Tom Soyer Temteper Kursa Çüreni

Tom Soyer
Temteper
Kursa Çüreni




Mark Tven





Çavaşla
İşeter Feodosiye
kuçarna

TUPMALLİ

Perremeş sıpak
İkkemeş sıpak
Viççemeş sıpak
Tavattameş sıpak
Pillekmeş sıpak
Ulttameş sıpak
Çiççemeş sıpak
Sakkarmeş sıpak
Tahharmeş sıpak
Vunnameş sıpak
Vunpermeş sıpak
Vunikkemeş sıpak
Vunviççemeş sıpak
Vuntavattameş sıpak
Vunpillekmeş sıpak
Vunulttameş sıpak
Vunçiççemeş sıpak
Vunsakkarmeş sıpak

Vuntahharmeş sıpak
Çiremmeş sıpak
Çirem perremeş sıpak
Çirem ikkemeş sıpak
Çirem viççemeş sıvpak
Çirem tavattameş sıpak
Çirem pillekmeş sıpak
Çirem ulttameş sıpak
Çirem çiççemeş sıpak
Çirem sakkarmeş sıpak
Çirem tahharmeş sıpak
Vatarmeş sıpak
Vatar perremeş sıpak
Vatar ikkemeş sıpak
Vatar viççemeş sıpak
Vatar tavattameş sıpak
Vatar pillekmeş sıpak
Yulaşkinçen kalani

Perremeş sıpak
TOM VILYaT, ÇAPAÇAT, TARAT

— Tom!
Hireç çeneken pulmare.
— Tom!
Kalleh hireç çeneken pulmare.
— Telenmelle. Açta kaysa keme pultarçe-ha çav
aça?.. Tom!
Çaplah hireç çeneken pulmare.
Polli manakkaşe kuçlahne samsi çinelle antarsa lartre, kuçlah çiyepe
pülemelle yeri-tavra pahsa ilçe; untan kuçlahne çamki çinelle hapartsa kuçlah
ayepe pahre... Aça pek peçek yapala şırasa tupmalla çuh val nihaçan ta kuçlah
viter pahmast, menşen tesen çak kuçlahe unan paradnay kuçlah — çeri
muhtanmalli yapala. Ana val kirleşen mar, ilemşen çeç tahanna; un viter pahni
ike hut pitleh viter pahnipe pereh. Maltan val nimen tuma aptarare, untan
pülemri setel-pukan iltmelleh hıttan çapla kalare:
— Lek-ha man alla, epe sana...
Val samahne kalasa petermesereh pekerelçe te kravat ayne şçetkapa
palhatma tapratre. Ançah, kuşaksar puçne, nimen te, tupsa kalaraymare.
— Menle aça pulçe ku! Emerne te un pekkine kurman!
Val yar-uça alak patne utsa pıçe, alak suli çine tarsa, hay pahçinçi uhmah
kurak pussa ilne pomidor yaranesem çinelle pahre. Tom unta ta kuranmare. Vara
may çitne taran inçereh iltenter tese, sassine hulanlatre:
— To-o-o-m, açta es?! — tese kaşkarçe.
Hıçalta hullen kaştartatni iltençe. Karçak kayalla çavransa pahre te
ayakkalla şavanma tana açana çavantah pinşak arkinçen yarsa ilçe.
— E-e, palla ente. Çalana pırsa pahmallaççe-çke manan. Men turan-ha ese
unta?
— Nimen te tuman.
— Nimen te?! Alluna pah-ha. Tutuna ta. Menpe varalasa peterten-ha?
— Pelmestep, manakka!
— Epe peletep! Vareni val, aka men! Çav varenie tivsen, peçertetep tese sana
çer hut ta kalana. Par-ha kunta çav hulla, tirne sevetep sanne!
Çinçe hula çaş! tese şaharni iltençe sıvlaşra. Haruşlahran tarsa
hatalma may çuk temelle.
— Ey, manakka, men unta, siren çuramar hıçençe!
Manakkaşe kayalla çavrançe te, inkekren hatalas tene pek, Yubki arkine
puçtarsa tıtre. Çav samantra aça, çülle hüme çine upahsa kaysa, velt çeç kuçran
çuhalçe.
Manakkaşe maltanah telense hıtsa taçe, untan kamallan kulsa yaçe.
— Ah, mur açi! Nu aça! Nivuşle mana nihçan ta as kerse çitmest? Sahal
lartna-i val mana? Vata uhmahran uhmahhi nikam ta çuk-men. Ahal kalaçmaççe çav:
«Vata yıtta çene yalana hanahtaras çuk», — tese. Çitmennine tata, açi te kaşni
kun men te pulin çenni şutlasa kalarat: açtan çuhlasa ilen-ha? Val mana men
taran asaplantarma Yuranine pelet teyen, epe çillense kaysan, çavantah ayakkalla
veçteret e per-per pustuy yapala çinçen kalasa mana kultarsa yarat, vara çillem
irtse kayat te ana hulapa layahrah verentmeşken allam çekleneymest. Epe haman

men tumalline tumastap, mana unşan tura kaçartar. «Kam hula tıtmast, çav açana
pasat», — tene tura çırninçe. Epe, çılahlasker, ana açaş usratap, çavanşan pire
iksemere te leket-ha. Peletep, unan puçençe tullieh terleren uhmahla şuhaşsem.
Ançah manan men tavas-ha? Aparşa açi, val man vilne yamakan ıvale vet-ha, ana
hulapa çaptarsa ilmeşken nieple te hal çitmest manan. Patak lekesren hatalma
may kilsen, epe ükense asaplanatap, lektersessen vara — ana herhennipe vata
çerem çuralsa kayaslah ıratat. Teres, teres kalana tura çırninçe: «Etem emere
keske te pit hurlahla», — tene. Yure-çke! Payan val uroksençen tarçe, klasa ta
kaymare: kantarlaranpa men kaç puliççeneh kahallansa çüre ente, ıran vara manan
ana lektereseh pulat — yıvar eç tuma kertse lartas-ha. Pur açasemşen te praçnik
pulakan vırsarnikun ana eçletterni layah mar pulin te, urahla may çuk: eçe val
tençere temenren te ıtlarah kuraymast, manan haman tiveçe haçan ta pulin
purnaça kertes pulat, unsaran epe passa parahatap açana.
Tom, çanah ta, kunepeh ussar çapkalansa çürere, vahatne val ıtlaşşipeh te
savanaçla irtterçe. Kile ças tavranmare, kaçhi apata lariççen Dcim yatla negr
açine ıran valli vuta tatsa pama çeç, teressipe kalasan, hay men hatlansa çüreni
çinçen kalasa pama çeç elkerçe val. Toman şalle Sid (tavan şalleh mar, açaçurin
ıvale) hayne huşna eçe tusa ta çiterneççe ente (ana turpaspa çunkav puçtarma
huşna-men), menşen tesen val itleken, yavaş lça, nihaçan ta aşkanmast, aslisene
kürentermest.
Savatran sahar katakesem yakarta-yakarta kaçhi apatne çine huşara Polli
manakkaşe ana terleren, piteh te çee ıytusem paçe, hay lartakan «serepesene» Tom
pırsa leke te kalamalla marrine te astumasar perse yare tese emetlençe val. Itti
Yumart çınsem pekeh, Toman manakkaşen te kaşt hayenpe hay muhtanas yali pulna:
çın varttanlahne valtsa peles astalah pur tese şutlana val.
— Tom, — tere hayhi manakkaşe, — payan şkulta çılay aşa pulçe pule?
— Çapla, manakka.
— Şutsar aşa, çanah vet?
— Çapla, manakka.
— Sanan vara şıva kaysa keres kilmere-i?
Toma ku samahsençe temesker ıra marri pur pek tuyançe, val kaşt
şiklenme te tıtançe. Val manakkaşne pitren türeh pahre, ançah manakkaşen pitkuçe pertte ulşanman. Tom vara çapla kalare:
— Çuk, manakka, piteh keres kilmere.
Karçak Toman kepine allipe hıpaşlasa pahre.
— Purper ese pit tarlaman pulas, — tere val.
Vara hayne hay kalleh muhtasa ilçe: «Tom kepi tippine epe pite çeen
peltem-çke. Manan puçri şuhaşa nikam ta siseymere», — tere. Ançah Tome çil
açtalla vernine çuhlasa ta ilme elkerçe çav, hayne tatah ıytusem pariççen çapla
kalasa ta huçe:
— Uçalas tese, eper puçsene nasus ayne tıtramar. Manan çüç hale te yepe-ha.
Aka, kurar, — tere.
Manakkaşen vara hayne hay üpkelemelle pulsa tuhre: «Tom ayapne çav teri
layah katartakan yapalana eple astavaymare-ha val?» Yurat, unan puçne çene şuhaş
pırsa keçe.
— Tom, puçna nasus ayne tıtas tese, ese kepe çuhine epe çelese lartna telten
sütse yamaran pule-çke? Tümüne veçertse katart-ha!
Toman harassi-tavassi petre. Val pinşakne uçsa katartre. Kepe çuhi maltan
eple çelese lartna, çavan pekeh.

— Nu, Yure, Yure. Kay! Ese şkula ta kayman, şıva ta kene pule tese
şuhaşlanaççe epe. Yurat, epe çillenmestep: ese ultalama hatlanatan pulin te,
çılay çuhne layah ta pulatan ikken.
Karçak, hay çeelehençen nimen paytine kurmare pulin te, malaşne Tom
hayne itleken pule tese hepertere.
Çav vahatra vesen kalaçavne Sid hutşançe.
— eser unan kepi çuhine şura çippe çelene pek astavatap epe, kunta, paharha, çippi hura, — tere.
— Çanah, epe şura çippe çeleneççe!.. Tom!..
Ançah Tom ku kalaçu malalla tasalassa ketse tamare: «Nu, perre lekteretep
sana, Siddi!» — tese kaşkarsa pülemren tuhsa tarçe.
Şançakla çere pıtansa larsan, val hayen pinşake çuhi çumne tirse lartna
ike pısak yepe astusa pahre. Per yepne hura çip tirne, teperne — şura çip.
— Sid kalaman pulsan, val astavas ta çukçe. Manakka ta avan-çke: perre unan
hura çip pulat, tepre — şura. Çelesçe yalanah, per teslipe, ahallen ireksereh
unta ataşsa kayan... Sidne çavah lekteretep-ha, — lektermesen, çava patneh
kaymalla pultar.
Tom petem hula muhtanmalahah primerla aça pulman. Unşan val kam
primerline pite avan pelne. Pelne te çav açana kurayman.
Teper ike minutranah e malarah ta val petem huyhi-suyhine mansa ta kayre.
Unan huyhi-suyhi man çın huyhi-suyhinçen çamalrah pulnaran tata hayen puçne
çak minutra teper çene pısak şuhaş pırsa keneren mançe val ana. Çitennisem te
çavan pekeh, haysene per-per çene şuhaş ilertme puçlasan, unççenhi huyha
manaççe. Toma çak vahatra per ıtarmalla mar çene yapala ilertse yaçe: hay pallakan
per negrtan val şaharma verençe. Tom tahçanah ente çav eçe irekre layahrah
verenesşenççe. Negre kayakla şaharat. Sassine val, kayak pekeh, telenmelle
layah yanrattarat, un pek tumaşkan çelhene ças-ças çavar maççi çumne terte-terte
ilmelle. Çakna eple tunine, vulakanam, hu haçan ta pulin arçın aça pulna pulsan,
astavatan pule. Çine tarsah taraşsa hatlannipe Tom çak kileneçle eçen melnemayne havart verense çitre. Aça uram tarah savanaçlan utsa pırat, şahara-şahara
keve kalarat. Val, pelet çinçe çene planeta şırasa tupna astronom pekeh, pite
hepertene, ançah unan savanaçe tata uççanrah palarna.
Çullahi kaçsem varam. Tettem pulayman-ha. Sasartak Tom şaharma parahre.
Un umençe per pallaman aça tara parat, val hayençen kaşt çeç pısakrah. Kirek
menle çene çınna kursan ta, Sankt-Peterburgra *, peçek te çuhan hulara, unpa purte
intereslenne. Ku arçın açi vara pite avan tumlannasker pulna, praçnik-men mar
— un çiyençe çav teri kapar tum. Telense kayan çav. Puçençe pite selem şlepke.
Kavak pustavran çelene ver-çene pinşakne tap-tap tümelese lartna, brYukiye te
pinşakepe per tesleh. Ernekun çeç pulin te, urinçe unan puşmak. Mayne
yaltarkka galstuk çıhna. Petemeşpe ilsen, val pite şukal kuranat, çak Toma
tüsmelle mar tarahtarsa yaçe. Un çine pahnaçemen hayen tume tata naçartarah pek
tuyançe Toma. Val vara, çav şukal tumtire kuraymannine palartsa, hayen samsine
tata hıtarah kaçartre. Açasem ikkeşe te per samah ta çenmereç. Peri ura yarsa
pussanah, tepri te per utam pusre, — ançah unan ayakkalla, unka mayla çavransa
pusmalla pulçe. Kuça-kuçan pahsa vesem pite numayççen taçeç. Yulaşkinçen Tom
çapla kalare:
— Epe sana peçerkke pama pultaratap, — tere.
— Parsa pah-ha, eppin.
— Pultaratap ta, hertetep te!

— Çuk, ese pultaraymastan!
— Çuk, epe pultaratap!
— Çuk, pultaraymastan!
— Çuk, pultaratap!
— Pultaraymastan!
— Pultaratap!
— Pultaraymastan!
Ira mara sisterse, vesem şapah pulçeç.
— Ese men yatla? — tese ıytre Yulaşkinçen Tom.
— Sana men eç?
— Aka katartap epe sana, man men eç purrine.
— Katart-ha. Menşen tata katartmastan?
— Tata ike samah çeç kala, katartatap ta.
— İke samah! İke samah! İke samah! Aka sana. Nu?
— Ak eple mattursker! Henes tesen, epe sana harah alapa heneme pultaratap,
harah alla çuram hıçne çıhsa lartsan ta.
— Ma henemesten-ha, eppin? Heneme pultaratap, teten vet.
* Amerikansem haysen peçek hulisene palla tep hula yaçesene pama Yurataççe. Vesen
temiçe Paric, viç-tavata İerusalim, Konstantinopol pur t. ıt. te. Çak kenekere
kalana hulana vesem vırassen çav vahatri tep hulin yatne pana.
— Henetep te, man çuma çıpçanatan pulsan.
— Ey-ey-ey! Sanaşkallisene kurkkalana-çke epir!
— Kaparlansa lartna ta, tem pekeh çapla kayak tese şuhaşlatan pule ente
havna hu! Oy, şlepki menle!
— Nu-ka, çapsa üker-ha ana manan puç çinçen! Vara sana mayar tuyanmalah ta
parap...
— Suyatan!
— Ese hu suyatan!
— Haratat çeç, hay haravça-ha!
— Yure, kayah ayakkalla!
— Ey, itle-ha ese: çaranmastan pulsan, sanan puçna çapsa vatatap!
— Vatmasar! Oy! oy! oy!
— Tatatap ta!
— Men ketse taratan-ha tata? Men permayah haratatan, tavassine nimen te
tumastan? Haratan kuranat?
— Şuhaşlamastap ta haramaşkan!
— Çuk, haratan!
— Çuk, haramastap!
— Çuk, haratan!..
Şaplanaççe. Per-perne kuçsempe çieççe, per vıranta tapartataççe, çeneren
unka tusa çavranaççe.
Yulaşkinçen vesem hulpuççiyesempe per-perne perense taraççe.
— Kay kuntan! — tet Tom.
— Hu kay!
— Kayas temestep.
— Epe te kayas temestep.

