Äniyem Hatı

(hikäyä)
“Vakıt” programmasın kararga utırırga!” digän komanda yañgıradı. Soldatlar härberse üz urındıgın kütärep barıp utırışa başladılar. Utıralar da idän taktasına karap urındık ayakların tigezlilär. Armiyä här cirdä tigezlekne, pöhtälekne yarata. Soldatlar arkaların tigez totıp, iyäläkläre kütärebräk karaşların tüşämdä elenep torgan tösle televizorga töbilär. Berazdan tapşıru başlanıp ta kitä.

Äle rotada ber ay da hezmät itmägän Fänis bu tapşırunı kararga şulkadär künegep kitte ki, hätta köne bu kiç citüen kötep ala başladı. “Gracdanka”da vakıtta berär karaganı buldı mikän anıñ “Vakıt”nı? Yuktır, anıñ mondıy “püçtäk”lärgä bik ise kitmi ide. Ä monda başkaça televizor kararga mömkinlek yuk. Barça yañalıklarnı da şunnan işetäseñ. Dönyada nindi hällär buluın belmiçä yäşäp yatuı äy avır şul eçendä canı bar keşegä.

Yakşämbe könne soldatlar “Sovetlar Soyuzına hezmät itäm” programmasın da karıy. Tik tapşıru betärgä biş minut kalgaç tezep, kazarmadan alıp çıgıp kitälär. Soldatka yal köne dä eş tabılıp kına tora: ya plats seberäseñ, ya çüp cıyasıñ, ya yul buyların tırmalıysıñ. Ägär hiç tä bulmasa, kazarma artına çıgıp sarı çäçkälärne cıydıralar. Härbi yäşel tösne bozıp tormasınnar, yänäse.

“Vakıt” başlandı. Fänis bügen ällä arıdı, ällä sagınu bastı yegetne, kön dä kötep ala torgan tapşıruın karıysı kilmäde anıñ. Ul başın tübän iyep tatlı uylarga çumdı.

Eh, kaytıp ber küz çite belän genä bulsa dä küräse ide tugan avılnı. Äle öydä närsä eşlilär ikän? Änise kötü kaytuın kötäder. Tik äle kötü kaytırga irtäräk. Berazdan tuzan kütäreler, uramda mal ise taralır. “Aktıy” (änise sıyırga şundıy isem kuşkan) kötüdän iñ alda kayta.

– Sineñ familiyäñne kıçkıralar,– dip keräşen yegete Nikolay anıñ tatlı uyların bülde. Fänis aptırap kaldı, kauşap närsä eşlärgä belmäde. Şulçak arttan:

– Häbirov! Barmı şundıy soldat?– dip däştelär.

Fänis torıp bastı. Ul vakıtta keçe sercant Sergey Agina anıñ yanına oçıp kilep citkän ide inde.

– Sin närsä, selägäy, zampolitka cavap ta birä almıysıñmıni? Ällä yoklap utırasıñ?– dip anı sügep taşladı. – Nik basıp kattıñ, yöger kantselyariyägä!

Fänis kitmäkçe genä ide, Agina anı yänä tuktattı: “Pilotkañ kıyşaygan, añgıra!” Yeget pilotkasın tözätte dä koridornıñ ikençe başına yögerde. Keçe sercant anıñ artınnan: “Zampolit yanına kergäç, çest birergä onıtma”, – dip kıçkırıp kaldı.

Fänis barıp kergändä rota zampolitı ölkän leynenant Fedulov berüze ide. “Tovariş starşiy leytenant. Ryadovoy...”, – di genä başlagan ide, tegese ımlap tuktattı.

– Siña hat bar, – dip, Fänisneñ kulına konvert tottırdı. Yeget ber hatka, ber zampolitka karap aldı.

– Kemnän, äniyeñnänme, ällä söygäneñnänme?

– Äniyemnän,– dide Fänis şatlıklı tavış belän. – Kitärgä röhsät itegez!

Zampolit baş kaktı.

Koridorga çıkkaç, hatka karap ul çak kına keçe sercant Makoveevka barıp bärelmäde. Tegeseneñ açuı çıgıp: “Küzeñ çıkkanmı, yöger urınıña!”– dip tozlap-borıçlap yäş soldatka kıçkırdı.

