Latin

Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 4

الفاظ کی کل تعداد ہے 3602
منفرد الفاظ کی کل تعداد ہے 1966
35.3 الفاظ 2000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
49.3 الفاظ 5000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
56.5 الفاظ 8000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
ہر بار فی 1000 سب سے عام الفاظ کے الفاظ کی فیصد کی نمائندگی کرتا ہے۔
ads place
Ofık tulıp buran uynaganda
yazlar bulıp kerdeñ hıyalga.
Sine ezläp çıgam yırak yulga,
hıyallarnı kem soñ tıyala?
Sin yaz bulıp kerdeñ küñelemä,
yögerep çıktım salkın uramga.
Çäçäk bulır härber kar börtege,
yörägemne kuysam buranga.
Ak körtlärne ütep çıgalmıyça
tuktap kalgan yükä-çagannar,
uyanırlar bäsle yokılardan,
miña taban karşı çabarlar.
Tupıllar da şaulap yazga kerer,
koşlar oçar söyü ilenä.
Koyaş kaytır cirgä,
koyaş kaytır
koçagında alıp sine dä!

***
Kön yaktısı kalgan küzläreñdä,
canga küçä şunıñ cılısı.
Küñeleñnän matur yazmış teläp
yılıysıñ da haman yılıysıñ.
Yuk, yuatmıym äle, küz yäşlären,
yuıp alsın böten kaygıñnı,
Kaldırsın ul sineñ hätereñdä
iñ bähetle, rähät çagıñnı.
Bezne barı kaygı yämsezlider,
nurlanırbız, şatlık kildisä!
Tönboyıklar hätta açılıp kitär,
küz karaşıñ külgä tügelsä...
Onıtılsın äle ütkännäreñ,
kiler bähet — dönya çaklısı.
...Küzläreñdä siiyeñ tañ belenä,
ofıklarga küçä yaktısı!

***
İ küñelle, rähät ide (häterlä!),
Sin iñ matur çäçäk ideñ ul çakta.
Min — bal kortı, tañda oçıp kiläm dä
kuna idem sineñ ballı koçakka.
Nindi tılsım äyländerde keşegä?
Min — ber yeget, sin — kız bala bulgansıñ.
Nindi kaygı töşte äle başıña,
nigä inde küñeleñ kinät tulgan soñ?!
Mölderämä küz yäşläreñ, söyeklem.
Çişmä bulıp agıp kitärseñ sıman.
Äverelermen min dä altın balıkka,—
ayırıla almam çişmä suınnan.
Köläseñme?
Kölep kenä tor, yäme!

***
Ägär sin yoklasañ
bu ayaz tönnärdä,
açarmın pärdäñne
äverelep cillärgä,
häm yaktı ay bulıp
bagarmın yözeñä,
tañ bulıp iñärmen
zäp-zäñgär küzeñä.
Uyanmıy yatsañmı? —
Kerermen töşeñä.
Uyangaç, barçası
töşär dä iseñä...
Söylärseñ —
fal açıp
yurarlar töşeñne.
Telgä dä almaslar
hiç minem isemne.
—Närsä ul yomşak cil
yaktı ay, ayaz tañ?
Näq minem his belän yurarlar:
—Yaratam!

***
Dönya şundıy yaktı.
Ay da sünmi kalgan.
Karadık ta kükkä,
äy, oyaldık tañnan.
Bu tormışta sine
kemder bähete itkän.
Ä ul üze siña
bähet birde mikän?!
Küñeleñne şatlık
küptän taşlap kitkän.
Şatlık kitsä, közeñ
yakınlaşa ikän.
Onıtılıyk, äydä,
ber kuanıyk äle,
bezneñ yaktı yözdän
artsın dönya yäme.
Tigez tibüennän
yöräk gel tınmasın. .
Karamaçı ayga,
küzeñdäge
koyaş totılmasın.

***
Dönya äle kilä genä
yokısınnan uyanıp.
Almalar kızara tañda
täräzädän oyalıp.
Närsä bulgan ikän anda
almalar oyalırlık,
sızılıp sargaya-sargaya
kayınnar uylanırlık?..
Ğaşıyqlarnı karap toru
küñelle — almalarga!
Ä nigä soñ yaktı kayın
bakçadan çıgıp bara?..
...härkem üzeneñ bäheten
uylagandır bu tañda:
sarı sagış iñgän, önä,
cimeşsez kayınnarga...
RÄNCÜ
Yegetlärneñ küñellären kızdırırlık
söyü därte kükrägeñdä kabat yansın.
Ämma andıy iñ bähetle mizgelläreñ
öndä tügel, töşläreñdä kabatlansın.
Totalmaslık bulıp tagın kabatlansın!