Çapla vesem pite-piten pahsa taraççe, ikkeşe te harah urine malalla pusna.
Per-perne kuraymasar, şataras pek pahsa, vesem menpur vaypa perne-peri tertme
tıtanaççe. Ançah nihaşe te çentereymest. Vesem numayççen terteşeççe, piçesem te
kerenlense kayaççe. Yulaşkinçen ıvanaççe te tertkeleşme parahaççe, ançah kaşnieh
maltanhi pekeh sıhlansa tarat-ha. Tom çapla kalat:
— Ese haravça, yıta çuri ese. Epe haman piççene kalasa katartatap. Val sana
kaça pürnipeh peçerkke pama pultarat. Epe ana kalatap, val sana henet.
— Şutsarah haratap epe san piççünten. Manan haman ta piççe pur,
sananninçen te pısakrah, val sanan piççüne av çav hüme urla ta tıtsa peme
pultarat.
Piççeşesene ikkeşe te vesem puçran şutlasa kalarna.
— Suyatan!
— Temen te kalan ese!
Tom urari puç pürnipe tusan çinçe yer ture te çapla kalare:
— Çak yer urla kaç ançah, epe sana pite hıta henetep, vırantan ta
tapranayman. Yer urla kaçma an hayna pultar.
Yut aça çavantah vaskasa yer urla kaçre te:
— Pahar-ha, eppin, ese menle hertnine, — tere.
— Hap manran! Kalatap sana, hap luççe.
— Ese hu kalaran vet — mana henetep tese. Ma henemesten-ha?
— Mana ike tsent parsan, sana tıtsa henemestep-tek, çer çattar mana.
Yut aça kesyinçen ike pısak pahar ukça kalarçe te, maşkallasa, Toma pama
taçe.
Tom ana alaran çapre te, ukçi çere ükre.
Çav samantrah açasem, ikkeşe te kuşaksem pek çıhlansa ükse, pılçak çinçe
yavalanma tapratreç. Vesem perne-peri çüçren, pinşakesençen, yemesençen
turtkalaççe, çepeteççe, samsisençen çavaççe. Yulaşkinçen, çav patrav kaştah
yerkene keret, çapaçu tetem-seremençe taşmane çine haparsa larna Tom ana
çışkapa küpkeleni kuransa kayat.
— Kaçaru ıyt! — tet val.
Yut aça çalanma hatlansa tapkalanat. Çune kütse çitnipe yeret val.
— Kaçaru ıyt! — tet Tom, tatah küpkeme tapratsa.
Yulaşkinçen, Yut aça kaçaru ıytsa makartatsa ilet, Tom vara ana:
— Ku sana as pare-ha. Teper çuhne asparah pul, uramra hu kama tivnine
asarhasarah pah, — tese ireke yarat.
Yut aça, tume çinçen tusanne sillese, makarnipe naşlata-naşlata, vahaçevahaçape kayalla çavrana-çavrana pahsa, puçne sullasa ayakkalla tankkare. «Teper
çuhne sana yarsa ilsessen tata hıtarah katartap-ha», — tese, Toma Yunare val. Tom,
ana maşkallasa, hay çenternipe mankamallansa, kilnelle utre. Ançah val hay
pallaman aça ennelle çuramepe çavransanah, leşe Toma çulpa yara paçe te hulpuççi
şammisem huşşipe lekterçe, hay vara antilopa pekeh tarma tapratre. Tom un
hıççan kilne çitiççeneh havalasa çupre, çapla vara val hayen taşmane açta
purannine pelçe. Taşmana çapaçma çense, val kalinkke patençe partak taçe, ançah
taşmane tuhasşan pulmare, çüreçeren pahsa pit-kuçne apla ta kapla çeç parkalasa
maşkallare. Yulaşkinçen, taşman amaşe tuhre te Toma ese kirevser aça, pasalna,
türkkes aça tese peterçe, ana ayakkalla kayma huşre. Tom parahsa kayre, ançah
kayna çuhne: «Epe ku tavraşrah çüretep, val aça tuhassa sıhlatapah», — tese
havarçe.

Kile val kaçhine, vahat numay irtsen tin, tavrançe, pürte çüreçeren hullen
keçe pulin te, manakkaşe telneh pulçe. Unan pinşakepe yeme men tesle pulsa
kaynine kursan, manakkaşen Toma uyavra eçletteres tese şuhaşlana şuhaşe almaz
pekeh çireplençe.

İkkemeş sıpak
PİT AVAN MALYaR
Şamatkun çitre. Tavrara çullahi çutçantalak çiçse yaltarat. Kaşni çın
çerinçe Yura yanrat. Kaşni çın piçe savanaçla, kaşni çın utti patvar. Şura
akatsi çeçekre, sıvlaşa tutla şarşa tulna. Hula telençe çülelle haparsa tarakan
Kardif tave eşellen kuranat. Val tu, hularan pahsan, pur telten te piteh te
telenmelle te çapla vıran pek tuyanat.
Tom alla per vitre izvest tata varam melke tıtsa urama tuhre. Val hümene
kuçpa pahsa ilçe te, per samantrah unşan tavrari çutçaltalak hayen menpur savanaçne çuhatna pek tuyansa kayre, unan çeri paçartansa ilçe. Vatar yard * tarşşe
sarlaka hüme, tahar fut çülleşsker! Tomşan purnaç nime Yurahsar yapala pek, emer
İrtteressi yıvar çeklem pekeh tuyansa kayre. Yıvarran sıvlasa val melkene
izvest aşne çikse, ilçe te çülti hama tarah satarçe, untan teper hut, tatah teper
hut satarçe te çaransa taçe: temen sarlakaş sarlaman hümepe tanlaştarsan, şura
yaram nimen çul ta mar-çke! Çuntanah hurlannipe val yıvaç tavra tıtna karta çine
upahsa larçe. Hapharan Dcim şavaç vitre tıtsa, «Buffalo heresem» çinçen Yura
Yurlasa, sikkelese çupsa tuhre. Hulari nasusran şıv yatassi Tomşan yalanah pite
usal eç pulna, ançah, hale val havaslansah çav eçe
* Yard — akalçansen viçe hisepe, metrtan kaşt keskereh (91,4 santimetr pulat).
tıtannaççe. Val nasus patençe yalanah halah numay puçtaranni çinçen asa ilçe:
şurrisem, mulatsem *, hura ütlisem, arçın açasempe heraçasem haysen çereçe
çitessine ketse taraççe, vılyamalli yapalasene ulaştarsa sutu tavaççe, tavlaşaççe,
çapaçaççe, aşkanaççe. Tom çakna ta astusa ilçe: çal patne çitme çer alla utamran
ıtla mar, çapah Dcim nihçan ta per-ik sehet irtmeser şıv yatsa tavranni
pulman, kunsar puçne, yalan tene pekeh, ana kaman ta pulsan kaysa çenme tivne.
— İtle-ha, Dcim, sanan sarlas kilet pulsan, ese kunta partak sarlakala,
epe sanşan şıv patne kaysa kiletep.
Dcim puçne sulçe te:
— Çuk, pulmast, massa ** Tom! — tere. — Vata missis mana türeh şıv patne
kayma huşre, çul çinçe nikampa ta çaransa, aşkansa tama huşmare. Val: «Epe
peletep, massa Tom sana hüme şuratmaşkan çene, ese ana an itle, havna yana eç
patneh kay. Val eple şuratnine epe ham kaysa pahatap», — tet.
— Es an itle ana. Temen te kale val, Dcim! Val yalanah çapla süpeltetet. Par
vitrüne, epe per minutrah çupsa kaysa kiletep. Val peles te çuk.
— Oy, haratap, massa Tom, vata missisran haratap. Val manan puça tatsa ile,
— turşan ta, tatsa ile!
— Val-i?! Val nikama ta pürnepe tives çuk, ten, puçran pürneskepe şakkasa
ile, — val nimeh te mar-ha! Un pekki çine nikam ta çavransa pahme. Kalassa val,
çanah ta, pite usal yapalasem kalat, ançah kalana çuhne hay makarmast pulsan, val

kalani nikama ta ırattarmast. Dcim, epe sana şarik paratap! Epe sana haman
şura şarika paratap!
Dcim şuhaşa putre. :
— Şura şarik paratap, Dcim, pit layah şarik!
— Ah, eple yaltartatat-çke!.. Çapah ta epe, massa Tom, vata missisran pite
haratap.
Dcim hayne ilertnine hireç tama pultaraymare. Val vitrine çere lartsa
alline şura şarik tıtre çeç, teper minutranah vitrine çeklese, uram tarah
veçterçe (unan ensi ıratna). Tome çav vahatra pit taraşsa hümene şuratma
tapratre, Polli manakkaşe, hepertenesker, tufli yatsa, çapaçu hirençen
manaçlan ayakkalla paransa utre.
* Mulatsem — negrsempe şurrisen hutaşla maşarlanavesençen pulna çınsem.
** Massa — akalçansen «master» tene samahne passa kalani: val ulput açi, çamrak ulput
teni pulat.

Ançah Toman taraşsa eçlessi numaya pımare. Val hay çav kuna savanaçla
irtterme şutlani çinçen şuhaşlama puçlare te, ana tata yıvartarahhan tuyansa
kayre. Çasah aka irekle açasem purte vılyama, uçalsa ta sikse çüreme urama tuhaççe.
Vesem, pallah, terleren savanaçla vayasem vılyaççe ente. Toma çav teri yıvar
eçleme leknine kursan, vesem ana temen pekeh tarahlaççe ente. Çav şuhaş ana vut
pekeh çuntarçe. Val hayen menpur ırlahne: açasen vılyamalli çemrek yapalisene,
mramor şarikesene, terleren apar-tapar yapalisene turtsa kalarsa, vesene
çavarkalasa pahma puçlare. Ançah unan çav yapalisem hayne valli çur sehetlehe
irek ilme te çitmeççe. Val hayen apar-taparne kesyine çikre, Yultaşesene sutan
ilme hatlansa pahas şuhaşne parahre. Çak nimen şançak çuk, yıvar tapharta unan
puçne per şuhaş kana pırsa keçe, — val telenmelle genille şuhaş pulçe. Val
melke tıtre te lapkan eçleme tapratre. Samantrah ayakra leş hayhi aça, Ben
Rodcers, kuransa kayre, çav aça maşkallaninçen Tom temen pekeh harat. Ben utsa
mar — tapart-tapart sikkelese çupna pek tusa taşla-taşla pırat. Ku ente,
pallah, Benan aşçike kanle pulnine, çak kun val numay ıra kurma şutlanine
pelteret. Val panulmi kaşlat, vahaçe-vahaçepe ayaltarahri notasempe «tin-tonton, tin-ton-ton» tekelese, parahut pek vaçamman şaharkalasa ilet. Tom patne
çıvharsan, Ben uram varrvnçe çaransa taçe te hay pınine sisterse, eripen
sıhlanarah çavranma tapratre, menşen tesen val şıv aşençe tahar hut taranaş
pırakan «Asla Missuri» yatla parahut eple işnine katartasşan taraşre. Per
vahatrah val parahuçe te, kapitane te, signalsem parakane te pulçe, çavanpa ta unan
hayen palubi çinçe tarsa, hayne terleren prikazsem parsa, çav prikazsene hayen
eçe kertme lekre.
— Stop, maşina tarat, ser! * Tin-tin, tin-tin-tin!
Ben eripen çul varrinçen tuhsa trotuar patnelle çıvharçe.
— Kayalla! Tin-tin-tin!
Val allisene ussa taçe te:
— Kayalla çakmalla! Rule sulahayalla! Çaş-çaş-çaş! — tere.
Benan sıltam alli sıvlaşra pısak unkasem tava-tava çavrançe, menşen
tesen val parahutan hereh hut tarşşe tukunla urapi vıranne pulçe.
— Sulahay ayakepe! Rule sıltamalla! Tin-tin-tin! Çaş-çaş-çaş!
Çakan hıççan val sulahay allipe unkasem tava-tava çavrançe.

— Stop, sıltamalla! Tin-tin-tin! Stop, sulahayalla! Hullen! Malalla!
Sıltamalla! Kanat par! Stop! Havartrah! Tin-tin-tin! Ey, ese, çıranta tarakanni!
Men pahsa taratan? Kanata tıt! Ana çak tunkata çine çarkantar! Turt-t! Puşat!
Maşina çaransa taçe, ser! Tin-tin-tin! Çaş-çaş-çaş! — tutarçe Ben, şıv
viçmelli kran çaşlatna pek tusa.
Tom parahut çine perre te pahmare, hay eçneh ture. Ben telense kaysa un çine
pahsa taçe-taçe te çapla kalare:
— İ-ha, i-ha! Vakara kantrapa kakarsa lartna kuranat! — tere.
* Ser — akalçanla gospodin teni pulat.
Tom hireç çenmere. Val hay Yulaşkinçen turtna çühe yer çine hudocnik pek
pahsa savansa taçe, untan tata tepre kaşt serse ilçe te layahrah pahmaşkan kayalla
sulançe. Ben, hay parahutne çıvaharah ilse pırsa, Tompala çuma-çumanah taçe. Çak
panulmie kursan, Toman ana piteh çies kilse kayre, ançah val kalleh pikenseh
eçleme tıtançe.
Yulaşkinçen Ben çapla kalare:
— Allo, açam, eçleseh pulat ente nimen tumalli te çuk.
— Ah, ese kilten-im, Ben! Epe asarhaman ta.
— İtle-ha, epe şıva keme kayatap, ara, şıva keme! Sanan ta kayas kilet pule
te, e? Ançah sanan, pallah ente, eçles pulat, çanah vet? Çapla çav!
Tom un çine pahsa ilçe te:
— Mene ese eç teten-ha? — tere.
— Ku eç mar-i vara?
Tom kalleh hümene şuratma tıtançe te çapla çeç kalare:
— Ten, eç val, ten, eç te mar. Epe çakna çeç peletep: Tom Soyera val kileşet,
— tere.
— An ta kalaç! Nivuşle ese çak eçe Yuratmalla eç tesşen?
Melke hüme tarah çülelle te ayalalla çürere.
— Yuratmalla eç? Yuratmalla marri men pur-ha ulta? Açasen kaşni kunah
hüme şuratma may kilet-im vara?
Benşan çak yapala yaltah urahla mayla tuyansa kayre. Val panulmine
kaşlama parahre. Tom melkipe hullen pussa kalla-malla serçe, sarlana hümene
pahmaşkan per ik-viçe utam kayalla çaka-çaka taçe, unta-kunta teprer hut sere-sere
ilçe, vara kalleh hay men tunine tişkerse pahre. Bene un huskanavesene kuç
siktermeser pahsa taçe, çav eçpe intereslenneçemen intereslense pıçe.
Yulaşkinçen Ben:
— İtle, Tom, partak mana şurattar-ha? — tere.
Tom şuhaşa kayre, val Benpa kileşme hater pekeh pulçe, ançah, çav şuhaşa
parahsa, urahla şut tıtre.
— Çuk, çuk, Ben, ese ana tuma pultaras çuk! Polli matakka ku hüme
teleşençen şutsar tirkekansker: ku hüme uram ennelle tuhat vet-ha. Kil
kartişençe pulsan, kalaçmalli te çukçe, kunta vara tem pekeh taraşsa şuratas
pulat. Epe çapla şutlatap: çak hümene kirle pek layah şuratma pultarakanni
pin aça huşşinçe e ike pin aça huşşinçe te perre tupanas çuk pule, — tetep.
— Nivuşle? An kalaç! Serse pahma çeç par mana, kaşt çeç serse pahma par.
Sanan vıranta pulna pulsan, epe sana parattamççe. E, Tom?
— Ben, çan-çanah kalatap, epe heperteseh parattam, Polli manakka... Dcim
ta şuratasşanççe te, manakka çarçe. Sid ta ıytre — Sida ta huşmare. Çak eçe sana

