Latin

Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 2

总字数为 3891
唯一单词总数为 2098
34.3 个单词位于 2000 个最常用单词中
49.6 个单词位于 5000 个最常用单词中
58.2 个单词位于 8000 个最常用单词中
每个条形代表每 1000 个最常用单词中的单词百分比。
ads place
Könne ozaytır ide ul,—
koyaş kına tottırmas...
Nişlär inde Tiktoralmas,
könne ozaytırmı ul?
Ällä inde şırtlakasın,
un köngä citärlek itep,
örep zuraytırmı ul?
Tägäri koyaş ofıkka —
uylıydır tottırmaska.
Soldat abıy, kotkar inde,
kiñäş bir Tiktormaska.
— Belmim şul,— di soldat abıy,—
könne ozaytu cayın.
Siña şatlıklı könnärne
kübäytü cayın belü dä
kiräkter iç, möğaen.
Bolay eşlä:
Kär kön sayın
kaptır berär şırtlaka.
Onıtma sin: şatlıklı kön
kaptırgan şul şırtlakalar
sanına karap arta!
Şulay dide soldat abıy,
kiñäşne totu yarıy...
Tik balık tottırırmı?
Tiktormas ta yar buyında,
balık tottıruın kötep,
tik kenä utırırmı?..

MİNEM BÄHET
Kitaplar ukıp yatam,
ukıym da min, şakkatam.
Bar ikän bu dönyada
ğacäep bay diñgezlär.
Diñgezlärneñ töbenä
asıltaşlar sibelgän,
kapçıklap cıyalar, di,
şunı diñgez töbennän.
Kitaplar ukıp yatam,
ukıym da min, şakkatam.
Bar ikän şundıy taular...
Taular — altın köşele.
Anda üskän balanıñ
altınnandır bişege!
Ul balanıñ tumıştan
Altınbaydır iseme.
Kitaplar ukıp yatam,
ukıym da min, şakkatam:
yuk şul bezneñ avılda
diñgeze dä, tavı da...
Tukta äle, sabır it,
bezneñ dä bit baylık bar.
Yüri äytäm, baylık yuk.
Bolında ber tallık bar.
Belä bödrä tallıknı
avılda hämmä keşe.
Ul yäm-yäşel tallıknıñ
bar berdänber cimeşe.
Cimeş dip yüri äytäm,
cimeş tügel lä inde.
Sandugaçnıñ moñnarı
şunnan tügelä inde.
Sandugaç oyası ul —
keçkenä cimeş hätle.
Cimeş qadär bulsa da,
ul oya bik hikmätle.
Ul oya şundıy yomşak,
ul oya şundıy cılı —
güyä änilär küñele,
güyä änilär cırı!
...Tau tübäsendä mikän,
diñgez buyında mikän,
altın bişektä mikän,
änise kuyınında mikän,
ber malay ukıp yata,
kitap ukıp şakkata:
bar, di, keçkenä avıl
monnan bik-bik yırakta.
Şul avılnı sandugaç
irtän sayrap uyata!..
Kitap ukıgan malay,
minem bähetkä kızıgıp,
altın bişektä yata...

MÄSÄLÄ
Marat çişä mäsälä.
Hikmät menä närsädä:
barırga kiräk ikän
aña kürşe şähärgä.
Ul yakka poyızd bara —
köpçäklär ut çıgara.
Şähärgä barıp kaytu —
küz açıp yomgan ara.
Tormıy yak-yakka karap,
barıp ta citä Marat.
Kaytu yagına taba
tabıla tagın korab.
Bu bik oşıy Maratka,
utıra ul korabka.
Tik äkren kıymıldıy —
ohşagan tagarakka.
Äy, bara bezneñ Marat,
säğatkä küz sal galap,—
kayçan kaytıp citüne
belep bulmıy çamalap.
Marat kaba barmagın —
aşıkmıy şul korabı.
Bügen bezne yoklarga
soñga kaldıra tagı...
«Äti!— di şunda Marat,
mendärgä ala karap,—
kaytıyk poyızdda gına,
kiräkmi mondıy korab!»

KOŞLARIN OÇIRMAGIZ!
Añlıy almıy idem hiç tä
«kotı oçtı» digänne.
Kürdem bügen karurmanda
kotı oçkan imänne.
Üze bahadir kebek ul,
yäşel çalma uragan.
Äyterseñ, anıñ ğaskäre
şaulap torgan karurman.
Alga çıgıp, mäğrur imän
yulnı küzätä kebek.
Babay belän yuldan ikäü
cay gına kilä idek...
— Aha-hay!— dip sälam birdem
şul pählevan imängä.
Gacäpländeme soñ imän
min kıçkırıp kilgängä?
Änä, avızın açtı ul...
Arttırasıñ, disezder.
Käüsäsendäge kuışnı
avız dip belmisezder.
Avızı iç ul imänneñ!
Çınlap, bik tä ohşagan.
Sez moña ışanmıysızdır,
ä min üzem ışanam.
Kıçkırgan idem tagın ber —
siskänep kitte imän.
Ahrı ul: «Ğaskäremne
ciñär bu malay...»— digän.
Uylagandır: «Bu malaydan
bulmas inde kotılıp...»
Açık kalgan avızınnan
kotı oçtı koş bulıp!
...Sez dä iptäşläregezgä
bik katı kıçkırmagız,
kinät kurkıta kürmägez —
kotların...
Äy...
Koşların oçırmagız!

