Kitäbüt-tärbiä



Qäyyüm
Nasıri



كتاب
التربية






Kitäbüt-tärbiä



(Tärbiä
kitabı)








Bıl
kitaptı bastırıu ösön yauaplı: İlşat
häzrät Hafizi.



Kitaptı
ölöşlätä yäki tulıhınsa küserep alıu
tıyılmay.Unı
www.dagvat.ru
saytında
tabırğa bula häm buşlay küsermä lä
eşlärägä mömkin.



Keşene
tärbiä qılıu - fäqät aşatıp - esertep
üstermäk mäğänähendä genä tügel, bälki
unıñ holqon, fiğelen tözätmäk, üä insaniät
däräcähenä
kiltermäk,
öyrätmäk,
üä uqıtmaq, üä äzäp nigeze
birmäk
mäğänähendäler.
Oşo kitaptağı hikäyättär, väğäzdär üä
näsihättär hämmähe, üä
bıl
risalätteñ
här
ber kälimähe - ber tärbiäler. Bıl kitap
,
ihtilalğa
tiklem sığarılğanğa kürä tel baylığı
menän ayırılıp, tora. Şul säbäptän
avtorzıñ yazıu stilen üzgärtmänek, qayhı
ber urındarına añlatmalar ğına birep
kitelde.



Ofset
ısulı menän basıldı. Formatı 60 h 90

Tiracı 1500 dana. «Däğüät näşriäte».



Berense
tärbiä.



Ber
hakim balalarğa şulay näsihät birze:


yıyändärem,
uldarım, näsihätte işetegez-hönär
öyränegez. Donyanıñ
milkenä
üä
däülätenä ışanırğa yaramas. Altın- kömöş
säfär keşehenä hätärzer; üä yort-yır
keşehenä dahi hätär bar: yä uğrı alıp
kiter,
yäki
utka
yanıp
kiter. Ämmä hönär-ber ağım hıuzır, üä
ışanıslı däülätter, hönär eyähe ägär
däülättän töşhä lä, qayğı yuq. İmde, ey
uğıl, bıl urında maqsud ber hikäyät
tügelder. Hin dä şulay ük hönär öyrän,
tärbiä öyrän, ğilem öyrän
.



İkense
tärbiä.



Aqhaqaldarzıñ
berhenä ber äzäm häbär qıldı: «Fälän
keşe, mineñ bozoq
eştäremde
höyläp,
fälän yırzä mine yamanlağan
,-
tine. Ul aqhaqal äytte: «Hin unıñ yaqşı
eştären höyläp, unı oyatlı it,
-tine.
Bıl dahi hiñä ber tärbiäzer. Ey uğıl,
här ber hikäyättän

ber
mäğänä fähem ithäñ, añhızzan beräü hine
ber yırzä yamanlağan bulha, uğa qarşı hin
unı maqta. Şayat ul üze lä, äzäm bulha,
insaf iter üä oyalır.



Ösönsö
tärbiä.



Ber
padişahtıñ ber nisä ulı bulıp, aralarınan
berhe - zäğif, qısqa buylı, kes kenä ine.
Başqaları ozon buylı, matur yözlö inelär,
ämmä ataları ul ulına näfrät üä kämheteü
menän qarar ine. Ul ulı ber zihen eyähe
üä
mäğrifätle
bala
ine. Äytte: «Ey atay, aqıllı täpäş nazan
ozondan yaqşıraq tügelme? Här nämäneñ
qimmäte küldägenä qarap yörömäyzer.
Munsa taşı bik ere, yögö ber täñkä
,
ınyı
bik vaq, mısqalı

un
täñkä,-tine.

Ataları
üä

däülätteñ
zur keşeläre barıhı
kölöştölär
üä
tähsin qılıştılar... Bäy, ul

uğıl
ğilem üä mäğrifät tigän nämä buyğa üä
qiäfätkä qarap bulmayzır.



Bişense
tärbiä.



Loqman
hakimdan horanılar: «Hin hikmätte kemdän
öyrändeñ?
-tinelär.
Äytte: «Küzhez keşelärzän öyrändem,
sönki ular ayaq basahı urındı kürmäyınsä
ayaq basalar
,-tine...
Ey, uğıl, bında hiñä tärbiä şuldır, Loqman
hakimdıñ hüzen yaqşı fähem itep qara,yäğni
ul: «Küzhezzär, ayaq basahı urındı
kürmäyınsä, yä abınalar, yäki

törtölälär,
yäki

yığılalar,
şulay uq añı yuq keşelär üä nazandar
hüzzeñ urının belmäy höyläşälär, üä
ahırın uylap höyläşmäyzär. Ularzıñ
nazanlıqtarın kürzem dä hakim
buldım,
tine.



Altınsı
tärbiä.



Ololarzan
ber äzäm üzeneñ ulın ber ğalim ostazğa
täğlim üä tärbiä ösön tapşırzı. Üä äytte:
«Ey ostazı - kamil, oşo balanı tärbiä
qıl üä uqıt, ğalim üä aqıl eyähe
bulhın
,-tine.
Ber az vaqıt bıl balanı ostaz tärbiä
qıldı üä uqıttı. Ämmä his ber ğilem äsäre
qılmanı. Ul balanı atahına qaytarıp
yıbärze. Äytte: «Bıl bala, his ber belemgä
hälätle tügelder, hatta üzemde diuana
qıldı,
»
-
tine...



Yıtense
tärbiä.



Ber
padişah diñgezzä ber kämälä säfär
qılğanda kürze:



ber
yıget bar, aslan (asılda), bığasa kämägä
ultırğanı yuq, imeş. Üä kämäneñ mäşäqäten
kürgäne yuq, imeş. Qurqıp ilap ultırır,
der-der qaltırar. Ni qäzär yıuatıp
qaranılar, ilauzan his tuqtamay. Padişah
dahi hafa buldı (hafalandı). Unda ber
hakim bar ine, äytte: «Ey äfändelär, Ägär
boyorhağız, min ber häylä qılayım: şayat
sabır iter
,-tine.
Padişah äytte: «Belgäneñde eşlä
,
- tine. Bäs, hakim ämer itte. Bıl yıgette
bäyläp daryağa (diñgezgä) attılar, ber
ike märtäbä sumdırıp, yänä kämägä
aldılar. Bıl yıget ülemdän terelep qaytqan
keüyek hayran bulıp, ber zä öndäşmäysä
ultırzı, küñele qarar taptı. Padişah
bını bik tähsin qılıp
,
hakimğa
äytte: «Yä hakim, bında ni hikmät barzır?

Hakim äytte: «Ul yıget äüüäl kämäneñ
mäşäqäten üä hıu säfären kürgäne yuq,
yänä hıuğa batıuzı belgäne yuq, üä kämälä
sälämät yöröüzeñ qäzeren belgäne yuq,
imeş,
-tine.
Bında hiñä tärbiä şuldır, ey uğıl, şulay
uq äzäm ğäfiätteñ üä sälämätlekteñ
qäzeren ber mihnätkä dusar bulğas
beläzer.



Higezense
tärbiä.



Ber
padişah ulınıñ atahınan qalğan küp
hazinahı bar ine. Kiñ küñellelek üä
yomartlıq qulın astı, üä üzeneñ ğäskär
halqına üä uz däüläte keşelärenä
nihayäthez hazinalar tükte. Ber vaqıttı
ber ahırın uylamausı käñäşsehe näsihät
äytte: «Ey şahzadä, elekkege padişahtar
bıl hazinanı ictihad menän hasil
itkändärzer (buldırğandar), üä ber
mäslihät ösön äzerlängändär, hin azıraq
qısıbıraq tot, vaqıtı kiler
,-tine.
Şahzadä unıñ mäslihäten mäğqul kürmäne...
«Ni

bula,
aşarmın, esermen, birermen, min ul
hazinağa qarauılsı bulğanım yuq
tine.
Ey uğıl, urınhız haranlıq qılırğa yaramay.



Tuğızınsı
tärbiä.



İke
tuğan bar ine. Berehe padişah hezmätendä
bulıp ğümer kiserer ine. Berehe üzeneñ
qul
kösö
menän
tabış itep tereklek qılır ine. Ber vaqıt
padişah hezmätendäge bay tuğanı äytte:
«Äy tuğanım, niñä padişah hezmätenä
kermäyheñ? Qatı hezmättärzän qotolor
ineñ
,-tine.
Ul tuğanı äytte: «Hin niñä qul kösöñ
menän tereklek qılmayhıñ? Hezmät
hurlığınan üä kämheteleüzän qotolor
ineñ. Hakimdar äytkändär ti, üz ikmägeñde
aşap öyöñdä ultırıuıñ, keşe hezmätendä
altın kämär bağlauınan (keyım keyıüzän)
artığıraqtır...

Üz kösöñ menän tapqan ber tineñ keşe
kösö menän hasil bulğan meñ tindän
bäräkätleräkter.



Unınsı
tärbiä.



Nuşirvan
padişah harayında ber göruh (törköm)
hakimdar ber mäslihät hosusında höyläşep
ultıralar ine. Ul mäclestä Bözärcömhör
bar ine. Ämmä ul his hüz öndäşmäysä söküt
(şım) qılıp ultırır ine. Äyttelär: «Yä,
Bözärcömhör, hin bıl hosusta bezzeñ
hüzebezgä ber zä qatnaşmayhıñ
,-tinelär.
Bözärcömhör äytte: «Väzirzär - tabibtarzır:
auırıu tügel keşegä darıu birmäyzär.
Min küräm, hezzeñ fekeregez rastır, bıl
täqdirgä mineñ qatnaşıuımdıñ hikmäte
ber zä yuqtır
,-tine.
Äy uğıl, Bözärcömhörzän hiñä tärbiä
Şuldır, hakimdar bulıp ta



urınhız
yırzä keşe hüzenä qatnaşmanılar. Keşeneñ
höyläşä torğan hüzen kisep hüz äytmäk-nasar
holoqtır. Ägär keşe hüzenä qatnaşmaqsı
bulhañ, mäclestäştäreñ tuqtağan arala
hüzgä qatnaş.