***
Kaldı kar tügelep
bolıtlı ak tönnän.
Çäçäklär huş ise
börkelä ak cirdän.
Cılı cil yögerä
östennän dalanıñ.
Cannarnı cılıta
aklıgı karlarnıñ.
Tik miña şäfkatle
buldımı ällä köz:
kümelgän kitkän ez,
ak karda ;— kilgän ez!


























SIBIZGI
(şiğırlär häm äkiyätlär)
Çigüle kulyaulık
(Äkiyät)
Borın-borın zamannarda yäşägän di, bulgan di yaltır enä. Kaya gına barsa da, ni genä eşläsä dä, salavat küperenä ohşaş allı-gölle ädräs cebe anıñ artınnan kalmıyça iyärep yöri ikän. Enä bik tä tıngısız bulgan, eşsez yatunı yaratma­gan.
Könnärneñ berendä yaltır enä säyähätkä kuzgal­gan, ädräs cep tä aña iyärgän. Eş ezläü ikän bolarnıñ isäbe. Baralar di, baralar di enä belän cep bormalı yullar buylap, ällä nindi yılga-taular, çokır-çakırlar, urman-çıtırmannar aşa ütkännär, şulay bara-bara ber saplam cir kitkännär, nindider avılga kilep citkännär. Avıl uramına kergäç, üpkäläşep basıp toruçı kız belän malay oçragan bolarga. Malay kızıy­nı üçekli,küzen dä açırmıy ikän. «Yılak,yılak,yıltın kolak, karama tayak, kart ätäç!» - dip takmak­lıy, kızıy anıñ sayın küz yäşlären yommıy tügä ikän. «Bäleş avız! Bäleş avız!» - dip ürti ikän malay, kızıynıñ avızı tagın da bälşäyä ikän.
Yaltır enä karap torgan-torgan da: «Ällä bu tärbiyäsez malaynıñ avızın yamap kuyıykmı soñ?» - di ikän. «Avızın yamap kına anı akılga utırtıp bulmas,- dip karşı töşkän cep. - Bez kızıy belän duslaşıyk ta aña iyärep kitik. Ul bit uramga iptäş ezläp çıkkandır... İptäşlek­neñ qaderen belmägän malay yalgızı basıp kal­sın!»
Yaltır enä cepneñ ziräklegenä şakkatkan:
«Yukka gına ädräs cep dip yörtmilär ikän sine, teläsä nindi tişek-toşıknı da sinsez yamap bul­mıy şul!» - dip maktap kuygan.
Enä belän cepne kürgäç, kızıy şatlıgınnan nişlärgä belmägän. Küzendäge yäşlär kipkän dä betkän. Öyenä kaytkaç, enä belän cepne kulına alıp, ak tukımaga çäçäk suräte çigärgä utırgan. Çigü eşe belän şundıy mavıgıp kitkän di, täräzä pärdälärenä dä, türlämä-sölgelärgä dä, külmäk-yaulıklarga da gölbizäklär çigep kuygan. Kürgän keşelär soklanudan ah itälär ikän. Kız­nıñ uñganlıgın böten avıl maktap söyli başla­gan.
Uramda yalgızı tray tibep yörüçe tege tärbiyä­sez malay da kıznıñ ostalıgın işetep algan. Te­ge çakta säbäpsez üpkälätkäne öçen dä bik tä ükengän, oyalgan, barıp kızdan gafu ütengän. Kız anı, älbättä, kiçergän, malayga çigüle kulyaulık ta büläk itep birgän äle. Şunnan soñ malay belän kız ğomergä dus-tatu bulırga süz kuyışkan­nar.
Enä belän cep malay belän kıznı änä şulay duslaştırgan.
Kızlarnıñ malaylarga duslık bilgese itep çigüle kulyaulık büläk itü ğadäte änä şunnan kalgan di. Kızık,häzer barmı ikän ul ğadät?..

