegä min bik söyendem. Bu eş zurga kitkän oçrakta başlar harap bulır ide.

Ähmädiyev. Nişläp harap bulır ide başlar?..

Musin. Çınnan da ul darunı küpläp çıgarıp, anı barlık çinovniklarga eçertergä totınsalar, närsälär bulıp betär ide—h... yıgo znayıt!

Bakeev Vädüt Yunusoviç kerä.

Bakeev (yagımlı). İsänmesez, Foat Abzaloviç! (Tiz genä östäl yanına kilep utıra.)

Ähmädiyev. İsänme. (Kükrägen ugalap kuya.) Vädüt Yunusoviç, torımnan-torımga kükräkne katı itterep kısa. Närsädän ikän ul?

Bakeev. Törle säbäp bulırga mömkin. Bälki, stenokardiyäder. Äydägez, tikşerelegez—kardiogramma yasıyk, analizlarıgıznı karıyk.

Ähmädiyev. Älegä vakıt yuk. Tege himik belän baş kattı.

Bakeev. Oproverceniye buldı bit inde.

Ähmädiyev. Bulsa ni... Ä himik isän-sau! Daruın da kulga töşerä alganıbız yuk. İnde ike tapkır tentedelär—tabalmadılar. Nık yäşergän!

Bakeev. Oproverceniye bulgaç, nigä tentep torırga?

Ähmädiyev (gazaplı tavış belän). Oproverceniyene mäcbüri räveştä yazdırdık bit bez! (Pauza). Korruptsiyägä karşı köräşne kayçan başlarbız soñ? Bälki, bu himiknıñ preparatı rişvätçelekne beterergä berdänber şans bulgandır.

Bakeev. Min ışanmıym andıy daru barlıgına. Bulgan surättä dä anı tabıp yuk itärgä kiräk. Rişvätçelek dip... Rähmät yözennän birelgän büläklärne rişvät dip atap bulmıy inde. Kemder büläk urınına akçalata ala, ansı da cinayät dip sanalırga tiyeş tügel. Min vraçlarıma büläk yäki akça almagız dip äytä almıym. Ä zurrak masştabta alganda, bez yäşi torgan sistemanı sez üzegez miña karaganda da yahşırak añlıysız. (Musinga.) Yäşe-ren-batırın tügel, gafu itegez, Musin äfände, sezneñ narkoman malayıgıznı törmägä utırtmıylar, çönki prokurornıñ malayın armiyädän kotkarıp kiläsez... Şulay bit inde? Min prokuror malayına yalgan zaklyuçeniye birmi buldıra almıym, çönki bülnisebezne, poliklinikabıznı küpme komissiyälärdän, tikşerülärdän saklap kilä ul. Bu bäyläneşlärdä, bu baglanışlarda akçasız, rişvätsez nişlämäk kiräk! Niçek inde ber-bereñä yärdäm itmiseñ?! Ä sez nindider püçtäk rişvätlär öçen kaygırıp utırasız. Sez, Musin äfände, miña açulanmagız, misalga sezne telgä alganım öçen. Bez sezneñ belän çit-yat keşelär tügel...

Musin. Döres, döres. Şuña kürä çın küñeldän kotlıym sezne gäcittä çıkkan oproverceniye belän!

Ähmädiyev. Söyenerlek bernärsä dä yuk äle. Ni gacäp: barıgız da gäcittä çıkkan oproverceniyegä kuanasız!

Musin. Ana gadi halık ta kuana. Gadi keşe dä adım sayın kemgä dä bulsa akça törtä.

Bakeev. Ulıgıznıñ häle bu arada niçek soñ?

Musin (yöze karañgılana). Yarıy, yarıy. Rähmät inde sezgä.

Bakeev. Karagız anı, upkın östendäge kıya kırında yöri ulıgız.

Musin (tirän sulap kuya). Zamanı şundıy anıñ. İlneñ astın öskä kiterdelär dä...

Ähmädiyev (sigaretkabıza). Ä sez üzegez çittä idegezme ilneñ astı öskä kilgändä?

Musin (pauzadan soñ). Min küptän tügel astına siyä torgan ber malaynı armiyägä cibärdem. Prizıvniklar citmi. Kem ğayeple? Voyınkomatmı? Beläsezme, ulların armiyägä cibärmäs öçen küpme keşe tırışa? Voyınkomatnı ğayeplärgä genä toralar... İñ berençe çiratta zur çinovniklar yöri malayların armiyädän kotkarıp. İlgä hezmät itü poçetlı dip sanamagaç, ul çinovniklarnıñ patriotizmşa ışanasızmı? Cdvaplı urınnarda utıruçılar ilgä şundıy mönäsäbättä bulgaç, alarda vatan hise bulmagaç, bu il nişläsen?! Niçek rişvätçelek çäçäk atmasın?!

Bakeev. Soñgı vakıtta zur çinovniklar gına tügel, az gına mömkinlege bulgan keşelär dä ulların armiyägä birmäü artınnan yörilär. İñ yarlı, iñ mesken keşelärneñ genä ulları bara armiyägä.

Ähmädiyev. Akçası bulmagan, blatı bulmagan mesken keşelärneñ genä malayların armiyägä algaç, anıñ armiyäse dä mesken inde.

Bakeev. Sezgä, iptäş gospodin Ähmädiyev, söyläve rähät, sezneñ malayıgız yuk, sezneñ—ike kız.

Hannanov kerä.

Ähmädiyev. Nu, närsä anda?

Hannanov (kileputıra). Tapmadık bernindi preparat ta.

Bakeev. Yuktır- >ul. Yüri äytkänder.

Hannanov. Sledovatel yanına barmagan. Barlık tikşerüçelärne, komissiyälärne inkar itkän, bersenä dä vzyatka täqdim itmägän.

Ähmädiyev. Dimäk, ul üze uylap çıgargan darularnı eçkän.

Bakeev. Yuk la, ışanmıym. Üze şundıy kire, printsipial keşeder. Bula bit şundıy halät kayvakıt—kem äytmeşli, ike dönca ber morca. Himik ta şul halättäder.

Musin (teşen kısıp). Perepodgo-tovkaga armiyägä cibäräm min anı.

Ähmädiyev. Ä sin, Hannanov, gäcittä çıkkan oproverceniyedän son himiknı mäcbüri räveştä militsiyägäme, prokuraturagamı alıp bara alasıñmı? Eş açarga kiräkter bit.

Hannanov. Bik säyer keşe bulıp çıktı ul. Beläsezme ul nişlägän?

Ähmädiyev. Nişlägän?

Hannanov. Protest yözennän bakçalarıñdagı zur agaç başına menep kitkän. (Barısı da kölälär.)

Ähmädiyev. Anı agaç başınnan töşerü genä militsiyäneñ hälennän kiläder äle.

H a n n a n o v. Ul üze belän bau algan, elmäk yasagan. Berärse menä başlasa,

asılınam dip kurkıta.

Musin. Asılınsın!

Ähmädiyev (avızınnan ber bürek töten çıgarıp). Yuk, yuk, alay yaramıy. Caylap-maylap kına, äybätlek belän kiräk... Yortı sak astındamı?

Hannanov. Üzegezneñ kurkınıç-sızlıgıgız öçen digän bulıp, yortın, yort tiräsen sak astına kuydık. Berkaya da kaça almayaçak.

Musin. Tamagı açkaç üze töşär äle.

Bakeev (körsenep). Bu yäşäeştän agaç başına menep kenä kaçıp bulsa ikän ul!

4

Säyfilär pucumı. Agaçnş iñ yugarı yuan botagında Säyfi utıra. Rufiyä kilä, kulına paket totkan.

Rufiyä (sagışlı tavış belän). Nik kuptardıñ mondıy ıgı-zıgını? Häzer başıñnı aşıylar bit.

Säyfi (kırıs). Bar äle, kit, şıñşıp torma monda!

Rufiyä. Min siña aşarga alıp kildem.

Säyfi. Närsä anda?

Rufiyä. İke yomırka, ber şeşä söt, ipi.

Säyfi baunı töşerä. Rufiyä aşamlıklar salıngan paketnı bauga eläkterä. Säyfi baunı tartıp paketnı kütärä. Maşina kilep tuktagan tavış işetelä.

Rufiyä (siskänep). Kemder kilä.

İşegaldına Ähmädiyev kerä. Rufiyä anıñ karşısına taba atlıy.

Ähmädiyev (mölayım kıyafät belän). İsänmesez.

Rufiyä (kauşankırap). İsänmesez.

Ähmädiyev. Hälläregez niçek?

Rufiyä. Hällärne üzegez beläsez 'bit inde.

Ähmädiyev. Sez kultura sarayında kitaphanäçe bulıp eşlisez, şulaymı?

Rufiyä. Äye. Tege direktornı kugannan soñ, vakıtlıça direktor vazifasın da başkaram.

Ähmädiyev. Anı nik kudılar äle?

Rufiyä. Bik katı eçte ul. Uyın koralların, inventarnı satıp eçte. Ber karaganda kızganıç anı, ä ikençe karaganda... Saksofonnı ber litr usad-skiy arakıga satıp inde! Şul hätle zur instrumentnı...

Ähmädiyev. Telisezme, min sezne bötenläygä direktor itep urnaştıram.

Rufiyä. Yuk, yuk, kiräkmi! Rähmät! Yäşlär bik äşäke, min alarnı tıya almayaçakmın.

Ähmädiyev. Tıyarbız. Yäşlärne genä tıya alırlık köç yukmıni bezdä?

Rufiyä. Bina bik iske—äle tege töşe, äle bu töşe işelep, kitelep tora.

Ähmädiyev. Remont yasarbız.