Un
berense tärbiä.



İskändär
Rumizan horanılar: «Mäşriq üä Mäğrib
ildären nisek itep aldıñ. Elekkege
padişahtar ni qäzär ğäskär üä aqsa, üä
hazina tügep tä ala almağandar ine
,-
tinelär. İskändär äytte: «Här mämläkätte
aldım, halqın ränyıtmänem. Üä elgäre
padişahtarzı izgelektän ğäyre nämä
menän ziker qılmanım
-tine.
Ey uğıl, inde kürzeñ, nindäy tärbiäle
keşelär bar, imeş.
Hilem
üä
yomşaqlıq menän bötä mämläkätte yaulap
alalar; hilem üä yomşaq hüzle bulırğa
teyış: gärsä doşmanıñ bulha la, izgelektän
ğäyre ziker qılmağanhıñ.



Un
ikense tärbiä.



Oluğtarzan
beräü ber padişahtan horanı: «Fälän
därüiş haqında ni äytäheñ? Bäğzelär unı
hurlayzar tine. Ul padişah äytte: «Min
tışqı yaqtan qarağanda ğäyıp kürmäyım,
ämmä ese üä küñele-bilgehezzer. Şuğa
hököm itä almayım
,-tine.
Ey uğıl, fäqät üzeñdeñ şigeñ menän genä:
«Bıl keşe fäländer
,-tip,
keşe östönä ğäyıp isbat itmäk hatalır.
Bını yauızlıq tiyırzär, haram eşter,
bınan haqlan.



Un
ösönsö tärbiä.



Şäyıh
Säğdi äytkän ikän: «Hacda Ğäbdelqadir

Cilänizı
kürzem. Käğbägä başın quyıp yatqan: «Äy
hozayım, ğäfü qıl! Ägär ğäfü itmähäñ,
qiämättä küzhez itep qäberemdän qubar:
izge keşelär arahında oyatqa qalğanımdı
kürmähäm ine!
-tip
qabatlay ikän. Äy uğıl, donyala ber kes
kenä ğäyıbeñde lä keşelär küzenä
kürhätergä oyalahıñ. Qiämättä, päyğämbärzär,
izgelär häm bötä donya halqı küz aldında
ğäyıptäreñde häm gonahtarıñdı yözöñä
bärhälär, unda bit qasırğa urın bulmayasaq.
İnde hiñä tärbiä bulır: ähirättä yözöñä
sığırlıq ğäyıpte eşlämä. Ğäbdelqadir
Ciläni keüyek izge keşelär şul qäzär
qurqha, hiñä, miñä - ni qala?! İmanlı bulıu
farızdır.



Un
dürtense tärbiä.



İzgelärzän
ber äzäm ber padişahtı töşöndä kürze-
ocmahta ultıra; üä dahi ber fäqir sufıyzı
kürze-yähännämdä ğazapta imeş. horanı:
«Bıl padişah bıl däräcäne ni menän taptı
la, bıl fäqir sufıy bıl tübänlekkä ni
säbäple töştö? Bez bınıñ hilafın uylay
inek
,-tine.
Äyttelär: «Padişah-fäqirzärze üä
därüiştärze säügän (höygän) ösön ocmahlı
buldı. Ämmä bıl fäqir-padişahtarğa
yaqınlığı säbäple yähännämle buldı
-tinelär.



Un
bişense tärbiä.



Yunan
(grek) viläyätendä ber karauandı talap,
hisaphız maldarzı alıp kittelär.
Sauzagärzär bik ilaştılar, Allah
Täğälänän yarzam telänelär. Ni fayza. Ul
karauan esendä Loqman hakim bar ine.
Beräü äytte: «Yä hakim, ul burzarğa ber
nisä hikmät kälimäläre äytse, maldarıbızzı
qaytarıp birhendär
-tinelär.
Loqman äytte: «Ularğa hikmätteñ täsire
teymäs
.
Yäğni qara küñelgä hikmät üä väğäz äsär

itep,
taşqa qazaq qağıp bulmayzır, tine...



Un
altınsı tärbiä.



Loqman
hakimdan horanılar: «Hin äzäpte kemdän
öyrändeñ?
-tinelär.
Loqman äytte: «Äzäphezzärzeñ

äzäphezlegen
kürep, üzemä kileşmägän keüyek buldı la,
haman unday fiğeldärzän haqlana kildem,
äzäple buldım,
-
tine. Äy, uğıl, aqıllı balağa atlağan
hayın ğibrättär bar, üäğäzdär bar;
mäğrifät hasil itä kür.



Un
yıtense tärbiä.



Hikäyät
qılınğan, ber därüiş kisendä bik küp
tağam aşap, sähärgä qäzär ber tuqtauhız
namaz uqıy, imeş. Bını ber aqıl eyähe
işetep äytte: «Ägär, bisara, yartı qazaq
ikmäk aşap yatıp yoqlaha, küp artıq bulır
ine.

Äy uğıl, qorhaqtı küp tultırmaq fayzağa
tügelder.



Un
higezense tärbiä.



Şäyıh
Säğdi höylägän ikän: ber säfärem
vaqıtında, yalda, tön urtalarında uyanıp
kithäm, ni küzem menän küräyım: ber
yuldaşıbız, ber sittäräk, yırlap-ilap,
şiğırzar äytep, küzen dä yommastan töndö
uzğarzı. «Bıl ni häl tağı?!
-
tip horanım. Äytte: «Bılbıldarzı kürzem:
qıuaqtan qıuaqqa osop, ah-zar qılalar.
Keyıktär
tauzarzan
ärneüle auazdar halalar. Baqalar-hıuza
baqıldayzar. Törlö

yanuarzarzıñ
şau-şıuınan urmandar

görläp
tora. Şunday fekergä kildem: barlıq yän
eyäläre, keyıktär, qoştar, yoqlamastan
ziker-täsbih äytkän ber vaqıtta, mineñ
izräp yoqlap yatıuım añqaulıq (añralıq)
bulmasmı?
-tine.



Un
tuğızınsı tärbiä.



Bik
ozaq zamandar ber urmanda ülän üä yapraq
menän tärbiälänep tereklek qılıusı ber
därüiş bar ine. Ber padişah ul därüişkä
hälen belergä barzı. Äytte: «Yä şäyıh,
ägär mäslihät kürhäñ, qalala tor, hineñ
ösön urın äzerlänem, tınıs üä rähät
ğibäzät qılıp yatır ineñ. Dahi zä hineñ
bäräkätle näfseñ menän fayzalanır inek.
Üä häm hineñ izge ğämäldäreñä bez zä
eyärer inek
tine.
Därüiş qabul itmäne. Däülätteñ zur
keşeläre padişahqa äyttelär: «Mäslihät
Şuldır, ber nisä köngä ul därüişte qalağa
kilterep, ber az qunaq itep qarayıq,
käyıfenä huş kilep bälki tororğa la
riza bulır
,-tinelär.
Bäy, tege därüişte qalağa saqırıp
kilterzelär, ber harayza üzenä has ber
urın äzerlänelär. Unda şunday güzäl üä
hozur, ägär mäyıt kerhä lä häyät tabır
(tereler). Padişah ul därüişteñ hezmätenä
ber sibär yözlö känizäk yıbärze, yänä
güzäl sifat ber yıget yıbärze. Unan huñ
ul därüiş läzzätle rizıqtarzı tatıp
qaray başlanı. Latif üä yomşaq keyımdärze
keyä başlanı. Üä tatlı esemlektär menän,
üä huş yısle yımeştär menän tärbiälänä
başlanı. Üä känizäkteñ güzällegenä
tamaşa qılıp küz hala başlanı. Ber vaqıt
padişah ul därüişte kürergä qarar qıldı.
Kilep kürze, därüişebez elgäre sifattarzan
sıqqan; quldarı ağarğan, yözzäre qızarğan,
üze üä näfsehe

himergän-yıbäk
mendärzärgä tayanğan, ay yözlö ber känizäk
hezmätenä tormoş, tauistay (pavlin) ber
yıget baş osonda yılpäzä (veer) totqan.
Padişah hayran buldı. Äytte: «Bıl ike
taifäne, yäğni ğalimdarzı üä därüiştärze
min dus tota inem,
-
tine. Ber väzir äytte: «Äy padişahım,
ğalimdarğa altın bir, ğäyrelär ğalim
bulırğa telähendär. Därüiştärgä şunday
nämä bir, urındarında därüiş bulıp
qalhındar,
-tine.
Yäğni läzzätle donyanan ular yünäleş
almahındar timäkter.



Yıgermense
tärbiä.