Yokı
(Äkiyät)
Borın-borın zamannarda, äle dönyada kön genä patşalık itkän çaklarda, Koyaş batmagan da, bayımagan da,küktä bertuktausız nur sibep,balkıp torgan di. Can iyäläre dä, üsemleklär dä tönneñ kayçakta aylı-yoldızlı matur buluın, kayçakta karañgı-şomlı ikänen belmägännär di.
Menä şul zamannarda yokı küzgä kürenep yörgän imeş. Ni qıyäfätle bulgandır ul - anısı mäğlüm tügel. Ämma şunısı hak: adäm balaları da, koş-kort, cänlek-canvar da, üsemleklär dä yo­kını bik yaratkannar,anıñ kilüen kötep algannar, aña iyäläşkännär.
Yaratmaslık ta tügel ikän yokını - barça can iyäsen, üsemleklärne,hätta çelteräp akkan çişmädäryalarnı, küktä yözgän bolıtlarnı, duıldap iskän cillärne irkäläp-nazlap yal itterä, yağni, yoklata di ul. Şuña kürä yokını ğadäti ise­me belän genä tügel,tämle-tatlı yokı dip yörtä başlagannar. Yokı kilmägän mällärdä anı çakırıp kiterälär ikän. Yokı isä ber dä yalındırıp tormıy - kilep tä citä, üze­neñ tılsımlı eşenä dä ke­reşä.Yokı yaratuçılarga şul gına kiräk tä –hämmäse taralıp-tuarılıp yokıga ta­lalar ikän...
Kem niçek yok­larga yarata bit inde?!Adäm balalarınıñ kaysıları çalkan töşep borı­nın sızgırta -sızgırta, kaysıları yöztübän ka­planıp mışnıy-mışnıy yoklıy di. Agaç-ülännärneñ çäçäkläre yomıla, yafrakları böreşä ikän. İnde dä çişmä-däryalar agıp yatuınnan tuk­tasa, alar çerek küllärgä äverelälär di.
İñ kurkınıçı adäm balalarına kilgän: härä­kätneñ bäräkät buluın onıtıp,eşsezlektän tämam adäm aktıgına äylängännär. Cänlek-canvar, koş-kortnıñ da häle yaman ikän - yäşäü kaygısı betkän alarda. Şifalı yañgırlar yaudıruçı bolıtlar da, oyıp,biyek tau başlarına elenep kalgan imeş...
Kıskası, hämmäseneñ dä kılgan ğamälläre yo­kılı-uyaulı, yokı aralaş kına ikän. Barçası da rähätlänep yokı simertä di...
Häyläkär yokıga şul gına kiräk tä: büselä-büselä simerä ikän. Şulay simerep dönya ka­där bula yazgan, Koyaşnı kaplagan, min genä si­merim äle dip, cir yözen karañgılatıp kuy­gan.
Küktä tuktausız yanıp-balkıp torgan Koyaş barça tereklek dönyasına üpkälägän, mi­nem kirägem kalmadı bugay dip, ofık çi­tenä tägäräp töşkän dä diñgezgä çumgan imeş...
Rähätneñ dä çige bula şul.
Koyaş cılıtmagaç, başlangan afät, başlangan faciğa. Hava suın­gan. Agaç-ülännär,can iyäläre öşep-kaltıranıp uyanıp kitsä­lär, koyaşnıñ yuklıgın añlıylar.
Küzgä törtsäñ kürenmäslek karañgı ikän. Hämmäseneñ dä yokısı kaçkan inde.
«Tukta äle,bu ni eş,bolay bulmaska tiyeş!..» -dip, beräm-beräm torıp utırgannar. İnde ni ça­ra kılırga? Häterlärenä töşä bit bolarnıñ yak­tırtuçı-cılıtuçı Koyaş digän cisem. Kaya kaçkan soñ äle koyaş?
Cıynaulaşıp Koyaşnı ezläp kitä bolar. Şu­lay karañgıda karmalanıp bara-bara diñgez çi­tenä kilep citälär.Baksañ-kürsäñ,diñgez dul­kınnarında tirbälep, koyaş su koyına ikän. Koyaş­nı sudan tartıp çıgaralar da ozın kolga belän etä-törtä kükkä mengerep cibärälär. Diñgez su­ında yuılgan Koyaş tagın da yaktırap-balkıp nur sibärgä kereşkän.
Bu hällärdän soñ yokı da çamasın belep kenä kilä başlagan. Koyaş ta, tereklek dönyasına az­rak yal itep alu kiräklegen añlap, ofıknıñ ber çitennän kalka, ikençe çitenä töşep bayıy ikän. Kön belän tön aralaşu änä şunnan kalgan inde.
Häzer yokı simertü digän ğıybarä yalkaularga gına yabışıp yata imeş... «Yalkau yokı simertä!» -dilär iç.