KAŞKARIYLI KÜLMÄK
Yäşel ide cäy könendä
şayan cilkäyneñ külmäge.
Häzer inde sarı töstä...
Monısı, ahrı, köz büläge.
Änä, sarı külmäk kiyep,
uramnarda uynap yöri.
«Tagın nindi töstägesen
tabarga?»— dip uylap yöri.
Ä ul üze belmider dä:
kış babay bit şayan cilgä
yomşak kardan, mamık kardan ap-ak,
ap-ak külmäk tegä.
Kaşkarıylar nikter moñsu,
nikter küñelsez alarga...
Kalasıları kilmime
kümelep kar-burannarga?
Däşä kebek alar cilgä:
«Ezläp yörmä çittägesen,
kisäñ ide külmäklärneñ
menä bezneñ töstägesen!»
KARMAKKA TOTKAN KIYAR
İkençe könne irtän
Tiktormas çıgıp kitkän.
Tiktormasnıñ isäbe
balık kaptıru ikän.
İsäbe bar, tik menä
tüzemlege citmägän.
Östävenä, balık ta
nigäder çiyertmägän.
«Çiyertmäsä, çiyertmäs»,—
digän bezneñ Tiktormas.
Könne buşka uzdırmas,
Tiktormas ul ottırmas.
«İke eşne beryulı
eşläp kuysañ, yahşırak!»
digän bezneñ Tiktormas,
utırmagan aptırap.
Karmagınıñ sabın ul
kadap kuygan da yarga,
üze kitkän babaynıñ
kıyarların cıyarga.
Kıyar cıygan arada
balık ta kabar äle.
Kapmasa da kaygı yuk,
kıyar da yarar äle.
Käkre kıyarlar cıyıp
tutırgan kesäsenä.
Kesägä sıymaganın
tutırgan büksäsenä.
Tınıçlap yar buyına
inde barıp karasa...
Kem kötä Tiktormasnı?
Soldat abıy labasa!
Soldat abıy küz kısıp
küreşkän karak belän:
— Kıyarlar kayan?— digän.—
Tottıñmı karmak belän?
— Äye,— digän Tiktormas,—
şuşı karmakka kaptı,
suırıp kına tordım
kıyarnı ber-ber artlı!
— Şäp!— digän soldat abıy.
Babayga barıyk äle,
sineñ açış turında
añlatıp karıyk äle.
Tütäl kazıp, su sibep
cäfalanmasın ul da!
Tiktormasnıñ bitläre
kıp-kızıl bulgan şunda...

KARBIZ
İseme dä «kar-boz» yuksa,
ğacäp inde bu karbız,—
cılı yakta üsüenä
şakkatıp utırabız.
Nigä soñ ul üsmi ikän
karlı-bozlı yaklarda?
Cılı urın ezläp kitkän
sap-salkın tönyak barda.
Küp uylap tormıyk äle bez,
bügennän ük totıyk ta
küçerep utırtıyk karbıznı
karlı-bozlı kotıpka.
Kiläçäk malayları da
aptırap yörmäsennär:
«Nigä salkın yakta üsmi
bu karbız?»— dimäsennär.

KADAKLADIM
Aldım kadak,
aldım çükeç.
Mindä ul köç!
Küz iyärmi —
uynap kına
tora çükeç.
Eşlär öçen
kiräk ikän
teläk kenä —
sukkan sayın
kadaklar da
tizräk kerä.
Kadak belän
nıgıttım min
idännärne,
kımşanmaslık
itep kuydım
kelämnärne.
Eşne beterep
çıgıp kittem
olı yaktan,
urındıklar
nıgıp kaldı
minem arttan.
Eş küp ide!
Kadak kına
betep kitte.
Ul arada
ätiyem dä
kaytıp citte.
Bülmä sayın
eşläremne
karap yörde,
häm poçmakka
bastırdı da
kuydı mine...
Ni öçender
bette mindä
eşläü uyı.
Kadaklagan
kebek tordım
köne buyı!

KÖZGE URMAN
Köz ruhı, änä,
yöri alannarda
kızıl utlar kabızıp
gorur çagannarga.
Dörli-dörli yana
çagan yafrakları,
köz yalkını yalmıy
yäşel usaklarnı.
Şaulıy-şaulıy yana,
balkıp yana urman.
...Kış buranlı atta
kilä ide yuldan.
Kilä ide yurtıp,
bolın yulı buylap,
kar yurganı belän
kümäm diyep uylap.
Kümep kitäm diyep
urman-bolınnarnı,—
buran-atın kinät
yalkın yalmap aldı.
Kış kurıktı şundıy —
kire bordı atın,
oçtı buranlı at —
kaçıp kitte salkın.
haman şaulap yana,
yana közge urman.
Salkın kış ta inde
bütän kilmäs sıman.

KÄGAZ köymä
Yaz da citte,
bozlar kitte.
Çelteräp kölä ineş.
Diñgezgä barıp citäm, dip,
kuanıp kölä, imeş.
Şayan-köläç ineşkäyne
cigärgä buldık eşkä:
ak käğazdän köymä yasap
cibärdek bez ineşkä.
Çınıktırır köymälärne
diñgezdä öyermälär —
üsep citep, korab bulıp
urap kaytır köymälär.
Diñgezçelär dä kızıgır
bezneñ ul korablarga.
Kitärbez äle utırıp
bik yırak taraflarga.
Zäñgär küktäge koyaş ta,
diñgez dä torır kölep.
Akçarlaklar ozata barır,
duslar yazgan hat kebek.