şansa parassi manşan pite yıvarrine hale ente ese hav ta kuratan. Ese şuratma
puçlasan, men te pulin layah tuhmare-tek...
— Pustuy! Epe san pekeh taraşap. Manan partak çeç şuratsa pahasçe! İtle,
epe sana çak ulma Yulaşkine paratap.
— Yure, eppin! Çuk, Ben, an tıtan luççe, haratap epe...
— Epe sana haman petem ulmana paratap. Men Yulnine petempeh...
Tom, melkine parasşan mar pek pulsa, ançah hay aşençe temen pekeh
hepertese, Bena melkipe tıttarçe. «Asla Missuri» yatla parahut pulnasker hevel
çinçe tarlasa, taraşsa eçlene huşara eçren tuhna hudocnike sulhanra, piçke
çinçe, urine sullasa larçe, ulma çamlare, ayvansene tıtmaşkan haterlençe.
Ayvansem vesem sahalah pulmareç: arçın açasem permayah hüme patne pıra-pıra
taçeç, — şal yerse kalaçmaşkan pıçeç te eçleme tara-tara Yulçeç. Ben vayran
sulanna vahatalla Tom ikkemeş çeretne Billi Fişera hut çelenle sutsa yaçe;
Fişere te ıvansa çitsen, un hıççan Dconni Miller eçleme tıtançe, tüles
vıranne val sullantarsa çüremeşken hürinçen kantarapa çıhna vile yekehüre
paçe. Çavan pekeh ıttisem te «parnesem» paçeç. İrhine çuhan pulna Tom kantar
telnelle ırlah aşneh putakan puyan pulsa taçe. Çakanta asanna ıra yapalasemser
puçne unan tata aka men-men puçtarançe: vunike mramor şarik, şahliçe, viter
pahmalli kavak kelençe katakki, çip kupçaşkinçen tuna tupa, nime te uçasşan
pulman çaraççi, pura katake, kelençeren tuna grafin pakki, tahlan saltak, ike
yıtpulli, ulta şatlatmallli yapala, harah kuçla kuşak çuri, pahartan tuna alak
halape, yıta valli maykaç, — ançah unan yıtti pulman, — çeçe avri, apelsin
huppisem tata kive te çemrek çüreçe rami. Tom nimen tumasarah vahata pısak
uşkanra savansa layah irtterçe, hüme çinçe çapah ta — viçe siy izvest. Unan
izvest çitelekle pulna pulsan, Tom hulari açasene purne te çuka taratsa havarna
puleççe.
— Çannipe kalasan, purnaç val ıtla nime te taman yalanah mar, — tere Tom
hayen aşençe. Hay te pelmesereh val etem hayne eple tıtassi-tavassin asla zakonne
tupre: çın e arçın aça per-per yapalaşan pite hıta çuntar tesen, çav yapala unan
alline may kilne taran yıvartarahhan pırsa lekter. Pulsa irtne laru-taruri
ulşanusem pirki tepartak şutlakalare te Tom tep ştaba pelterme utre.
Val çın, çak keneke avtore pekeh telenmelle asçah ta asamça pulna pulsan, eç
val — tuma tiveçle yapala, vaya vara — tumasan ta Yurakan yapala ikkenne pite avan
anlaneççe. Çavna anlanni ana hutran çeçeksem tavassi menşen eç pulnine,
Monblan * çine ulahassi vara savanmalli yapala çeç pulnine tavçarsa ilme
pulaşeççe. Angliri haşper puyan dcentlmensem çullahi kanmalli kunsençe
çirem-vatar mile omnibusa turttarsa kayakan laşasene haysemeh tıtsa pıraççe.
Ukçi çılay takkalannaşan çeç tavaççe vesem çak çuna kilentereken eçe. Ançah
vesene şalu senes pulsan, kaşni kunah çapla çüreme tivsen, çak vara yıvar eç pulsa
tareççe, vesem çavantah paraheççeç ana.
* Monblan — Şveytsariri tu.

Viççemeş sıpak
VARÇAPA TATA YuRATUPA APPALANAT

Kayri pülemre, uça çüreçe umençe, larakan Polli manakkaşe umne Tom
pırsa taçe. Çav pülem per vahatrah çıvarmalli pülem te, stolovay ta, kabinet ta
pulna.
Çullahi ıra sıvlaş, nim sas-çeveser şaplah, çeçeksen ıra şarşi, pıl
hurçesen serleve Polli manakkaşne pussa çiterne: val alla eç tıtnipeh telerse
ıyhalasa larat, menşen tesen unpa perle Yultaş şutençe per kuşak açi ançah,
val ta pulin unan çerçinçe telerse vırtat. Temen an pultar tese, Polli
manakkaşe hayen kuçlahne çamkinçen te çülereh hapartsa lartna. Pallah, Tom
tahçanah parahsa tarna ente tese şuhaşlana Polli manakkaşe, çavanpa ta, Tom per
haramasarrah hay patne çıvharnine kursan, telenseh kayre val:
— Hale ente manan uçalsa çüreme kayma Yurat-i? — tese ıytre Tom.
— Menle! Haleh-i? Men çuhle şuratran vara ese?
— Yaltah şuratram, manakka.
— Tom! An suy! Epe suynine tüsme te pultaraymastap.
— Epe suymastap, manakka, purte hater.
Polli manakkaşe samahpa kalanine nihçan ta enenmen. Val hay kuçepe
kurmaşkan hüme patnelle kayre, Tom kalani per çirem protsent teres pulsan ta,
val unşan savaneççe. Hümene petempeh şuratsa lartnine kursan, şuratna çeç te
mar, izveçpe temiçeşer hut taraşsa hulannan serse lartnine tata hüme çumepe çer
çine te şura yer turtsa tuhnine kursan, Polli manakkaşe piteh telençe.
— Kun pekkine epe nihaçan ta şuhaşlas çukçe... Sana tiveçlipe kalatap,
Tom, eçles tesen, ese eçleme pultaratan. — Kunta val, hay ırlasa kalanine çemçetes
tese, çapla huşsa kalare: — Ançah sanan pit sayra hutra çeç eçles kileken pulat.
Çavna ta kalas pulat. Nu, kayah, vılyasa çüre. Astu — kile vahatra tavran. Ahallen
— astu, hıta lekterep.
Tom çavan pek telenmelle pite pısak eç tunaşan hıta savannipe Polli
manakkaşe ana çalana ertse kayre, çi layahrah ulma suylasa ilse Toma tıttarçe.
Çav huşarah val ana as parsa çakan pek peçek samah kalare: «Türe te hiseple eç
tunipe ilne kaşni yapalah pirenşen tutlarah ta Yuratmallarah tuyanat», — tere.
Manakkaşe lap çav samaha peterne tapharta Tom per peremek yakartsa ilme te
elkerçe.
Val kil kartişne çupsa tuhre te Sida kurah kayre. Sid tin çeç pusma tarah
haparma puçlanaççe. Pusmi pürten tul ençe, unpa çülti hutan kayri pülemesene
kereççe. Toman alli ayençeh tıtkalama piteh te melle tapra muklaşkisem
tupançeç, çav muklaşkasem per samantrah sıvlaşra veçme tapratreç. Vesem Sid
çinelle temen pek vayla par çuna everleh takançeç. Telense hıtsa kayna Polli
manakkaşe Sida çalma elkeriççen per ult-çiçe muklaşkiye tellene çere, pırsa
ta lekre. Tom hüme urla kaçre te veçtere paçe. Tuksa çüremeşken kalinnke te pur,
ançah Toman kalinkke patne çupsa çitme nihaçan ta vahat çitmest. Sid hura çipe
astutarsa Tom suynine palartnaççe-ha, hale ente unşan Sida tavarsan, Toman
aşçike kanlehpe tulçe.
Tom pürt tavra çavransa ilçe te ene viti çumepe vırtakan pılçakla çul
çine tuhre. Çasah val şiklenme te parahre. Maltan kavarlaşsa huna tarah,
çapaçmaşkan arçın açasen ike çar otryaçe puçtaransa tana hulari laptak patnelle
utre. Per çaren puçlahe — Tom, teprine Toman varla tuse Dco Garper ertse
pırat. Asla çar puçesem haysem per-perinpe çapaçsa hatlanmareç, — çapaçassi
val vet-şakarsene ıtlarah kileşet, — vesem temeske çinçe Yunaşar larsa, haysen
adYutançeçem urla prikaz parsa, çapaçu eçne ertse çeç pıçeç. Numayççen hıta
çapaçsa hatlanna hıççan Tom çare çiele tuhre.

Untan vara ike çare te men çuhle çın çuhatnine şutlareç, tıtkana leknisene
ulaştarçeç, malaşne per-perinpe hireçüsem pulassi teleşpe çeneren kileşü
tureç tata haş kun tepre tataklan çapaçassi çinçen kalaçsa tatalçeç. Yulaşkinçen
ike çare te per erete tarsa tuhreç te, keve çemmipe utsa, çapaçu hirençen parahsa
kayreç. Tom kilelle peççeneh utre.
Dceff Teçer purnakan çurt çumepe irtse pına çuhne Tom sadra per
temenle çene heraçana kurah kayre. Heraçi kavak kuçla, sara çüçle, hitre. Çüçne ike
varam çivet tusa çivetlese yana val, çine çullahi şura kepe te terlene yem tahanna.
Tin çeç çapa tuhna geroy çapaçusar-mensereh parançe. Emmi Lorens yatla
heraça çavantah Tom çerinçen tuhsa ükre, unta val per yer tavraş ta havarmare.
Tom hay Emmi Lorensa şutsar hıta Yuratatap tese şutlatçe. Hale per samantlaha
çeç Yuratna pek tuyançe ana. Çav heraça hayne Yurattarççe tese, Tom temiçe uyah
huşşi taraşna. Erne maltantarah çeç Emmi hay Toma Yuratnine kalasa pana-men.
Çav çiçe keske kun huşşinçe Tom hayne hay, mankamallansa, tençeri çi teleyle
arçın aça vıranne şutlana. Hale aka çav heraça, ansartran samantlaha kilse larna
hana pekeh, per samantrah Tom çerinçen tuhsa kayre.
Keltuna çuhnehi pek, piteh savansa, Tom çene angel men tunine varttan
sanare, heraça hayne asarhiççeneh pahsa taçe. Untan val, heraça purrine vuçeh
kurman pek, ana savantarsa telenteres tese, unan umençe huçkalanma tapratre,
temen terle te avkalançe. Tom çılay vahat huşşi hayen telenmelle fokusesene
ture. Şiklenmelle akrobatika huskanave tuna huşara val çav ennelle pahre te
heraça sadran kayma haterlennine kurçe. Tom sad karti çumne pırsa salhullan
çavsalansa taçe, heraça sadra tata partak tatarççe tese kelture val. Heraça ta pusma
kartlaşki çinçe çarankalasa taçe, untan alak patnelle utsa kayre. Val urine alak
suli çine yarsa pussan, Tom yıvarran sıvlasa ilçe, ançah sasartak unan pit-kuçe
çutalsa kayre: alak viter kerse çuhaliççeneh heraça kayalla çavransa pahre te hüme
urla kavak çeçek ıvatsa yaçe. Tom, çupsa pırsa, çeçek patençen par-ike utamra
çaransa taçe, ıvaç tupanne kuçe patnelle tıtre te, temen interesle yapala kurna
pek, uramalla tellese pahma puçlare. Untan çer çinçen ulam perçi ilçe te ana
hayen samsi çine taratre, ulam perçi türe tatar tese taraşsa, val puçne kayalla
hıta kaçartre te hullen çeç per ençen teper ennelle sullankalare. Sullankalana
may çeçek patnelle çıv-harsa pıçe; Yulaşkinçen val çara uripe çeçek çine pusre,
ana layah avanakan pürnisempe yarsa tıtre, harah uran sikse kayre te çasah taçta
ketes hıçnelle kerse çuhalçe. Ançah numaylaha mar — pinşak tümisene veçertse
çeçeke kakar çumne pıtarsa lartma men çul vahat kirle, çavan çul vahata çeç
çuhalçe.
Çeçekne val çere patne, ten, hıram patne pıtarsa lartna pule, menşen tesen
Tom anatomie ıtla layahah pelmen, çak samantra hay men tunine te piteh astusah
pahman.
Untan val kalleh çavransa kilçe te temenle mayla ta huçkalansa, men kaç
puliççeneh hüme çumençe çapkalansa çürere. Heraça tekeh kuranmare, çapah ta Tom
hayne hay partak yapatsa çapla şuhaşlare: heraça per-per çüreçeren pahat pule,
val unşan eple taraşnine kurat pule. Çürekelesen-çürekelesen, Tom ireksereh
kilelle seterense kayre, unan mesken puçençe fantazille şuhaşsem tullieh
kepeltetreç. Kaçhi apat vahatençe Tom pite palhançak larçe, un çine pahsa,
manakkaşe açana men pulna-şi tese telençe. Sida tapra muklaşkisempe peneşen
hayne hıta paskartnaşan Tom kaşt ta hurlanman pekeh tuyançe. Manakkaşe pahsa
larna huşarah val per katak sahar yakartma hatlançe, çavanşan ana manakkaşe
hıta lekterçe, ançah Tom tatah çillenmere, çapla çeç kalare:

tere.