Tukmak belän Çöy
(Äkiyät)
Borın-borın zamanda bulganmı bu häl,ällä in­de kiçä genäme - anısın täğayen äytä almıym. Ämma şunısı hak: avılnıñ ber başındagı äves­lektä Tukmak ğomer sörä ikän, avılnıñ ikençe oçındagı alaçıkta Çöy kön itep yata di. Ara-tirä annan-monda, monnan tegendä küçenep urın alış­tıruların isäplämägändä, köne-töne yokı si­mertälär, eşneñ ni ikänen dä belmi ikän bolar. İnde dä eşsez tägäräp yatudan zur bähetsezlek barmı ikän bu dönyada?!
Kiçlären koyaş bayır aldınnan avıl balaları su buyındagı ärämälekkä kiçke uyınga cıynala di. Karañgı töşkänçe cırlap-biyep, garmun tartıp küñel açalar ikän. Kızlar çırkıldaşkannı, ma­laylar köleşkänne könläşep tıñlap yata ikän Tuk­mak belän Çöy. «Ah, şular belän keti-meti uynar­ga ide!» - dip kızıgalar ikän.
Ällä päri, ällä cen kuşkanmı - belmässeñ: Tukmak belän Çöy, süz
berläşkännär diyärseñ, ike­se dä ber ük könne macara ezläp balalarnıñ kiç­ke uyınına çıkkannar bit! Şunda oçraşkannar, ta­nışkannar, duslaşıp uk kitkännär.
«Duslık taular küçerä», - dilär bit äle. Duslaşıp algaç bolarga da ğayrät iñgän. Östävenä, eşlämiçä köç cıyıp yatkan bit äle alar. Ber-bersenä köçlären kürsä­tep, masayasıları da kilgänder. Tukmak äle monısına kilep törtelä, äle tege­senä barıp bärelä ikän. Tukmaşırga, dömbäsläşergä, kıynaşırga tukmakka
gına kuş inde! Çöy dä tik tora belmägän: äle anda bärep kergän, äle monda kilep kısılgan. Teläsä kaya kı­sılıp yörüçene dä, täpäläşergä yaratu­çını da kiçke uyında önäp betermilär şul. «Ayak astında çualmagız, barıgız änä çittäräk butalıgız!» - dip, malay-şalay bolarnı kuıp cibärgän cibärüen. Tik alay gına tıyıp bulamıni ber tärtipsezlek kı­lırga öyrängännärne?! Tıygan sayın yarsıy baralar,balalarga tıngı birmilär ikän...
Şulvakıt kiçke uyın tiräsennän ber avıl agayı uzıp bara di. Tavış-gauga işetep,agay şom­lanıp kala,ni bulgan balalarga, nigä çualışalar dip,beraz basıp tora. «Başka çakta tatu gına uyın korıp yatkan balakaylarga bügen ni bulgan äle?» - dip aptırıy ul. Şunda Tukmak belän Çöyneñ aza kubıp yörgänen kürep ala. «Bik şäp buldı äle bu,- dip söyenep uylıy agay,- kiselgän utı­nım yarılmıyça yata ide,tukmak belän çöy bulgaç, tiz yarıp taşlarmın», - dip kuana. Tukmak belän Çöyne kütärä dä alıp kaytıp kitä.
İkençe könne agay irtük eşkä totına, koyaş batkançı utının yarıp ta beterä - işegaldın­da utın tavı öyelä. Könozın utın yarıp,utın va­tıp Tukmak ta, Çöy dä şundıy nık tauşala ki,hätta tanırlıkları da kalmıy. «Bolar kabat
ğamälgä yaramas inde, äydä, miçkä yagarbız», -dip,agay Tukmaknı da, Çöyne dä utın östenätaşlıy.
Tukmak belän Çöyne agay harap itkän dip borçılmagız. Kiräkkändä yañaların yasarga bula iç! Ämma anısı başka äkiyät inde...