Mısırzıñ
ber qalahında ike ämirzada bar ine.
Berehe ğilem öyrände, berehe mal yıyzı,
bay buldı. Unıñ berhe - ğülämä, ä
ikensehe-finans ministrı buldı. Bäy,
bıl bay bulğanı ğalim bulğanına kämheteü
küze menän qarar ine üä äyter ine: «Min
soltanlıqqa ireştem, hin haman ber
nöktälä torahıñ (üzgärmägänheñ),
-tine.
Ğalim äytte: «Äy tuğanım, Allah Täğälägä
şökör iteü mineñ tarafımdandır, sönki
min päyğämbär mirasın taptım, ämmä hin
firğäüyen mirasın aldıñ,

-tine. Äy uğıl, bınan hiñä tärbiä Şuldır,
qänäğät käräk. Ğilem, älbittä, päyğämbär
mirasılır.



Yıgerme
berense tärbiä.



Ğacäm
(sit il) padişahtarınan ber padişah ber
osta tabibtı päyğämbär ğäläyhis-säläm
hezmätenä yıbärze. Ul tabib nisä yıldar
ğäräp ildärendä torzo, his ber keşe
bığa: «Miñä daua qıl
,-tip
yanına kilmäne. Ber kön ul tabib päyğämbär
ğäläyhis-säläm yanına kilep häbär qıldı.

«Fälän
qäzär köndär bında toram, his kem miñä
iltifat qılğan (kilgän) keşe yuq
-tine.
Päyğämbär ğäläyhis-säläm äytte: «Bıl
halıqtıñ ğäzäte ş
uldır:
aşayhıları
kilmäy torop-his täğäm aşamastar, üä
tamaqtarı tuymas elek qul tartırzar,
yäğni tağam tuyğansı aşamastar,
-tine.
Tabib äytte: «Sihätte buldırmaq nämä
şul da baha,
-tip
yır üpte lä kitte. İnde qorhağıñ tulğansı
aşama, sihättä bulırhıñ, az menän qänäğät
qıl.



Yıgerme
ikense tärbiä.



Ber
äzäm ğümerendä nisä märtäbä täübä qıldı,
läkin täübähen hındırzı. Aqhaqaldarzan
beräügä bını häbär qıldı: «Täübämde
tota almayım, ğacizmın,
-tine.
Ul aqhaqal äytte: «Hin küp aşarğa
ğäzätlängänheñ, näfseñde yıñmäk bik sit
eşter. Hin näfseñde (telägeñde) tärbiä
qılhañ, ul hine şulay, ber vaqıt hine
yıñer,
-tine.
Bäy, ey uğıl, näfseñ himergän hayın, ul
hine häläkätkä tartır. Donyala bahadir
şul keşeler - näfsehenä huca bulğan.



Yıgerme
ösönsö tärbiä.



İşettem,
ber fäqir därüiş aslıq utına köygän,
ber-berhe östönä yamalğan keyım keygän...
Dustarınıñ berhe äytte: «Niñä ultırahıñ?
Oşo qalala fälän keşe bar, mohtacdarzıñ
häcäten ütäyzer. Ägär hineñ dä häleñde
belhä, häleñä şäfqät qılır ine,
-tine.
Ul fäqir äytte: «Tik tor, fäqirlektä
ülmäk, keşegä häcät menän barmaqtan
häyırleräkter,
-tine.



Yıgerme
dürtense tärbiä.



Höräsän
viläyätendä ike därüiş bar ine, ber-berhenä
yuldaş bulıp säfärgä sıqtılar. Berehe
bik zäğif ine, uraza totop ike köngä ber
märtäbä auız asır ine. Berhe qeüätle
ine, kön dä ös märtäbä tağam aşar ine.
Ber qalağa kerzelär. Ul qalala bılarzı,
hez şımsılırhızzır tip, totop hakimdarına
ilttelär, ber hanağa yaptılar. İke yoma
tikşergändän huñ beldelär, gonahhız
äzämdär, imeş. Sığarıp yıbärergä ämer
buldı. Zindanhananıñ işegen asıp
kerzelär, kürzelär, qeüätle tigäne yän
taşlağan. Zäğifte qaranılar, zäğif
tigändeñ - yäne sälämät. Bığa bik ğäcäpkä
qaldılar. Ber hakim äytte: «Ägär bınıñ
hilafı vaqiğ bulğan bulha, ğäcäp bulır
ine. Sönki ul berhe-küp aşausı ikän, ozaq
aslıqqa täqät tota (sızay) almağan,
ülgän. Ämmä ikensehe - ber haqlanıusan
äzäm, imeş, üzen haqlağan üä sabır qılğan,
sälämät qılğan, - tine. Äy uğıl, näfsehen
bik tärbiä qılğan keşe sızamayzır.



Yıgerme
bişense tärbiä.



Hakimdarzan
ber äzäm üzeneñ ulın küp aşauzan tıyzı.
Äytte: «Äy uğıl, küp aşau keşene sırhau
itäler, küp aşama,
-tine.
Ulı äytte:

«Äy
atay, aslıq keşene ülteräler, fälän keşe
as ülgän tizär, küp aşap ülde tigände
işetkänem yuq.

Atahı äytte: «Ulay za, ulım, ülsäü menän
aşau käräk. Küp aşau äzämde ültermähä
lä, küp yaqşılıq ta birmäyzer. Üä israf
bulalır, israf haramdır,
-tine.
Bınan hiñä ber tärbiä hasil bulhın,
kitap äytkän hüzze küñeleñä heñder.



Yıgerme
altınsı tärbiä.



Ber
fäqir ber vaqıt bik mohtac bulıp qaldı.
Dustarınıñ berhe äytte: «Fälän keşe bik
bay üä Niğmät eyähe äzämder, ägär hineñ
mohtac ikäneñde belhä, şayat şäfqät
qılır
-tine.
Bıl fäqir äytte: «Bälki şulay bulır ine,
ämmä min unı belmäyım
,-tine.
Ul keşe äytte: «Äyzä, min üzem kürhätäyım
unı hiñä
-tine.
Bergä barzılar. Bıl fäqir, barıp yıtkäs,
işek aldında beräüze kürze: irendäre
halınğan, küñelhez üä hafa ultıra. Bıl
fäqir ber hüz äytmäysä qaytıp kitte...



Yıgerme
yıtense tärbiä.



Musa
ğäläyhis-säläm ber fäqirze kürze:
yalanğas,



keyıme
yuqlıqtan, qomğa kümelep yatqan. Fäqir
äytte: «Yä, Musa, doğa qıl-Allah Täğälä
miñä baylıq birhen, bıl fäqirlegemä
sızarlıq hälem qalmanı
-tine.
Musa ğäläyhis-säläm doğa qıldı. Az vaqıt
esendä Allah Täğälä tege fäqirze bay
itte.



Ber
qäzär vaqıt ütkäs, Musa ğäläyhis-säläm
unıñ menän tağı osraştı. Ber yırzä küp
halıq tuplanğan, şau-gör kilä. Musa
ğäläyhis-säläm horanı: «Bıl nindäy
tauış, nimä buldı?

Äyttelär: «Bıl fälän keşe, küp esep
isergän dä, huğışıp, ber keşene ültergän.
Unı, hököm itep, yaza mayzanına alıp
baralar.

Musa ğäläyhis-säläm Allah Täğäläneñ
hikmättärenä hayran qaldı. «Qara inde,
uylamay doğa qılğanmın,
-tip
ükende, täübä itte.



Yıgerme
higezense tärbiä.



Şäyıh
Säğdi hikäyät qılğan: «Zamandıñ
üzgäreüyenän

hänüz
(haman) ilağanım üä şikäyät qılğanım yuq
ine. Mägär ber vaqıt ayağıma keyırgä yuq
ine, ayaqtarım yalanğas, Küfä mäclesenä
kildem. Ber ayaqhızzı kürzem, üä Allah
Täğälägä şökör üä sänä qıldım, üä ayağım
yalanğaslığına sabır qıldım
-tine.
İnde, ey uğıl, bınan hiñä ber az tärbiä
biräyım.



Yıgerme
tuğızınsı tärbiä.



Ber
köshöz, zäğif balıqsınıñ qarmağına bik
zur balıq eläkte. Balıqsı ul balıqtı
tartıp sığara almanı: qeüäte yıtmäne.
Balıq qarmaqtı özöp qastı. Başqa
balıqsılar bını kürep, ärlänelär häm
şeltälänelär: «Hi, asıq auız, qarmağıña
eläkkän şunday balıqtı ıskındırzıñ!
tinelär.
Balıqsı äytte: «Äy, yıgettär, miñä nasip
bulmağan bulğas, min ni eşläy alam? Häm
balıqtıñ da könö bötmägän
,-
tine.



Balıqsı-nasip
bulmağan balıqtı tota almay. Balıqtıñ
äcäle yıtmähä, qarmaqqa eläkmäy. Şulay
inde, halıq arahında gel fäqir şeltägä
tarıy.



Utızınsı
tärbiä.



Ber
sauzagär üzeneñ sauzahında meñ altın
zarar itte üä ulına äytte: «Äy uğıl, bıl
serze keşegä äytergä käräkmäs,
-tine.
Ulı äytte: «Ey ata, farman hineñder. Üä
läkin bıl serze yäşereüzän bezgä ni
fayza bulır?

Atahı äytte: «Tağı ike qayğı bulmahın
tip äytäm, ber qayğı-hazinabız kämeüye,
ikense qayğı - kürşeläremdeñ şämätähe,
-tine.
Ey uğıl, şämätä tigän nämä mäzmüm
holoqtır, şämätänän haqlan, yäğni
beräüzeñ qayğıhın yäki zararın kürep,

yäki
işetep, höyönmäkte şämätä tizär.



Utız
berense tärbiä.