APTIRAŞIP YÖRMİBEZ
Äle menä bügen min
ber hat aldım avıldan.
Beläm inde äbine,—
tagın mine sagıngan.
Sagıngan şul, sagıngan!
Hat aldım min äbidän.
«Sine, ulım, härkönne
töşemdä küräm»,— digän.
Min dä äbine şulay
härkön küräm töşemdä.
Aptıragan yuk äle
menä şunıñ öçen dä.
Avıldan şähärgäçä
şaktıy yırak arabız,
ber-berebezne ämma
töştä kürä alabız.
Töştä söyläşäbez dä,
menä şundıy inde bez —
videotelefon, dip,
aptıraşıp yörmibez!

ALIP KAÇA KÜRMÄSEN!
Tiktormasmı?
Häzer bit ul
soldat abıynıñ dustı.
Tege çakta kıçıtkan da
duslaşırga bulıştı.
Soldat abıyga kürsätä
ul üzeneñ hönären,—
mätälçek atarga uñay
işegaldı çiräme.
Tiktormaska kırın karap
kabarıngan kürkälär:
«Goldır-goldır, nişli soñ
dip söylänep ütälär.
Ni öçender säyersenep
tavıklar yöri änä.
Ätäçe nik käperäygän,
general bulgan ällä?
«Nişli?» — dilär,
ä üzläre
yanına da kilmilär.
Tiktormasnıñ hönärlären
ällä inde belmilär?
Onıtkannar diyär ideñ —
Tiktormas onıtılmas.
Tavıgı da, kürkäse dä
bolay ciñel kotılmas!
Ehem-ehem... Tavıklarnıñ
berärsen kaptırırga —
öyrätsen äle Tiktormas
mätälçek attırırga!
Kurıktılar Tiktormastan,
pırhıldaştı tavıklar.
Sagayıp kaldı «general»:
anda nindi tavış bar?!
Ä annarı Tiktormaska
oçıp kilä başladı.
Bakçadagı miläş kenä
yarıy äle kaçmadı...
Şul miläşneñ oçına uk
ürmäläde Tiktormas.
Miläş biyek, Tiktormasnı
ätäçkä ul tottırmas.
Soldat abıy kölde dä ber:
— Eşläreñ naçar,— dide.—
Bolay bulsa, bu miläş tä
urmanga kaçar,— dide.—
Miläş bit ul!
Miläş belän
bik şayarıp yörmä sin.
Karurmanga üzeñne dä
alıp kaça kürmäsen!

ÜZEN KÜRSÄÑ, NİŞLÄRSEÑ!
Babay miña büläk itte...
Närsä disezme?
Maemay!
Küpme uynasa da, uynap
tuymıy torgan ber Akbay.
Äydä, maemay,
uyınnarnı
sirägäytik, bulmasa.
Siña uynaudan başka da
hönär kiräk läbasa!
Öyränep karıyk äle bez
kır kuyanı aularga.
Auga öyräner öçengä
barmıyk ällä kaylarga.
Kuyan diyep uylıyk, änä,
üzebezneñ pesine.
Nigä aptırap torasıñ?
Şul «kuyan»ga ös inde!
Yäşel küzle pesiyebez
kuyan bula iç inde!
Maemay kuyannı äybätläp
kuıp kitmäkçe ide,
ber mizgeldä kuıp citep,
kızık itmäkçe ide...
Şunda «kuyan», kapıl tuktap,
kabarttı sırt yonnarın.
Nişlätergä belmi maemay
kurkınıç yon yomgagın...
Kurıktı Akbay —
koyrıgın
kıstı bot arasına.
Au etennän äylände ul
ğadi et balasına.
Ni buldı siña, maemayım,
pesidän örkäseñme?
Çın kuyannıñ üzen kürsäñ,
kaçıp uk kitärseñme?..



























UT TELE
(şiğırlär)
URTA HÄM OLI YÄŞTÄGE MÄKTÄP BALALARINA.
Bu kitapka yäş şağıyr Häydär Gaynetdinovnın lirik uylanulardan torgan şiğırläre häm «İske kara urman» poeması kertelde.
Tatarstan kitap näşriyätı, 1982.
Bezneñ halıkta şundıy ırım bar: imeş, bolında sarı çäçäk cıysañ, yor­tıñda yangın çıga. Annarı tagın şundıy ışanu da yäşi: imeş, yangınnı sünde­rü öçen häm utka peşkän urınnı dävalau öçen ut te­len belergä kiräk.
Ut-fälännär belän uynamıyça tüzämeni bala küñele?!
Koyaş batkaç şulay bervakıtnı, yaktırtırga teläp kügemne, ut törttem min töngä!
Tau başına
yaktım uçak,
yalkın dörläde.
Ürläde ul karañgılık buylap,
kabatlarga teläp könnärne.
Yansın, äydä, yansın karañgı tön -utın öyäm haman uçakka.
kütärelde ıslap yalkın tele, yalap aldı mine şul çakta...
Uçagımnı taşlap, äy, yögerdem, çaptım gına avıl yagına.
Üksi-üksi çaptım,
karıy-karıy
artta kalgan köçle yangınga.
Kabatlarga mömkin sugışlarnı,— şundıy teläk ide yalkında.
İşetkän bar kartlar söylägänen şaşıp yangan utlar hakında...
...Öydön-öyge yörtte äbi mine: «Kemnär belä ikän ut telen?» Kaysıları birde törle ülän, kaysıları — ipi, ber telem...
Gacäplänep kitep soradılar: «Andıy tel dä barmı dönyada?
Canı yuk bit utnıñ, i äbekäy,
ul söyläşä belmi, ul — yana».
Moñsulanıp iskä alam menä balaçakta kürgän hällärne.
Ä şulay da berük işettermä «Yana!» digän naçar häbärne.
Çäçäk cıyam bildän ülän yırıp,
ak romaşka minem kulımda.
Kiräk tügel yangın,
kalsın äle
sarı çäçäk bulıp bolında!