Karmakka totkan kıyar
(Äkiyät)
Ädäbiyät ukıtuçısı Räis abıy «Min cäyge yalımnı niçek uzdırdım» digän temaga inşa yazıp kilergä kuş­kan ide. «Ber närsäne küz uñında totıgız,- dide ul,-inşagıznıñ üzägendä kızıklı häl bulsın!»
Mödärris mäktäptän çıguga uk öygä eşne onıt­tı. İkençe därestä, gönah şomlıgı,Räis abıy iñ äüväl Mödärrisne bastırıp kuydı.
- Ukı, Mödärris, tıñlap karıyk äle, nilär yaz­dıñ ikän?
Sin yazsañ äybät yaza ideñ, häref hataların isäplämägändä...
Mödärrisneñ yöräge kayadır ubılıp töşep kit­te, şulay da ser birmäskä tırıştı. Ukıtuçı mak­tap torsın da! «Niçek tä yırıp çıgarmın äle», -dip ömetlände ul, buş däftär bitenä karagan bu­lıp, akrın gına söyläp kitte. İmeş,ukıy...
«Min cäy köne balık totarga yördem. Balık to­targa yaratam min. Üzegez beläsez, bıyıl satuga kar­maklar kaytmadı. Üzegez beläsez, kibettä törle töstäge ballı sular gına satıla... Şuña kürä karmaknı min üzem yasadım. Korıç çıbıktan...»
Klass tın kalıp Mödärrisne tıñlıy ide. Räis abıynıñ iren çitendä yılmayu - Mödärrisneñ kar­mak yasavın küz aldına kiterep utıra,ahrısı...
Mödärris tagın ukıganday kılandı.
«Minem karmakka balık kına tügel, kıyar da, po­midor da,şalkan da eläkte...»
Klass därräü kölep cibärde. Hätta Räis abıy da tıyıla almadı.
- Tagın aldıy! - dip kıçkırdı art­kı partadan Dölfät. - Kara yal­gançı...
Räis abıy klassnı köç-hälgä tınıçlandırdı.
-Bäyä birergä aşıkmagız, - dide ul, - başta tıñlap beterik. Dävam it, Mödärris.
«Ber saluda ikeşär-öçär kıyar eläkte hätta», -dip söyläp kitte Mödärris. Klass tagın pırhıl­dadı.
-Aldama inde, - dip ıñgıraştı täqätsez Dölfät.
-Sabır, sabır... - dide Räis abıy. - Ukı, Mödärris...
Ahırdan şul mäğlüm buldı: Mödärris totkan balıklarnı bakçaçı Häliulla babay kıyar-pomi-dor kebek yäşelçägä alıştırıp algalagan bulgan ikän. Räis abıy Mödärrisneñ inşasına «biş»le bilgese kuydı.
-Menä, balalar, inşanıñ üzägendä zur vakıyga da yuk sıman, ämma Mödärris ğadi genä hälne dä mavıktırgıç itep yaza belgän,- dip näticä yasadı ädäbiyät ukıtuçısı.
-Säüdägär... - dip pışıldadı Dölfät.
Däres ahırında stena gazetasına täqdim itü öçen Mödärrisneñ inşasın Räis abıy üzenä sora­dı. Kuyılgan «biş»le curnalga kuyılgan ide inde, şuña kürä Mödärris kurıkmıyça yardı da saldı.
-Yazmadım min anı,bolay gına söylädem,- di­de.
-Tagın aldagan! - dip kıçkırdı döreslek yaratuçı Dölfät.
Räis abıy nigäder ğacäplänmäde.
-Yazıp kitersäñ,tagın ber «biş»le kuyar­mın,- dide.
-Häliulla abıy üze dä balık totarga yarata. Tik bakçasın taşlap kitä almıy. Kıyar karakları kübäygän, -dip, Mödärris Dölfät yagına ımladı. -Aların da yazıymmı, Räis abıy?
Üze cavap ta kötmiçe Dölfätle klastan çıgıp taydı.