Urınınnan kilep utıruga dustı Nikolay pışıldap kına: “Närsä çakırgan?” – dip soradı. Fänis hatnı kürsätte, tegese yılmaep baş kaktı, “şäp” yänäse. Alda häm artta utıruçılar da nigä zampolitnıñ çakıruı belän kızıksına başladılar. Çış-pış söyläşü kitte. Bolarnıñ irkenläp kitülären çittän küzätep torgan “Pinoçet” kuşamatlı ölkän sercant

– Äye, sez, bazar äbiläre, yabıgız avızlarıgıznı! Progulkada tel çarlarsız. Älegä barıbız da televizor karıybız,– diyügä yäş soldatlar şım buldılar. Şulvakıt artta kemder kölep cibärde. Äle genä tınıç söylänep torgan “Pinoçet”nıñ yarasına toz siptelärmeni, ul ber mizgeldä kölüçeneñ yanında ide inde. Kölüçe mari yegete Tolya Savelev ikän. Deçkanets Toliknıñ mañgayına “çäp” itep berne saldı da, “Minem arttan!”, – dip, tegene krovatlar arasına alıp kerep kitte. “Tärbiyäläü” ike-öç minut eçendä buldı. Tumıştan ber gramm it yokmagan Savelevnıñ kızarınıp üz urınına kilep utırgan yözennän yılmayu bilgeläre kaçkan ide.

Fäniskä kesäsenä salıp kuygan äniseneñ hatın tıngılık birmäde. Alıp karıysı kilä, hätta äle açılmagan da bit. Sercantlarnıñ yakında gına bulmaularına inangaç, kesäsennän hatnı aldı. Tavışsız gına açıp ukıy başladı.

“İsänme, balakayım!

Siña sagınıçlı sälamnär belän hat yaza äniyeñ. Sälam şulay uk ätiyeñnän häm tugannarıñnan. Balam, kitkäneñä ber ay da yuk, min inde sineñ...”

– Tık kesäñä hatıñnı, salaga. Açunı kabartasañ, yırtıp taşlıym, – anıñ yanında kayışıp bolgap keçe sercant Makoveev basıp tora ide. Fänis hatın tizräk yäşerü yagın karadı. Keçe sercant arı kitte, barıp televizornı sünderde.

– Rota vstat! Urındıklarnı – urınnarın. Asta – platsta, tezelergä!

Berniçä minuttan kazarma buşap kaldı. Platsta cır tavışı işetelä:

Pisma necnıyı oçen mne nucnı,
Ya ih vıyuçu naizust...
Armiyädä soldatnıñ vakıtı minutlap bülengän. Här eş üz vakıtında başkarılırga tiyeş: töşke aşka barumı ul, klubka kinogamı yäki kiçke progulkaga çıgumı. Yañgır yavamı, karmı – berse dä komaçaulıy almıy. Rähätlänep cırlap, saf havada yörep kergännän soñ yoklarga yatunıñ rähätlegen tik soldat bulgan keşe genä belä torgandır.

Progulkadan kergändä zampolit kazarmadan çıgıp kilä ide, öyenä kaytıp kitte. Dimäk, rota sercantlar kulında.

Berniçä minuttan rotada iñ ölkän keşe, ölkän sercant Deçkanets kiçke barlau ütkärä ide. Kayışıñnı kısıp buıp, iyägeñne yugarı totıp, üz familiyäñne işetügä kazarmanı yañgıratıp, “min” dip kıçkırsañ, “Pinoçet” sineñ yanıñda tuktap tormıy. Ä inde tavış käcä bätiyenekedäy zägıyf işetelsä... tönlä bädräftä “min” dip kıçkırırga turı kiläçäk. Unitazga karap...

Deçkanetsnıñ käyefe şäp ahırı, rotanıñ isemlegen tiz-tiz ukıp çıktı da: “Rota, otboy”,– dip kantselyariyägä kerep kitte. Soldatlar yögereşep yoklarga äzerlänä başladı. Fänis çişenep, hatnı aldı da yuınırga yögerde. Ayak yuarga çirat kötkändä bulsa da hatnı ukıp beteräse ide. Läkin hatnıñ ber-ike yulın ukıdımı-yukmı yuınu bülmäsenä keçe sercant Agina kilep kerde.

– Tizräk kıymıldagız, tagın öç minuttan beräregez yatmagan bulsa, rotanı yañdana kütäräm,– dide ul, tämäke kabızıp. Yuınırga da ölgermägän soldatlar krovatlarına çumdılar.