Aqıl
eyähe üä fazıliätle ber yıget bar ine.
Ämmä nisä märtäbä ğalimdar üä aqıl
eyäläre arahında ultırır, ber hüz
höylämäs ine. Atahı äytte: «Ey ulım,
belgäneñde niñä höylämäyheñ?
-tine.
Ulı äytte: «Qurqam, ägär belgänemde

keşegä
belderhäm, ğalim ikän tip, mineñ belmägän
nämämde horarzar za oyatlı bulırmın,
-tine.
Ey uğıl, bıl hikäyättän hiñä fayza
şuldır, ber nämäne tamam nigezenä töşönöp
belmähäñ, teleñä kiltermä.



Utız
ösönsö tärbiä.



Ber
padişah üzeneñ ulın ostazğa ğilem
uqımaqqa birze. Ostaz küp ictihad menän
padişahtıñ ulına täğlim birze, üä yaman
nämälärzän tıyzı, üä qayhı saq qıynanı.
Bıl bala, täqäthezlegenän, atahına
qaytıp äytte, tänen asıp kürhätte. Atahı
bığa hafalanıp ostazdı saqırttı, äytte:
«Ey ostaz, ğäüäm (yabay halıq) balaların
bıl qäzär yafa qılmayhıñ ikän, bezzeñ
balabızğa bıl qäzär yafa üä yäber
kürhätäheñ, ni säbäpter?
-tine.
Ostaz äytte: «Äy padişah, unıñ ösön,
ğäüäm balalarına iğtibar yuqtır; ämmä
padişah balaları yafa nimä, yäber nimä
ikänen belep üshendär. Padişah bulğandan
huñ, yäber üä zolom ni ikänen belep,
haqlanhın. Ägär padişahtan üä padişah
balalarınan yäber üä zolom başlanha,
(halıqtı izep) ildän ilgä yörötörzär.

Üä oluğ keşelärzeñ üä bayzarzıñ balaların,
tärbiä üä tärtip bireüzä ğäüäm balalarınan
artığıraq qararğa teyış, yäğni uzzırmaysa,
tığızıraq

totop
tärbiä qılırğa teyış, bay tip, irkenlek
qılırğa yaramay.



Utız
dürtense tärbiä.



Ey
uğıl, balalarğa täğlim birhäñ, keseräk
vaqıtta bik ictihad qıl, «Äl-ğilme
fis-säğıri kä näqaşi fil-häcäri

(bala saqta alğan ğilem taşqa yazılğan
bizäk hımaq) mazmunınsa (mäğänähensä)
sıbıqtı neskäräk sağında bögöü
uñaylıraqtır. Keseräk vaqıtta küp
fändärgä töşöndörmäk käräk, matematikanı,
az-az beldermäk käräk. Ämmä bıl balalarğa
habaq uqıtıu hosusında hiñä yaqşıraq
tärbiä birähem bar.



Utız
bişense tärbiä.



Ber
padişah ulın ber ostazğa birze, äytte:
«Ey ostaz, bıl bala hinekeler, üz nizamıñsa
yaqşı täğlim bir,
-tine.
Bäy, ostaz bıl padişah balahına başqa
balalar menän ber däräcälä belem birze.
Läkin padişah balahı ğäüäm balaları
yıtkän däräcägä yıtmäne. Bäy, padişah
şeltälämäkse buldı. Ostaz äytte: «Äy
padişah, tärbiä berzer, läkin hälätlek
başqalır,
-
tine. Bäy, ey uğıl ğäüäm balaları küberäk
bay balalarınan ölgöröräk üä zirägeräk
kiläler. Min hiñä şunıñ ösön äytäm, bay
balalarına artığıraq sarıf qılmaq
käräk, ular irkä bulalar.



Utız
altınsı tärbiä.



Ber
ğäräp üzeneñ ulına äytte: «Baq, ulım,
qiämät könöndä hinän: «Hin kem ulı?
-tip
horamastar, bälki: «Ni ğämäl kilterzeñ?
-tip
horarzar",-tine.



Utız
yıtense tärbiä.



Şäyıh
Säğdi riüäyät qılğan, ber fäqir äzäm
bar ine, ğümerendä bala kürmäne, Allah
Täğälänän horanı: «Ägär ulım bulha, oşo
östömdäge keyımemdän başqa, milkemdä
ber nämä yuqtır, unı hatıp fäqirzärgä
öläşer inem,
-tip
näzer qıldı. Bäy, Allah Täğälä uğa ber
ul ruzi (nasip) qıldı. Bik şatlanıp,
äytkän näzerze totto, fäqirzärgä häyır
qıldı. Ber nisä yıldan, yänä Şam qalahınan
qaytqanda, yulım şul qalağa tura kilep,
ul keşene horaştım. Äyttelär, zindandalır.
«Ni säbäple zindanğa töştö?
-tip
horanım. «Ulı ber vaqıt hämer esep
huğışıp, ber äzämde ültergän häm qalanan
qasqan ine. Ulın tapmağas, ulı urınına
atahın zindanğa haldılar.

Ey uğıl, oşo zamanıbızza la bığa oqşaşlı
vaqiğalar barzır, nindäy bayzar bar,
balaları yäş üä kes kenä zamanda,
qırq-ille meñ täñkä menän sauza qılıusılar.
Balaları üsep yıtkäs, fäqir üä mohtaclıqqa
qalalar. Ul nizänder? Älbittä, kes kenä
vaqıtta balaların yaqşı tärbiä qıla
belmägänlektänder.



Utız
higezense tärbiä.



Ber
oluğ ğalim äytte: «Här ber doşman, uğa
yaqşılıq itkän hayın, doşmanlığın kämetä.
Tik näfsehe genä, üzeneñ talabın

qänäğätlendergän
hayın, hiñä qanığa töşä.
»



Utız
tuğızınsı tärbiä.



Hikmätle
mal tigän nämä-ğümerze tınıslıq menän
kisermäk ösöndör; fäqät mal yıymaq ösön
tügelder. Ber
aqıl
eyähenän horanılar. «İzge bähetle
kemder?
-tinelär.
Ul keşe äytte: «İzge bähetlelekteñ
ğälämäte şuldır, donyala haqlanıusan
bulır, ähirätte onotmas, ğibäzätse bulır
az hüzle bulır, haramdan haqlanır,
izgelärgä möhäbbät iter, kese küñelle
bulır, yomart bulır, şäfqätle bulır.
Ämmä yauız bähetle şuldır, mal yıyırğa
hirıs bulır, näfsehenä eyärer, küp
höyläşer, yauızdarzı yaratıp, yauız holoqlo
bulır, häyläkär bulır, şäfqäthez bulır,
haran bulır, ülemde onotor. Ey uğıl, bıl
urında hiñä yaqşı ber tärbiä barzır, izge
bähetle bul, yauız bähettän haqlan, bında
hiñä izge bähet ğälämättären hanap
kiltereüzän maqsud, hine izge bähetle
qılmaqtır.



Qırğınsı
tärbiä.



Musa
ğäläyhis-säläm Qarunğa bınday näsihät
birze: «Allah Täğälä hiñä ihsan qıldı
- hine bay itte. İnde hin ihsan häm izgelek
qıl
,-tine.
Qarun Musanıñ hüzen tıñlamanı. Malı-mölkäte
menän unı izge yır yotto. Ey uğıl, beräü
hiñä izge näsihät qılha, yäneñ-täneñ
menän unı tıñla-ul öyrätkänsä ğämäl
qıl.



Qırq
berense tärbiä.



Ey
uğıl, ike törlö taifä barzır, fayzahızğa
üä mäğänähezgä zähmät sigerzär. Berehe
Şuldır, aqsa üä mal yıyır, üze fayzalanmas.
Yänä berehe şul ğalimdır, ğilem öyräner,
ğämäl qılmas. Bıl ike taifä yömlähenän
bula kürmä, ey ulım.



Qırq
ikense tärbiä.



Här
ber sereñde dusıña äytmä, sönki qayzan
beläheñ, ber vaqıt doşman bulıp kiter.
Doşmanıña, qulıñdan kilhä, zarar itmä,
bälki ber vaqıt üzeñä dus bulır. Dusıñdıñ
dusına la ışanıs yuq, añ bul. Ämmä ike
doşman arahında hüz höylähäñ, belep
höylä: ägär duslaşhalar üzeñä oyat
bulmahın.



Qırq
ösönsö tärbiä. .



Dusıñ
menän höyläşkändä aqrın höyläş, höyläşkän
hüzeñ doşmanıña ireşmähen. Hatta ber
diuar yanında höylähäñ dä, aqıl menän
höyläş, tağı diuar artında qolaq bulmahın.
Ämmä doşmanıñdıñ näsihäten qabul itmäk
hatalır. Läkin işetmäkteñ ğäyıbe yuq,
sönki ğibrät alıp ğämäl qılğanhıñ.



Qırq
dürtense tärbiä.



Qeüäte
barında (sälämätlege, baylığı, bähete
buyınsa) izge ğämäl qılmağan keşe zäğif
vaqıtında qatılıq kürer.



Qırq
bişense tärbiä.



Ey
uğıl, yıte törlö keşegä käñäş itmä. Äüäle,
nazan keşegä käñäş itmä, sönki nazan
keşe, üzeneñ nazanlığına bulışıp, hine
azğınlıq yulına halır. İkense, doşmanıña
käñäş itmä, sönki doşman keşe hine
häläkätkä tartır. Ösönsö, hasitqa üä
könsöl keşegä käñäş itmä, sönki könsöl
keşe hineñ niğmäteñä zıyan kileüyen telär.
Düretense, ike yözlö keşegä käñäş itmä.
Sönki ul keşe här qaysan äzämdeñ
rizalığınan ğına toror.