— Manakka, Sid siren sahara ilne çuhne menşen esir ana henemester? —

— Sid çınsene san pek tarahtarsa hatlanmast. Epe sana astusa taman
pulsan, ese sahar savaçe aşençen te tuhas çuk.
Manakkaşe kuhnana tuhsa kayre, Sid hayne nimen te tumannişen pite hıta
hepertere. Tomran maşkallana pekeh, çavantah alline sahar savaçe patnelle tasre.
Tüsme te çuk tarahmalla! Ançah sahar savaçe Sidan pürnisem huşşinçen şusa
tuhre te urayne ükse çankarah çemerelse kayre. Tom temen pekeh hepertere, pite
hepertenipe val nimen te çeneymere, kaşkarsa ta yamare. «Manakka kersen te, per
samah ta çenes mar, kana kam ture tese ıytiççeneh nimen şarlamasar şap laras.
Iytsassan, petempeh kalasa katartap, manakka hay Yuratna primerla açana eple
hertnine savansa çeç pahsa larap», — tese şut tıtre Tom. Val Sida temen pekeh
hayar sunsa hepertese larçe; karçak, kayalla pırsa kerse çillennipe kuçlah ayençen
çiçem çiçterse, sahar savaçen katakesene pahsa tana çuhne Tom aran çeç nimen
şarlamasar tüsse tama pultarçe. «Aka ente, puçlanat», — tere val hayen aşençe.
Ançah teper minutranah val uraynelle tasalsa ükre. Havatla ala ana tata tepre
çapas tese hamsarsa yaçe, vara Tom kuççulepeh çapla kalare:
— Tahtar-ha! Tahtar! Ma-ha eser mana heneter? Ana Sid çemerçe vet! — tere.
Polli manakkaşe vatannipe nimen tuma aptarasa çaransa taçe. «Val haleh
ente mana herhenet pule», — tese şutlare Tom. Ançah manakkaşen çelhi uçalsan,
Val Toma çapla çeç kalare:
— Hm! Çapah ta epe sana ahaleh lekmere pule tese şutlatap. Epe kunta
pulman çuhne ese tata men te pulin tunah pule tetep, — tere.
Ana piteh te layah mar pulna. Karçakan şutsarah açana per ik-viçe aşa
samah kalas kilne, ançah val aka menren harana: aşşan kalaças pulsan, aça çapla
şuhalşama pultarat: «Manakkaşe hayne ayapla şutlat...» Çavanpa ta karçak
urah nimen te kalas mar tene, aşçike hıta varkanipeh val yalanhi eçne tuma
puçlana. Tom ketesre tutine tassa, hayen çunençi suranesene yapatsa larna.
Manakkaşe çerkuçlense larsah untan kaçaru ıytma hater pulnine Tom pelse tana,
çavna sisse tani Toma salhullan hepertetterne. Manakkaşpe kileşteres teleşpe
per utam ta tavas mar, val kileşterme taraşnisene pahas mar tese şut tıtna Tom.
Vahaçe-vahaçepe manakkaşe un çine kuççule viter hurlahla kuçpa paha-paha ilnine
Tom tuysah tana, ançah çavna val Yurieh asarhasşan pulman. Val hayen aşençe çakan
pek şuhaşlasa larna: aka val viles pekeh çirle vırtat, manakkaşe un patnelle
tayalna ta kaçaru samahe te pulin kala tese ana tarhaslat; ançah Tom piçepe stena
patnelle çavranat te samaha kalamasarah vilse kayat. Menle huyhare-şi un çuhne
manakkaşe? Tom tata aka menle şuhaşlana: ana, vileskere, kile çeklese pıraççe
pek, ana tin çeç şıvran turtsa kalarna; unan katra çüçe yep-yepe, kakare çine huna
mesken alli unan emerleheh kanleh tupna, unan çirle çeri te ente tapma parahna.
Çavan çuh vara manakkaşe Tom villine eplereh ıtalasa ile-şi, unan kuççule
çumar çuna pekeh şapartatma puçle, — unan çavare vara: «Tura, açana kayalla
tavarsa parsamççe, çav açana epe nihaçan ta, nihaçan ta pustuy henes çuk», — tese
keltuma taprate. Ançah Tom çav-çavah, şap-şura şuralsa kaynasker tata sipsivesker, vırte, val ente — hen-hur kursa puranna peçek, mesken aça — manakkaşne
per samah ta kalayras çuk, asap kurassi te unan ente emerleheh petne. Çavan pek
pulassisem çinçen şuhaşlasa val hayne hay temen pekeh hurlantarsa peterne, unan
kuçe permayah şıvlansa tana, kuçepe maç-maç tuna çuhne kuççule ayalalla Yuha-Yuha
anna ta samsi tarrinçen çerelle pat-pat tumlana. Hayen çunne hurlahsempe
kilenterni Tomşan piteh layah tuyanna, çavanpa ta val hayen çunne nimenle

savanaç ta pırsa kertteresşen pulman. Püleme unan kuzini Meri taşlasa pırsa
kene. Val numay vahat huşşi, per emereh, urahla kalasan, per erne kilte pulman
hıççan, tineh kile tavrannişen piteh savanna, haype perle val püleme alakranah
Yurasem tata hevel çuti ilse kertne. Çavna kursan, salhulla Tom teper alakençen
tulalla tuhsa kayna. Val hayen Yultaşesençen ayakra çın piteh çüremen vıransem,
hayen çeri pekeh salhulla vıransem, şırasa çürene.
Perene sulli unan kamalne kayna pek tuyanna, val, sula herrineh vırnaçsa,
Yuhanşıvan salhulla anlaşne tellese pahsa, nimen te sismesereh tata
asaplanmasarah şıva eple putas-şi tese şuhaşlasa larna. Untan val hayen çeçeke
çinçen astusa ilne: ana, şansa lüçerkenneskere, pinşake ayençen turtsa kalarsa
pahna, çaka vara unan tutla huyhine tata hıtarah huskatsa yana. «Manam çerere çakan
pek yıvarlah purri çinçen pelne pulsan, val mana herhenetçe-şi? — tese ıytna
Tom hayençen hay. — Val makarsa yaratçe-şi, mana mayran ıtalasa ilse
yapatasşan pulatçe-şi? Çav man kamalla çınsem hale purte manran ayakkalla
paransa kayna pek, val ta mana nimen pahmasarah ayakkalla paransa kayatçe-şi?» —
tese şuhaşlana Tom. Çavan çinçen şuhaşlanipe unan aşçykkine pite tutla
hurlah tulsa larna, Tom vara çav şuhaşa pur mayla ta çavarsa sillekeleme
tapratna, val yalt salansa petse nimen Yulmiççeneh çavarkalasa hatlanna.
Yulaşkinçen, val yıvarran sıvlasa hay larna vırantan tana ta tettemelle utna.
Tahhar çurara e vuna sehet telençe val hay Yuratna pallaman heraça purnakan urama
pırsa tuhna. Uramençe çın tavraşe çüreni kuranman. Val per samantlaha çaransa
tarsa itlese pahna, — nimenle sas-çeve te iltenmen. İkkemeş hutra teksem çurta
çuti çüreçe karrine çutatsa tana. Pallaman heraça çav pülemre puranmast-şi?
Val, karta urla kaçsa, heraça puranakan çurt patnelle temesem huşşipe şappan
şusa kayna ta çüreçe patneh çitse çaransa tana. Petem kamalepe çemçelse val
numayççen çav çüreçe çine pahsa tana, untan çurame çine vırtna, allisene kakare
çine huna, allinçe hayen şansa kayna mesken çeçekne tıtsa tana. Aka çapla unan
ente vilse vırtasçe — çak nime te aşşan pahman tençepe unan petempeh tatalasçe;
hayen nimen hütelehser puçne niçta kaysa çikme pelmeser, uça pelet ayençeh vilse
vırtasçe. Vilne çuhne tuhakan tarne unan çamki çinçen nimenle tus alli te şalsa
iles çuk, val viles umen Yulaşki hut asaplansa vırtna çuhne nikam ta un patnelle
tayalsa herhense pahas çuk. Iran heraça, tul savaklan çutalnine hepertese çak
çüreçe viter pahsan, Tom çavan pek vırtnine kurah kaye, un çuhne vara val nivuşle
Toman vile üçe çine per tumlam kuççul te takme-şi? Çav tin çeç çeçeke larakan
çamrak purnaça vilem ıtla ta ir kassa ükernine kursan, nivuşle val heraça perre
te huyhallan sıvlasa ilme-şi?
Sasartak çüreçe uçalsa kayna. Temenle heraram-tarça sassi çuyhaşsa
çerlehi tasa şaplaha pasna ta, «asap tüsse vilne aça» çine laştah şıv pırsa
sapanna. Anarasa kayna geroy ura çine sikse tana, maş-maş tutarsa sillenkeleme
tapratna. Çasah sıvlaşra per temenle yapala şaharsa veçni, hullentereh yatlaçsa
ilni tata kantak çankarr! tusa çemarelni iltense kayna, vara per kaşt ançah
palarakan peçek çeç melke karta urla velt kaçna ta tettemre kuraimi pulna.
Kayarahpa Tom, çıvarma vırtas tese saltansan, hayen yepense petne tumtirne
yaşka çu çurti çutinçe sarkalasa pahna. Sid varanna. Tom umençe ayap tunine unan
kaçarttaras ta kilne pule, ten, ançah Sid çavantah val şuhaşa parahna, çıvarna
pek pulsa şap vırtna, menşen tesen Tom kuçne pahsan, ırrine nimen te ketmelli
pulman. Kaçhi kele tusa çarmanmasarah, Tom çıvarma kerse vırtna, Sid çavna hay
aşençe astusa Yulna.

Tavattameş sıpak
VIRSARNİKUNHİ ŞKULTA «MUHTANSA HATLANNİ»
Tülek çutçantalaka çutatsa hevel tuhre te hayen çuta payarkisene lapka
hulana pillere. İrhi apat çine hıççan Polli manakkaşe kilyışra yalanhi
kelline vulare. Çav kelle val bibliri samahsempe hay puçençen şuhaşlasa
kalarna propovedsene hutaştarsa, vesene çühe tsementpa çıpaçtarna pek,
çıpaçtarsa huna.
Untan Tom «çapaçava» haterlenme tapratre: hayen puçne bibliri
yerkesempe tultarma tıtançe. Sid hayen urokne tahçanah verense huna. Tom, per
pilek çavra asra tıtsa havarasçe tese, hayen petem tanpuçne puçtarsa verenme
taraşre. Val verenmeşken Yurieh tu çinçen kalana propoveden per payne suylasa
ilne, — petem bibliyepe şırasan ta, val çav propovedre çeç çi keske çavrasem
tupna.
Verenme larni çur sehet irtre. Tom hayen urokne tetrellen çeç pelkelet-ha,
menşen tesen unan aspuçe çav vahatra etem şuhaşe çitme pultarna vıransene pur
çere te çitse çürere, unan alli te kirle mar yapalasempe appalansa larçe. Meri
unan allinçen kenekine ilçe te urokne ıytma tapratre, Tome tetre aşençe hayen
çulne hıpaşlasa şırasa tupma taraşre.
— Mesken kamallisem teleyle... e... e...
— Mesken kamallisem...
— Ara... kamallisem, mesken kamallisem... e... e.
— Teleyle...
— Teleyle, mesken kamallisem teleyle... menşen tesen... vesen...
— Menşen tesen vesen... Menşen tesen vesen... Menşen tesen vesen...
— Mesken kamallisem teleyle, menşen tesen vesen... çülti patşalah pule.
Makarakansem teleyle, menşen tesen vesem... vesem...
— Sav...
— Menşen tesen vesem... e...
— S-a-v...
— Menşen tesen vesem sav... Ak, çapsa parah hat — vesem men tavassine
pelmestep.
— Sava...
— O, sava... Menşen tesen vesem sava... menşen tesen vesem sava... e... e... Çav
makarsa yarakansem teleyle, menşen tesen, menşen tesen... Men tavaççe-ha vesem,
şuyttan ilesşe! Ma ese mana kalamastan, Meri? Namas ta mar-i sana mana
yekelteme?
— O, Tom, ese mesken, tamsay aça! Epe sana yekelteme şutlamastap ta!
Sanan per-per çere kaysa larmalla ta purne te layah verense çitermelle. Tüsemle
pul, Tom, taraşsan eç maylaşe. Ese çav uroka verensen, epe sana per piteh te layah
yapala paratap. Asla aça pul, kaysa veren...
— Yurat... Menle yapala pulat-ha, Meri? Kala-ha menle yapala pulat?
— Epe sana kalaram vet layah yapala tese, layahah pulat ente.
— Peletep, Meri, peletep. Yurat, kaysa verenem eppin.
Çanah ta, val hıta taraşsa verenme tapratre, hayne ik ençen pussah tanipe
— men parassine peles kilnipe tata usa kurassa ketse — Tom urokne şutsar layah
verençe.