Käcä-televizor
(Äkiyät)
Borın-borın zaman­narda uk tügel, äle menä bezneñ könnärdä yäşägän di kättä mögezle, ıspay sakallı ber käcä. Söte bik şifalı bulsa da, käcä üze kirebetkän ikän. Şul kirelege arkasında küp kıyın kürgän,ämma naçar ğadäten taşlıy almagan. Huca­sı anı kötüdä yörtergä tırışıp karıy - kaya ul! Käcä zatın kötüdä kem to­ta ala soñ?! Barça käcälär, süz berläşep, kötüdän kaçalar ikän.Älbättä, bezneñ tanış käcä dä şularga iyärä inde.
Käcälärneñ tumıştan kilgän bik tä naçar holkı bar: urlap aşamasalar, aşagan rizıkla­rı yöräklärenä yatmıy bugay alarnıñ.Yarar, kötüdän kaçsınnar da di. Bolınga barıp yäşel ülän utlar urında nigä inde yäşelçä, ciläk-cimeş bakçaları korıtıp yörergä? Ke­şelär ränceşe töşären dä belmilär,ahrı­sı... «Mur kırgırı! Kahär sukkırı!» - dip yukka gına kargamıylar iç inde käcälärne. Su sibep izalanıp üstergän yäşelçäläreñ­ne izep-taptap, cimeş agaçlarınıñ yaf­rakların yolıkkalap, bakçañnı takıray­tıp çıgıp kitsennär äle - kargamıyça nişliseñ inde...
Käcä halkı bakça korıtıp yörgän ara­da köz citä, cirgä berençe kar töşä. Menä şul vakıtta inde huca abzıy barça mal-tuar­nı, koş-kortnı abzarga yabıp kuygan bula.
Käcä bätiläre maturın matur ikän dä, ämma bu dönyaga näq änilärenä ohşap tugannar di. Yağni, kirebetkän-yılak ikän alar. Başta: «Mä-mä-mä-mämäy bir!» - dip yılıylar, söt imep tuygaç: «Bezgä kızık kürsät!» - dip änkäläreneñ täñkäse­nä tiyep betälär ikän. Rähätlänep käcälänälär di bätilär.
Käcä alay itep karıy, bolay itep karıy, bäti­läreneñ küñelen hiç taba almıy bit. Şunnan kü­ñelle häl häterenä töşä käcäneñ.
Bervakıt uramnan uzıp barganda malay-şalay käcäneñ mögezenä soklana: «Ay-yay, şäp monıñ mögezläre,televizor antennası kebek!» - dip ka­lalar. Menä şunı iskä ala da käcä, bätilären üz yanına çakıra. «Kilegez, tamaşa kürsätäm häzer sezgä. Min - televizor!» - di. İke mögezen anten­na sıman tırpaytıp kuya. «Sezne, bätilärem, «Äl-li-bälli-bäü» tapşıruı kararga çakıram»,di. Sa­kalın sälperäytep, mäçe bulıp ta miyäulagan, et bulıp ta örgän, karga bulıp karkıldagan, kürkä bu­lıp goldırdagan, sıyır bulıp mögrägän, kaz bulıp kañgıldagan, tavık bulıp kıtaklagan, sarık bulıp bäeldägän. Bätiläre tägäri-tägäri kölä ikän. «Bu tapşıru bezgä bik oşadı, gel şundıy tapşıru­lar kürsätep tor bezgä, qaderle Änni-bälli-bäü», - diyeşkännär. «Yılamagız gına, min sezgä televi­zordan gel kontsertlar kürsätep torırmın, bäti­lärem. Üzem dä televizordan totaş kontsert ka­rap üstem», - digän käcä. Şunnan soñ Ägerce üzeşçännäre bulıp ta, Çüpräle üzeşçännäre bu­lıp ta cırlap-biyep kürsätkän. «İrtägä Sarman üzeşçännäre çıgışın kararsız», - dip, bätilären yoklarga yatkırgan.
Şulay itep, änkä käcäneñ eşläre köylängän.
Ämma... käcäneñ kılanmışların başka mal-tu­ar, koş-kort kürmi kalamı soñ inde?! «Bezne mı­skıl itä, bezdän kölä bit bu!» - digännär. Sarık bulıp sarık ta nık kına üpkälägän. Kaysısıdır bu hikmätlärne hucanıñ öyendäge tösle televizor­ga ireştergän. Çit ilneke ük bulmasa da, satıp algannan birle televizor vatılunıñ ni ikänen dä belmägän.
-Äle käcä şulay minnän kölämeni?! - dip dula­gan ul. - Alaysa menä min dä käcälänäm! - digän.
Şul könnän başlap televizor kirelänergä to­tıngan: äle töse betä ikän monıñ, äle tavışı be­tep kuya, yä bötenläy sünep kitä. Kıskası, televi­zor tuygançı käcälänä.
Huca televizornı yannan da bärgäli, tübäsenä dä şapıldata - hiç tä cayga sala almıyça cäfa­lana di. Şunnan aptıragaç televizor tözätüçe os­tanı öyenä çakırtkan. Televizornı osta alay da borgalap karagan, bolay da borgalap karagan, töymälärenä baskalagan. Annarı hucaga äytkän:
-Käcälänä bu,- digän. - Mondıy naçar ğadät­ne käcädän genä otıp alırga mömkin bu,- digän.
-Zinhar,tözät inde,- dip yalıngan huca agay. -İrtägä üzebezneñ Sarman üzeşçännäre kontser­tın kürsätergä tiyeşlär. Bik tä karıysı kilä ide... Min häzer käcäne akılga utırtam,- digän.
Avıl çitendä yalgız äbi yäşäp yata - ni käcäse, ni televizorı yuk ikän äbekäyneñ. Huca agay käcäne ike bätiye belän äbigä iltkän dä birgän. «Bu käcä kirebetkän bulsa da, söte tämle, şifa­lı»,- digän agay.
Äledän-äle käcä bätilärenä karap soklanırga, tabın yanına utırıp sötle çäy eçärgä bulgaç, äbi keşelärgä televizornıñ bötenläy kiräge yuk in­de. Televizor karap küz taldırgançı, östäldä göcläp utırgan samavırı belän söyläşep,kiñäş-tabış iteşep utıru äbilärgä yöz tapkır rähäträk.
Agayga rähmätlär ukıp kala äbikäy.
Tege televizormı? Tözätkän anı osta, häzer äybät eşli di. Huca agay irtän dä, kiçtän dä te­levizor karşına utırıp kontsertlar karıy ikän. Cır-biyü karap kinänä di. Tik menä käcälänü ğadäte barlıgın televizorınıñ häterenä genä töşermäsennär inde.