Bişense,
qurqaq keşegä käñäş itmä, sönki qurqaq
keşe hiñä his ber mäslihät birergä
yöryät qılmas (mömkin bulmas). Altınsı,
haran keşegä käñäş itmä, sönki haran
keşe

mal
yıyırğa hirıstır, unda dörös käñäş
yuqtır. Yıtense, malğa qomhoz keşegä käñäş
itmä, sönki näfsegä eyärgän keşe näfsehenä
qarşılıq qıla almas.



Qırq
altınsı tärbiä.



Halıqqa
ikmäk-toz kürhätmägän keşeneñ ülgäs tä
isemen almastar (balalarğa quşmastar).
Tereklege menän höyöndörmägän keşeneñ
ülemenä lä bik qayğırmastar.



Qırq
yıtense tärbiä.



Ey
uğıl, üzeñdeñ sihäteñä üä ütkän köndöñ
sälämätlegenä mahayıp üä aldanma. Sönki
ğümereñdeñ vaqıtı azzır, daimi sihättä
bulmauıñ bar. Bäs, sihätteñ qäzeren bel,
üzeñde hayuan däräcähenän sığar. Läkin
sihätlekte haqlau şarttarı küpter.



Qırq
higezense tärbiä.



Ey
uğıl, säskäneñde urırhıñ, qılğanıñdı
kürerheñ, yäğni izge eş qılhañ, izge yaza
alırhıñ üä yauız eş qılhañ, mihnätkä üä
ğazapqa layıq bulırhıñ.



Qırq
tuğızınsı tärbiä.



Ey
uğıl, haran keşe fäqät üz malınıñ
qarauılsıhılır üä varistarınıñ
hazinahılır, yäğni üzeneñ malına barı
qarauıl tora üä varistarına tapşırmaq
ösön barı vaqıtın kötäler.



İllense
tärbiä.



Ey
uğıl, ähläğe yaman keşegä, yauız holoqlo
kem sänägä kürkäm fiğeleñ üä izge
holoqtarıñdı kürhätmäk menän väğäz üä
näsihät qıl; teleñ menän näsihät qılğansı
fiğeleñ menän näsihät qıl timäkter.
Şayat, bıl hüzze bayan qılmaham da fähem
ithäñ käräk.



İlle
berense tärbiä.



Ey
uğıl, yaqşılıqtıñ qäzeren belmägän
keşenän yıraq bulıu yaqşı. Beräügä ber
yaqşılığıñ teyhä-höyläp yörömä, beräüzän
yaqşılıq kürhäñ - faş qıl, onotma.



İlle
ikense tärbiä.



Ey
uğıl, här ni qäzär äseñdä sihät üä zatıñda
yäşlek üä yıgetlek bulha la täübähez üä
vasıyathız yatıp yoqlama. Äzämdeñ äcäle
küz menän qaş arahındalır.



İlle
ösönsö tärbiä.



Ey
uğıl, kürşelären iğtibarhız üä ihtiramhız
totqan keşe ğäziz üä hörmätle bula
almas. Üä qarındaştarın mährüm quyğan
keşe - malınıñ rähäten taba almas. Saf
küñelle üä kürkäm fiğelle bulğan keşene
ololau üä ihtiram qılmaq zarurzır.



İlle
dürtense tärbiä.



Ey
uğıl, ber keşe hine yauız holqo menän
ränyıthä, eskerhezlegeñ menän uğa väğäz
qıl, yäğni unan asıu alayım tip mäşäqät
sikmä. Yıgetlek üä keşeleklelekteñ
tamamılır, här ni yähättän bulha la,
ğäyrelärzä bulğan

haqıñdı
onothañ. Ğäyreneñ hindä bulğan haqın
hätereñdä tothañ bını yıgetlek tiyırzär.
Üs alırğa üä yaza birergä kös yıtä torop
ğäfü menän möğämälä qılmaq barsa izge
holoqtarzıñ kürkämerägeler.



İlle
bişense tärbiä.



Beräüzeñ
mohtac ikänen belhäñ üä minän häcät
telär, tigän uyıñ bar ikän, üze horamas
elek tizeräk birä kür.



İlle
altınsı tärbiä.



Ey,
uğıl, beräügä itkän igelegeñ üä yarzamıñdı
üä uğa itkän yaqşılığıñdı äytep, «Min
hiñä fälän yaqşılıqtar qıldım
-
tip höyläp yöröhäñ äzäm tarafınan rähmät
üä Allah Täğälä tarafınan sauap ömöt
itmä. Hin isenä töşörmähäñ dä, ul keşe
üze lä belä.



İlle
yıtense tärbiä.



Ey
uğıl, tar holoqlo keşeneñ rizığı la tar
bula, imeş. Kiñ holoqlo üä sabırlı bulırğa
tırış. Toğro hüzle keşeneñ maturlığı
artıq bulır, ni tiklem hüzendä üä
fiğelendä toğro keşegä halıq: «Hay,
matur keşe ikän,

— tip möhäbbät iterzär.



İlle
higezense tärbiä.



Häyırle
mal şuldır: häläldän kiler; izge yulğa
sarıf qılınır. Häyırhez mal şuldır:
haramdan kilep, nasarlıq häm äşäkelektär
yulına sarıf qılınır. Ey uğıl, igeleklelek
yulında häläl käseptän hasil bulğan

maldı
haramğa sarıf qılırğa yaramay, häm unı
haramğa sarıf qılırğa Allah Täğälä irek
birmäy. Häläldän kilgän aqsa his tä
haramğa kitmäs. Eyähe unday maldıñ
igelegen üze kürer, ul keşe ülgänse bıl
baylıqtan ayırılmas. Ä haramdan kilgän
mal ihä eyähenä yoqmay. Ul-haramdan
kilgän häm tağı haramğa kitep bötäler;
kitä başlaha, eyähe unı tuqtata almayzır,
tiz vaqıt esendä mohtacğa qalalır.



İlle
tuğızınsı tärbiä.



Ey
uğıl, belep tor, hiñä izgelek qılğan
keşegä yamanlıq qılma, üä hiñä Niğmät
birgän keşene hurlama üä kämheteüle
qaraş menän qarama, zalimlılığı küp
bulğan keşe tiz häläk bulalır. Zalimlıqtan
ziyadä (küp) haqlanmaq käräk.



Altmışınsı
tärbiä.



Zalimdarğa
östönlök üä yarzam bireüse keşe-zalimdarzıñ
berheler üä äzämdärzeñ yauızırağılır.
Ämmä, ey uğıl, zalimlıq tigän nämä aqsa
üä ğäyre nämä haqında ğına tügel, bälki
hüzzä üä fiğeldä la zalimlıq bulalır.



Altmış
berense tärbiä.



Halıq
arahında beräüze väğäz üä näsihät
qılmaq-unıñ başına huqmaq keüyekter. His
şikhez, ul keşe hiñä doşman bulır, hineñ
näsihäteñde totou qayza, hatta hineñ
hälägeñä yul ezlär. Halıqqa sufıylığıñdı
kürhätkän bulıp, bulır-bulmas yırzä
näsihät qılğan bulıp mataşma.



Altmış
ikense tärbiä.



Ey
uğıl, qärzäştärsä aralaş, yattarsa
möğämälä qıl. Yäğni alışta-bireştä: «Bıl
qarındaş keşe
,
-tip östönlök qılma. Üä dahi alışta-bireştä:

«Min
qarındaş keşe lä baha, azıraq östönlök
qıl
,-timä.
Sönki mal başqa, qarındaşlıq başqa, bıl
hosusta yaqlaşıu asıu totouğa üä
doşmanlıqqa säbäpse bulalır. Ägär yaqlau
qılmış käräk bulğanda la sauzalaşıu
tamam bulğas qılmaq teyış.



Altmış
ösönsö tärbiä.



Tel
yärähäte qılıs yärähätenän äseräkter
üä yamanıraqtır, yäğni teldän äytelgän
äse üä qäbähät hüzzärzeñ äzämgä äsäre
täneñde bısqı menän kiskändän dä
äseräkter. Ey uğıl, his ber keşegä teleñ
menän yärähät halma, yäğni yaman hüz
äytmä. Äzämdeñ yänenä teyä torğan hüz
äytmä. Ämmä ber hüzze hin qulay hisaplap
äyterheñ dä, keşeneñ küñelenä bik qatı
teyır. Ey uğıl, qatı hüzle bulma. İzge
holoq menän üä yomşaqlıq menän tatlı
hüzzär höyläşmäk rizıqtıñ asqısılır.
Yaqşı üä yomşaq hüzgä äzämdeñ küñele
erep kitäler. Keşegä aşığıp hüz äythäñ
üä aşığıp yauap birhäñ, his ber hata hüz
sadir (päyzä) bulmayınsa bulmas.



Altmış
dürtense tärbiä.



Här
eşteñ ahırın feker qılıp üä uylap eş
qılğan keşe bälä üä qayğınan imen bulır,
üä sälämät qalır. Uylamayınsa, aşığıp
eş qılğan keşe his ber täübä üä ükenes
tartmay qalmas.



Altmış
bişense tärbiä.



Ey
uğıl, ber yırgä kerhäñ, äüüäl nisek itep
sığahıñdı uylamaq käräk. Ber işekte
ashañ, nisek itep yabırmın tip uylamaq
käräk. Yäğni burısqa kerhäñ, nisek itep
tülärmen tip, äüüäl tüläüyeñde iskä
töşör. Üä dahi ber eşkä kereşhäñ, nisek
itep tamam qılırmın tip, tamam qılahıñdı
iseñä töşör.