“Otboy” buluga berniçä minutta kazarma eçe gırıldagan tavışka kümelde. Ä “kapterka” yagınan gitara tavışı gına işetelä. Yäş soldat Kozlov sercantlar öçen uynıy, tegelärneñ küñelen aça. Äybät uynıy Sereca, sänğat institutında ukıy şul.

Fänis odeyalına törenep yattı da: “Yoklamaska, niçek tä yoklamaska. Yartı gına säğat tüzärgä”, – dip kabatlıy başladı.

Egerme minutlap ütkäç, ber kulına çäynek, ikençesenä ike kotelok totkan İvanov ütep kitte. Ul “kapterka”nıñ işegen şakuga muzıka tınıp kaldı. Akrın gına işek açıldı. Anı sercantlar şau-gör kilep karşı aldılar. Arkaşa kön dä aşhanägä yöri. Ul progulkadan azat keşe. Şul arada aşhanägä barıp çäy kaynata, bäräñge kızdıra da, üzenä genä tanış sukmaklar belän kazarmaga kayta.

Täki tüzde Fänis. Näq yartı säğat buluga hatın alıp krovattan töşep bädräfkä kitte. Tavış-tınsız gına kilep täräzä töbenä utırıp aldı da ukıy başladı;

“Balam, bez barıbız da isän-saular. Siña da şunı uk telibez. Fänisem, üzeñne sakla! Avırdır, beläm, tüz balam. Äytmi buldıra almıym. Avılıbızda zur kaygı. Küptän tügel dustın, Rişatnı alıp kaytıp kümdelär. Cide genä ay hezmät itkän ide bit. Hezmät itkän cirendä bik kaynagannar, kıyırsıtkannar dip söylilär avılda. Tüzär ämäle kalmagaç atılıp ülgän, balakayım. İptäşläre timer tabutka salıp alıp kaytkannr. Kümärgä böten avıl bardı, çitlär dä küp ide. Yılamagan keşe bulmagandır. Änise köne-töne yılıy, hıyalıyga äylänep bara.

Fänis ulım tüz. Andıy afätlärdän Hoday saklasın. Yarıy, küp itep üzeñ hat yaz! Kötäm. Äniyeñ”.

Hatnı ukıp betkäç yegetneñ küzenä yäş tuldı, bugazına töyer tıgıldı. Dustı, iñ yakın dustı atılıp ülgän. Änisen, annan bigräk dustın cälläde Fänis.

Häzer ük az gına bulsa da cavap hatı yazıp salırga. Yoklamasa-yoklamas, yazarga kiräk. Yeget tiz genä barıp käğaz-kaläm alıp kilergä karara itte.

Häyerçegä cil karşı, ul bädräf işegen açıp çıguga buldı “kapterka”dan sercant Deçkanets kilep çıktı.

– Närsä, yokı kilmime ällä?

Fänis hatın krsätte.

– Ä-ä, hat ukıysıñ. Hat ukır öçen kön citmi alaysa. T-ä-äk, t-ä-äk, kön citmäsä – tön ozın. Häzer barasıñ rota buyınça decurnıy yanına, seberke sorap alasıñ, i, davay, idän seberergä. Ägär berär çüp kalsa – bädräftäge barça unitazlar sineke. Añlaşıldımı?! Bar, yöger!

Fänis koridor idänen seberep beterügä säğat ber tuldı. Barça halık gırıldap yoklıy. Deçkanets ta yatıp yokladı. Yokı vakıtı kıskarsa da, Fänis äniseneñ hatına cavap yazarga buldı. Käğaz-kaläm alıp “Lenin bülmäse”nä kerde dä, yaza başladı:

“İsänme, äniyem!

Siña sagınıp hat yazuçı soldat ulıñ Fänis, Sälam şulay uk ätigä, tugannarga häm avıl yäşlärenä. Äni, sin minem öçen borçılıp yatma. Hezmät itärgä min bik äybät cirgä eläktem. Yahşı aşatalar, zarlanırlık tügel. Bezdä zakon bik katı, andıy sin yazgan keşe kıynau, kıyırsıtu digän närsä bötenläy dä yuk. Soldat hezmätenä öyränep betep kiläm inde. Tik beraz sagındıra gına. Sezne, tugan avılımnı töşläremdä küräm. Äni, minem barsı da yahşı. Minem öçen borçılmagız. İnde küp tä kalmadı bit – yegerme öç ay gına...”

1991 yıl, 20 noyabr.

Click or select a word or words to search the definition