ÄYTER SÜZEM
Soñgı cırım palaç baltasına
Başnı kuygan kileş yazıla...
(Musa Cälil)
1
Tel oçında tora äyter süzem,
sabagında kalgan ciläk kebek.
Ak kübekkä batkan zaman çaba.
Bu bolıtlar, güyä, ap-ak kübek.
Tel oçında tora äyter süzem,
tösen cuygan,
kipkän
ciläk kebek.
Susıl çakta avız itkän bulsa,
çabar ide zaman uynap-kölep.'
2
Tel oçında tora äyter süzem,
min häzergä anıñ-hökemdarı.
Annarı ul miña huca bulır,
huca bulır -oçıp kitsen barı.
Huca bulır, bälki, bu dönyaga,
tik belergä kiräk äytü cayın.
Bügen şifa bulır asıl süzlär
tösen cuya yıllar uzgan sayın...
Şunda gına bulsa hikmät ägär!..
Kötä ikän bezne başka hikmät:
äyteläçäk şuşı süzlär öçen
kiräk ikän äle iza çikmäk!
Yäşärgä dä, can asrarga da mömkin,
betmägänder andıy ayırımlık:
kara köçlär bardır bu canıñnı
dönya ğamälennän ayırırlık...
Tel oçında tora äyter süzem,
min häzergä anıñ — hökemdarı.
Bu dönyaga huca bulu kebek
üz süzeñä huca buluları.
3
Tel oçında tora äyter süzem,
alsulanıp peşkän ciläk kebek.
Uzıp kitte zaman.
Kaldım karap.
Baş oçımda haman ap-ak kübek...
***
Işanuçılarga bezneñ köçkä,
häyer-fatahasın birgännärgä,
citmeş tugızınçı yılnı
cäygä qadär
yafrak yaralmagan imännärgä
bagışlana...
...häm başlana yäşäü.
Kürenerseñ yaktı yöz belän.
«Kunak bul sin, türdän uz,— diyärlär,—
küklär — çatır siña, cir — keläm».
Kitärseñ sin kerep zur tormışka.
Yatsınırlar,
kemder üz kürer.
Kaysıları yaklar,
kaysıları
allarıña çıgıp ükerer.
Kanga batıp aunar köneñ — alda.
Kay hönäreñ yolır bäladän,—
köçeñnänme kurkıp, cırıñnanmı
çigenerlär sindäy baladan?!
Bäheteñnän kükkä aşsañ ägär,
kayırılıp sugar yözeñä
doşmannarıñ...
Ägär mesken bulsañ,
kızganırlar.
Äye, tüz genä!
häm şunnan soñ gavam karşısına
çıgıp kara yaktı yöz belän.
Akılıñda kalsañ, üz kürerlär,
bulsın äydä yözeñ izelgän.
Kürsäterseñ äle kodräteñne,
cırlarsıñ da,
beraz tüz genä.
Akılıñnan yaktı iñsen äle,
yaktılıklar iñsen yözeñä.

KÖZGE CİL
1
Uyçan aksakallar kebek
kullarnı artka kuyıp,
bara idem.
Ak kayınnar
utıra ide oyıp.
Sızgırıp köy çıgardı cil,
biyette kayınnarnı.
Onıtıldı kayınnarnıñ
häsräte-kaygıları.
Sabıy kayınnarnıñ biyep
küñel açar çakları!
Sibelde dä sibelde şul
altın yafrakları.
Ugrı cillär altınnarnı
alıp kaçtı yırakka...
Ak kayınnar kaygını da
äyländererlär akka.
Añladım sezneñ hällärne,
añladım, kayınnarım:
yäşlek şulay akka mana
häsräten-kaygı ların!
2
Tanış miña sineñ töslär,
hisläreñ miña tanış.
Saumı, közem!
Kildeñ däme?
Saumı, sarı kamalış.
Kül bulıp töşkän bolıtlar—
yullarıñ şundıy yaktı.
Cilläreñ dä kanat yargan,
sarı yafrak — kanatı.
Hıyal kebek ide yazın,
zäñgär ide ul cillär.
Häzer inde tupıllarda
sızgırır nindi köylär?!
Äle kayadır kaça ul,
äle böterelep isä,—
sagış yöri, güyä, kemgä
bäylänergä belmiçä...
Äyterseñ lä hıyal kaytkan
äverelep sagışka.
Yögerep barıp işek açam
täräz kakkan tavışka.
Keşelärsez berkayçan da
yäşi almıydır sagış...
Bu sagışlar miña inde
keçkenädän ük tanış.
Minem dä bit yıllar aşa
sagışlar ezläp barış:
Saumı, sarı kanatlı cil,
saumı, sarı kamalış...
İDEL
1
(uy kilä)
Ayagürä basa İdel,
agarıngan dulkınnarı,—
İdel-suga akkan, ahrı,
babamnarnıñ kaynar kanı.
2
(iske Kazan)
Çañı belän çirkäü
kükkä kerep batkan.
Mäçetläre tora
kiyengän dä aktan.
Halkım öçen monda
häläl tañnar atkan,
cılı cillär iskän
barı kıybla yaktan.
Mäçetläre tora
kiyengän dä aktan.
Söyembikä söyli
il tarihın yattan.
3
(yaña Kazan)
Söyembikä söyli
il tarihın yattan.
Ayı gına anıñ
inde kükkä aşkan.
Tönnäre dä balkıy,
çagıldıra nurı,
Uramnarga tulgan
moñlı tatar cırı.
4
Aga İdel.
Kükrägendä anıñ
yöräk bulıp ap-ak koyaş yata.
İdel bezne näq mäcüsi itkän,
tabındırgan menä şuşı yakka.
Yaratkanbız İdel-Ätilne bez.
Gaziz halkın borın-borıngıdan
sularnıñ da eçkän koyaşlısın.
Bez, möğaen, Koyaş ıruınnan!
5
Ayagürä basa İdel
häm tügelä küñeleñä.
Tabındırırga teli ul
här keşene İl-cirenä.