Rufiyä. Kitaphanägä dä yärdäm itsägez ide. Yaña kitaplar kiräk, kiştälärne yañartası bar.

Ähmädiyev. Kazanga şaltıratıp kitap näşriyätları belän söyläşermen. İke yöz ör-yana kitap kaytartırmın.

Rufiyä (kuanıp). Çın äytäsezme?

Ähmädiyev. Min aldıy torgan keşe tügel. Ni... Min dä sezneñ yärdämegezgä mohtac, Rufiyä hanım.

Rufiyä. Niçek yärdäm itä alam ikän min mondıy zur keşegä?

Ähmädiyev (äkren genä). İregez çınlap ta näfsene beterä torgan daru uylap taptımı?

Rufiyä. Üze äytüençä, şulay.

Ähmädiyev. Niçä ştuk yasaganın belmisezme?

Rufiyä. Belmim.

Ähmädiyev. Kayda yäşergänen dä belmisezder inde?

Rufiyä. Äytmäde.

Ähmädiyev. Ul darunı sezneñ çäyegezgä salgan bulgan, imeş. Anı da sizmädegezme?

Rufiyä (gacäplänep). Sizmädem. Kem äytte sezgä minem çäyemä andıy daru salganın?

Ähmädiyev. Gäcit redaktorı äytkän ide. Yarar. (Sınaulı karaş belän.) Bälki, şul daru täesirendä genä direktor vazifasınnan baş tartasızdır?

Rufiyä (poşamanga kalıp). Belmim. Minem başım katkan.

Ähmädiyev. İke yöz kitapnı şuşı könnärdä alıp kaytırlar.

Rufiyä (şatlanıp). Rähmät yausın!

Ähmädiyev. Şunıñ öçen ireñne agaçtan töşärgä künder.

Rufiyä (agaç töbenä yögerep bara). Säyfi! Foat Abzaloviç kitaphanägä ike yöz ör-yaña kitap kaytarttıram dide. Töş inde, töş! Şundıy şatlık bar çagında utırma anda! (Tiz genä agaç yanınnan kitä.)

Ähmädiyev (agaç yanına kilä). Nihäl, Säyfi Mingalimoviç!

Säyfi (agaç başınnan). Allaga şöker! Üzegez ni häldä?

Ähmädiyev. Yarıysı. Nervını gına beraz kakşattıñ bu arada. (Şat küñelle bulırga tırışıp.) Sin yasagan daru slabıyrak bulıp çıkkan bugay...

Säyfi. Nik alay disez, sezneñ bit ul darunı kabıp karaganıgız yuk.

Ähmädiyev. Hatının ike yöz kitap bärabärenä sine agaçtan töşärgä öndi tügelme? Sin bit aña ul darunı yäşerten genä eçertkän bulgansıñ. Ällä hatın-kızga täesir itmime preparatıñ?

Säyfi. Hatınıma berniçä kön elek salgan idem min ul darunı. Anı kön sayın berär töymä eçep torırga kiräk bit. Şunda gına effekt bula.

Ähmädiyev (ütä citdi kıyafät belän). Añlaşıldı. Min üzem dä rişvätçelekne beterer idem, tamırın korıtır idem min anıñ. Ämma min teläp kenä, sin teläp kenä, ägärenki başkalar telämäsä—ni mäğnä?! Barıbız da

beryulı teläsäk kenä ciñep bulaçak korruptsiyäne.

Säyfi. Şuña kürä yasadım da min ul darunı.

Ähmädiyev (pauzadan soñ). Anı könenä ber tapkır eçärgä kiräkme?

Säyfi. Äye. İrtänge yakta.

Ähmädiyev. Aşagannan soñmı, aşagançımı?

Säyfi. Aşaganda.

Ähmädiyev. Sin anda häzer aşap utırasın. Kaptıñmı ul daruıñnı?

Säyfi. İrtük kaptım.

Ähmädiyev. Sin üzeñne namuslı keşe dip sanagaç, nigä ul daruıñnı eçäseñ?

Säyfi. Sez mine satıp almasın öçen, alay-bolay vzyatka birep daru seren açtırmasınnar öçen.

Ähmädiyev. Dimäk, häzer sineñ belän söyläşüdän mäğnä yuk. Alaysa sau bulıp torıgız! Yıgılıp töşä kürmägez!

Rufiyä. Sau bulıgız.

Ähmädiyev kitä. Rufiyä agaç töbenä yögerep kilä.

Rufiyä (kanatlanıp). Säyfi! İke yöz yana kitap kaytaçak! Töş! Vlaç belän bolay konfliktka kerergä yaramıy.

Säyfi. Yaña kitaplar kaytsa, anı monda ukuçı barmı soñ? Sin, Rufiyä, bezneñ halıknıñ ber ayırım konkret misalı—yuk kına närsägä aldanasıñ, püçtäk kenä närsägä satılasıñ.

Rufiyä (sömsere koyıla). Küpme bergä gomer kiçergän hatınıña andıy närsälär söyläp utırma inde. Sin çınlap ta miña daruıñnı salgan ideñme?

Säyfi (elmayıp). Kurıkma, berdänber söyekle hatınıma naçar närsä salmam min.

Rufiyä (yagımlı itep). Kiçkä närsä peşerim?

Säyfi. Duçmak.

Rufiyä öygä kerep kitä. Äbüzär kilä, yak-yagına karana, başın kütärep agaçlarnı küzätä.

Säyfi (kinät östän endäşä). Häy!

Äbüzär (siskänep kitä häm, nihayät, Säyfine kürep ala). Säyfi!

Säyfi. Nişläp yörisen?

Äbüzär (moñsu tavış belän). Säyfi, nik mendeñ sin agaçka?

Säyfi. Minem başka çaram yuk ide. Protestnı fäqat şulay gına belderä alam. Mine berkaya çıgarmıylar. Min totkın hälendä. Şuña kürä mendem.

Äbüzär. Agaçka menep kenä kotıla almıysıñ.

Säyfi. Ä sin—ihtıyarsız böcäk. Mine yaklap üzeñ Kazanga barası yäki häbär itäse urınga, oproverceniye yazdıñ.

Äbüzär. Ä bit minem ul darunı kürgänem dä yuk äle.

Säyfi. Kürgäneñ bulmagaç, nişläp başta sensatsiyä, fälän-fäsmätän dip minem preparatım turında mäqalä yazgan ideñ?

Äbüzär. Kem belgän anıñ bolay kilep çıgasın. Mäqalä çıgu belän ük redaktsiyägä şaltırata başladılar—çinovniklar da, gadi keşelär dä. Gadi halık sine dä, mine dä kargadı. Min oproverceniye yazmıy buldıra almadım inde.

Säyfi (cikerep). Bar, küzemä kürenmä! Üzeñne curnalist dip yörgän bulasıñ! Mesken!

Äbüzär (uramda işetelgän tavışlarga kolak salıp). Änä monda da halık kilä başladı.

Bakça räşätkäsen sikerep çıgıp kaça. Çinovniklar delegatsiyäse kilä. Ezli torgaç, Säyfineñ kaysı botakta utırganın abaylıylar.

M u t i yı v a (yaman usal tavış belän). Agaçka menep kaçtıñmı? Ha-ha! Oproverceniye buldı inde! Sin—şarlatan! Sine äle hökemgä tartaçaklar!

Säyfi (ise kitmi). Hökemgä tartsalar da, daru uylap tabılgan bit inde. Min anı teläsä kayçan yasıy alam.

M u t i yı v a (taläpçän tavış belän). Töşep barıbız aldında gafu üten!

Säyfi. Sineñ işe rişvätçelär aldında gafu üteneşle bulsa min bu dönyada yäşämim dä.

Hannanov (väqarle kıyafät belän). Sin üzeñne üzeñ agaç başına kuıp mengergän keşe. Siña bit zakon aldında cavap birergä turı kiläçäk.

Säyfi. Minem zakon bozganım yuk.

Hannanov. Sin narkotiklı preparat yasap bezneñ barıbıznıñ da başın butarga mataştıñ.

B a k yı yı v. Tege sin daruıñnı eçertkän santehniknıñ analizların aldılar—kanında narkotik matdälär tabıldı.

Säyfi. Işanmıym. Minem preparatta narkotik matdälär kullanılmadı.

Musin (härbilärçä boyırıp). Sin agaçtan töşärgä tiyeş!

Säyfi (ücätlänep). Yuk! Mine ezärlekläüdän tuktasagız gına, miña rayonnan çıgıp kitärgä mömkinlek birsägez genä töşäçäkmen.

Musin. Siña voyınkomatka povestka bar—perepodgotovkaga cibäräbez. (Yardämçelärenä.) Barıgız, menep alıp töşegez äle şunı!

Berniçä yäş keşe agaçka menmäkçe bulalar.

Säyfi (alar menä başlau belän ük baunıñ elmägen başına kiyä häm kıçkıra). Asılınam!

B a k yı yı v (kurkıp). Äy, menmägez, kiräkmi! Çınlap ta asılınuı ihtimal.

Tavışlarnı işetep Rufiyä yögerep çıga.

Rufiyä (açırgalanıp kıçkıra). Kitegez! Menmägez! İke dä uylap tormıy, asılına!

Barısı da agaçtan çitkäräk taypılalar.

5

Ähmädiyev kabinetı. Törle vazifalardagı çinovniklar kiñäşmägä cıyılgannar.

Ähmädiyev. Anıñ yanına menü mömkin tügel, şunduk asılına başlıy. Hannanov. Asılınsın! Oproverceniye buldı bit. Häzer hatının nıgıtıp eşkärtep, irenä karşı kotırtırga kiräk.

Ähmädiyev (kıçkıra). Gölçirä! Gölçirä kerä.