Altmış
altınsı tärbiä.



Yalğansılıq
menän atı (iseme) sıqqan keşe här ni
qäzär toğro hüz äythä lä, ışandırmayzır.
Ber märtäbä yalğansılığıñ hizelhä, ısın
hüzeñä lä ışanmas bulırzar...



Altmış
yıtense tärbiä.



Ägär
vaq tübän yänle (ruhlı) keşelär üä
nazandar oluğtar däräcähenä ireşhälär,
oluğtar üä keşelekle äzämdär häläkät
däräcähenä töşörzär, yäğni yaqşı küñelle
äzämdärzeñ qäzere qalmas. Ey uğıl, yaman
holoqlo üä tar holoqlo keşelärzän qas
üä yıraq kit, kürkäm holoqlo keşelärzän
ayırılma üä ähläge kürkäm menän tiñdäş
bul.



Altmış
higezense tärbiä.



Äy
uğıl, äytkän hüz atqan uq keüyekter, här
ber hüzze uylap höyläşergä käräk,
auızıñdan sıqqan kire qaytmas. Gonahlı
bula torop ta, täübägä aşıqmağan
keşe-gonahı kes kenä bulha la zurğa
äyläner.



Altmış
tuğızınsı tärbiä.



Aqıl
menän tothañ üä sarıf qılhañ, az nämä
lä bäräkätle bulalır, üä uylamayınsa
totop israf qılhañ, küp nämä lä yıtmäyzer...



Ey
uğıl,
aqıllı
keşe
ş
uldır,
qulındağın haqlar,
bögöngö
eşen irtägägä
qaldırmas.



Yıtmeşense
tärbiä.



Ğizätlelek
üä oluğlıq-zur tırışlıq menänder, sereüse
tupraq menän inmäster, yäğni ozon buy
üä oluğ haqal, üä yıuan qorhaq menän
tügelder. Bılar barıhı la serep tupraq
bulahı nämäler, oluğlıqqa iltä torğan
nämä tügelder. Zur tırışlıqtan üä kürkäm
ähläqtän yalanğas bulıp ta, buy menän üä
ğämäl menän, üä qiäfät menän oluğlıqtı
östämäk - ğäyät ahmaqlıqtır. Üä dahi
oluğlıq üä igeleklelek tigän ğilem üä
äzäp menänder üä kürkäm ähläq menänder.
Yuğihä, kül östöndä yaqşı attar yurğalatıu
ber zä oluğlıqqa üä hörmätkä iltmäyzer.
Ey uğıl, äzäm bulayım tihäñ, bınday yuq
eştärgä ihlas quyma.



Yıtmeş
berense tärbiä.



Aqıl
eyäläre menän üä ğilem ähele menän
aralaşıu üä ser qılmaq küñeldärze
tergezer. Üä ğilem üä mäğrifät ähele
menän ser qılmaq-yısle may hatıusılar
yanında tormaq menän berzer, gärsä hiñä
ul yısle may birmähä lä, huş yıse tanauıña
keräler. Nazandar üä yauızdar menän ser
qılmaq-timerselär yanında tormaq menän
berzer: osqondarı hiñä kilep säsrär,
şulay uq nazandıñ nazanlığı äsär
itäler...



Yıtmeş
ikense tärbiä.



Ey
uğıl, keşeneñ eşendä yäki hüzendä hata
kürhäñ: «Hay hata qıldıñ, bılay käräk!
,
- tip hatahın tözätmä, sönki hinän ğilem
alır häm hine doşman totor. Bıl eş üz
başıma küp kilgäne bar, üä nisä märtäbä
keşeneñ hatahın üzgärtep ükengänem
bar.



Yıtmeş
ösönsö tärbiä.



Äzämdeñ
täbiğäte şulayzır, mänfäğäten (fayzañ)
kürgän keşegä möhäbbät iter, üä zararın
kürgän keşegä ränyır. Ey uğıl, keşegä
mänfäğät itergä qulıñdan kilmäy ikän,
barı zararıñdı ireştermä. Asıq yözlö,
tatlı hüzle bul, dusıñ küp bulır.



Yıtmeş
dürtense tärbiä.



Ey
uğıl, mal tabıuzıñ yuldarı bik küpter.
Nindäy genä yul bulmahın, maldı häläldän
tabıu farızdır. Häläldän kilgän
mal-totoroqlo bulalır. Haram mal ihä
äzämgä yoqmayzır; tiz qulınan kiter,
yauaplılığı häm auırlıqtarı ğına hiñä
qalır. Ämmä häläldän kilgän malıñdı
haqlap tot, haram yırgä sarıf itmä. Maldı
haqlau-maldı tabıu häm yıyıuzan auırıraq,
haqlap tota belmägändäre säbäple ni
qäzär bayzar malhız qaldılar.



Yıtmeş
bişense tärbiä.



Ey
uğıl, maldıñ kileüyenä qarap baylığıñdı
tot, kileüyenä qarağanda sığımdarıñ
kämeräk bulhın, donyala his mohtac
bulmashıñ. Här kön azmı-küpme sığımdarıñdan
artqanı särmayaña (yıyılğan aqsa)

quşılhın,
däüläteñ haman artır. İmde malıñ küp
bulğan täqdirzä, fäqir vaqıtıñdı onotma,
ni tiklem fäqir vaqıtıñda: «Bıl nämä
bıl köngä yıthen
,-tip
sarıf qıla ineñ, bay bulğas, şulay uk
hisap menän tot. Sığımdarın ülsäü menän
totqan keşe mohtac bulmayzır.



Yıtmeş
altınsı tärbiä.



Üä
ägär ber dusıñ yäki qarındaşıñ malın
yäki hezmäten hiñä tapşırha üä amanat
ithä, üz malıñ keüyek itep haqla, üä üz
hezmäteñ keüyek itep başqar. Ul säbäple
Allah Täğälä hineñ malıña bäräkät birer,
üä halıq arahında amanatqa toğro bulıp
mäşhür bulırhıñ. Ämmä, ey uğıl, malıñdan
ber nämäne ber keşegä amanat quyayım
tihäñ, israf iteüse äzämgä amanat quyma.
Dahi otoş uyın uynausı keşegä üä hämer
äseüsegä amanat quyma.



Yıtmeş
yıtense tärbiä.



Üä
dahi, ey uğıl, burıs itergä häüäs itmä.
Üä fayza menän alma, üä zaklad birep
aqsa alma. Sönki bıl eştär äzämde hurlıqqa
töşörör. Sönki kemgä burıslı bulhañ,
uğa qol bulırhıñ. Üä dahi keşegä burısqa
aqsa birmä, hosusan dusıña birmä. Sönki
dusıñ vaqıtında üze belep birmähä,
horarğa tura kiler, horahañ ränyır,
arağızza duslıq bötör. Dusıñdı doşman
itmäk cähildär eşeler.



Yıtmeş
higezense tärbiä.



Ey
uğıl, ägär ber keşe hiñä amanat quyırğa
telähä, qabul itmä, üzeñä bälä yöklämä.
Sönki amanat haqlau-ber bäläler, ös
häüyefle yağı bar. Berehe -amanat nämäne
üz

maldarıñdan
artığıraq haqlap integäheñ häm hucahına
qaytarıp biräheñ. Ul hine qomhoz keşegä
äyländerep, almanım tip baş tartırğa
mäcbür iteüye bar. Yäki, ul yuğalıp, auır
häldä häm oyatqa qalırhıñ. Qaza kürzem,
yuğaldı tihäñ dä ışanmastar. Eyı, amanat
haqlauzarı yıñel eş tügel. Ägär zä inde,
amanattı qabul ithäñ, yaqşı haqla häm
hıyanat itmä. Ägär beräü üzeñä hatırğa
beräy nämä amanat quyha, hatıu menän,
totqarhız, aqsahın eyähenä tapşır. Ägär
bını ütäy almayhıñ ikän, amanat itep
alma; yäki hatqas, fälänsä vaqıttan huñ
aqsa al.



Yıtmeş
tuğızınsı tärbiä.



Hönärle
qol ülmäs. Ey uğıl, hönäreñ qayhı bulha
la, üzeñ yaqşı bulhañ, aqsa kilteräler.
Ämmä hönärleneñ yaqşıhı, ägär zä azıraq
aqsañ bulha, sauza qılmaq yaqşı käsepter.
Läkin häläl sauza qılmaq bik siten
eşter. Ämmä ictihad qıl, ey uğıl, häläldän
hatıu it. Häläl sauza menän hasil itkän
ber tineñ un tin haramdı bärep yığır.
Sauza malı alhañ, maldıñ yaqşıhın al,
sönki yaqşı nämänän fayza ömötö bar,
nasar nämäñ hatılmay qalha, zarar bulır.



Hikhänense
tärbiä.



Häm
tağı, ey uğıl, äzäm häm hayuan rizığı
bulğan nämä menän hatıu-alıu itmä. Yäğni
ikmäkte, aşlıqtı arzan vaqıtta hatıp
alıp, qimmätlängäs hatırmın tip yıyıp
haqlau haram. Bını spekulyatsiya tizär,
häm tağı, ey uğıl, hatıu-alıu eşendä
yalğan höylämä, ant itmä.

Hatıuzı-
alıuzı yıñelläşterer. Ämmä başqa keşegä
şärik

(kompanyon)
bulıp sauza iteüzän haqlan: donyala
ğäzel keşe bik az, ızğıştan başıñ sıqmas,
hınamağan, täcribä qılmağan mal menän
hatıu itmä; üzeñdeñ öyrängän sauzañdı
taşlama.