Çavanşan ana Meri vunike tsent çura tarakan verçene huçlatmalli çeçe paçe.
Şutsar hepertenipe Toman petem çune huskansa kayre. Çeççi maka pulsan ta, val
çapah ta Berlou firmi tusa kalarna çan-çan çeçe-çke! Çeçe menline pelmeşken Tom
çavantah bufeta kaskalama tapratre, komoda ta kasma puçlare, çak vahatra ana
tumlanmaşkan çençeç: vırsarnikunhi şkula kaymalla.
Meri ana şıv yana şavaç tazpa supan tatake tıttarçe. Tom, alakran tuhsan,
tazne peçek sak çine lartre, untan supanne şıv aşne çikse kalarçe te maltanhi
vıranne huçe; untan vaskamasar çannisene tavarçe, tazri şıva hullen çer çinelle
taksa yaçe, vara kuhnana pırsa keçe te alak hıçençe çakansa tarakan alşallipe
hayen pitne menpur vayepe satarma puçlare. Ançah Meri alşalline unan
allinçen turtsa ilçe.
— Menle namas mar sana, Tom! — tere val. — Çavan pek layah mar aça pulma
Yurat-i vara? Pit çunaşan sana nimen te pulas çuk.
Tom partak namaslanna pek pulçe. Kalleh ana taz aşne şıv tultarsa paçeç.
Halhinçe Tom, vay-hal puçtarna pek, taz çumençe per huşa pahsa taçe, untan
varamman haşlatsa ilçe te çavanma tıtançe. Val, kuçne hupsa, teper hut kuhnana
pırsa keçe te alşalli hıpaşlama tapratre: unan piçe çinçen şıvpa supan
kapake tumla-tumla anat; çaka vara Tom suymannine katartre. Ançah çapah ta, Tom
alşalli ayençen şusa tuhsan, pit çunin rezultaçe ıtla layahah pulmanni
palarsa kayre, menşen tesen tasa vırane, maska everle, piten per payne çeç,
çamkaran puçlasa yanah taranhi payne çeç, yışansa tarat. Çavantan çülelle te,
ayalalla ta şıv pırsa tivmen vıran saralsa vırtat, çülten val vıran çamka
çinelle haparat, ayal herrinçe hura yaram pek may tavra çavranat. Meri çine
tarsah Toma teper hut çavantarma tapratre, çavan hıççan vara Tom yaltah çan-çan
çın, Merin şura pitle tavane pek pulsa taçe: yepe çüçne şçetkapa turasa yakatna,
keske çüç katrisene hitren te simmetrille vırnaçtarsa huna. Tom yalanah çüç
katrisene türlentere-türlentere puç çumneh çıpaçtarsa huma taraşat. «Katra
çüçpe epe heraça everle pulatap», — tet val, çaka vara unan petem purnaçne
petereken yapala.) Untan Meri Toman kapar kostYumne turtsa kalarçe, ike çul ente
val kostYuma vırsarnikunsençe çeç tahankalana. «Leş, tepri», — teççe val kostYum
pirki. Çakan tarah epir Toman men çuhle kostYum pulnine pelme pultaratpar. Val
tumlansa çitsen, appaşe ana Yusakalama puçlare, unan pinşak tümisene purne te
tümelese lartre, hulpuççi patneh çiteken kepe çuhine huçlatsa huçe. Meri Toman
tumtirne şçetkapa tasatkalare, Yulaşkinçen tata Tom puçne ulam şlepke
tahantarsa lartre.
Tom şutsarah hitrelense kayre, ançah un sane pite hurlahla kuranat. Val
çan-çanah ta pite asaplançe: Tom pit-kuçne çusa tasa çüreme hanahman, çavanpa ta
çapla tumtire ana tarahtarsa paşarhantarçe. Meri puşmak çinçen mansa kayat
pule-ha tese emetlençe Tom. Ançah val emetlenni ahaleh pulçe: Meri yalanhi pekeh
puşmaksene çupa serçe te Toma ylse pırsa paçe. Tom tarahmallipeh tarahsa
kayre, — ana yalanah hay men tavas kilmennine irekser tutaraççe tese üpkeleşme
tapratre. Ançah Meri ana kamallan üketlese:
— Tarhasşan, itle, eppin, Tom... asla aça pul-ha! — tere.
Tom vara makartatsa puşmakesene tahançe, çav vahatra Meri var-varah
tumlançe, vara viççeşe te vırsarnikunhi şkula utreç. Tom val şkula petem
çereren kuraymast, Sidpala Meri ana Yurataççe.
Vırsarnikunhi şkulta tahhartan puçlasa vunna çuraççen verenteççe, untan
çirkü kelli puçlanat. Meripe Sid yalanah haysen irekepeh paçaşka propoved

kalanisene itleme Yulaççe, Tom ta Yulat, ançah urah, kirlereh şuhaşsempe Yulat
val.
Çirküri minterser çülle saksem çinçe viççer çınna yahan vırnaçaççe. Çurçe
peçekke, ilemser. Unan tarrinçe temsker, hır hamasençen tuna futlyar peksker,
kuransa tarat, — val çan çapmalli vıran ikken. Alakran kene çuhne Tom Sidpa
Meriren hapsa Yulçe te per açaran çapla ıytre:
— İtle-ha, Bill, sanan sara bilet pur-i? — tere.
— Pur.
— Ese unşan men iles teten?
— Ese men paras teten mana?
— Lakritsa * tatake tata pula tıtmalli valta paratap.
— Kür-ha, paham.
Tom katartre. Yapalisem Yurahlaskersemeh, vesem per alaran teper alla kuçreç.
Untan Tom viçe herle bileta ike pısak mramor şarikepe ulaştarsa ilçe, viçetavata apar-taparpa per maşar kavak bilet tuyançe. İrtse pırakan kaşni arçın
açanah çara-çara taratsa val hayen puyanlahepe terle tesle biletsem ulaştarma
sençe. Çavan pek per vuna e vunpilek minut irtre. Untan val tap-tasa tumlanna,
şavlakan açasen uşkanepe perle çirkeve keçe, hay vıranne pırsa larçe te
çavantah Yunaşarti açapa yatlaçma tapratre. Vesene yerkelle te vatarah uçitel
çarçe. Ançah uçitel ayakkalla paransanah, Tom malti sak çinçe larakan açana
çüçençen turtre, leşe kayalla çavransa pahsan, Tom taraşsah keneki çinelle pahma
tapratre. Teper minutranah Tom, teper Yunaşar açi «ay!» tese kaşkarsa yarassa
ketse, ana bulavkapa çikre, — ana kalleh uçitel yatlare.
* Lakritsa — tutla tımartan tuna pılak emel.

Tomsen petem klase, Yuri suylasa puhna pekeh, kanlehser, şavlakan klass
pulna. Urok ıytma puçlasan, arçın açasençen nihaşe te urokne kirle pek
verenmenni palarna, kaşni açanah pirvayhi yerkeren puçlasa Yulaşki yerkine
çitiççeneh varttan kalasa pımalla pulna.
Kirek menle pulsan ta, vesem çapah ta temesker lapartatkalasa kalareç,
kaşnineh vara unşan peçek kavak bilet parnelereç, bibliri ike çavrana pahmasar
kalama verenmeşen kavak bilet paraççe. Vuna kavak bilet per herle biletpa
tanlaşna, ana çav biletsempe ulaştarsa ilme Yurana; vuna herle bilet per sara
biletpa tanlaşna; vuna sara biletşen vara direktor pite hıta taraşna açana
ahal huplaşkalla bibli pana. (Çav puranma heneh mar vahatra val bibli hereh
tsent çeç tana.)
Dore hudocnik ükerne kartinalla bibli paratpar tesen te, ike pin çavrana
pahmasar kalama verenmeşken man vulakansem huşşinçe miçe çınnan vay-hal,
tüsemleh çiteççe-şi? Meri av çavan pek mayla ike bibli tuyanna — ana ike çul
huşşi pite taraşsa verenneşen pana. Per nimeç açi tata tavata e pilek bibli
tuyanna. Perre val nimen takanmasar, yerkipe viçe pin çavra kalasa pana. Ançah
tanpuça çav teri hıta eçletterni ana peterse huna, çav kuntanpa vara val yalt uhmah
pulsa Yulna. Ku ente şkulşan pısak inkek pulna, menşen tesen elek, çapla
kunsençe, urahla kalasan, halah numay puçtaranna çuhne, direktor yalanah (Tom
kalaşle) çav açana çenterse kalarna ta «pırşi tataliççeneh» mekerlenterne.
Şkul açisençen per aslisem çeç haysen bileçesene puçtarsa usrana, bibli ilesçe
tese, vesem çeç numay vahat huşşi taraşsa verenne, — çavanpa ta un pek parne
parassi sayra hutra çeç pulkalana, val palla tuma tiveçle yapala pulna. Toman

aspuçe, ten, nihaçan ta un pek parne ilesşen pulman pule, ançah unan petem
aşçikki çav parnene ilse muhtava, çapa tuhasşan tahçantanpah çunna ente.
Şapah kalana sehetre direktor, hayen alline kele keneki tıtsa, kafedra
umne tuhsa taçe. Unan şever pürni kenekeri stranitsasem huşşinçe. Val hay
kalakan samahsene pite hıta timlese itlme huşre.
Yuraça kontsertra tuhsa hay peççen Yura Yurlana çuhne unan allinçe notasem
pulna pekeh, vırsarnikunhi şkulan direktore hayen yalanhi keske samahne kalana
çumne te unan allinçe kele keneki pulateh. Keneki ana men tuma kirline nieple te
anlanma çuk: çav asap kurakan çınsençen nihaşe te kele kenekine te, notisene te
nihaçan uçsa pahmaççe.
Direktor — per vatar pilek çula çitne kileşüser çın. Kaçakanni pek
suhale unan hayar tesle, keske kastarna çüçe te çavan tesleh. Krahmalpa hıtarsa
lartna çuhin çülti herrisem halhi çumne sertenne pekeh kuranaççe, çuhiyen şever
veçesem çavar ketessisem patençe tene pek huçlanna ta malalla kantarsa taraççe.
Val çuha vara hüme pekeh tuyanat, çavanpa ta direktor ireksereh permay malalla
çeç pahma pultarat, ayakkalla pahas tesen, unan petem pevepe çavranma tivet. Unan
yanahe bank bileçe pekeh sarlaka ta varam galstuk çinelle tayanna, sıltamalla ta,
sulahayalla ta saralsa tarakan galstuken veçesene pite varam şerepepe ilemletne.
Unan ata samsisem çavan çuhnehi modapa, konki pek, pite çülelle tavransa
taraççe, — un pek pultarççe tese, çamrak çınsem val vahatra pite hıta taraşna:
seheçe-seheçepe stena çumençe larsa, haysen ata-puşmak samsisene stena çumne
paçartasa tıtsa tana. Uolters misteran sane-piçe pite tarannan şuhaşlakan
çınnannii pekeh kuranat, çune unan türe kamalla pulna. Tasa yapalasempe
vıransene val pite avan uyana, vesene purnaçri menpur yapalasençen uyram
şutlana. Çavanpa ta vırsarnikunhi şkulta samah tuhsa kalana çuhne unan sassi
rasna maylaran yanrana, ahal kunsençe un pekki vuçeh pulman. Direktor hayen
samahne çapla puçlasa yaçe:
— Hale ente, açasem, epe sire per-ike minut huşşi may kilne taran türe te
şap larma tata havaran menpur timleherpe manan samaha itleme ıytasşan. Ak
çakan pek. Layah arçın açasempe heraçasen haysene haysen çavan pek tıtmalla çav.
Epe kuratap: per peçek heraça çüreçe viter pahsa larat. Epe taçta yıvaç çinçe
laratap ta peçek kayaksene samah kalatap tese şutlat pule val heraça. (Irlasa hihi! tese kulni iltençe.) Epe sire kalasşan: haman umra çavan çuhle savanaçla, taptasa, peçek aça pit-kuçesene kursan, manan kamal pite savanat, vesem ırra, çanlaha
verenesşen çak tasa stenasem aşne puçtaranna.
Tata malalla ta çavan yışşieh kalare val. Kayran men kalanine asanmasan
ta Yurat. Direktor hayen petem samahne nihaçan ulşanman per kalappa kalaplasa
kalare, çavanpa epir ana purte ahaleh te peletper.
Çav samahan Yulaşki payne kalana huşara usal arçın açasem huşşinçe
tüpleşüsem tuhkalasah taçeç. Açasem haysen vıranesençe sikkelese larçeç, perperinpe paşaltatreç. Çav şav humesem vara vahaçe-vahaçepe, çul sartsem pekeh,
niçtalla paranmasar larakan Meripe Sid patnelle te pıra-pıra çitreç.
Direktor sassi kullentereh yanrama tapratsanah, kalaçassi-tavassi yaltah çaransa
larçe, val hayen samahne veçlenine açasem pite şappan ta hıta tav tusa ketse
ilçeç.
Açasem ıtlarah paşaltatsa kalaçsa hatlanni çav şkula kurma tese çınsem
pınipe te çıhanna, — un pek yapala şkulta sayra hutra çeç pulkalat, — Teçer

advokatpa perle per kavak çüçle naçarkka starik, pit çamrakah mar, hitre, palatna
dcentlmen tata per çapla dama (pallah, dcentlmenan arame) pırsa keçeç. Dama
per heraçana çavatna. Tom hayen ayapne tuynipe, hayne piteh layah mar pulnipe
vıranta lara-tara pelmere. Val Emmi Lorens kuçepe tel pulma hayaymare, Emmi
yavaşşan ta açaşşan pahnine hireç pahmaşkan pultaraymare. Şkula pırsa kene
heraçana kursan, Toman çune piteh savansa kayre. Val çavantah men vay çitne taran
temteper hatlanma tapratre: arçın açasene çışkalare, çüçesençen turtre, pitkuçepe maşkala-maşkala katartre, per samahpa kalasan, — her çunne menle
ilertme pulat, her mene ırlama pultarat, çavsene purne te tuma tıtançe Tom.
Çak samantra un savanaçe çumne per layah mar yapala pırsa perleşre: val hay
sadra, angel çüreçi patençe, maşkal kurni çinçen astusa ilçe. Ançah çak asaileve
yaşakan hayar çine çırsa huna teme pulat. Toman savanaç Yuhamesem ana yaltah
çusa yaçeç.
Hanasene hiseple vırana kertse lartreç. Uolters mister, hayen samahne
kalasa peterseneh, hanasem kamsem pulnine şkul açisene pelterçe.
Arçıne ıtla ta çapla çın — okrugri sudya ikken. Çavan pek çapla çınna
açasem nihaçan ta kurman; vesem un çine paha-paha telençeç, ana ta ıtti menpur
çınsempe per pek yışşi yapalaranah tuna-şi tese ıytreç per-perinçen. Vesem
sudya eple mekernine iltesşen çunçeç, ançah val mekerse yarasran pite şiklençeç.
Val Sankt-Peterburgran çirem milre larakan Konstantinopol* hulinçen kilne,
çavanpa ta val çul çürese tençe kurna tese kalama pulat ente. Val hayen kuçepeh
okrugri sud çurtne kurna, çav çurt timerten, tet. Çavan pek şuhaşlasa val çınna
temen vıranneh huni açasem kuçesene çarsa parahsa şap-şapah larninçen palarçe.
Val çın asla sudya Teçer, haysen hulinçe advokatra tarakan Teçeran tavane pulna.
Petem şkul açisem amsansa pahsa taççar tese, Dceff Teçer çavantah hay piççeşe
pulakan asla çınpa per tan pek kalaçkalamaşkan malalla utsa tuhre. Hayen
Yultaşesem paşaltatnisene iltme pultaras pulsan, val samahsem unşan pite
tutla muzıka pekeh pulna puleççeç.
— Pah-ha, Dcim, val untalla kayat! Pah-ha, tetep! Aka val ana ala parat...
Ava menle! — ala parat! Mur ilesşe, sanan ta Dceff vıranençe pulas kiletçe
pule? — tese paşaltatreç Yultaşesem.
Uolters mister hayne mayla «muhtansa hatlançe», val, hay eççennine
palartsa, çupkalasa çeç taçe: kam çine men tienterme pulat, kaşnineh val
kanaşsem parsa, eç huşsa, prikazsem parsa tienterse çeç taçe.
Bibliotekar ta «muhtansa hatlançe»: çekleme-çeklemepe kevene yatsa kallemalle çupkalare, şutsar taraşsa, şavlasa, çupkalasa çeç çürere.
Çamrak uçitelnitsasem, açasem patnelle açaşşan tayalsa tarsa, haysene
mayla «şuhaşlareç», — unççen partak maltantarah çav açaseneh vesem çepetne,
halhisençen turtna, — hale ente vesem itlemen açasene kulkalasa çeç layah
pürnisempe Yunasa kalareç, itlekenniseme puçesençen açaşlasa şalçeç.
Çamrak uçitelsem haysen vlaçne palartsa yatla-yatla ilnipe, ıra
distsiplina tunipe «muhtançeç». Petempe kalasan, arçın uçitelsempe heraram
uçitelsem purte tene pekeh kafedra tavraşençe kenekesem patençe ıtlarah
çürekelereç.
Heraçasem, haysen çereçepe, terle mayla «muhtansa hatlançeç». Arçın
açasem vara çav teleşpe taraşmallipeh taraşreç: sıvlaşra çapaçu çinçen
peltereken sasasem iltenseh taçeç. Çamlana hutran tuna şariksem veçkelese taçeç.
Çak menpurri huşşinçe vara çemçe pukan çinçe larakan asla çınnan
keletki arasnah çülle kuransa taçe. Val sudya pek çülten çeç pahsa kulnipe şkula

çutatsa, hayen çaplalahepe aşansa larat teyen, menşen tesen val ta hayne mayla
«muhtanat».
* 8-meş stranitsara asarhattarnine vula.