***
Barıp kayt sin tugan yaklarıma,
bolınnarda mömkin aunarga.
Koşlar sayrap doga kılır ide
ozın ğomer teläp tañnarda.
Sularında koyın,
alar ber dä
upkınlı häm usal tügellär.
Yözä belmiseñme?
Akkoş itep
oçırtırlar sine bu küllär.
Ällä nindi katı, cansız kebek
toyılsa da siña bu taşlar,
yıgılsañ da kurkıp kala kürmä,—
mendär belän alar adaşlar.
Ä karurman sine iñ-iñ tämle
ciläk-cimeş belän sıylar da...
häm annarı ökren-ökren genä
kereşer ul äkiyät söylärgä.
Äylänep kil minem tugan yaktan,
«Nindi keşe sin?» — dip sorama.
Tugan yaklarıma layık bulır
izgeleklär mindä yuk ikän,
keşegä dä hätta sanama!

AVIRIP YaTKANDA
Sälämägä törenep kitep bardı
şatlıklarım cillär uñayına.
Algısınmas inde digän idem,
yöräk tipmi äle üz cayına.
Kay taraftan isä cillär bügen,—
ütep-sütep yöri täräz şakıp.
Sak kılansın ide, beläder bit —
täräzälär minem küptän vatık.
Tışta häzer yazmı, közme ikän,
yañgırmı ul koya şıbırdatıp?
Ä bülmägä tulgan karañgılık,
irtäme bu, kiçme — kaysı vakıt?
Kaysı fasıl ikän tabiğattä,—
uylap tap sin menä kırın yatıp.
Akılınnan yazgan bilgesezlek
kısıp ala şulay çıtırdatıp.
Tabiğat tä bälki añlamıydır —
Keşelektä häzer kaysı vakıt?
...Öy türendä miläş, sorau kebek,
äkren genä tora täräz şakıp.

YaŞÄÜ
Yazgı urmannarda käkküklärneñ
moñlı avazların tıñla da
häterlämä, imeş, yäşäveñne
kayçandır bu yaktı dönyada.
Yäşädem bit inde ber märtäbä,
yäşädem şul, äye, isemdä:
ul çakta da kayın ap-ak ide —
ak kügärçen söte tösendä.
Allı-gölle salavat küperennän
küptän inde, bik-bik elgäre
küçerep utırtunı hiç onıtmıym
bolınnarga şuşı göllärne.
Hatirälär mine ışandırdı,
añladım da kebek nihayät:
tögäl äytä almıym —
küp tapkırlar
kabatlana ikän bu häyät.
Tik aptırıym äle:
nigä ikän
istä kalgan barı güzällek!..
Kaygıları menä — ör-yaña bit,
üzägeñne hätta özärlek...
Käkkükläre kinät ğomer yurıy,
kayınnarı küçkän ziratka.
Çäçäk totıp kiläm qaberlärgä,
yılau kileşmi dä ir-atka...
Nişliseñ bit?!
Äydä, tamsın äle,
berençe kat tamsın küz yäşem.
Ak kayınnar gına belmäsen dä
käkkükläre genä kürmäsen!
Kayınlıkta, ap-ak kayınlıkta
käkküklärneñ moñın tıñla da
kabul itmä, imeş, yäşäveñne
berençe kat
häm soñgı kat yaktı dönyadä
.
Min tuganda, bälki, moñlı käkkük
matur yazmış yurap torgandır.
Yullarımnıñ başı hätfä bolın,
ak kayınlık aşa uzgandır.
Kaygını da çitläp uza almıym,
yörmim iç min tatlı töş kürep.
Ör-yañadan yazam yazmışımnı
çınbarlıkka turı kiterep.

HÖKEM
Sineñ duslar, kurkıp sugışlardan,
kaçıp kalgan — kalgan isän kileş.
Küp şayardıñ keşe näfese belän,—
sin — kitärgä tiyeş
cir yözennän!
Mähluk canın saklap kalır öçen
ilen satuçılar — sineñ cimeş.
Yaklarbız bez ilne kanga batıp,
sin — kitärgä tiyeş,
citte vakıt!
Tabılgandır elek mähluk cannar —
öleşeñä tigän yaktı kömeş.
Sirägäyde alar, betep bara...
Sin — kitärgä tiyeş,
soñgı çara!
Ezläp kara yorttañ-yortka kerep,
betkänder şul inde sineñ öleş.
Bez cibärdek yaña zaman başlap,
sin — kitärgä tiyeş
cirne taşlap!
Kire kaytmas inde elekkelär,
häm döreskä çıkmas imeş-mimeş.
Yazmışlarnı üzebez -yazgan zaman.
Sin — kitärgä tiyeş
bu dönyadan!
Turıdan yarıp barır köçlär cıydık,
kiräk tügel bezgä mäkerle eş.
Nursızlanıp kalgan inde küzeñ...
Sin — kitärgä tiyeş,
ğadi ülem!