Hikhän
berense tärbiä.



Ey
uğıl, «Ğädüvun ğäqıl häyrun min sadiqin
cähil

(aqıllı doşman isär dustan häyırleräk
mäğänähendä). Ahmaq üä nazan äzäm duslıqqa
üä doşmanlıqqa yaramas. Üä hönärhez keşe
duslıqqa yaramas, haqlan şul keşenän,
üze ber nämä belmäs, üzen ğalim üä
beldekle hanar. Ber eşte ber märtäbä
eşläp toğro kilmähä, ikense märtäbä ul
eşkä totonma, üä qulıñdan kilmägän eşkä
totonma.



Hikhän
ikense tärbiä.



Ey
uğıl, gärsä toğro höylämäk äseler, ämmä
barıber toğro höylä. Ägär doşman seremde
belmähen tihäñ, dusıña la sereñde äytmä,
doşmanıña barıp äytmähen. Ololarzı olo
it, keselärgä şäfqätle bul. Nazan üä
hönärhez keşelärze teregä hanama, mäyıt
tip bel. Ber eşte ike märtäbä eşlämä.



Hikhän
ösönsö tärbiä.



Eşlekhez
keşeneñ ikmägen aşauzan as tormaq
artıqtır, hınamağan üä täcribä qılmağan
keşegä tayanma, meñ törlö tübänselektär
qılha la. Üzeñdän tübän däräcälägelärgä
mohtac bulıuzan bik haqlan, bınan qıyın
eş yuqtır. Burıstan bik haqlan, ey uğıl,
keşegä burıslı buldıñ ihä - uğa qol
buldıñ.



Hikhän
dürtense tärbiä.



Ey
uğıl, urlanğan nämäne almaqtan bik
haqlana kür. Käräk üzeñ urla, käräk belä
torop urlanğan nämäne al, ikehe lä barı
ber. Añhızzan urlanğan nämä qulıña
kerhä, üzeñdä qaldırma, eyähenä tapşıra
kür.



Hikhän
bişense tärbiä.



Ämmä,
ey uğıl, tıştan duslıq kürhätep, esendä
doşmanlıq üä hösöd yäşerep yörögän
keşenän bik haqlan. Bıl zamandıñ dustarına
la ışanma. Beräü hine aldıñda maqtaha,
älbittä, bel, his şikhez, hine artıñda
yamanlay torğandır. Täcribä qılmay torop
aldanma.



Hikhän
altınsı tärbiä.



Ey
uğıl, yaqşı hüz menän usaldı yulğa halırmın
timä. Ahmaq üz-üzenä qılğan qäzär zararzı
aqıllı äzäm doşmanına la qılmas. Ägär,
äy uğıl, hine aldıñda maqtahalar üä
yaqşılığıñ ösön hiñä rähmät qılhalar:
«Hay rähmät, mine maqtayhığız ikän
-timä,
eseñdän tın (şım tor). Ägär dustarım küp
bulhın tihäñ, keşe eşenä qatnaşma üä
his kemgä bäylänmä - hämmä halıq hiñä
dus bulır.



Hikhän
yıtense tärbiä.



Ey
uğıl, qulğa kereüye mömkin bulmağan
nämäne ömöt itmä. Ğämäleñ miqdarınsa
ğına ömöt it. Mäsälän, un tinlek ğämäl
qılıp, un hum ömöt itergä urın yuq.
Hınamağan üä täcribä qılmağan eşkä
totonma, haman üzeñdeñ belgän eşeñde
eşlä.



Hikhän
higezense tärbiä.



Ey
uğıl, keşeneñ küñelenä hilaf kilä torğan
hüzze teleñä kiltermä. Ber hüzze hin
fayzahız äytep yıbärerheñ, işetkän
keşeneñ küñele yärähätlänä torğan hüz
bulır, küñele ränyır. Keşe küñelen
ränyıteüzän bik haqlan.



Hikhän
tuğızınsı tärbiä.



Ey
uğıl, keşeneñ pärzähen yırtma, yäğni
halıq aldında unıñ ğäyıben yözönä äytmä,
halıq aldında unı oyaltma, bıl bik yaman
holoqtır. Keşeneñ ğäyıben üä kileşmägän
eşen halıq aldında äyteü - başına tuqmaq
menän huqqandan da yamanıraqtır. Üzeñdeñ
ğäyıbeñde halıq aldında üzeñä höylähälär,
yaqşı bulırmı?



Tuqhanınsı
tärbiä.



Üzeñdeñ
qul astındağılarzı här qaysan riza qıl:
yäğni yämäğäteñde üä hezmätseläreñde
ränyıtmä. Hezmät haqtarı bulha, qulıñda
asrama (totma), hezmät itkän ösön şunda
uq aqsahın bir, riza qıl. Här ber küñeleñä
kilgän eşte eşlärgä aşıqma, huñınan
ükenerlek bulmahın, uylap eş qıl.



Tuqhan
berense tärbiä.



Ey
uğıl, halıq qarşıhında ğizzätem üä
hörmätem artıq bulhın tihäñ, asıq qullı
üä ikmäkle-tozlo, yomart bul. Yomartlıq
menän däülät kämemäs, bälki, däülätteñ
artıuına säbäpter. Sazaqa, häyır his
qaysan keşene böldörmäs. Keşeneñ yarzamına
moctac bulıuzan haqlan. Ey uğıl, keşeneñ
minnäten (yaqşılıqqa qarşı yauap) muyınıña
yöklämä, üzeñdeñ hazinañda barına
qänäğät qıl.



Tuqhan
ikense tärbiä.



Keşenän
kötörgä nämä alıp, burıslı bulma. Keşegä
burıslı buldıñ ihä unıñ qolo buldıñ.
Ahmaq üä nazandar eşenä qatnaşma, tağı
üzeñde kämhetä üä hurlay kürmähendär.
Üä ular menän bähäs qılışma, hüz
köräştermä, Loqman hakim yauabın hätereñdä
tot.



Tuqhan
ösönsö tärbiä.



Ey
uğıl, aşağanda üä dahi küp äzäptär
barzır. İnsan bulğan äzämgä ul äzäptärze
ütämäk şarttır. Aşıñ häläldän bulhın.
Tağam aşarğa ultırğanda qulıñdı yıuıu,
üä dahi tağamdan buşağas, qulıñdı yıuıu,
aşıñ bäräkätle iter. Ämmä aştı bik qaynar
aşama, qaynar aşta bäräkät kämder. Hayuan
şikelle, aşağanda tağamdı yıskäp qarama.
Qaynar bulha, öröp aşama, öröp esmä-bılar
äzäphezlektän hanalır.



Tuqhan
dürtense tärbiä.



Ey
uğıl, aş aldınan «bismillähir-rahmänir-rahim
,
tip äyt, aşağas niğmäteñ häläl bulır.
Ämmä haram niğmätkä «bismilläh

äyteü tıyıla. Ä häläl niğmätkä «bismilläh

äytmähäñ, aşağan azığıñ şaytan menän
urtaq bulır. Bismilläne auız menän äyteü
teyışleler, tabın artındağı başqa
keşelärzeñ dä istärenä töşöröü bularaq.
Aşap tuyğas, «älhämdü lilläh

tip, şökör itergä käräk. Ämmä «älhämdü
lilläh

tip estän genä äyteü teyışle, başqalarzı
äle tuymağan keşelärze tuqtalırğa
mäcbür itmähen.



Tuqhan
bişense tärbiä.



Dahi
tağamdı, ey uğıl, uñ qulıñ menän aşa.
Läkin auızıñdı tultırıp qapma. Vaq-vaq
säynäp aşa, aşıñ heñerlek bulhın. Tabınğa
aştı kiltergäs, därräü aşarğa ultır,
aştı köttörmä. Dahi aşap tuyğas, östäldän
aştı almas boron torop kitmä. Yänä,
küberäk keşe kilgän bulıp, ber genä keşe
kilmägän bulha, ber keşe ösön küp keşene
köttörmä.



Tuqhan
altınsı tärbiä.



Aşağan
vaqıtta uñğa-hulğa qarama, aldıña ğına
qarap ultır. Keşeneñ ölöşönä üä keşeneñ
qaşığına küz halma. Tağamdıñ urtahınan
alma, bälki tabaqtıñ üzeñä taba yağınan
üä sitenän alıp aşa. Üä aldıña tükmäyınsä
üä tamızmayınsa aşa. Hosustan, mäclestä
oluğ äzämdär bulha, oyat bulır. Et yalağan
şikelle, şapıldatıp aşama. Tärilkäneñ
östönä yatıp aşama, mäclestä bıl ğäyıp
eşter.



Tuqhan
yıtense tärbiä.



Ey
uğıl, mäclestä ololar bulha, ularzan
elgäre aşqa qul huzma, bıl äzäphezlek
bulır. Dahi ğäyrelär aşap tuyğas, keşenän
qalıp aşap ultırma. Küp aşamaq zararlılır,
hayuan fiğeleler, küp aşauzan törlö
auırıuzar päyzä bulalır. Az aşamaqta
fayza barzır, yısemeñ sälämät bulır,
ziheneñ saf bulır, hätereñ qeüätle
bulır.



Tuqhan
higezense tärbiä.