Gölçirä. Äü, Foat Abzaloviç.

Ähmädiyev. Säyfineñ hatının alırga maşina cibärdeñme?

Gölçirä. Äye.

Ähmädiyev. Kilü belän monda kersen.

Gölçirä. Yarar. (Çıgıp kitä.)

Äbüzär. Anıñ asılınuın telärgä yaramıy. Sez ukımagansızdır äle... (Portfelennän ike gäcit ala.) Kazanda ike gäcittä çıkkan—«...Uçitel himii pridumal çudo-lekarstvo protiv vzya-toçniçestva»,—diyelgän. Korruptsiyägä karşı köräşkäne öçen asıp kuygannar dip uylauları bar. (Barısı da önsez kalalar.)

Musin (şakkatıp). İnde Kazanda belälär ikän!

Äbüzär. Nik, sez respublika gäcitlären ukımıysızmıni?

B a k yı yı v (açu belän). Nindi gäcit! Monda küt kaşırga ara yuk.

Kurka-kurka gına Rufiyä kerä.

Rufiyä. İsänmesez.

Ähmädiyev. İsänmesez, Rufiyä hanım. Uzıgız, utırıgız. Sezneñ iregez bik printsipial şähes, kompromisslarga barmıy torgan keşe, şuña kürä anıñ belän söyläşüe bezgä gayät avır. Zinhar öçen, iregezne cirgä töşärgä künderegez! Häm bezneñ belän, şulay uk hokuk saklau organnarı belän dä, hezmättäşlek itsägez bik rähmätle bulır idek.

Rufiyä (östäl yanındagı buş urındıknıñ kırıyına gına utırıp). Min ni äytergä dä belmim inde.

Hannanov. Yasagan daruları kayda ikänen äytegez içmasa.

Rufiyä. Billähi, belmim!

Hannanov. Ul alarnı kayda yasadı son? Laboratoriyäse kayda?

Rufiyä. Belmim. Miña äytkäne bulmadı.

Mutiyeva. Niçek inde sez, anıñ hatını, berni belmisez?

Rufiyä. Berni belmim tügel! (Küzlärendä usallık çagıla.) Min bik küp närsäne beläm! (Kaltırana başlıy.) Minem irem yahşı pedagog ikänne dä

beläm, mäktäptän anı nik kuganıgıznı da beläm, mäktäptä kalır öçen annan küpme akça soraganıgıznı da beläm! (Mutiyevaga näfrät belän karap tora.) Sezneñ kem ikänegezne dä beläm! (Yarsıp.) Kazannan kilgän inspektor belän restoranda utırgannan soñ kunakhanägä menep yoklaganıgıznı da beläm! (Elap cibärä.)

Mutiyeva (sikerep tora). Yalgan! Min sezne sudka biräm!

Ähmädiyev (torıp Rufiyä yanına kilä). Tınıçlanıgız, tınıçlanıgız. (Grafinnan stakanga su salıp Rufiyägä birä. Rufiyä tonçıga-tonçıga eçä. Kul işaräse belän Mutiyevaga utırırga kuşa. Mutiyeva urınına utıra.)

Gölçirä kerä.

Gölçirä. Foat Abzaloviç, Kazannan korrespondent belän töşerü gruppası kilde.

Ähmädiyev. Nindi gruppa?

Gölçirä. Kazannan, «Efir» te-lekompaniyäsennän, «Gorod» programmasınnan.

Ähmädiyev (kauşıy). Bette baş! Barıgız da tizräk çıgıp kitegez! Gölçirä! Korrespondent üze genä kersen!

Barısı da aşıga-aşıga çıgıp kitälär. Korrespondent kız kerä.

Korrespondent (sagız çäyni-çäyni). İsänmesez.

Ähmädiyev (yasalma yılmayu belän). İsänmesez.

Korrespondent. Sezdä Säyfi isemle himiyä ukıtuçısı vzyatoçniçes-tvoga karşı daru uylap tapkan häm agaç başına menep kitkän. Bez anıñ turında material eşläp efirdan birmäkçe idek. Säyfine kameraga töşerergä röhsät itmädelär. Sez anda sakçılar kuygansız ikän.

Ähmädiyev. Äye, sakçılar kuydık. Korruptsiyägä karşı köräş iğlan itkän keşene saklamıyça bulmıy.

Korrespondent. Nişläp agaç başına mengän soñ ul?

Ähmädiyev. Soñ, andıy talantlı keşelär, ğalimnär çudagırak bulalar bit inde alar.

Korrespondent. Min anıñ belän intervyu eşlärgä telim.

Ä h m ä d i yı v. Ä ul üze yanına berkemne dä mengermi, asılınam dan kurkıta.

Korrespondent. Anıñ yanına menmiçä genä dä söyläşep bula bit.

Ähmädiyen (ık-mık kilep). Ni... Äye şul... Yarar. (Kıçkıra.) Gölçirä!

Gölçirä kerä.

Gölçirä. Äye, Foat Abzaloviç. Ähmädiyen. Gölçirä, kunaklarnı aşatıgız-eçertegez.

Korrespondent. Rähmät. Bez

yulda tuktap aşadık.

Ähmädiyen. İ, yulda aşau inde ul... Tatarstan halkınıñ aşkazanı, bavırı, üt kuıgı Çallı trassasındagı tuktalışta tamak yalgap eştän çıktı. Änä bezneñ baş vraç Bakeev ne dast sovrat. Gölçirä, äybätläp sıyla kunaklarnı. Annarı mikroavtobus alarnı Säyfilär yortı yanına alıp kilsen. (Gölçiräneñ kolagına pışıldıy.) Ozakkarak totkarlarga tırış bolarnı.

Ähmädiyev yögerep çıgıp kitä.

6

Säyfilär işegaldı. Säyfi kunaklagan agaç töbenä Ähmädiyev kilä.

Ähmädiyev. SäyfiMingalimoviç! Äydä, äybätläp tınıç kına söyläşik äle.

Säyfi. Mine kısrıklaudan tuktasagız gına söyläşäçäkmen.

Ähmädiyev. Sine kısrıklauçı yuk la.

Säyfi. Mine rayonnan çıgarmıysız. Min protest belderäm!

Ähmädiyev. Rayonnan çıksañ, närsägä duçar bulasıñnı küz aldına kiterüe dä kıyın. Sineñ ul daruıñnı sistemaga karşı baş kütärü dip kabul itäçäklär, şunı añlamıysınmıni, ukımışlı başıñ belän?!

Säyfi. Sez minem öçen kaygırmagız. Häyer, sez üzegez öçen borçılasız.

Ähmädiyev. Äydä, şartlarıñnı kuy. Nindi taläplären bar? Miña, gla-vaga, gozerläreñ bardır?

Säyfi. Rayondagı yäşäeşne üzgärtik.

Ähmädiyev. Kuldan kilgänçä, buldıra algança üzgäreşlär yasarbız. Sine mäktäp direktorı itep kuyarbız, bälki RONO belän citäkçelek itärseñ. Hatınıñnıñ kitaphanäsenä meñ kitap kaytartırmın, ikegezneñ dä hezmät hakı zur bulır.

Säyfi. Sez şähsi mänfäğatlärem öçen tırışam dip uylıysızmıni?

Ähmädiyev. Ä närsä öçen tagın?

Säyfi. Ä poselok? Ä rayon? Ä halık?

Ähmädiyev. İrtägä ük halık taläplären üti başlayaçakbız. Kaynar liniyä yasıybız, kontroldä totarbız. Minem ber üteneçem bar—anda «Efir»dan, «Gorod» programmasınnan töşerü gruppası kilgän. Avızıñnı çamalap aç inde, yäme. Bezneñ mondagı hällärne Kazanda belmäsennär ide.

Töşerü gruppası kilä.

Korrespondent. İsänmesez!

Säyfi (Korrespondentka kürener öçen kıçkıra). İsänmesez!

Korrespondent (Säyfinekürep ala). Bez Kazannan, «Efir» telekompa-niyäsennän.

Säyfi. Bik äybät. Tıñlıym sezne.

Korrespondent. Sez himiyä ukıtuçısı...

Säyfi. İdem. Kıskarttılar.

Korrespondent. Sez rişvätçelekkä karşı daru uylap tapkansız ikän.

Säyfi. Äye. İrtän ber töymä daru kapkannan soñ, keşeneñ «Vremya» programmasına hätle vzyatka alası kilmi. Dolcnostlarda utıruçı barlık çinovniklarga eçertsäk, ildä korruptsiyä betäçäk.

Ähmädiyev (kıbırsıp). Läkin anı äle kiñ çıgarılışka kuyarga kiräkmider.

Korrespondent. Ä ul darunı niçek barlık çinovniklarga eçertü mömkin bulır ikän?

Ähmädiyev. Min dä şulay dim— bersenä darunı eçertep, ikençese eçmi kalsa? Kemgäder eçertkän arada, inde eçkäneneñ organizmınnan daru şaukımı çıgıp betsä?

Korrespondent. Niçek ul darunı meñlägän-menlägän keşegä beryulı eçertmäk kiräk, bälki, üzegez äytersez?

Säyfi. Üzäk vodosnabceniyegä salaçakbız. Här fatirga krannan su belän kiläçäk ul preparat. Böten halık eçsen ul darunı.

Korrespondent (kölä). Vzyatka aluçılar «Oleroli» eçä bit, krannan tügel! Agaçtan cirgä töşärgä vakıt sezgä.

Säyfi. Sez rişvätçelekkä karşı köräştä katnaşırga telisezme?

Korrespondent. Telämäsäk, bez monda kiler idekmeni?