Sıbızgı
Aldım kulga ütken päke,
Yasadım ber sıbızgı.
Örgän idem sıbızgıga,
Şundıy hätär sızgırdı!
Sızgırdıñmı –
Cil çıga şul...
Cil dulıy tirä-yakta.
Davılga äylänmäsen dip
Kurkasıñ andıy çakta...
Häm çınlap ta kuptı davıl -
Kotırındı,
Icgırdı!..
Min sıbızgı yasıy torgan
Talçıbıklar sıgıldı...
Ber talçıbık minem sırtka
Şundıy şäpläp sıdırdı!
Uyınnan uymak çıktı bit!
Menä yasa sıbızgı...

Kemgä rähät?
Änise dä yarata,
Ätise dä yarata,
«Nailä!» - dip can ata.
Nindi rähät -
yanıñda
Bulsa äni-ätiyeñ.
Yaudıralar matur süzlär:
«Çibärem!» dä «Tätiyem!»
Abıysı da bar anıñ,
Apası da bar anıñ,-
Kürsägez sez señellären
Niçek nazlagannarın!..
Öyrätälär yazarga,
Öyrätälär ukırga
Häm döres utırırga... Şiğırlär dä yatlata
Şul abıy belän apa.
Uylap kuygansızdır sez:
«Rähmät Nailägä...»
Anısı şulay.
Ämma..
Nailädän dä bigräk
Rähät ğailägä!
Çişmä-cäy sakçısı
İrtän uyanıp kitep küzläremne açsam, ğacäpkä kaldım: dönya tıp-tın. Karlı täräzälärdän sarkıp öy eçenä koyaş nurları töşä.
İşeg aldında kiçä kiç buran dulagan ide, basılgan ikän... Kiçä kılanıp ta kürsätte inde! Öygä kerergä teläpter, öyaldı işege töbendä öyermä kuptardı. İşektän kertmägäç,täräzälärne şakıp yörde. Täräzädän dä kerä almagaç, morcagızdan töşäm dip,tübädä päri tuyı yasadı.
Täräzädäge ak abaga suräten sulışım belän eretep, uramga karıym. Tal-tiräklär bügen inde şaulamıy. Buran yarsu qıyäfätle körtlär bulıp oyıp kalgan. Yortlar östendä zäñgär töten bagana­ları basıp tora.
Mondıy matur könne öydä utırıp bulamı soñ?! Tiz genä yuınıp, kapkalap aldım da, kiyenep işe­galdına çıktım. «Uramda ozak yuanma!» - dip kal­dılar minem arttan.
Çañgılarım koymaga söyälep mine kötä ide. Yaratam min çañgıda şuarga, iptäş bulganda, çañgıda yörü tagın da rähäträk! Şuña kürä dus­tım Zinnurnı da çakırırga buldım.
-Yuk,däres äzerlisem bar,çañgıda yörergä va­kıtım yuk,- dip karışa başladı Zinnur.
Niçek kenä rizalatırga inde monı? Zinnur kayçakta yalındırırga yarata şul. Berüzeñä küñelsez iç inde... Şunda başıma şäp ber fiker kilde.
-Min siña cäy kürsätäm,- dim. Äydä inde!
Zinnur ışanmıy,aldıy dip uylıydır, möğaen.
- Çınlap inde! Ant ägär... - dim ikelänergä urın kaldırırga telämiçä. - Yırak ta tügel, üzebezneñ tau urmanında. Menä şuşı uç töbe çaklı gına... Keçkenä genä...
-Yuknı söylämä inde,- di Zinnur,- kış urta­sında nindi cäy ul siña?!
Şulay da rizalaştı. Beläm iç inde,yüri yalın dıra ul, üzeneñ dä çañgıda yörise kilä.
Bez tau urmanına taba yul aldık. Koyaş ta yuga­rırak kütärelä başladı. Kar yaktısınnan küzlär kamaşa. Yarışa-yarışa bara torgaç,urmanga kilep citüebezne sizmi dä kaldık.
-Cäy imeş... Yüri genä äyttem dip äyt inde içmasam,-di Zinnur mışnıy-mışnıy. Minem dä sulu kapkan ide.
-Äydä, kürsätäm, - didem dä Zinnurnı çıltı­rap akkan çişmä yanına alıp kildem. Tuktausız agıp yatkan çişmä yanında ber uçma yäşel çiräm bar ide. Näni genä kamışlar da yäşel töslären yugaltmagan.
Zinnur ğacäpkä kaldı.
-İ-i... Minem äti äytmeşli, çişmä üze moğciza bit äle ul! İnde cäyne dä üzendä saklap tota ikän...
-Äye şul,- dip anıñ süzen rasladım.
-Könnär cılıta başla­gaç, cäy şuşı çişmä buyın­nan tirä-yakka taraladır inde.äyeme?..
Bez, küzlärne yomıp diyärlek, küktä yangan koyaşka karadık.
Ör-yaña äkiyät ide bu.




























OÇAR BOLIN
(şiğırlär)
TUKTIY ALMIY ŞUADIR
Tugannan birle, çınlaptır, oçratmadım andıynı:
kürdem bügen su östendä
çañgı şugan abıynı.
Kölsäñ — kölke, ä yılasañ...
Äy, min yılıy belmim lä.
Şaklar katıp säyer hälgä
karap tordım bügen dä.
Ul abıy bik batır bugay,
biyek taudan şugandır.
Şua-şua kışlarnı da,
yazlarnı da uzgandır.
Törtelep tä kalmagandır —
çañgısı bik şomadır.
Häzer inde, möğaen, ul
tuktıy almıy şuadır!..