Uolters misteran savanaçne petempe tarlasa çitermeşken per yapala çeç
çiteymere: val hayen çapla hanisene telenmelle taraşsa vereneken aça
katartasşan çunçe, çi tiveçlerehhisene bibli parasşan pulçe. Şkul açisençen
haşe-peri temiçeşer sara bilet puçtarsa çiterne pulsan ta, un kamalne
tiveçterekenni tupanman: direktor layah verenekensene ıytusem parsah tereslene.
Ah, çav nimeç açine kalleh layah tanpuç tavarsa parasçe, unşan direktor nimen te
herhenmeççe. Unan petem şançake çuhalna tapharta Tom Soyer malalla tuhsa
tarat te per kupa bilet: tahar sara bilet, tahar herle tata vuna kavak bilet
kalarsa katartat, hayne unşan bibli pama ıytat.
Ku ente tap-tara pelet çinçeh aslati kerlese yana pek pulçe. Uolters mister
Soyer çine tahçanah ente alapa sulna: çites vuna çul huşşinçe te untan nimen
tulkki te kuras çuk tese şutlana val. Ançah faktsene hireç kayayman: aka piçet
pusna hutsem vırtaççe, val hutsem tarah tülesek pulat. Toma çülle vırana, sudya
tata ıtti hiseple çınsem larna çere, hapartsa taratreç, naçalstvo hay vara çav
pite pısak hıpara pelterçe. Val ıtla ta telenmelle, tanran yarakan hıpar pulçe.
Çak irtne vuna çul huşşinçe te şkul un pek sYurpriz * kurmanççe: purte telense
hıtsah kayreç. Çene geroy tarukah çapla sudyapa per tan tanlaşsa çitne pek tuyana
puçlare, şkul açisem hale perre vıranne ike telenmelle yapalana kursa taçeç.
Arçın açasem purte Toma şutsar keveçreç, hüme şuratna çuhne puçtarna ırlahpa
sara tata herle bileçesene ulaştarna açasem purinçen te ıtlarah veçerhençeç.
Çavan pek namassarlansa çapa tuhmaşkan Toma haysemeh pulaşnine vesem hale tin
çeç anlansa ilçeç. Çav çee ultavça, çav ilerteken çelen haysene çamallanah
lartnaşan val açasem haysene haysem pite tarahreç.
Direktor kirle pek çaplalahpa Toma bibli keneki tıttarçe, ançah kalana samahe
un ıtla herülleh pulmare: temenle sisemleh çav mesken çınna ku eçre varttanlah
purah tese sisterçe. Ançah kana vuçeh tertmesen avanrah pule tese şutlare
direktor. Çak açan vunike çavra verenme te as çiteymest, çav huşarah val hay
tanpuçen amparesençe ike pin kelte bibli aslalahe puhsa lartna tese şutlas
pulsan, val vara ıtla ta çıpaçusar yapala pulna puleççe.

* SYurpriz — ketmen çerten parne ilni, ketmen çerten pulna yapala.
Emmi Lorens hepertnipe çutalsa çeç taçe. Val hay savannine Tom kurtarççe
tese taraşre. Ançah Tom un çinelle pahmare te. Çaka Emmie telenmelle pek
tuyansa kayre. Untan val partak vatanna pek pulçe, untan unan puçne ıra mara
sistereken şuhaş pırsa keçe, — pırsa keçe te tuhsa kayre — untan kalleh pırsa
keçe. Emmi sanasarah pahma tıtançe, — vart çeç pahsa ilni te ana pite numay
çuhlattarçe, unan çeri vara çuralsah kayre, val keveçre, çutah makarsa yamare,
petem tençene kuraymi pulçe, purinçen te ıtla Toma kuraymare. (Toma
kuraymastap teseh şutlare val.)
Toma sudya umne pırsa taratreç, ançah mesken aça hıttan sıvlama ta
hayaymare, unan çelhi tipse pır şatake çumneh çıpçansa larçe. Val çav çınna

haruşa çaplalahençen partakah haranipe tata purinçen ıtla çav çın hayhi
heraçan aşşe pulnine pelse tanipe unan çeri kaltlatsah sikre. Tettem pulas
pulsan, Tom çav çın umne çerkuçlense larsa ana ükse puççapma ta haterççe. Sudya,
Tom puçe çine alline hursa, ana avan aça tere, tata: «Ese men yatla?» — tese ıytre.
Açan çelhi çıhansa larçe, val çavarne karsa parahre te Yulaşkinçen tin:
— Tom, — tese yaçe.
— Çuk, çuk, Tom mar…
— Tomas.
— Vat ku teres. Ese men te pulin huşsa kalassine epe maltanah peltem.
Avan, avan! Ançah çapah ta sanan teper yat ta pur pule tetep, ese ana mana kalatan
pule-çke?
— Dcentlmena havan huşamatna kala, Tomas, — tese samah huşre Uolters,
— tata havantan aslisempe kalaçna çuh «ser» tese huşsa kalama an man. Havna hu
obşçestvara tıtma peles pulat.
— Tomas Soyer, ser.
— Nu, vat! Asla, avan aça! Layah aça, mattursker. İke pin çavra — val numay,
piteh numay, piteh numay. Hu çav çavrasene taraşsa verenneşen ese nihçan ta
ükenes çuk, menşen tesen pelni val tençere purinçen te ıtla kirlereh. Pelni val
çınna asla kalarat, ıra kamalla tavat. Ese hu, Tomas, haçan ta pulin çapla çın
pulsa taran; çavan çuh vara ese kayalla çavransa pahan ta çapla kalan: çakan pek
pulsa tama mana vırsarnikunhi kalama çuk ıra şkul pulaşre, val şkula epe aça
çuhne çüreneççe, çakan pek pulsa tama mana manan hakla uçitelsem pulaşreç,
vesem mana taraşsa eçleme verentreç; çakan pek pulsa tama mana ıra direktor
pulaşre, val epe taraşnine ırlasa, mana astusa pahsa taçe; manan haman bibli
pultar tata val bibli yalanah ham çumra pultar tese, direktor mana şutsar hitre
huplaşkalla telenmelle avan bibli paçe; çakan pek pulsa tamaşkan mana teres
verentse üsterni pulaşre tese kalan. Ak çakan pek kalan ese, Tomas, pallah ente,
ese çav ike pin çavraşan nimenle ukça ta ilme kileşes çuk. Nihçan, nimenle ukça
ta. Hale ente ese mana tata çak ike damana hav verennisençen men te pulin kalasa
pama kileşmen-şi? Epe ese kileşessine peletep, menşen tesen epir verenme
Yuratakan açasempe muhtanatpar. Epe pallah, vunike apostol yaçesene purne te
peleten ente. Kalasa par-ha pire, maltanhi ike apostole men yatla pulna?
Tom hayen tümine tıtsa turtkalare, sudya çine ayvanla pahsa ilçe te,
herelse kaynasker, puçene ayalalla usre. Uolters misteran çeri tatalsah ançe! Ku
aça çi çamal ıytava ta huravlayas çuk vet, — men tuma sudya untan ıytsa hatlanatşi? Ançah çapah ta val hayen samah huşma kirleh tese çapla kalare:
— Dcentlmena kalasa par ente, Tomas, an hara! — tere.
Tom, aptarasa kaysa, per uri çinçen tepri çine puskalare.
— Mana ente ese kalasa paratanah, — tese samah huşre çak huşara dama,
— Hristosan maltanhi ike verenekene çapla yatla pulna...
— David tata Galiaf *.
Çak stsenan Yulaşki telne herhenü çarşave karsa lartar.
* Biblire kalana tarah, David val patşa pulna, Galiaf — kereşeken vayla pattar.
Hristosan maltanhi verenekenesem tese bibli Petrpa Andreya kalat.

Pillekmeş sıpak
ÇIRTAKAN NARAPA YITA ÇURİ

Vuna sehet çura telençe peçek çirkün çurak çane çapma tapratre, çavantah
vara irhi propoved itleme halah puçtaranma puçlare. Vırsarnikunhi şkulta
verenteken açasem terle çerelle salançeç, haysene yalanah aslisem astusa tama
pultarççar tese, vesem aşşe-amaşesem larakan sak çine kaya-kaya larçeç. Aka
Polli manakkaşe te kilse çitre. Sidpa Meri un çumne pırsa larçeç. Tom tulalla,
kuça ilerteken çullahi ıra yapalasem çinelle pahsa an lartar tese, ana çüreçeren
ayakkarah, çirkün ayak ençi pülmeke patnelle lartreç. Halah hullen-hulleneh ayak
ençi vıransene te yışansa ilçe. Aka eleksençe layahrah kunçul kurna çuhan vata
poçtmeyster larat; aka hula puçe tata unan mayri, — menşen tesen hulara ıtti
usasar yapalasem huşşinçe hula puçe te, mirovoy sudya ta pulna; aka talah aram
Duglas larat, val per hereh çula çitpe hitre te kapar heraram; ıra, uça
kamallasker, çitmennine tata puyansker: unan sart çinçe larakan çurçe — çurt mar,
kermen temelle, petem hulipe te perten-per kermen. Çitmennine tata val hanasene
pite avan pahakan kermen, unta petem Sankt-Peterburg huli muhtanmalah çi çapla
praçniksem pula-pula irteççe. Aka pısak çın, Riverson advokat, larat. Val numay
pulmast çak vıransene taçtan inçetren kilse vırnaçna. Aka vıranti pike pırat,
unan hıççan çeresene çuntarakan çamrak hersem, batistpa ta lentasempe kaparlansa
lartnaskersem, batalonepeh kepelteteççe. Aka çamrak klerksem *, — çak hulara
miçe klerk pur, çavsem purte çirkü alake patençe çurunka everle stena pek puhansa
tana. Vesem, çüçpuçesene pomada serse lartnaskersem, hitre heraramsemşen çunakanskersem, haysen huşşipe menpur her irtse kayassine ketse taraççe, haysen
tutisene emse, kulkalasa pahsa taraççe. Yulaşkinçen, aka, purinçen kayran,
primerla aça Villi Meferson kilse çitre. Val hayen amaşne yalanah çav teri
hıta uprasa pahsa çüret, ana kelençeren yakatsa tuna teyen. Çirkeve te amaşepe
perle çüret val, manaçlanna heraramsem purte çavanpa ana pite muhtaççe. Arçın
açasem vara purte ana kuraymaççe: val hayne hay çavan pek piteh te layah
tıtnaşan, purinçen ıtla tata çav aça layah tese haysene yalanah «samsisençen
tertneşen» kuraymaççe. Hıçalti kesyinçen unan, astumasar havarna pek, samsa
tutaren ketessi kuransa tarat (kaşni vırsarnikunah çapla). Toman samsa tutare
nihçan ta pulman, samsa tutarepe çüreken arçın açasene val Yurahsar şuhaşsem
vıranne çeç hurat. Petem çirkeve halah tulsa çitsen, kaya Yulnisene sistermeşken
tatah teper hut çan çapre, untan vara çirküre pite şap pulsa taçe, Yurlamalli
vıranta tarakan Yurlakansem hi-hi tese kulkalanipe paşaltatni çeç çav şaplaha
pasre. Yurlakansem vesem yalanah çirküri kele vahatençe ihikletse, paşaltatsa
taraççe. Per çirküre epe haysene Yurahparah tıtakan Yurlakansene kurnaççe, ançah
val açta pulnine astumastap. Çavantanpa numay çul irtre, men-men pulnisene
purne te epe mantam; val yapala taçta Yut çerşıvra pulnaççe pulas.
* Klerk — kanturta eçlese, çırsa larakan çın.
Paçaşka kele kenekisene uçma huşre te gimn vulama tıtançe — val ulana
pek vulat, çav vıransençe çakan pek vulanine pite Yurataççe. Vata çerti notasençen
puçlasa yarsa, eripen çülelle tapalansa haparsa, çülti vırana çitet te val, Yulaşki
samahne hıta pussa, sasartak, hama çinçen şıvalla tatalsa anna pek, ayalalla
puçherle pere-pere anat:
Çıvah çınnam kereşse asaplanna vahatra
Çeçeksemle vıran çinçe çıvarsa vırtap-i?