Säyfi. Alaysa, mine «Efir»dan kürsätegez. Mine rayonnan çıgarmıylar, kısrıklıylar, cavapka tartırga uylıylar. Fäqat komsızlıknı beterä torgan daru uylap çıgarganım öçen genä.

Korrespondent. Ozak utıraçaksızmı agaç başında?

Säyfi. Sez mine televizordan kürsätep, halıkka, däülät citäkçelärenä minem turıñda söyläsägez häm dä sezneñ yärdäm belän mine ezärlekläüdän tuktasalar, min agaçtan cirgä töşäçäkmen.

Korrespondent. Gafu itegez, ä hacätläregezne sez niçek başkarasız?

Säyfi. Tönlä, keşe kürmägändä. Keçe hacätne bolay gına. Ä zurısın başkarırga hatınım çiläk mengerä, annarı çiläkne bau belän töşeräm, hatın iltep tügä.

Korrespondent. Ä yuınu?

Säyfi. Yuınu şulay uk çiläk yärdämendä. Hatın çiläkkä su tutıra, min anı bau belän tartıp alam, şuşında koyınam.

Korrespondent. Gafu itegez, sunı da şul uk ber çiläktä, yağni hacät başkargan çiläktä biräme?

Säyfi. Nişläp alay bulsın inde! Sezneñ başka soraularıgız yukmıni? Nişläp sez, «Efir» kanalı, korruptsiyägä karşı köräş turında söyläşäse urınga, härvakıt pıçrak, tuzga yazmagan soraular belän halık başın katırasız?!

Korrespondent (kızıp kitä). Sezneñ ni hakıgız bar bezneñ telekanal turında andıy fiker äytergä?!

Säyfi. Kitegez! Minem peç itäsem

kilä!

Barısı da çitkä taypılalar, annarı bakçanıñ yırak poçmagına kitälär.

Ähmädiyev (Korrespondentkayalagaylanıp). Üpkälämägez, zinhar. Akılga zägıyf keşegä üpkälärgä yaramıy.

Korrespondent (Säyfigäyämsez itep karıy). Fu, durak kakoy-to!

Ähmädiyev (Korrespondent işeterlek kenä itep). Durak ul, durak! Tile bulmasa stenaga başı belän bärelergä mataşmas ide ul. Sezgä minem üteneçem bar: anıñ turında bötenläy söylämägez televizordan, durak ikänen dä äytmägez, bötenläy kürsätmägez. Akıldan yazgan keşelär dönyada bihisap, alarga iğtibar itärgä kiräkmi.

Korrespondent. Ham! Närsä dip utıra bit. Efir turında närsä di, naha-a-al! Anı mıskıl itep, cülär dip kürsätik mällä?

Ähmädiyev. Yuk, yuk! Minemçä, bötenläy kürsätergä yaramıy. Andıy tilene kürsätsäñ, äbizätelne anı yaklauçılar tabılaçak, korruptsiyägä karşı köräşüçene agaç başına kuıp mengergännär, diyüçelär bulaçak.

Korrespondent. Äye şul.

Ähmädiyev (Korrespondentnı çitkäräk alıp kitä). Sezneñ eş tä bik avır iñde... Gel yulda, hezmät hakıgız da azdır iñde...

Korrespondent. Şulayrak şul.

Ähmädiyev. Min sezgä beraz matdi yärdäm kürsätä alam... Sponsor bularak inde...

Korrespondent. Bezgä ber yahşı kamera kiräk ide.,„(Töşerüçe totkan kameraga ımlap.) Menä bit nindi iske kamera belän yöribez.

Ähmädiyev (kıçkıra). Äbüzär!

Kayandır Äbüzär kilep çıga.

Ähmädiyev. Rayon gäciteneñ siksän yıllıgına büläk itelgän kameranı, et sigänçe monda alıp kilep, menä bu «Efir» gruppasına tapşır.

Äbüzär (küzlären akaytıp). Nik?

Ähmädiyev. Siña nigä ul? Ä bolarga ul bik kiräk.

Äbüzär şälperäyep kitep bara.

Korrespondent. Sezgä tagın ber üteneçem bar. Minem enem meditsina akademiyäsen tämamladı, leçebnıy fakultetnı. Napravleniye buyınça ul sezneñ poselok hastahanäsenä eşkä kilde. Aña monda berär niçek yärdäm itsägez ide.

Ähmädiyev (kıçkıra). Bakeev!

Kayandır Bakeev kilep çıga.

Bakeev. Tıñlıym, Foat Abzalo-viç.

Ähmädiyev. Enegezneñisem-fami-liyäse niçek?

Bakeev. Bakeev Gäräy... Sez anı beläsez bit, baş vetvraç bulıp eşli.

Ähmädiyev. Sineken soramıym min. (Korrespondentkay) İsem-fami-liyäse niçek enegezneñ?

Korrespondent. Şuruyıv Paf-nutiy Lyutikoviç.

Ähmädiyev (Bakeevka). Andıy keşe eşlime sindä?

Bakeev. Äye, eşli, terapevt bulıp.

Ähmädiyev. Menä bu hörmätle curnalist kıznıñ enese ikän ul. Aña cil-yañgır tigezmä, yäme.

Bakeev (Korrespondentka yılmaep). Bik sälätle, uylıy belüçe, akıllı tabib sezneñ enegez. Min anı şuşı arada terapiyä bülegeneñ citäkçese itep kuyaçakmın.

Korrespondent. Rähmät sezgä.

Ähmädiyev. Ä häzer, äydägez, miña kittek.

Bakeev (Korrespondent işetmäslek itep). Şul hätle nadan anıñ enese. Akça tüläp ukıgan keşedän nindi tabib çıksın.

Ähmädiyev (pışıldap). Ts-s-s, älegä yärdäm itkän bulırsıñ da, annarı teläsä nişläterseñ üzen. (Barısı da işetelerlek itep.) Äydägez, miña kittek!

Barısı da kitälär.

7

Şul uk küreneş. Küpmeder vakıt ütkän. Säyfi yanına Rufiyä kilä.

Rufiyä (hälsez). Säyfi, min arıdım.

Säyfi (bitaraf). Yatıp tor.

Rufiyä (yalına). Töş agaçtan. Sineñ taläpläreñneñ kübesen ütädelär bit. İnde kultura sarayında remont yasadılar. Kitaphanägä kitaplar kaytartıldı. Hezmät hakım häzer unike meñ. Unike meñ, añlıysınmı? Öç meñ ala idem bit. Töş! Kürsät preparatlarıñnı. Böten dönyaga karşı köräşmäkçe bulasıñmıni son sin?

Säyfi. Sin nişläp miña, üz ireñä teläktäşlek belderäse urınga, mine köräşemnän baş tartırga öndiseñ?!

Rufiyä. Ahırı facigale tämamlanmagayı. İnde uramıbızda yulnı töyekländerdelär.

Säyfi. Bezneñ barıber maşinabız yuk.

Rufiyä. Mäktäplärne remontlarga RONOga akça küçergännär.

Säyfi. Ul akçanıñ yartısın barıber urlap beteräçäklär.

Rufiyä. Min şuña tagı da nıgrak borçıla başladım—bügen irtän «Eho Moskvı»dan sineñ turıda äyttelär. İnde Mäskäüdä dä belälär häzer sineñ hakta.

Säyfi (söyenä). Bik yahşı.

Rufiyä (elamsırap). Kurkam!

Ähmädiyev, anıñ yärdämçeläre kilep citälär.

Ähmädiyev (yardämçelärenä). Bez şul ber himiknı agaçtan töşerä almıybız. Vlaç barmı bezdä, yukmı? İnde Mäskäüdä belälär! Äle alarga mäğlümat imeş-mimeşlär formasında gına barıp citkän. Putin belän Medvedev kızıksına başlasalar, nişlärbez?

Hannanov. Alar üzläre korruptsiyägä karşı köräş iğlan ittelär. Şuña kürä bezgä monı niçek tä agaçtan töşerergä kiräk tä, niçek tä bulsa yumalap igä kiterergä kiräk.

Ähmädiyev. Nişläp soñ moñarçı haman cayın taba almıysız?! (Kıçkırıp.) Kaya podemnik?

Şul arada tözüçelär häm malyarlar kullana torgan podemniknı kiterälär.

Ähmädiyen (Säyfigä endäşä). Säyfi Mingalimoviç! Ras inde üzeñ töşärgä telämisen ikän, röhsät it, min üzem sineñ yanıña menäm. Berkemgä işettermiçä genä äñgämä korıp alıyk äle sineñ belän.

Säyfi (kılanıp). Minem priyem-nıy kön tügel!

Musin. Üzegezne tübänsetep menep yörmägez inde, Foat Abzaloviç.

Ähmädiyev (barmagın öskä kütärep). Bez üzebez halıkka taba barırga tiyeşbez.

Podemnik Ähmädiyevne öskä kütärä. Säyfi belän tigezläşkäç, Ähmädiyevne tagın çak kına yugarırak kütärälär.

Ähmädiyev. RONOda kadrlar arasında üzgäreşlär yasadık. Sin eşlägän mäktäp direktorın kudık. Sine mäktäp direktorı itep kuyabız. RONO belän citäkçelek itä alsañ, RONO başlıgı itep kuyarmın.

Säyfi (kölemseräp). Rişvätçelekkä karşı daru uylap çıgargan keşene satıp almakçı bulasızmı?

Ähmädiyev. İl külämendä rişvätçelekkä karşı köräşü mömkin tügel, şunı añlamıysınmıni? İnde sinen ala karga sıman agaç botagında utıruıñnı Mäskäüdä belälär.

Säyfi. Bik yahşı.

Ähmädiyev. Yahşıdırmı, yukmı— äle bilgele tügel. Snayper cibärmägäyläre. Bir daruıñnı, üzem eçäm, kalgannarın iñ zur çinovniklarga öläşäm.