***
Sızılıp kerde canga karurmannıñ
yıraklardan kilgän şauları.
Şunı gına kötep torgan güyä —
tıngısız can kuşılıp şauladı.
Şauladı ul.
Böten uy-fikerlär
äverelde köçle şau-şuga.
Nigä äle härber küreneşne
kabatlarga şulay aşıgam?!
Tamçı bulıp tamam — yañgır yausa,
çäçäk atam kinät bolında.
Uzgan yullar kümelep kala almıy —
mañgayıma sızıla, kulıma.
Tiyeşmeni keşe, şatlık kilsä,
gel yılmayıp kına yörergä,
kaygı-häsrät işelep töşsä ägär,
küz yäşenä äyländerergä?..
Küñellärgä kersen şau-şuları,—
urman mine şundıy sagıngan.
Şaulıy-şaulıy şulay cırlar tuar
häm yañgırar moñlı «Karurman».

BEZ OÇABIZ
1
Citäkläşep kittek.
Äyterseñ lä
yazmış bezgä äkiyät söyläde:
közge bulıp iñde ak bolıtlar —
äyländerep saldı öylärne.
Zäñgär küktä yözä ay-yoldızlar,
ay-yoldızlar yözä yullarda.
Yañgır gına kiräk bulgan ikän
äkiyät dönyasına çıgarga.
Ciñeläyep kaldık — yudı yañgır,
dönya — äkiyät,
dönya — yañara.
Bez oçabız cäyäü.
Yullar — közge,
ay-yoldızlar — kaya karama!
2
Kanatlarnı cilpep oçar idek
kütärelep şuşı cirlärdän.
Yazmış bezgä şundıy teläk birgän,
ällä nigä kanat birmägän...
Yazmış bezgä neçkä küñel birgän,
yazmış bezgä osta kul birgän,
mañgaylarnıñ açı tiren çäçep
mullık cıyar öçen bu cirdän.
Yazmış bezgä köçle akıl birgän,
hıyal birgän,
kanat birmägän,—
bolay da ul säyäh canlı, digän,
kitmäsen ul tugan cirlärdän!
Can tırpıldıy haman kükräklärdä,-
könläşäbez oçkan koşlardan.
Ämma barıber tugan tufraklardan
ayırılırga yazmış kuşmagan.
Äverelsä dä koşka bezneñ cannar,
oçıp kitmäs ällä kanlarga,—
turgay bulıp zäñgär kükkä menär
igençene maktap sayrarga!

ETYuD
Kildek siña, äy, altın köz,
cäyneñ koyaş çagınnan.
Bezneñ küzdä, nurlar sıman,
küpme şatlık çagılgan.
Kildek şulay yögerä-yögerä
maturlık yulı buylap.
Urmannarda, bolınnarda
çäçäklär kaldı uynap.
Uzdırırga teliseñme,
cäyneñ koyaş çagınnan:
kızıl göllär karap tora
gölcimeş kuagınnan?!

***
Şifalı yañgırlar
yua da küñelne,
kütäräm başımnı,
küzätäm kügemne.
Salavat küpere
cäyädäy tartılır,
ä hıyal uk bulıp
yırakka atılır.
Atılır —uk bulıp,
tormagız yulında,
ul barıp kadalır
bähetsez yılıma.
häm yukka çıgarır
kaygılı çagımnı...
...Äyterseñ, oyada
ber koşçık kagındı.
Koşçıktay hıyalım
uk bulıp atıldı,
Oçtı ul kayadır
ğomerem arkılı...
Kayda soñ şatlıklı
şifalı yañgırlar,
kayçan soñ yaktı cır
canımda yañgırar?..
Moñlı cır tudırgan,
koyaşnı kalkıtkan,
tañnarnı bar itkän,
könnärne balkıtkan
hıyalım yugaldı...
...Yäşäsä küñeleñdä
kaygılı uylarıñ,
kitär dä yugalır,
yugalır hıyalıñ...
RİFKAT MİRGAZİZOV İSTÄLE
Şäfäq.
Anda kennär yana.
Ğomerne ut çolgagan.
Taular...
Şul utlardan kalgan
köl öyemnäre sıman.
Yörim tatar ziratında...
Küpme alar — yaktaşlar!
Söyli miña batırlıknı
yoldız uygan ak taşlar...
Vatandaşları hakına,
tugrı kalıp antına,
suırılıp kerä kinät,
kerä keşe yalkınga!
Yana ğomer koyaş kebek,
kala taular öyelep.
Yoldızlar bulıp küklärgä
kala oçkın çöyelep.
Yoldız tulı zäñgär küklär,
häm ber ay yana anda.
...Tatar ziratında yördem,
kiläçäkkä barganda.

***
Ömetem taşlap kitkändä
gorur başımnı isäm,
avır sulap:
«Söyembikä
avar ul, avar...» — disäm,
oyaltsınnar mine, öydä:
«Kurkak sin, kurkak ikän!..»
Işanıçım artsın öçen
miña şul süz dä citkän!
Karar idem tomırılıp
küktäge altın ayga,
ay yanında sayrap doga
kılıp yörgän turgayga.
Suzılır salavat küpere
küñellär arasına,
söyeneşep yäşärbez bez
ak Kazan kalasında.
Oçıp kaytır yıraklardan
taşlap kitkän ömetem.
Şundıy duslar taba alsam,
dönyam — tügäräk, böten.

ÖLKÄNNÄR SÜZE
Kiçeregez, yäşlär,— açulansak,
bezneñ ğomer häzer — közlärdä.,
Köz genöme soñ bu?..
İr yöräge
hösrät-kaygı kürep üzgärä.
Aklanmıym da.,.
Ämma yäşermim dä:
dönya kayçak şundıy kizänä!
Yarıy äle, cöye kalıp bulsın,
cärähättän tönnär tözälä.
Can tözälmi ikän...
Bu can belän
yäşäüläre kıyın, özä lä...
Kiçeregez, yäşlär, kızıp kitsäk,
yahşı niyät ide bezdä dä.