Paçaşka kele vulas enepe maçtar şutlanna. Çirkü puhavesençe ana yalanah
savesem kalama ıytna. Val kalasa petersen, damasem keltuna pek allisene çülelle
çekle-çekle ilne, untan çavantah halran kayna mayla vesene çerkuççiyesem çinelle
usna, kuçesene hupna, — epir telennine nimenle samahpa ta kalama pultaras çuk: ku
ıtla ta avan, piren çerşıvşan ıtla ta avan-çke tese kalasşan pulna pekle
puçesene sullana vesem.
Gimn veçlensen, hisepe tiveçle mister Spreg vıranti haçat pulsa taçe, çites
vahatri mitingsem çinçen, kalaçusem, puhusem tata ıtti yapalasem çinçen te çılay
pelterüsem vulasa paçe val, prihod çınnisem haysen aşençe kunan kalaçave
haruşa sud puliççen te petme, tese şuhaşlama puçliççeneh vulare...
Untan paçaşka kele puçlasa yaçe. Ku layah kele pulçe, nimenle vak-tevek
yapalaran ta yerenmen uça ta anla kele. Val purin çinçen te, purin çinçen te
asançe: çak çirkü çinçen, unan peçek açisem çinçen, hulari ıtti çirküsem çinçen,
hula çinçen, peçek okrug çinçen, petem ştat çinçen, ştatri çinovniksem çinçen,
Perleşülle Ştatsem çinçen, Perleşülle Ştatsençi çirküsem çinçen, kongress *
çinçen, prezident çinçen, ministrsem çinçen, tines çinçe hayar çil-tavalsem kursa
çüreken mesken çınsem çinçen, Evropari monarhistsen tata Heveltuhaçençi
despotsen pusmare ayençe yınaşsa puranakan temiçe million çura çinçen,
evangeliri çanlah çutipe çutta tuhna çınsem çinçen, kurmaşkan kuçesem çuk,
iltmeşken halhisem çuk çınsem çinçen, inçetri tines utravesem çinçi tene kemen
çınsem çinçen, — çakna purne te vara paçaşka aka çapla hıta keltusa veçlere: «Epe
hale kalas samahsem çülti tura umne çitçer, avan tapra çine ükne tıra perçi
everle pulsa, vesem haysen vahatençe pite pısak tuhaç paççar! Amin!» — tere.
* Amerikari parlament.
Çakanta vara heraramsen tumtiresem kaştartatni iltense kayre te, prihod
çınnisem vıranesene larçeç. Çak keneke stranitsisem çinçe asanakan aça kele
itlese ıhlah kilenmere, — val ana, hatalma may çuk kiçemlehe tüsne pek, harasa,
vay çitme taran tüsse çeç larçe. Unan pertte vıranta laras kilmere: samahesene
itlemeser, telekri pek, val hay tuymasarah keleri uyram telsene asarhasa larçe,
menşen tesen val çav kelle hay pallakan çula elekren pelneneh hanahsa çitne.
Paçaşka kelere per-per çene yapala çinçen huşsa kalasanah, Toman halhi ana
çavantah sisre, vara unan petem aşçikki paşarhançe, çav kelle partak pasnine te
val layah mar, türe mar hatlanni vıranne şutlare.
Kele vahatençe Tom umençe larakan sak hıçne per şana pırsa larçe. Çav
şana ana petempeh aptaratsa çiterçe: val piteh kanlen hayen urisene per-perin
çumne satarkalat, urisempe puçne yara-yara ilse, ana çav teri taraşsa yakatat, puçe
vara pevençen uyaralna pekeh tuyanat, maye çinçe çip pek kuranat. Untan şana
kayri urisempe hay çunaçesene tasatsa, hırsa hatlançe, çunaçesem üçe çumne
taççantarah çıpçansa taççar tese, val çunaçasene, frak * arkisene yakatna pekeh,
maylasa yakatre. Nimenren te şiklenmelli çukkine pelne pekeh tıtkalat val
hayne. Çanah ta, unan nimenren şiklenmelli te çuk. Toman allisem şanana yarsa
tıtasşan keçetseh taraççe pulin te, kele vahatençe un pek tuma haymast, val, un
pek hatlansan, haman çuna emerleheh peterse hurap, tese şutlana. Ançah paçaşka
Yulaşki kele telne çitseneh, Toman alli çavantah, hay telleneh malalla şavansa
kayre te, «amin» teni iltenne taphartah şana tıtkana kerse te ükre. Ançah
manakkaşe çakna kurçe te şanana ireke kalarttarsa yaçe.

Paçaşka biblin per payne vulana hıççan per mayla serleken sasapa piteh
kiçem kalaçu tapratre. Val emereh çunakan vut çinçen tata verese tarakan kükert
çinçen kalaçre pulsan ta, numayaşe çasah senkse telerse larma tıtançeç. Emereh
ıra kursa savansa puranmaşkan suylasa ilnisen hisepe ıtla ta sahal pulna pekle,
çav savaplisen piteh peçek uşkanne çalma ta kirle mar teneneh yanrare propoved.
* Frak — uyavra tahanmalli sYurtuk, unan malti arkisene kassa kalaraççe, hıçalta
varam ta ansar arkasem pur.
Tom propovedri stranitsasene şutlasa tuhre. Unta miçe stranitsa pulnine
çirküren tuhsan yalanah tep-teres kalama pultarna Tom, ançah propoveçe unan
halhine nimen çuhle te kemen. Ku hutençe vara ana per yapala intereslenterse yaçe.
Paçaşka petem çınna çetretse yamalla çapla kartina ükerne pekeh kalat, — petem
tençeri vile çınsem haruşa suda puçtaranaççe te, araslan putekpe Yunaşar pırsa
vırtat, vesene vara peçekçe aça malalla ertse kaye, — tet val. Çav yapalan
pafosepe morale Tomşan nimen te mar pek tuyançe. Petem tençeri halahsem
umençe çav pısak eçe açan tuma tivni çeç Toma telenterse yaçe, unan kuçpuçe çutalsa
kayre, val hayen aşençe: «Araslane alla verennesker pulas pulsan, epe ham ta
çavan pek aça pulma hater», — tere.
Aka kalleh pertte interesle mar kalanisem puçlançeç, Tom vara kalleh
asaplansa larma puçlare.
Sasartak Tom hay kesyinçe menle ıra yapala purrine astusa ilçe te ana
vaskasa turtsa kalarçe. Val pite pısak ta haruşa yanahsemle man hura nara ikken;
«çırtakan nara», tet ana Tom. Narra piston korobki aşne pıtarsa lartna pulna.
Tom korobkana uçna-uçman nara un pürnine çırtsa ilçe. Pallah ente, arçın aça ana
hay patençen ayakkalla ıvatsa yaçe, nara çırtna pürnine çavarne çikse lartre.
Narri çurame çine kaysa ükre te çavranma pelmeser tapalansa vırtre. Tom ana
kalleh yarsa tıtasşan çunçe, ançah narri untan ayakra. Propovedpe
intereslenmennisemşen yapanu pulçe ku, numayaşe nara men hatlannine asarhasa
pahsa larçeç.
Çak vahatra per ataşsa kayna katra yıta, huyharakansker, çullahi şarah
sıvlaşpa çemeçse kaynasker, çirkeve pırsa keçe. Piterse lartna çerte larassi ana
yalahtarsah çiterne, val çene yapalasempe çene savanaçsem kurasşan çunna. Val çav
narra kurah kayre, salhullan ussa yana hüri unan çavantah çülelle tarsa
veltertetme tapratre. Yıta hay tupna yapalana numayççen sanasa pahre, unan yeritavra çavrankalasa çürere, şiklense ayakran şarşlakalare, untan haysa patnereh
pıçe. Kayran val çavarne karçe te narra tıtma hatlançe, ançah tıtaymare, teper
hut tıtma hatlansa pahre, untan tatah ta tatah. Çakan pek hatlanassi unan kamalne
kayre pulmalla. Val hırame çine vırtre, narri unan urisem huşşine teleh
pulçe, yıta vara kalleh hayen opıçesene tuma tapratre. Kaştahran hatlanassi ana
yalahtarsah çiterçe pulas, val, nara çinçen mansa, telerme tıtançe, samsi ayalalla
usana-usataa ançe. Hullen-hullen unan puçe kakare çinelleh usansa ançe te, ayalti
yanahe hayen taşmane çumne pırsa tekençe, l-eşe vara çiyançek çırtsa ilçe, yanahe
çumne çıpaçsah larçe. Yıta çuharsah yaçe, puçne sullahma tapratre, nara per-ike
utam ayakkalla ıvhaysa kayre te kalleh çurame çine ükre. Çıvahra larakannisem
nimen sassar kullile çetrense larçeç, numayaşe pit-kuçne veerpa ta samsa
tutripe huplare, Tome vara kalama çuk savançe.
Yıtti ayvanla untalla-kuntalla pahkalare, uhmahra Yulnine val hay te çuhlare
pulmalla. Çav vahatrah tata hayne hur tuna pirki unan aşçikki piteh

paşarhançe, val tavarasşan çunçe. Çavanpa ta val nara patne yapşansa pıçe te
sıhlansarah kalleh ataka tapratsa yaçe: pur ençen te nara çinelle sikkelese pıçe,
malti urisempe perenes pekeh, patnereh te patnereh sikse, şalesempe şat-şat
tutarçe, puçne hıta sullanipe unan halhisem te sillençeç. Yulaşkinçen, çaka ta
ana yalahtarsah çiterçe. Val vara şanapa vılyama hatlansa pahre, ançah şani te
ana çavantah yalahtarsa çiterçe, kayran val samsine uray çumneh tıtsa katka
hıççan ta utkalasa pahre. Ançah kunpa ta savanaç tupaymasar aptrasa anaslasa ilçe,
haşah sıvlare te, nara çinçen mansah kaynasker, lapah pırsa larçe un çine.
Şutsar hıta çuharni iltense kayre, yıta kliros * çine sikse haparçe te çuharaşsa
çirkü tarah çupkalama tapratre; altar telne çitsen, teper ençi kliros patnelle
çupsa kaçre, uha pekeh çirkü alake patnelle veçterçe, alak patençen — kayalla; val
petem çirkeve yantratsa çuharçe, men çul hıtarah çupre, çavan çul hıtarah üsre un
ıratni. Yulaşkinçen yıta hayen orbiti tavra çuta payarki havartlahepe
çavranakan temenle çamla kometa everle pulsa taçe. Untan vara asap tüseken yıta
asran kaynipe ayakkalla tansa sikre te hayen huçi çerkuççiye çine ulahsa larçe,
leşe ana çüreçe viter tulalla kalarsa ıvatre. Hurlahlan ulana sasa vara,
hullentereh te hullentereh iltense, ayakalla kaysa, kayran vuçeh iltenmi pulçe.
* Klirossem — çirküsençe altar ike enepe pulakan çülle vıransem.
Purte haysem kulsa yarassine pusarnipe antahsa hep-herle pulsa kayreç.
Propoved kalassine te çarsa lartma tivre. Propoveçe çavantah malalla tasalçe,
çapah kaşni utamrah takana-takana uksahlasa pıçe. Val çınsen çerisene pırsa
tivessi çinçen şuhaşlamalli te çuk: mesken paçaşka temenle ıtla ta mıskaralla
kalana pekle, prihod çınnisem çi usal, haruşa yapalasem çinçen kalana samahsene
te, çirkü sake hıçesene pıtansa, hullen lah-lah kulsa yışançeç.
Çapla asaplansa larassi petsen, Yulaşkinçen, «amin» samaha kalasa, purte
çamallan sıvlasa yaçeç.
Tom Soyer savaklan kilnelle utre, val hayen aşençe ak çapla şuhaşlare:
«Partak urahlarah yapala huşsan, çirküri kele te haşper çuhne piteh kiçem
pulmast-çke», — tere. Unan savanaçne per yapala çeç pasre: katra yıta unan
«çırtakan narripe» vılyanine val pertte tirkemere, ançah ma-ha çav yıta narra
ayakkalla ilse kayre? Ku ente layahah ta mar.

Ulttameş sıpak
TOM BEKKİPE PALLAŞAT
Tuntikun irhine, çıvarsa tarsan, Tom hayne hay pite teleyser tuyre.
Kaşni tuntikunah irhine val çapla tuyat, menşen tesen çav kun şkulta çeneren
asapsem kurmalli erne puçlanat. Ener ma praçnik pulçe-şi tese hurlanat val,
menşen tesen irekre çürene hıççan irekserlehe tavranassi tata yıvartarah.
Tom şuhaşlasa vırtre. Sasartak un puçne çakan pek şuhaş pırsa çapre:
çirlese üksen, pit avam puleççe, vara val şkula ta kayme, kilençe lare. Şançake
sahal, çapah ta menşen hatlansa pahas mar? Tom hayen çançuramne tıtkalasa pahre.
Niçta ta ıratmast, val hayne tata teper hut hıpaşlasa pahre.
Ku hutençe ana hıramençe temen kasma puçlana pek tuyansa kayre, val
hıtarah ıratma puçlat pule tese emetlense hepertere. Ançah hıtarah ıratma mar,
ıratassi çasah laplançe te hullen-hulleneh yaltah petse larçe. Tom kalleh

şuhaşa putre. Ketmen çerteneh val hayen per şale taprankalanine asarhare. Ku
ente piteh vıranla pulçe, val yınaşsa yama tanaççe çeç, unan puçne çakan pek
şuhaş pırsa keçe: şal ıratat tese çavar uçsanah, manakka çavantah şala
tapaltarsa kalarat, — ku, pallah, ırattarat ente. Çavanpa ta val şala kayran
valli usras, hale vara men te pulin urahhi şıras, tese şut tıtre. Per vahat
huşşi nimen te tupanmare. Untan val tuhtar per çir çinçen kalasa katartnine asa
ileh kayre: ku çir vara per çınna ike e viçe ernelehe vıran çine vırttarna, tet,
tata pürneser te taratsa havarma pultarna, tet. Aça vaskasah urine utiyal ayençen
kalarçe te pısak pürnine sanasa pahma puçlare. Ançah val çav çir pallisem
menline pelmest. Çapah ta hatlansa pahma Yurat ente tese, val taraşsah yınaşma
tapratre.
Sid varanmare.
Tom hıtarah yınaşsa yaçe: hullen-hulleneh ana çanah ta pürni ıratna pek
tuyanma puçlare.
Sid Toma herhenii-mene perre te palarmare.
Tom vaypa taraşsa yınaşnipe ıvansa ta çitre. Val partak kançe, untan
üpkisem aşne sıvlaş puçtarsa temiçe hutçen te pite layahhan yşaşsa ilçe.
Sid harlattarma parahmare.
Çavanpa Tom piteh tarahsa kayre. «Sid! Sid!» — tere te val, ana hullen
silleme puçlare. Sid varanna pek pulçe, Tom vara kalleh yınaşma tapratre. Sid
anaslasa tutlan karançe te çavsalansa partak çeklençe, hartlatsa ilne may Tom
çine telense pahsa larçe. Tom yınaşma parahmare. Sid ana:
— Tom! İtle-ha, Tom! — tese çençe. Tome hireç çenmere. — İlteten-i ese,
Tom! Tom! Men pulçe sana, Tom?
Sid piççeşe çine harasa pahre, nim tuma aptaranipe silleme puçlare.
— An tiv, Sid! An teken mana! — yınaşsa yaçe Tom.
— Men pulçe sana, Tom? Epe manakkana çense kiletep.
— Çuk, kirle mar. Ten, val çasah irtse kayat pule. Nikama ta an çen. Kirle
mar.
— Çuk, çuk, çeneseh pulat. An yınaş-ha ese kaplah. Pite haruşa.
Numayranpa asaplanatan-i?
— Temiçe sehet huşşi ente. Oy! Turşan ta, an turtkala-ha mana, Sid! Ese
mana velereten.
— Ma-ha ese maltantarah varatmaran mana, Tom? Oy, Tom, çaran-ha
yınaşma: ese yınaşnaran manan petem çançuram saraltatsa kayat. Men ıratat
sanan?
— Epe sana petempeh kaçaratap, Sid!.. Ese man umra ayapa kenine petempeh
kaçaratap. Epe vilsessen...
— Oy, Tom, nivuşle ese vileten? Tom, an vil... tarhasşan! Ten...
— Epe purne te kaçaratap, Sid! Çavna kala vesene, Sid. Harah kuçla kuşak
çuripe çüreçe ramkine hulana haltereh çeç kilne heraçana par, Sid, ana tata
çapla kala...
Sid tekeh itlese tamare, yemne yarsa tıtre te alakran tuhsa veçre. Hale ente
Tom çanahah asaplançe (çav teri telenmelle şuhaşlasa kalarma pultarna unan
tanpuçe), val yınaşnisem te çanahah ıratna çuhnehi pekeh pulsa tuhreç.
Sid pusma tarah çupsa ançe te:
— Oy! Polli manakka, çasrah kiler! Piren Tom vilet! — tese kaşkarsa yaçe.
— Vilet?
— Ara! Ara! Men ketse taratar-ha eser? Çasrah kiler!