Säyfi. Birmim.

Ähmädiyev. Nişläp mine doşman itäseñ soñ sin? Sine tınıçlandırır öçen, agaçtan töşerer öçen, preparatlarıñnı tikşerep karar öçen rayonda nindi tözeleşlär başladık, küpme eşlär eşlädek! Rayon üzägen tanırlık tügel. Sin monda agaç başıñda utırganga gına kürmisen.

Säyfi. Akça urlau, rişvätçelek, koda-kodagıylık—boları da betteme?

Ähmädiyev. Niçek betsen ul! Vzyat-kasız bulmıy. Bez bit ayırım stakandagı su tügel. Bez zur ber basseyndagı bolgançık su! Rossiyäneñ ber başınnan

ikençe başına barır öçen dä niçä kön kiräk bit. Niçek rişvätçelekne beterep bulsın di!

Säyfi. Min Mäskäügä barırga tiyeş.

Ä h m ä d i yı v. Ä min kire kaytmassıñ dip kurkam. Başıñnı harap itärlär dä, bäddogası miña bulır. «Nişläp korruptsiyägä karşı daru tapkan keşe yukka çıktı?!»—dip minnän sorayaçaklar. Sin minem belän bergälektä häräkät itärgä tiyeş häzer. Töş cirgä!

Säyfi (katgıy itep). Töşmim!

Ähmädiyev (aska karap kıçkıra). Töşeregez mine!

Ähmädiyevne podemnik belän töşerälär.

B a k yı yı v (başın kalkıtıp Säyfigä akıra). Nindi keşe soñ sin?!

Säyfi (kölä). Tuktagız äle! Nişläp sez şul hätle ıgı-zıgı kuptardıgız?! Minem bit sezne rişvätçelektä ğayeplägänem yuk äle. Bezneñ rayon korruptsiyägä battı digänem bulmadı. Min bit daru yasadım dip kenä äyttem. Sez bit üzegezne üzegez risvay ittegez. Min bit hätta monda kullanırga täqdim itmädem preparatlarımnı. Min bit Kazanga, annan Mäskäügä barırga gına cıyıngan idem. Nik bolay kotsız kaldıgız son sez?

Hannanov. Bälki, sineñ daruıñ da yuktır?

Säyfi. Bar! Äle min yaña törlesen çıgaraçakmın. Akçaga allergiyä yasıy torganın. Mäsälän, akçanı kürgäç, yäki kulga algaç, böten tänen kutırlana, lihoradka başlana, avızıñnan kübek kilä, astıña siyäsed...

B a k yı yı v (kul selti). Monıñ belän söyläşep bulmıy.

Ähmädiyev (yodrıkların töynäp öskä karap ala). Kittek!

Barısı da kitälär. Karañgı töşä.

Sähnä yaktırganda agaç töbenä halık cıyıla. Barısı da Säyfine tirgärgä totınalar.

—Nigä sin dönyanıñ astın öskä kiteräsen?

—Berük kullanma ul darunı, taşla, beter, yuk it!

—Malaylarıbız üsep citep kilä.

Armiyä yäşenä citkäç, voyınkomatta vzyat-ka birä almasak nişlärbez?

—Bolay bulsa, sine ugolovniklar üteräçäklär. Prokurorlar sineñ daru arkasında rişvät almıy başlasalar bratvaga bik çiten bulaçak.

—Adım sayın akça törtsäñ genä keşelärçä yäşäp bula!

—GİBDD vzyatka almıy başlasa barıbız da maşina yörtü pravasınnan kolak kagaçakbız bit!

—Sineñ darunı kullansalar, balalarıbıznı ukırga da kertä almıy cäfalanaçakbız!

—«Registratsionnaya palata»da, «ze-melnıy komitet»ta, BTİlarda, nalog inspektsiyäsendä, maşinanı uçetka kuyganda çirat torıp şunda yıgılıp üläçäkbez bit!

—Vzyatka birmi niçek yäşämäk kiräk?!

—Akça törtmäsäñ, vraç ta yünläp karamıy bit!

—Sin böten ilgä karşı barıp niş-lämäkçe bulasıñ!

—Harap itälär sine!

—Cirgä töş, svoloç!

Säyfi. Min sezne änä şul akça törtüdän, vzyatka birüdän, çiratlardan azat itär öçen daru uylap çıgardım. Monıñ öçen sezdä miña karata näfrät uyanır dip uylamagan idem.

—Niçek azat itep bulsın! Böten tormışıbız şuña korılgan!

—Töş!

Säyfi. Töşmim! Kurkam min sezdän.

—Häzer üzebez yolkıp töşeräbez!

—Asılınam dip kurkıtkan bula! Asılınsın!

Halık kızgannan-kıza bara.

—Agaçnı kisep audarırga kiräk! —Snayper kiräk monda!

Bakça çitendä maska kigän kara kiyemle keşe kürenä. Kulında snayper vintovkası. Ul iyelä-iyelä çittän küzätep yöri.

—Bez monda yuk çakta atıp töşersennär.

—Benzopila alıp kiläbez digännär ide bit.

İske «Drucba-4» benzopıçkısı totıp beräü payda bula. Starter trosın tartıp kabıza. İnde agaçnı kisäm digändä genä Hannanov, militsionerlarnı iyärtep, kilep çıga.

Hannanov (kıçkıra).Stop!Minem röhsättän başka kıymıldamagız da!

Snayper kaça.

Hannanov (halıkka). Samosud yasarga yaramıy. Anıñ turında häbär böten ilgä taraldı. Kazannan ber väqalätle keşe kilde. Taralıgız! Kiräk bulsa, sezne üzebez cıyarbız. Taralıgız, taralıgız! Änä Kazan keşese kilep tä citte.

Halık tarala. Kazan keşese, Ähmädi-ev, tagın berniçä keşe kilälär.

Kazan keşese. Kayda ul?

Hannanov (agaç botagına kürsätep). Änä ul.

Kazan keşese (Säyfigä). İsänmesez!

Säyfi (aska karap). İsänmesez! Sez kem bulasız?

Kazan keşese. Mine Kazannan monda sezneñ belän bäyle vakıyganı açıklarga dip cibärdelär. Rayon üzäge bik nık üzgärgän. Tözeleşlär, çistarınu eşläre dävam itä. Monı sez korruptsiyägä karşı uylap çıgargan daru yärdäme dip añlargamı?

Säyfi. Monı rayon citäkçelärennän soragız. Mine Mäskäügä cibärmädelär. Agaçtan töşsäm, mine bügen ük Mäskäügä ozatırga yärdäm itärsezme?

Kazan keşese. Yuk, sezgä başta Tatarstannıñ vraçları karamagında reabilitatsiyä ütärgä kiräk, annarı berär sanatoriyda yal itterü mäslihät.

Säyfi. Min berkemgä dä ışanmıym. Miña şuşında vertolet kiteregez, mine Mäskäügä ozatıgız.

Kazan keşese. Mömkin tügel. Mäskäü tiräsendä urmannar yana, anda bu arada vertolet tügel, kargalar da oçmıy. Yasagan preparatlar üzegez belänme?

Säyfi. Äytmim! Gafu itegez, peç itär vakıtım citte. Agaç astında tormavıgıznı ütenäm.

Barısı da tiz genä çitkä kitälär.

Kazan keşese (açulanıp). Nücä-li berniçek tä cayga kiterep bulmıy monı? Nücäli anıñ bu dönyada kızıkkan bernärsäse dä yuk? Nücäli satıp alu mömkin tügel monı?

Ähmädiyev. Million sumnı da almadı. Rayon üzägen yañartkanga söyenep tik utıra. Yasagan daruı belän böten Rossiyädä tärtip urnaştıram dip hıyallana.

Kazan keşese. Satılmıy torgan keşe yuk bu dönyada, söyläşä belmisezder.

Ähmädiyev. İnde ällä nilär täqdim itep karadık. Yasagan preparatların üze eçep utıra bugay ul anda.

Kazan keşese (Ähmädiyevkä). Daruın üzegezneñ kabıp karaganıgız bulmadımı?

Ähmädiyev. Yuk. Birmi bit. Ber tabletka kapkaç, vzyatkadan kosası kilä di.

Kazan keşese. Şunnan soñ vzyatka täqdim itsälär gel kosası kilä dime?

Ähmädiyev. Kön sayın berne eçärgä kiräk di.

Kazan keşese. Daruınıñ bersen bulsa da kulga töşerä ayamadıgızmıni?

Ähmädiyev. Anıñ belän söyläşep tä bulmıy bit.

Kazan keşese (Säyfigä). Mina, Kazannan kilgän väkilgä, berär töymä daru birmässezme ikän?

Ähmädiyev. Yuk, başta Rossiyä Prezidentı belän oçraşam, annarı darunı iñ zur ğalimnär komissiyäsenä tapşıram.

Kazan keşese (Ähmädiyevkä). Monı Mäskäügä cibärergä yaramıy.

Ähmädiyev. Şuña blokirovat ittek bit bez anı.

Kazan keşese. Mäskäüdän tikşerüçelär kilep citkänçe monıñ belän bu känitilne beterergä kiräk.

Ähmädiyev. Nişlik soñ? İnde küpme tübänsendek. Anıñ kuşuı buyınça rayon üzägen yaltırattık, yullar saldık. Bazardagı bäyälärne halık öçen töşerdek. Ubıtokka batıp bettek. Tagın niçek yararga soñ bu himikka? Üzem atıp töşererdäy bulam iñde min anı.