Ey
uğıl, ägär qunaq saqırıp hıylahañ,
qunağıñ az bulha, bergä ultırıp aşa,
ägär qunaqtarıñ küp bulha, üzeñ

hezmät
it. Ämmä qunaqtarzı taşlap kitep yörömä.
Dahi ğäciz iterlek qäzär qunaqtarıñdı
qıstama. Ni bar niğmäteñde qunaqtarıñ
aldına asıq yözöñ menän quy. Qunaqtarzıñ
barında yämäğäteñ üä hezmätseläreñä
asıulanma, talaşma. Dahi qunaqtar menän
äñgämä qıl, yat keşe keüyek bulıp yörömä.



Tuqhan
tuğızınsı tärbiä.



Ey
uğıl, uylamağanda qunaqtar saqırıp
qunaq qılhañ, ber-berhenä doşman keşelärze
ber mäcleskä yıyma, ber tabınğa ultırtma.
Qunaqtarzı tanıp, teyışle urındarına
ultırt. Ğilem ähelen ber yırgäräk, vä
ğäüäm halqın yänä üzaldına, üä bayzarzı
şulay uq här qayhıhın teyışle urındarına
ultırt.



Yözönsö
tärbiä.



Ey
uğıl, belmägän häm täcribä qılmağan
tanıştarıñdan haqlan. Keşe menän keşe
arahında ähläq yağınan ayırma bik küp
bula. İgelekteñ qäzeren belmägändärgä
itkän izgelegeñ ärämgä kitäsäk. Kürkäm
holoq eyälärenä hörmät üä izgelek
kürhäthäñ, ular hiñä qol bulırzar. Ägär
izgelek qäzeren belmägändärgä hörmät
üä izgelek kürhäthäñ, şökör itmästär
häm kirelektären arttırırzar. Unday
äzämgä izgelek ithäñ: «Qara äle, min
bınday izgelektärgä haqlı ikänmen. Miñä
äle tağı fälän nämä, fälän nämä käräk
ine,

- tip, talap itep, däğüälären (talaptarın)
arttıra barıp, hine üzzäreneñ qolona
äyländererzär.



Yöz
zä berense tärbiä.



İmde,
ey uğıl, keşehenä qarap duslıq üä möğämälä
qılmaq käräkle eşter. Här kem yanında
asıq yöz menän yomşaq höyläş, yaqşı
keşeme, yamanmı, mosolmanmı, yä ğäyre din
totousımı - his ayırma. Ni tiklem,
ah
Täğälä Musa ğäläyhis-sälämgä ämer qıldı:
«Firğäüyen menän yomşaq höyläş,-tine.
Qarttarzı hörmätlä üä olola üä üzeñdän
kes kenälärgä märhämät üä şäfqät qıl,
qarttı hörmätlämähäñ, yäşkä şäfqät
qılmahañ, hin ömmät tügel. Ğäräpsä, uqıy
başlağas, bıl hüzzärze häzis kitaptarında
kürerheñ, ey uğıl.



Yöz
zä ikense tärbiä.



Qarındaştarıñ
menän, dustarıñ menän yöröş, ämmä taşlaşıp
yıbärmä. Yäğni bik hiräk tä barma, tağı
hine onotmahındar, kön hayın da barma,
tağı hinän tuymahındar... Ey uğıl,
yöröşhäñ, yaqşı keşelär menän yöröş,
qatışhañ, yaqşı keşelärgä qatış.



Yöz
zä ösönsö tärbiä.



Ber
hakim üzeneñ ulına äytte: «y uğıl, kemde
telähäñ, unıñ menän höyläş, möğämälä
qıl, yöröş, qunaqqa saqır, üzeñ bar. Ämmä
biş törlö keşelär menän aralaşma. Äüüäl
yalğansı keşe menän äñgämä qılma, sönki
yalğansınıñ hüze hıu östöndä yalğan yazıu
keüyekter, ışanısı yuqtır, yaqındı yıraq
qılır, yıraqtı yaqın iter. Dahi ahmaq üä
nazan menän iptäş bulma. Sönki ahmaq
keşe hiñä fayza itkän keüyek kürenhä lä,
zararlılır. Üä dahi qomhoz keşe menän
aralaşma. Sönki ul keşe gel hinän ömöt
itep kenä toror. Yänä dahi haran keşe
menän yuldaş bulma. Sönki haran keşe hiñä
his ber

zararzan
hali (buşamas) bulmas. Ägär zä uğa häcäteñ
töşhä, hine kämheter üä hur qılır.
Hosusän, säfärzä haran keşe menän yuldaş
bulma. Dahi la qurqaq üä yıbegän keşe
menän aralaşma, sönki qurqaq keşe menän
his imen bulmashıñ.



Yöz
zä dürtense tärbiä.



Ey
uğıl, ber qäüyemde kürhäñ, säläm bir.
Yäğni ber yırzä küp keşe bulha, yäki küp
keşegä osrahañ, ularğa hin säläm bir.
Sönki ber keşeneñ küp keşegä säläm
bireüye häm säläm qaytarmaq, ularğa üäcib
eşter... Dahi at menän barğan keşe
yäyäülegä, yäyäü barğan keşe ultırıp
torousığa säläm birer. Ämmä, ey uğıl,
säläm birhäñ işetterep bir, säläm alhañ
işetterep al. Yäğni sälämde işetterep
birmähäñ, güyä hin säläm birmäneñ, ägär
işetterep almahañ, şulay uq sälämde
almağan keüyek bulalır.



Yöz
zä bişense tärbiä.



Balalarğa
säläm bireügä qarata äytelgän käñäştär
küp törlö häm bik qarşılıqlı. Ämmä,
bala-sağa ğına bulha la, säläm bireü
häyırleräkter. Ägär ber keşe lä bulmağan
öygä barıp kerhäñ dä säläm bireü teyış
tä baha. Fälän-fälän urındarğa säläm
birelmähen tigän käñäş qayhı ber
yazmalarza kürengelähä lä, şäriğät
däreslektäre, «Büstän

keüyek kitaptarza

hüzzär kürenmäne.



Yöz
zä altınsı tärbiä.



Yänä
bıl ölöştä tärbiä hiñä äytelde. İmde
keyım haqında äyt tihäñ, äy uğıl, keyımeñ
bahalı bulıusılıqta üä arzan bulıusılıqta,
üzeñdeñ imsäleñ (misalıñ) üä tiräñdägelärzeñ
keyıme keüyek bulhın. Yäğni hineñ keüyek

keşelär
ni bahalı keyım keyälär, hin ular
keyımenän bahalıraq keyımde keymä.
Sönki ihtimaldır, ularza hösöt tıuır
za şikäyättän hali (buş) bulmastar.
Urtasa keyınergä käräk, ifrat üä kämlek
tä yaramay, his ber urında. Ämmä töstärzeñ
artığırağı, şäriğätebezzä aq töstör
Läkin şäriğät tä töstö küp täftiş
qılmayzır (tikşermäyzer), telähäñ, nindäy
töstö key, his tıyıu yuq. Läkin keyımdeñ
räüyeşendä haqlıq käräk. Yäğni israf
qılma üä täkäbberlek tä itmä.



Yöz
zä yıtense tärbiä.



Ey
uğıl, yort haldırhañ, bik olo itmä, bik
beyık itmä, üzeñ urınlaşıp tororloq
bulha, yıtäler. Bik oluğ yorttoñ yayhızlığı
şuldır, donya ber qararza tormayzır,
ihtimal eşeñ artqa kithä, zakladqa
halırhıñ yäki hatırhıñ, baha yıtkerep
alıusı bulmas.



Yöz
zä higezense tärbiä.



Ey
uğıl, ös nämä küñelde şatlandırır üä
aqıldı saf qılır: güzäl qatın, yıterlek
rizıq üä yaqın dus, qarındaş. Dahi dürt
nämä barzır, äzäm unı ifrat üä siktän
tış küp qılha, häläk bulalır: äüüäl qatın
menän mataşha äzäm häläk bulalır. Yänä
yauızlıq artınan küp yöröy torğas, äzäm
häläk bulalır. Dahi küp otoş uynaha,
äzämdeñ häläkäte uñdalır. Dahi lä küp
hämer eshä, häläk bulmay qalmayzır.



Yöz
zä tuğızınsı tärbiä.



Ey
uğıl, beräü azğındarğa eyärhä, ul keşeneñ
dine bötön bulmas. Ägär beräü ber äşäke
keşene maqtaha, halıq arahında
üz
qimmäte bötäler.



Bismillähir-rahmänir-
rahim.



Möhtäräm
din qärzäştärebez!




näşriäte hezgä sığarğan kitaptarzı
täqdim itä. Ägär hatalar kithä Allahtan
ğäfü ütenäbez häm hezzeñ añlauığızzı
ömöt itäbez. Kemdär halqıbız ösön
kitaptar tärcemä itep dinebezze taratırğa
telähä bezzeñ menän bäyläneşkä kerhen.
Kitaptar näşer iteü niäte bulğan
tärcemäse-mosolmañdarğa üzebezzeñ
yarzamıbız bulır, Telefondarıbız:
8-903-311-80-53, 8-937-30-33-734, Şulay uk
ilchat@mail.ru
adresı
buyınsa
tan
bäyläneşkä kerergä bula. Bezzeñ
kitaptarıbızzı:
www.dagvat.ru
saytında
tabırğa häm yazzırıp alırğa bula.



İlşat
häzrät Hafizi



Hacğa
barırğa teläüselär - URAL-HAC

oyoşmahına
möräcäğät itä

alahığız.



Hezzeñ
iğtibarığızğa

başqort-ğäräp
telen belgän täcribäle yıtäkselär
hacığızzı tulıhınsa ütärgä yarzam iter.