Aksakallar
Olıgaya dönyalar da...
Koyaşlı közge basu.
Ber yäşel çagı uzsa,
tabiğat tä yamansu.
Ömetlänmim yäşärenü
yäşlärgä kilgän yazdan.
Kemgä dä kitär aldınnan
häterläp yörü yazgan.
Bar da kala yañalarga:
yoldızlar häm ayıbız.
Ğomer çıgışınnan idek,
şunda kaytıp bayırbız.
Çal çäçlärdän küçär bezneñ
ap-ak tös kayınnarga,—
üç totmadık dönyalıkka,
başlarda kaygı barga.
İsän-imin kala bär da,
koyaşlı közge basu.
Kitär çaknı sizgängäme»
beraz gına yamansu.

MAY YaÑGIRI
Asta- yäşellek dönyası.
Koyaş nurı buylap cirgä
yañgır töşä
yalannarga...
Cılı yañgır kilgän İlgä.
Dönya bäla çaktagıday:
ineşlär dä kalgan tulıp.
Yañgır tügelä divarlarga
ütkännärneñ tösen yuıp.
Agaçlar — yañgır eçendä,
yäşel suüsemnär sıman.
Äkren genä kızlar bara,
kükräkläre manma bulgan...
Tuk başaklar zeñgeldäve
işetelgändäy bula kırdan!

KAR YaUGANDA
1
Oçıgız, hıyallarım,
ozatam zäñgär kükkä.
Sezgä — irek!
Miña häzer
belderä almassız üpkä.
İzge säfär teläp kaldım,
kükkä aştı hıyallar.
Şundıy köçle kanatlılar,—
koyaşka citär alar!
2
Göllär cılı yakka kitkän,
közlär dä uzgan küptän.
Hıyalnı koyaş yandırgan —
ap-ak köl koyıla küktän.
3
Kar yava-ilahi çaklar.
Yava ul oyıp kına.
Almagaç tora bakçada,
nigäder boyık kına.
Tabiğat, nigä moñaydıñ?
Almagaç, söyen äle!
Yaz citä, tuy külmägenä —
aklıga kiyen äle.
Ap-ak salkın kar börtege .
çäçäkkä äyläner ul,
uzgan yazlar kiler yazga
näq şulay bäyläner ul.
4
...Hıyallar kölgä äylänä,
köldän — tagın çäçyokkä.
Kittek — niçä kat uzılgan
yaz digän kiläçäkkä!

...
(Ekspromt)
Yögerä dulkın-dulkın bulıp
tugan yak arışları.
Ofıklarnı uzıp kitep
kayadır barışları.
Yäşel dulkın —änkäylärneñ
ömetle sagışları.
Şundıy cılı, şundıy rähät
küñelgä kagışları.
Cäylär uzdı, küplär kayttı,
ö küplär kavışmadı.
Sargaydı inde, sargaydı
dulkınnıñ agışları.
Cil kamılda köylär uynıy,
moñlı şul tavışları.
...Küçtänäç" bulıp agıla
tugan yak arışları.

***
Mödärris Äğlämovka
Äyterseñ lä cirdä kış bulmagan,
äyterseñ lä cirdä yaz gına. ...
Oçraştırdı bezne Akkoş küle.
Yazılamı şiğır?
Yazıla!
Häl soraştık şulay.
Mondıy yazda
tän yazıla, cannar yazıla.
Rähätlänep kitä canıñ-täneñ,
can yazılsa, şiğır yazıla.
Sakla menä şuşı ruhıñnı,
kuırılıp töşmä salkında.
Süsärttelär köräş därtle süzne:
—Salkında da yan sin yalkında!
Kayta änä yaña mäğnä alıp
şuşı süzlär şağıyr telendä:
—Yalkında şul minem yörägem dä
Yalkında şul minem telem dä...
Kıçkırular bula vakıtlıça,
bulır inde, bulır az gına...
Üz süzendä torır şağıyrlär bar:
—Kuırılmıy şiğır,
yazıla!

GOMER YuRAU
Urmannarga kersäm, cırlar suzam,
sayrar koşlar cırnı tıñlasın.
Sanamasın käkkük yıllarımnı,
onıtsın ul böten dönyasın!
Kayan belsen käkkük hıyalımnı —
ul barı tik ber yıl yuradı.
Ber avazın meñ kat yañgırattı
tugan yaknıñ yaktı urmanı!