Kazan keşese. Tınıçlan, tınıçlan. Min siña şunı täqdim itäm: Mäskäüdän tikşerüçelär kilep citkänçe, anıñ bu iske yortın sütep, dürt katlı kottedc salıp kuyarga kiräk! Sroçno! İşegaldına zatlı maşina kiterep kuyarga kiräk! Üzen komprometirovat itär öçen. İnspektsiyä kilgäç, kürsen—nindi şartlarda yäşäp yata. Şantac belän taläp itte dibez. Kiçektermiçä eşlärgä kiräk monı. Kottedcı tiräsendä prostitutkalar çualsın. Gel muzıka akırıp torsın. Keşelär aldında da yaman atın çıgarırga, uñaysız häldä kaldırırga kiräk. Hatını niçek?

Ähmädiyev. Soñgı vakıtta hatını da tuydı anıñ bu säyerlegennän. Hatının avızlıkladık inde bez anıñ.

Kazan keşese. Hatınına küp itep akça biregez, yanında bay, zatlı irlär böterelsen. Bolarnıñ barısın da mäskäülär kilep citkänçe eşlärgä kiräk. Bez bu himiknı yögänlärgä tiyeş häm dä anıñ talantı, daruları bezneñ mänfäğatlärgä hezmät itärgä tiyeş!

8

Şaktıy vakıt uzgan. Säyfineñ iske yortı kırıyına dürt katlı kottedc salıngan. Kottedc karşında tulı privodlı zatlı maşina tora. Bakça, yort-cir tiräse evropaça bayıtılgan, fontan bärep tora, ekzotik üsemleklär kürenä. Hatını Rufiyä supermarkettan kaytıp kerä. Anı tanırlık tügel—kiyeme, çäçe, üz-üzen totışı zatlılangan.

Rufiyä (paketların kütärep agaç yanına kilä). Supermarkettan siña täm-le-tämle äyberlär alıp kayttım.

Säyfi (östän). Üzeñ aşa!

Sufiyä. Kirelänmä inde. Bezgä yazmış şundıy mömkinlek birde, bez üzebez mondıy kottedc sala almas idek.

Mondıy rizıklarnı kayçan aşar idek äle! Ulıbıznıñ armiyädän kaytuına nindi zur büläk bulaçak bu! Töş agaçtan, Säyfi!

Säyfi. Sine satıp aldılar. Sin, şuşındıy zur rişvät alıp, miña hıyanät itteñ. Min baş tartam bu kot tedcdan, bu maşinadan, sin algan akçadan! Min hätta sinnän dä baş tartırga mäcbür. Küpme yäşäp, sineñ asılıñnı moñarçı añlamaganmın ikän.

Rufiyä. Siña berkem bernindi naçarlık eşlärgä cıyınmıy. Siña şuşındıy zur büläk yasadılar! Ä bu preparatıñ belän gomereñ kayda niçek tämamlanır—bilgesez. Töş cirgä! Rähmät äyt tä, kabul it şuşı küktän yaugan büläklärne.

S ä y f i. Bu kottedcnı, maşinanı, täqdim itelgän dolcnostnı, siña birelgän akçanı, büläklärne kabul itkän öçen barıber cavap totarga tiyeş bulaçakmın. Buşlay bernärsä dä birelmi!

Rufiyä. Buşlay tügel bit. Şuşı büläklär bärabärenä daruıñnıñ seren açarga tiyeş bulasın, yasalgannarın Ähmädiyevkä tapşırırsıñ.

Säyfi. Ä bälki mindä ul daru yuktır, bälki, min aldaganmındır, bälki, min andıy preparatnı yasama-ganmındır!

Rufiyä. Alay bulsa, bigräk tä yahşı. Şulay dip halık aldında äyterseñ dä, vässäläm. Bu kottedcnı kire almayaçaklar bit inde.

Säyfi. Ä-ä-ä yuu-u-uk. Sin kitap küp ukısañ da, akılga say keşe ideñ, häzer inde bötenläy tübängä tägäräp barasıñ.

Rufiyä (kızıp). Minem tüzemlegemneñ dä çige bar! Kayçannan birle kiyerenkelektä totasıñ, ä häzer inde mine mıskıl itä başladıñ! Min bit

çın-çınlap üpkäli dä alam!

Säyfi. Nindi üpkäläü—änä dürt katlı kottedcda yäşäp yatasıñ häzer. Miña üpkäläp nişlämäkçe bulasıñ tagın?

Rufiyä. Minme? Min bügen «noç-noy klub»ka baram!

Rufiyä tır-tır atlap kottedcga kerep kitä. Äbüzär kilä, iserek.

Äbüzär (elıy). Säyfi! Beterdelär mine. Bötenläy eşsez kaldım. Hatın kitte, ulım minem belän söyläşmi, kızım kargıy.

Säyfi. Min siña berniçek tä yärdäm italmıym.

Äbüzär. Minem berdänber çaram kaldı—sineñ yanıña menü.

Säyfi. Kiräkmi, kiräkmi, monda siña urın yuk!

Äbüzär agaçka menep karıy, buldıra almıy, yıgılıp töşä. Şunduk agaç töbendä yatıp yokıga tala.

Karañgı töşä. Rufiyä kiyenep-yasa-nıp, biyek ükçäle tufli kiyep, tönge klubka çıgıp kitä.

Berazdan, kıska itäkle yubkadan, kükräkläreneñ yartısı kürenerlek itep tegelgän bluzkadan Gölçirä päyda bula. Erotik muzıka yañgırıy. Gölçirä akrın muzıka astında yarımşärä kalıp, fonar baganasına bot araların ışkıy-ışkıy striptiz bii. Äbüzär uyana da küzlären akaytıp aña karap utıra.

9

Şul uk küreneş. Bakça çitendä rayon citäkçeläre, närsä bulıp betär ikän dip, kurkıp toralar. Barısı da galstuklı, arada härbi kiyemlelär bar, militsiyä forması kigännäre kürenä. Urtada rayon mäçeteneñ İmamı tora—garäp ilennän kaytartkan zatlı kiyemnän, çalmasın zur itep urap kuygan.

Hannanov. Kem kiläsen tögäl äytmädelärmeni?

Ähmädiyev. Yuk. Mäskäüdän şaltırattılar. Prezident apparatınnan beräü söyläşte. Bezneñ keşe sezgä kilep citäçäk, dide.

Musin. Nik kurkabız soñ bez?!

Ähmädiyev. Kurıkkanıbıznı belgerttek şul inde.

Mutiyeva. Anı kaydadır başka cirdä karşı alırga tiyeşter bit bez,

hiçyugı sezneñ bina yanıñda.

Ähmädiyev. Yuk. «Budte tam, pod derevom,—didelär.—Pryamo tuda pribu-dut»,—didelär.

Bakeev. «Budte pod derevom...»— bigräk kurkınıç yañgırıy.

Maşina kilep tuktıy. Mäskäü keşese kilä. Barısı da tezelep basalar. Ähmädiyev Mäskäü keşesenä taba atlıy.

Ähmädiyev. Rayon citäkçese Äh-mädiyev Foat Abzaloviç.

Mäskäü keşese (kul birep küreşä). Duyıv Rif Äbulmämätoviç. MÇS başlıgı Şoygunıñ agaç başına menüçelärne töşerü eşläre buyınça urınbasarı. (Kuyın kesäsennän alıp tanıklıgın kürsätä.)

Duyıv barısı belän dä küreşep çıga. Härberse küreşkändä üzläreneñ familiyäsen häm dolcnosten äytä:

—Naçalnik militsii Tukmakov.

—Prokuror Hannanov.

—Yangın kurkınıçsızlıgı bülege citäkçese Şarabanov.

—Voyınkom Musin.

—Nalog inspektsiyäse citäkçeseneñ urınbasarı Svistoduvka.

Mäskäü keşese. Ä citäkçe üze kayda?

Ähmädiyev. Ul uzgan atnada asılınıp ülde.

Mäskäü keşese. Nik?

Ähmädiyev. Şuşı himik arkasında dip uylıybız. Kayçannan birle rayonda nervozlı halät bit.

—«Zemelnıy komitet» citäkçese Ştekkel.

—RONO citäkçese Mutiyeva.

—Baş vraç Bakeev.

—Gorgaz naçalnigı Kozyavkin.

—Elektroset başlıgı Amperov.

—GİBDD naçalnigı Kozlov.

—Sanepedimstantsiyä naçalnigı Margulis.

—Rospotrebnadzor citäkçese Baha-utdinov.

—Üzäk bazar direktorı Şiryaeva.

—Rayon sudı räise Fuflov.

—Rayonnıñ kriminal avtoritetı «Şnır».

Mäskäü keşese. Mine Rossiyä Prezidentı üze cibärde. Ni öçen Şoygu urınbasarın cibärgännären añlıysızdır—monda çrezvıçaynaya situatsiyä, tatarça äytkändä, ğadättän tış häl, keşe agaç başında, tegese-monsı... Annarı, min bit üzem Mäskäü tatarı. Tatarlar yanına tatarnı cibärmi kemne cibärsennär inde.

Ähmädiyev (yalagaylanıp). Bez bik şat.

Mäskäü keşese ürä katıp basıp toruçı çinovniklar karşında kinät usal

kıyafätkä kerä.

Mäskäü keşese. Nu, närsä, cämäğat! Doigralis?! Häzer rayonıgız turında böten il belä. Korruptsiyägä kerep battıgızmı?

Ähmädiyev (üzen köçkä kulga alıp). Gafu itegez, korruptsiyä bezneñ rayonda başkalardagınnan artıgrak tügel.

Mäskäü keşese. Korruptsiyägä karşı köräş iğlan itkän keşene agaçka kuıp mengergänsez. Andıy keşelärne yä nahakka törmägä utırtalar, yä berär cirdä üterep taşlıylar, yä kurkıtalar, yä üzen satıp alalar—kızganıçka karşı, il buyınça törle hällär bar. Ä menä agaç botagına atlanıp köräşep utıruçı sezdä genä!