SÄYER SÄĞAT
Nigä şulay bimazalıy,
närsädä ikän säbäp?
Kiç citteme — tıngı birmi,
tizräk yoklarga kuşıp,
ügetli mine säğat:
— Tik-tak, tik-tak...
Äytä kebek: «Tik yat!»
İrtük yokıdan uyata —
äle cide tulmagan...
Mine mäktäpkä kualıy!
Aşau tügel, hätta äle
bitemne dä yumagan.
— Tik-tak, tik-tak...
Äytä kebek: «Tiz çap!»

YaŞEL KÜLMÄKLE KIZ
Ätise dä kürmäde,
änise dä kürmäde,—
çıgıp yögerde kızıy,
yäşel anıñ külmäge.
Yalanös kurıkmıy mikän?..
Buran ulıy uramda.
Ap-ak kar öyermäse
kızga kilep urala...
«Salkın tiyär...»—digänder,
kinät tuktadı buran.
Yäşel külmäkle ul kız...
bik näni çırşı bulgan!

BÜREK
Yazgı koyaşka karap,
izüen çişte Marat:
«Tirläp-peşep küp yördek,
nigä häzer bu bürek?!»
Çöyde başınnan salıp!
Tegese, çınga alıp,
elenep kaldı talga —
kargalar oyalarga.
...Közge salkınnar citkäç,
hätergä töşte bürek.
Bulmıy ikän salkında
käpäçtän genä yörep.
Ezläp taptı tallarnı,
Marat öskä karadı:
tora, änä, elenep
yöz dä ille ber «bürek»...
Tik kaysısı anıkı?
Anıkı — Maratnıkı?
Marat baş kaşıp tora,
salkın kış aşıktıra!

OÇAR BOLIN
Çakıra bezne yämle cäyneñ
çäçäkle bolınnarı.
Bez menä kırda eşlibez
onıtıp uyınnarnı.
Kul bolgıybız:
— Üzeñ kil sin,
kilep kit äle, bolın.
İñ matur çäçäkläreñne
büläk it äle, bolın!
Tirä-yakka äy cıyıldı
allı-gölle kübäläk,—
güyä bolın çäçäkläre
oçıp kilgän kübäüläp!
—Oçar çäçäkläreñ bulgaç,
rähät siña, bolın.
Mondıy matur büläk öçen
rähmät siña, bolın!

ALTIN BALIK
Şundıy da telär idem min altın balık totarga.
Min totmasam, barıber anı kitlar mömkin yotarga.
Häyer, kitlar yuk bugay şul bezneñ näni ineştä.
Elek anda zur balıklar
bulgan dilär, imeş tä...
Häzer inde maymıçlar da elägä siräk-miräk.
Miña maymıçlar kiräkmi,
çın altın balık kiräk.
Altın balık üze dä ul telägemne beläder:
bügen bulmasa, irtägä karmagıma eläger.
Eläger dä!
Min bit anı
hiçkayçan cäberlämäm: , köndälektäge «ike»mne «biş»legä tözätteräm dä
kire suga cibäräm!

ARBAGANA
Arba tartıp bara idem, çittä torgan bagana
ni öçender, üç itkändäy, eläkte bit arbama.
Menä hikmät! Yul çitenä
karangalap barganda,
arba kuşılıp baganaga... buldı bit arbagana!
Babay kölä:
— Andıy çakta
yak-yagıña karanma.
Yuldan barsa gına arba, çittä kalır bagana.
آپ نے تاتار سے 1 متن پڑھا ہے ادب۔
  • حصے
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 1
    الفاظ کی کل تعداد ہے 3933
    منفرد الفاظ کی کل تعداد ہے 1583
    39.2 الفاظ 2000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    52.8 الفاظ 5000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    60.3 الفاظ 8000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    ہر بار فی 1000 سب سے عام الفاظ کے الفاظ کی فیصد کی نمائندگی کرتا ہے۔
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 2
    الفاظ کی کل تعداد ہے 3891
    منفرد الفاظ کی کل تعداد ہے 2098
    34.3 الفاظ 2000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    49.6 الفاظ 5000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    58.2 الفاظ 8000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    ہر بار فی 1000 سب سے عام الفاظ کے الفاظ کی فیصد کی نمائندگی کرتا ہے۔
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 3
    الفاظ کی کل تعداد ہے 3881
    منفرد الفاظ کی کل تعداد ہے 1995
    32.7 الفاظ 2000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    46.6 الفاظ 5000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    54.2 الفاظ 8000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    ہر بار فی 1000 سب سے عام الفاظ کے الفاظ کی فیصد کی نمائندگی کرتا ہے۔
  • Şiğırlär - Haydar Gaynutdinov - 4
    الفاظ کی کل تعداد ہے 3602
    منفرد الفاظ کی کل تعداد ہے 1966
    35.3 الفاظ 2000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    49.3 الفاظ 5000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    56.5 الفاظ 8000 سب سے عام الفاظ میں ہیں
    ہر بار فی 1000 سب سے عام الفاظ کے الفاظ کی فیصد کی نمائندگی کرتا ہے۔