***
Berençe kar alıp kilermen, dip,
väğdä birgän ide ap-ak bolıt...
Añlamassıñ häzer tabiğatne,
tabiğattä häzer naçar holık.
Uzıp kitte bolıt, yarılıp yata
kümelergä tiyeş kayber ezlär.
Äzerländek kışka keräbez dip,
küñel häzer menä aklık ezlär.
Ölgermägän çakta taralırga
cir östennän hätta alma ise,
kemneñ genä kilmi yomşak karga,
mamık karga yatıp tägärise.
Tägärise kilä tugan cirneñ
yaña gına yaugan ak karında,
yaumıy bit ul menä kiräkkändä,
küñellärdä şundıy uy barında
.
Uzıp kitte bolıt, yaumadı kar,
birep kitte barı akıl gına:
ışanıçın aldı kayberäüneñ,
sabırlıklar saldı akıllıga
bu tabiğat!
...Yava kaylardadır,
gel kötmägän cirdä yava karlar.
Näq şulay bit kayber zamannar da!
Ämma keşe üzeneñ bäheten tabar.
Aşıkmagız, yavar yomşak karlar.
Alda äle aunap tägärise.
Kötkändäge kebek bulmas läkin:
taralır şul inde alma ise...
***
Ut yögergän inde kar astına,
tıñla, änä, şaulıy görläveklär.
Cılı yaznıñ zäñgär küzläredäy
karap tora kükkä külläveklär.
Eremider kebek kürer küzgä,
cäyräp yata äle ak kiñleklär.
Ut yögergän ämma kar astına,
taşkın bulır — şundıy mömkinleklär.
...Yäşibez bit bez dä tınıç kına,
çıgarmıyça eçtä yangan utnı.
häm ber könne, yarsu taşkın kebek,
aktarılıp agar säbäp yukmı?
Bar ul säbäp, citä!
Kayber yazlar
sızılıp kına kilä, şaulamıyça.
Keşelär dä şulay, başın iyep,
yäşi kayçak berni daulamıyça.
Yuanmagız şulay sabır gına
yäşärbez, dip, tın da çıgarmıyça.
Yögersäme ul ut küñeleñä —
tüzä almas bärep çıgalmıyça.
Karasamı koyaş cirgä turı —
biräçäk ul, kışka nık biräçäk.
Aşkındıra taşıp aktarılırga
yaznı — koyaş,
bezne — ak kiläçäk!

***
Üz ğomerendä bu dönyanıñ
tabalmagan yämnären
uylap kararga bulsa da
hakı bardır bändäneñ,!
Turgay moñı yudı küñelemne
agargançı.
Äytmäsennär: gel sagıştan
yaralgandır bu bala...
Äy, cırladım,
onıtıldım ber mizgelgä...
Häteremnän alga küçte uçaklar,
tagın ber kat yanarga väğdä itep.
Yul çatında kötep torır üsmer kız
ğomeremneñ şul turına citüen.
Uçlarıma kısıp şäfäq nurların
tönge uramnan keşelärgä yögerdem.
Ezläp taptım kölep torgan änkäyne,
koçakladım küzemnän yäş tamgançı.
Turgay moñı yudı küñelemne
sabıylangançı!

TURGAY RÄSEME
Ber talpınuda uzar kük,
turgay öçen cäy — kıska.
Şulay özelep sayrıy-sayrıy
kerep yugalır kışka...

***
Hakıykatlär avır kanun buldı
yaña tugan näni malayga.
Uyga çumıp kerdek urmannarga,
tavış-tınsız yördek dalada.
Äkiyätlärneñ nazlı kurkınıçı
yaulap almas buldı küñelne...
Şäfäq nurı biyek tau östennän
tügelde dä cirgä tügelde.
Uzdı dönya sabıy küñel aşa,
burannarı ütte sızgırıp. ...
Yarıy äle yazmış şundıy bulgan,
salkınnarda kaldık çınıgıp.
Hıyalıylar bulıp kaldık tagın,
yaratsak ta hätta çınlıknı.
Tik
işetäm haman
balaçaktan
işetelgän tege tınlıknı...
***
Almalarnıñ şäfäq vakıtı.
Könnär bara tezelep.
Bähetle yazlar küñeldän
kalmagan bit özelep.
Äle bezneñ ğomerlärneñ
iñ şau-şulı çakları.
Ütkän yıllar — şundıy matur,
uyda — bulaçakları.
Uçnı kuyıp yañgırlarga
şatlıklar cıyası bar,
kışnıñ salkın yullarına
ezlärne uyası bar.
Ğomer bayışı karşına
koyaştay çıgası bar,
karurmannı sabıylarça
yañgıratıp kuyası bar.
Kay turı ğomer yulınıñ? —
Şau-şulı çagı sana!..
Bezgä karap, almalar da
sünä almıyça yana!

***
Işanam — yañgıramas
yuatu alkışları.
Üz bäyäsenä torırlık
ğomerneñ agışları.
Küptän inde isbatladık:
bez sälätle yäşärgä,
küzlär — kuanıç yörtergä,
ä yöräklär — yäşnärgä.
Kiçmibez tormış diñgezen
salavat küperennän.
Kütäreläbez küklärgä
tormışnıñ töpkelennän.
Bezgä — yäşäü nasıyp bulgan
您已阅读鞑靼人篇文献中的 1 篇文章。
下一个 - Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 3
  • 零件
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 1
    总字数为 3933
    唯一单词总数为 1583
    39.2 个单词位于 2000 个最常用单词中
    52.8 个单词位于 5000 个最常用单词中
    60.3 个单词位于 8000 个最常用单词中
    每个条形代表每 1000 个最常用单词中的单词百分比。
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 2
    总字数为 3891
    唯一单词总数为 2098
    34.3 个单词位于 2000 个最常用单词中
    49.6 个单词位于 5000 个最常用单词中
    58.2 个单词位于 8000 个最常用单词中
    每个条形代表每 1000 个最常用单词中的单词百分比。
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 3
    总字数为 3881
    唯一单词总数为 1995
    32.7 个单词位于 2000 个最常用单词中
    46.6 个单词位于 5000 个最常用单词中
    54.2 个单词位于 8000 个最常用单词中
    每个条形代表每 1000 个最常用单词中的单词百分比。
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 4
    总字数为 3602
    唯一单词总数为 1966
    35.3 个单词位于 2000 个最常用单词中
    49.3 个单词位于 5000 个最常用单词中
    56.5 个单词位于 8000 个最常用单词中
    每个条形代表每 1000 个最常用单词中的单词百分比。