Ähmädiyev. Bez kuıp mengermädek anı agaç başına.

İmam. Hörmätle Mäskäü keşese, rayonıbıznıñ citäkçeläre, Allahı Täğalä yärdäme belän, rayon üzägebezne, yullarıbıznı tözekländerde. Yaña mäçet saldık, älhämdelilla...

Mäskäü keşese. Sez tege monnan biş yıl elek «Folksvagen» maşinagız belän poşinı bärderep ütergän İmammı?

İmam. Yuk, yuk, ästäğfirulla, min tügel ul. Ul Kazandagı häzrät ide. Min üzem üsmer vakıtta mototsikl belän ber äbineñ käcäsen bärdergän idem, andıy gönahım bar—gomerem buyına şuña ükenep, täübä itep yäşim. Dingä dä şul käcä arkasında kerep kittem min.

Mäskäü keşese. Poselogıgıznı tözekländerergä şul himik agaç başına mengäç totıngansız bit sez. Korruptsiyägä kerep batmasagız, sez himiktan kurkır idegezmeni? Menä bu kottedc kemneke?

Hannanov. Şul himiknıkı. Hatınına şähsi milek itep bilgelängän.

Mäskäü keşese. Tege maşina kemneke?

Hannanov. Maşina da anıkı.

Pauza. Mäskäü keşese aptırabrak kala.

Bakeev. Akılga zägıyfräk keşe bugay inde ul digänräk şigebez bar.

Rufiyä çıga.

Mäskäü keşese. Ä tege hatın?

Ähmädiyen. Ul hatın da anıkı. Rufiyä isemle.

Mäskäü keşese (Rufiyägä).İsänmesez.

Rufiyä (yögerep kilä). İsänmesez.

Mäskäü keşese (avızın kıyşaytıp). Şikarno civete!

Rufiyä (kuanıçlı tavış belän). Rähmät yausın rayon citäkçelärenä!

Mäskäü keşese. Ä iregez rişvätçelekkä karşı köräş iğlan itkän...

Rufiyä. Ul akılga kiler dip ışanam.

Mäskäü keşese. Ul akıllı tügelmeni?

Rufiyä. Son inde, şuşındıy baylıklardan baş tartkaç.

Mäskäü keşese. Baş tartamı?

Rufiyä. Äye.

Mäskäü keşese. Çınnan da cülärder ul—şundıy büläklärdän baş tartkaç.

Barısı da. Cülär ul, cülär, cülär!

Mäskäü .keşese.Ä häzer himiknıñ üze belän tanışır vakıt. Kayda ul? Kaysı agaç başında? (Başın kalkıtıp agaçlarnı küzätä.)

Rufiyä. Änä ul. (Agaç başında utıruçı irenä işaräli.)

Barısı da Säyfi utırgan agaçka taba baralar. Agaç töbendä ber iserek yoklıy, yanında berniçä buş şäşä yata. Mäskäü keşese äle öskä, äle aska karıy.

Mäskäü k yı ş yı s yı. Kaysısı himik soñ monıñ?

Barısı da. Östägese, östägese.

Mäskäü keşese. Ä monsı kem?

Ähmädiyev. Monsı Äbüzär, rayon gäciteneñ elekkege redaktorı.

Mäskäü keşese. Häzer monda küçtemeni?

Rufiyä. İrem yasagan preparat turında mäqalä yazgan keşe ul.

Mäskäü keşese. Minem anıñ belän söyläşäsem kilä.

Rufiyä (Äbüzärne cilterätep). Äbüzär, sineñ belän söyläşergä telilär.

Äbüzär (küzen açmıyça gına). Kem?

Mäskäü keşese. Min antikor-ruptsiyä komissiyäseneñ äğzası.

Äbüzär (caylabrak yata). Miña dimägäye. Korruptsiyägä karşı köräşep şuşı köngä kaldım inde min. Eşsez kaldım, mıskıl ittelär.

Mäskäü keşese.MinMäskäüdän kildem.

Äbüzär (borın töbenä mıgırdıy). Ä min üzem Ägercedän. Kirovka kitäsem kalgan... Cülär buldım min... (Tagın yokıga tala.)

Rufiyä. Monıñ belän häzer söyläşüdän mäğnä yuk.

Mäskäü keşese (öskä karap). Säyfi Mingalimoviç, isänmesez!

Säyfi. İsänmesez!

Mäskäü keşese. Bälki, töşärseñ?

Säyfi. Töşmim!

Mäskäü keşese. Niçek inde töşmiseñ? Mine mahsus Mäskäüdän cibärdelär. Medvedev ta, Putin da sineñ hakta häbärdarlar. Min sine Rossiyänen başkalasına alıp barırga tiyeş.

Säyfi. Min kurkam, mine Mäskäüdä kulga alaçaklar. Miña bötenese şulay di.

Mäskäü k yı ş yı s yı. Kurıkma. Nişläp sine kulga alsınnar! Üzem alıp baram sine Mäskäügä, üzem kiterep kuyarmın.

Säyfi. Min ışanmıym sezgä! Min berkemgä dä ışanmıym!

Mäskäü keşese. Sineñ yanıña Medvedev belän Putin üzläre kilä almıylar bit inde. İldä korılık, bıyıl karaboday altın bäyäse toraçak. Hätta Şoygu da üze kilä almıy. İl buylap küpme urman yana. Ber Şoyguga küpme pocar!

Säyfi. Miña alarnıñ garantiyäse kiräk—yä yazma räveştä, yä miña berkem dä timäyäçägen teleefirdan äytsennär.

Mäskäü keşese. Sineñ belän söyläşüe avır ikän. (Kinät usallana.) Menä närsä, sin korruptsiyägä karşı köräşäm digän bulıp, vzyatka algansıñ—bik zur razmerda—kottedc, maşina, akça, kızlar... Hatınıñ badtsa-mayda yözä...

Säyfi. Min soramadım bit...

Mäskäü keşese. Soramasañ da, komaçaulamagansıñ bit. Rişvät alunıñ ber forması şul—birülärenä karşı kilmäü. Kottedc sala başlagaç nik töşmädeñ agaçtan—tözüçelärgä nik karşı tormadıñ?

Säyfi. Miña salırga soramadım ul kottedcnı.

Mäskäü keşese. Hatınıña hosusıy milek itep oformit itkännär bit.

Säyfi. Min ayıram hatınnı—kot-tedcı-niye belän! Min baş tarttım barısınnan da! Häzer hatınımnan da baş tartam! Añladıgızmı?

Rufiyä (açınıp). Ni söyliseñ sin, Säyfi?! Oyat!

Säyfi. Siña oyat bulırga tiyeş!

Mäskäü keşese (Ähmädiyevka). Vzyatoçniçestvoga karşı preparat taptım dip äytkän keşene niçek agaç başına mengerdegez sez?

Ähmädiyev. Ul üze menep kitte.

Mäskäü keşese. Yarıy äle sezneñ tirädä urman yuk. Mäñge totıp bulmas ide. Nindi ısullar belän anı töşerergä mataştıgız?

Hannanov. Kullanmagan ısul kalmadı.

Mäskäü keşese. Minem täqdimem şul: yoklata torgan darulı pulya belän kütenä atarga kiräk. Hayvannarnı atıp yoklata torgan trankvilizator belän. Asta zur brezent cäyep totıp torırga kiräk.

Bakeev (şomrayıp). Yalgış ütersäk?

Mäskäü keşese. Andıy pulya belän genä korruptsiyägä karşı preparat tapkan himiknı üterü mömkin tügel. Hatının alıp kitegez.

Bakeev (Rufiyä yanına kilä). Tınıçlanıgız, Rufiyä hanım. Äydägez, öyegezgä kerik, min sezgä tınıçlandıra torgan daru biräm.

Bakeev Rufiyäne kottedcga alt kerep

kitä. Mäskäü keşese kemnärgäder kul bolgıy. Bakçanıñ ber yagınnan kulına vintovkaga ohşagan koral totıp beräü payda bula. Ähmädiyev üzeneñ yarannarına çitkä kitärgä kuşa. Vintovkalı keşe Säyfi kürmi torgan yaktan kilep anıñ kütenä ata. Säyfineñ «Ay!» dip kıçkırıp kuyganı işetelä. Şunduk bakçanıñ ikençe yagınnan ak halat kigän altı sanitar kiñ berzent cäyep agaç töbenä kilep basalar. Säyfi äkrenläp mälceräyä başlıy, küzläre yomıla, başı ber yakka salına, avır häm tirän itep sulıy başlıy. Berazdan ul cäyelgän brezentka yıgılıp töşä. Anı tiz genä kütärep alıp kitälär. Kottedcdan Bakeev çıga.

%

Bakeev. Tärtipme?

Barısı da kitälär. Äbüzär uyana.

Äbüzär. Säyfi tugan! Işanma bersenä dä! Töşmä agaçtan! Min üzem dä häzer sineñ yanıña menäm, röhsät itsäñ känişne. Säyfi! Sin kayda? Säyfi!

Rufiyä çıga.

Äbüzär. Rufiyä! Säyfi yuk!

Rufiyä (agaç tiräli äylänep çıkkaç, kıçkıra). Ah! Harap ittelär iremne!

Äbüzär. Min anıñ urının alırga tiyeş! Min anıñ izge eşen dävam itäm!

Äbüzär agaçka ürmäläp menmäkçe bula, läkin buldıra almıy, yıgılıp töşä. Rufiyä kıçkıra-kıçkıra bakça buylap yögerep yöri dä yukka çıga.

Äbüzär (kıçkırıp). Delo Säyfi ne propadet! Ya protestuyu! Min häzer anıñ urınına agaçka menäm! Nu biräm kirägegezne!!!

10

Rufiyä elekkege gadi kiyemennän iske yortları karşındagı eskämiyädä utıra. Kaygıga batkan. Mutiyeva kilä, kulına çäçäk bäyläme totkan. Çäçäkne agaç töbenä kuya, berkavım başın aska iyep basıp tora. Annarı Rufiyä yanına bara.

Mutiyeva. İsänmesez. Rufiyä (çak kına irennären kıymıldatıp). İsän.

Mutiyeva. Häbär-hätere yukmı?

Rufiyä. Yuk.

Mutiyeva. Min sezneñ belän kiñäşläşergä kildem. Säyfi Minga-limoviçnın bronza byustın yasatırga niyätebez bar. Glava belän söyläşende iñde. Käykälgä äle irtäräkter...

Rufiyä. Nik, Säyfi isän tügelder dip uylıysızmıni?

M u t i yı v a. Dönya hälen belep bulmıy...

Rufiyä (elamsırap). Sez harap ittegez anı.

Mutiyeva. Alay tügel. Ul härvakıt köçe citmäs närsälärgä karşı köräşergä mataştı. Zur şähes ide, älbättä...

Rufiyä. Niçek inde «ide»? Sez berber häbär işettegezme ällä?

Mutiyeva. Kayçannan birle ber mäğlümat ta yuk bit. (Pauzadan soñ.) Sezne mäktäplärgä ukuçılar belän oçraşırga çakırgalarbız.

Rufiyä. Nik?

Mutiyeva. Säyfi Mingalimoviç turında söylärgä. Nindi keşe ide ul, närsä yarata ide, ğailä tormışında nindi üzençälekläre bar ide—balalarga, üsep kilüçe buınnarga kızık bit.

Rufiyä (usal tavış belän). Barıgız äle, çıgıp kitegez! Eşegez betkänmeni?

Mutiyeva (kapka yanına citkäç borıla). Harap ittegez digän bula... İrenen säyerlege arkasında sostoyaniye yasadı da üzenä.

Rufiyä (can açısı belän). Çıgıp kitegez! Küzemä kürenmägez bütän!

Mutiyeva çıgıp kitä. Rufiyä biten kulları belän kaplap yılıy. Çinovniklar beräm-beräm kerälär, härberseneñ kulında çäçäk bäyläme. Berniçä venok ta bar. Çäçäklärne, venoklarnı ber-ber artlı agaç töbenä kiterep kuyalar häm çıgıp kitälär. Agaç töbendä çäçäklär öyeme barlıkka kilä.

Muzıka.

Rufiyä agaç töbenä kilep çäçäklärgä karap tora, annarı bakça buylap atlıy.

Şul vakıtnı Säyfi kaytıp kerä. Tınıç. Yözendä moñsu yılmayu. Tıp-tın gına hatının küzätep karap tora. Rufiyä anıñ küz karaşın cilkäse belän toyıp kinät borıla.

Rufiyä. Säyfi! Säyfi. Rufiyä!

Ber-bersenä taba ırgılalar. Koçaklaşalar. s_ g

/'"

Rufiyä. İsän!

Säyfi. Üzem dä şakkatam!

Rufiyä. İnde ällä nilär uylap ut yotıp yattım.

Säyfi (hatının centekläp küzätä). Yabıkkansıñ.

Rufiyä. Sin kitkännän birle yünläp yoklaganım yuk, tamagıma rizık kermi.

Säyfi. Soñgı vakıtta supermar-ketka yöri başlagan ideñ bit.

Rufiyä. Sine kotırtıp agaçtan töşerer öçen genä kılanıp yördem bit min. Miña andıy rizık kiräkmi, miña bu kottedcnıñ kiräge yuk, miña berni kiräkmi, miña sin kiräk, Säyfi!

Säyfi. Sin bu kottedcda yäşämiseñmeni?

Rufiyä. Yuk, sineñ belän öyläneşkännän birle yäşägän şuşı iske yortıbız minem öçen iñ qaderlese.

Säyfi. İh, Rufiyä! Min bit inde sine yugaltkanmındır dip uylagan idem. Soñgı vakıtta tönge klublarga, restorannarga yöri başlagaç...

Rufiyä. Mine çınlap ta «noçnoy klublarga», restorannarga yörde dip uyladıñmıni? Min bit sine agaçtan töşerer öçen genä nervında uynap şulay dip äytä idem.

Säyfi (hatının koçaklap übä). İh, Rufiyä, canım, bäğrem!

Rufiyä. Ulıbızdan kiçä genä hat kilde.

Säyfi. Häzer ukırbız. Belsäñ ide sine niçek sagınganımnı!

Rufiyä. Minem sine niçek sagınganımnı belsäñ ide sin!

Alar tagın koçaklaşalar. Bu vakıtta Ähmädiyev atılıp kilep kerä. Anıñ da kulında çäçäk bäyläme.

Ähmädiyev. Säyfi Mingalimoviç! Sineñ kaytkanıñnı kürep häbär ittelär dä, sine kürergä aşıktım. (Agaç töbendäge çäçäklär öyemenä küz taşlıy, üzeneñ kulındagı çäçäk bäylämen Rufiyägä tottıra.) Bu sezgä.

Rufiyä (çäçäklärne ala). Rähmät!

Ähmädiyev (Säyfigä). Hälen, niçek? İsän-saumı?

Säyfi. Kürgänegezçä. (Kul birep küreşälär.)

Ähmädiyev. Niçeklär, närsälär bulıp bette anda? Nişlättelär? Kay-larda buldıñ?

Säyfi (moñsu yılmaep). Mäskäüdä.

Ähmädiyev. Preparatıñnıñ yazmışı niçek häl itelde?

Säyfi (gel yılmaebrak, tınıç kına söyläşä). Min yasagan darunı kabul itmädelär. Anı Mäskäüdäge çinovniklarnıñ rizıklarına yäşerten genä salıp karadılar. Minem darunı kapkan çinovniklar, kiresençä, vzyatka-nı kübräk ala başlagannar. Bu oçraklı hälder, älbättä. Ämma şulay da daruımnıñ sostavın zur ğalimnär komissiyäse tikşerde. Vzyatka täqdim itelgäç, daru täesirendä çinovniknıñ kosası kilü döres tügel, didelär. Vzyatkaga karşı preparatnıñ köçe yuk, fäqat kosasını gına kiterä torgan daru bu, didelär. Omtılışıñ huplarlık, ämma daruıñnıñ kiräge yuk, didelär..

Ähmädiyev. Nişläp soñ sin tınıç häm yılmayasın? (Ber-ike adım artka çigep.) Işanmıym! Kurkınıç keşe sin! Rişvätçelekkä kizängän kileş, Mäskäüdän isän-sau kayttıñ...

Säyfi (kölä). Sez üzegezdän üzegez kurkıp yäşisez. Çönki aldauga, urlauga, rişvätçelekkä kerep batkansız!

Rufiyä (Ähmädiyevkä). Bu kottedcnı, maşinanı nişlätergä uylısız??

Ähmädiyev. Sezgä bit inde ul. Kottedc siña hosusıy milek itep bilgelängän, maşina da sineñ isemgä yazılgan.

Rufiyä. Kiräk tügel alar bezgä.

Ähmädiyev. Tınıç kına yäşäp yatıgız inde şuşında. Haman kirelänep utırmagız. Säyfi Mingalimoviç, zinhar, bütän mondıy känitil kuptarma! Mäktäp direktorı bulıp urnaşasınmı?

Säyfi. Yuk, üzemneñ elekke urınıma—himiyä ukıtuçısı bulıp keräm.

Rufiyä. Min dä kultura sarayınıñ direktorı bulıp tügel, gadi kitaphanäçe bulıp eşläyäçäkmen.

Ähmädiyev (kul selti). Üzegezgä karagız.

Säyfi. Minem başıma ber ideya kilde.

Ähmädiyev (siskänep). Tagın yaña preparat yasarga tügelder bit?

Säyfi (kölä). Yuu-u-uk. Bu kottedcnı kitaphanä itik. Rufiyä şuşında yana kitaphanä oyıştırsın.

Rufiyä (şatlanıp). Çınnan da!

Ähmädiyev. Şulay bulsın.

Säyfi. Äbüzärneñ häle niçek?

Ähmädiyev. Belmim.

Säyfi. Anı rayon gäcitenä baş möhärrir itep kire kuyıgız inde, yäme.

Ähmädiyev. Eçüdän tuktasa, vossta-novit itärbez.

Säyfi. Ä rişvätçelekkä karşı köräşäçäkbezme soñ?

Ähmädiyev (ütä citdi kıyafät belän). Älbättä! Ämma dä läkin anıñ köräş ısulın tabarga kiräk. Sin yal it başta, haman köräş turında uylap utırma, in elek häl al. Yarıy, kittem min. Sau bulıp torıgız!

Ähmädiyev çıgıp kitä.

Rufiyä (oçıp kitärdäy bulıp). Niçek başıña kilde bu uy—kottedcnı kitaphanä itärgä! Yortıbız kırında gına şundıy şäp kitaphanä bulaçak!

Säyfi. Aldan uk şunı äytäsem kilä: kottedcnıñ dürtençe katında laboratoriyä tözim.

Rufiyä (sagayıp). Nindi laboratoriyä?

Säyfi. Min barıber rişvätçelekkä karşı daru uylap tabarga tiyeş. Vzyatka algan keşene şunduk paraliç suktıra torgan daru yasayaçakmın!

Tämam.

2010 yıl.

Click or select a word or words to search the definition