— Pustuy! Enenmestep!
Çapah ta manakkaşe çülelle çupsa haparçe. Sidpa Meri un hıççan vaskareç.
Manakkaşen sane şap-şura, tuti çetret. Tom vırane patne çupsa pırsa, val çapla
çeç kalama pultarçe:
— Tom! Tom! Men pulna sana?
— Oh, manakka, epe...
— Men pulna, men pulna sana, açam?
— Oh, manakka, manan pürnene gangrena * pulna. Polli manakkaşe pukan
çine kaysa ükre te kulsa yaçe, untan makarma puçlare, kayran per vahatrah kulçe te,
makarçe te.
Kaştahran tana keçe te çapla kalare:
— Nu, haratsa peterten ese mana, Tom! Hale ente çitet: havan fokususene
parah, urah un pek an tuna pultar!
Yınaşu çaransa larçe, pürne ıratni te per taphartah irtse kayre. Aça
partak vatanna pekle pulçe.
— Çanah ta, Polli mananka, mana pürne yaltah harsa kayna pekle tuyançe,
çav teri ıratre te, epe şal çinçen mansa ta kayram.
— Şal? Sanan şalna men pulna tata?
* Gangrena — haruşa çir, üten per-per paye tipse e çerse petse larni.

— Sullanat tata şutsar ıratat, çatma ta çuk.
— Yure, Yure, kalleh yışanma an tıtan. Kar-ha çavarna! Çanah ta, şale
sullanat, ançah unşan ese viles çuk. Meri, purçan çip tata kuhnaran çunakan
vutpuççi ilse kürse par-ha mana.
— Manakka, an tapaltarar, kirle mar, — val ente ıratmast! Epe çak
vırantan taçta şatakallah ansa kayam, val kaşt ta pulin ıratat pulsassan.
Tarhasşan, an tapaltarar, manakka! Epe çapah ta kilte Yulas çuk, epe çapah şkula
kayatap...
— E, aka men ikken! Ese verenme kayasran hatalsa Yulas ta çırmana pula
tıtma yara paras tese çeç çavan pek hatlanma tapratsa yana. Ah, Tom, Tom, epe sana çav
teri Yuratatap, ese, Yuri hatlanna pekeh, havna hu layah tıtmasar manan vata çereme
huskatatan.
Çav vahatra şal tapaltarmalli yapalisem te kilse çitreç. Polli
manakkaşe purçan çip veçne unka ture, ana ıratakan şal çine tahantarsa hıta
turtantarsa lartre, teper veçne kravat puçençen çıhre; untan çunakan vutpuççine
yarsa tıtre te ana açan samsi patneh ilse pıçe. Per samant çeç irtre — şal kravat
puçençen çıhna çip çinçe çakansa ta taçe.
Ançah asapsem tüsse aylalna hıççan etemsene ırri te ketet. Tom irhi apat
çise şkula pırsan, Yultaşesem purte ana çatma çuk keveçreç, menşen tesen çülti
şalesem huşşinçe puşa vıran pulsa tanaran Tom yaltah çenelle mayla,
telenmelle layah surma pultarçe.
Çav yapalapa intereslense kayna aça-paça unan yeri-tavra uşkanepeh
puçtarançe. Par arçın aça, hayen pürnine kassa yanasker, ku taranççen purte hayne
pahsa, puççapsa tanasker, hale tarukah hayen maylisene purne te çuhatre, çape te
unan paçah sünse larçe. Çavanşan val pite hurlançe. Çavanpa ta: «Tom Soyer pek
surassi val nime te tamast», — tese huçe. Ançah teper arçın açi çavna hireç:
«İçem çırli hale simes-ha!» — tere te, çapran tuhna geroyan nimen muhtavsarah
ayakkalla parahsa kayma tivre.

Çakan hıççan çasah Tom per çamrak pariya * Geklberri Finna, çav çerti eçke
erne çın ıvalne, tel pulçe.
* Pariya — çınsem haysem hutşine yışanman, nimenle pravasar çın.

Hulari pur aça amaşe te ana petem çereren kurayman , çav vahatrah tata
untan harana ta, menşen tesen val usal, Yulhav aça tata layah pahsa üstermen,
nimenle sakkuna ta pahanman aça pulna. Tata çakanşan ta ana kurayman: açasem
purte — pur aça ta — ana şutsar Yuratna, haysene huşman pulsan ta, vesem çapah
unpa perle çüreme kamallana, pur enepe te vesem çav aça mayla pulma taraşna.
«Ira kilyışsençi» ıtti arçın açasem everle, Tom ta çınsem yışanman
Geklberrine keveçne, ana ta kilte çav çetek-çatak açapa an vılya tese hatarsah
kalana. Pallah ente, çavan pirkieh te Tom, may kilsen, yalanah çav açapa vılyana.
Geklberri man çınsen tumtir Yulaşkisene tahansa çürene. Kirek haçan ta unan
tumtire şerepelense, tatakan-tatakan usansa çürene, terle tesle sarapa varalansa
petne. Unan şlepki temen pısakaş işelse anna yapala pek kuransa larna:
herrisençen ayalalla çur uyah everle pısak tatak usansa tana. Sayra hutra Gek
hayen pinşakne tahansa yarsan, pinşake vara unan ura kelisem taran tene pekeh
usansa çürene, hıçalti tümisem pilekren çılay ayalta pulna. Yeme harah ençi
çakki çinçe çeç çakansa tana, hıçaltan pahsan, temen pısakaş puşa mihe pek
lençertetse çürene, ayalta vara şerepepe ereşlene mayla pulna. Gek yemne
tümeleme mansa kaysan, şerepiye pılçak tarah seterense pına. Geklberri irekle
kayak everle pulna, açta çüres kilne, çavanta çürene. Çantalak layah çuhne val Yut
çınsen pusma kartlaşkisem çinçe çer kaçna, çantalak çumarla pulsan — puşa
piçkesem aşençe. Unan ni şkula, ni çirkeve çüremelle pulman, unan nikama
itlemelli te pulman, puçlah tavraş ta pulman unan. Hayen haçan kamal pulna —
çavan çuhne tata hayne kamala kayna çerte val pula tıtma e şıva keme pultarna,
şıvra ta hayen men çuhle laras kilne, çavan çuhle larma pultarna. Çapaçma ta ana
nikam ta çarman. Sem-çerle puliççeneh çıvarma vırtmasar ta pultarna. Çurkunne
val ıtti arçın açasençen çi pirvay çara uran çüreme tıtanna, kerkunne vara
purinçen kayran urine men te pulin tahanna. Unan ni pit çuma, ni tasa kepe
tahansa hatlanma kirle pulman, varçassine val telenmelle varçma pelne. Per
samahpa kalasan, purnaç ilemne küreken savanaçsem purte unan allinçe pulna...
Sankt-Peterburg hulinçe «ıra kilyışsençe layah verentse üsterne» arçın
açasem,
imşerlense
kaynaskersem,
alli-urisempeh
sançarlana
pekeh
usrakankersem, purte çavan pek şuhaşlana.
Romantikla çapkalançaka Tom çapla salamlare:
— Ey, Geklberri! Sıvlah sunatap sana!
— Sana ta sıvlah sunatap, şütlemesten pulsan.
— Men val sanan?
— Vile kuşak.
— Par-ha, Gek, kuram! Av menle, yaltah hıtsa larna. Ana ese açtan tupran?
— Per açaran iltem…
— Men çuhle patan?
— Kavak bileta tata vakar hampavne... boynaran peçertse kilneskerne
patam.
— Kavak biletne açtan tupran-ha?
— Per-ik erne pulat, Ben Rodcersran iltem... ana kaşal valli patak
patam.

— İtle-ha, Gek, vile kuşaksem — mene kirle vesem?
— Menle apla mene kirle? Şepensene petermeşken.
— Çanah-i? Epe tata untan layahrah per may peletep.
— Tupaşatap, pelmesten tese. Menle may?
— Çerek şıv.
— «Çerek şıv»? Nime te tamast val sanan çerek şıvu.
— Nime te tamast-i? Ese ana haçan ta pulin kurna-i?
— Epe ham kurman. Ançah Bob Tenner kurna.
— Kam kalare sana?
— Peleten-i ese, val Dceff Teçera kalana. Dceff Teçer Dconni Bekera
kalana. Dconni Dcim Hollisa kalana, Dcime Ben Rodcersa kalana, Bene per
negra kalana, negr mana kalare. Çavanpa peletep te.
— Nu, men vara apla pulsan? Vesem purte sueçesem. Negrsar puçne purte
sueçesem, negrne epe pelmestep. Ançah epe suyman negra ku taranççen kurmanççe-ha.
Çaka purte pustuy lapartatni çeç! Hale ente ese kala-ha mana, Gek, Bob Tenler
şepensene menle peterme hatlanna?
— Çaplah, çerek tunkata çinçe puçtaransa tana çumar şıve aşne alline
çikne te kalarna.
— Kantarla çikne-i?
— Pallah, kantarla.
— Tunkata ennelle pahsa çikle-şi?
— Apla pulmasan, menle tata.
— Un çuhne men te pulin kalana-şi?
— Nimen te kalaman pulmalla... Kam pelet? Pelmestep.
— Aha! Nimen tulkkine te pelmen uhmah pek eçe tıtansan, şepensene çerek
şıvpa peteressi açtan pule unta? Pallah, pulas çuk. Varmana, çatlah aşne peççen
kaymalla, açta çavan pek çerek tunkata purrine asarhamalla ta lap çur çerte çav
tunkata ennelle çurampa çavransa tamalla, şıv aşne alla çikse çapla kalamalla:
İndeets çimeçe — urpa,
Yalt takan çer çine.
Ey, çerek şıv, peter yaltah
Alri şepensene.

Untan kuça hupmalla ta, vaska-vaska lap vunper utam ayakkalla kaysa tamalla,
vara per vıranta tarsah viçe hut çavransa ilmelle, kile tavranna çuhne nikama ta
per samah ta kalamalla mar. Kalaran-tak vara — petre.
— Çanah ta, ku teres pek tuyanat, ançah Bob Tenner val... apla tuman.
— Apla tuman pule çav! Menşen tesen val piren hulari açasem huşşinçe
purinçen te ıtlarah şepenlesker. Çerek şıvpa eple hatlanmalline pelne pulsan,
unan per şepene te Yulas çukçe. Epe ham ta çav Yurapa temiçe pin şepen petertem,
— çan kalatap, ham alasençi şepenseneh petertem. Manan şepen pite numayççe,
menşen tesen epe ças-çasah şapasene tıtkalasa hatlanattam. Haşper çuhne epe
şepensene parça hutaççisempe te peteretep.
— İya, val şançakla yapala. Epe ham ta ana kursa, hatlansa pahna.
— Menle?
— Parça hutaççi ileten te ana çuratan, untan havan şepenten per tumlam Yun
kalarmaşkan ana çeçepe kasatan. Çav Yunpa vara parça hutaççin çurrine sereten,
untan vara peçek şatak çavatan ta çav çurrine tapra aşne pıtaratan... pelet çinçe

uyah pulman çuhne, çur çer telnelle çitsen, heresle çul çinçe pıtaratan... teper
çurrine çuntarsa yaratan. Yunla çurriye vara hay patnelle teper çurrine turtma ta
tıtanat, Yune çav vahatra şepene hay patnelle turtsa ilet, şepen vara pite ças
kayat.
— Teres, Gek, teres, parça hutaççin çurrine şatak aşne altsa çikne çuhne:
«Tapra aşne pul, parça hutaççi, şepen, paçlan, urah mana an asaplantarna
pultar», — tese kalasan, tata layahrah, havatlarah pulna puleççe. Şepensene Dco
Garper çavan pek peteret, val ente purnaç kurna çın, — açta-açta çitmen pule val...
Vile kuşaksempe ese şepensene eple petereten tata?
— Aka eple. Kuşaka il te çur çer çitiççen kaşt maltanrah masar çine, perper usal çınna pıtarna şatak patne, kay. Çur çerte usal tuhat, ten, ikke te, viççe
te tuhe. Ançah ese vesene kurayman, çil kaşlana pek pulnine çeç ilten, ten, tata
vesem kalaçnine ilten. Vesem vilene seterse kayma tapratsan, ese, vesen hıççan
kuşaka ıvatsa, çapla kala: «Vile hıççan usal, usal hıççan kuşak açi, kuşak açi
hıççan şepensem, — vara eçe petre te, — esir urah kirle mar!» — te. Çapla tusan,
kirek menle şepen te petet.
— Petes pek tuyanat. Ese hu ana haçan ta pulin tusa pahna-i, Gek?
— Çuk, tusa pahman. Mana vata karçak Gopkins kalanaççe.
— Apla pulsan, val tereseh vara: tuhatmaş teççe ana.
— «Teççe»! Epe ana layahah peletep. Val manan attene pasre. Atte hay mana
kalanaççe. Perre val pına ta kurah kayna: çav karçak hay tuhatnine atte çinelle
«yarat», tet. Atte çul ilne te ana çulpa yara pana, — aran çeç çalanma elkerne, tet,
val. Vara men pulna teten-şi ese: çav çereh atte, üsersker, aslak çinçe çıvarsa
vırtna çerten yavansa anna ta alline huçsa parahna.
— Ay-ay-ay! Ançah val açtan pelne-ha çav karçak ana «passa yama»
hatlannine?
— Vat tata. Çavna pelessi val nimeh te mar, teneççe atte. Per-per çın san
çine kuçne çarsah pahat tata temensker makartatat pulsan, çav, pallah, vara sana
pasma taraşat. Tuhatmaşsem haysen assen temesker makartatma tapratsan, çava
ente vesem kelle kutan, hıçaltan malalla vulaline pelteret, anlantan-i?
— İtle-ha, Gek, ese haçan kuşakpa hatlansa pahasşan?
— Keçer çerle. Usalsem keçer çerle vata Vilyamsa ilme kileççeh pule tetep
epe.
— Ara, ana şamatkunah pıtarnaççe vet, Gek. Vesem ana şamatkun çerleh
seterse kayna pule.
— Men kalaçatan ese! Çur çerççen eple ilse kayma pultarna vesem ana? Çur
çerte vara vırsarnikun puçlansa kayna. Epe şuhaşlatap: usalsem vesem
vırsarnikun çer çinçen piteh te seterense çüreme Yuratmaççe pule, tetep.
— Val tereseh. Epe kun çinçen şuhaşlaman ta. Mana havna perle ilse
kayatan-i?
— Pallah, ilse kayatap, haramastan pulsan.
— Haratap! Vat tata, kalare! Ese kuşakla makarsa yama manmastan-i?
— Manmastap... May pur pulsan, hu hireç kuşakla makar. Attu perkunne ese
mana ahaleh temen çul ketterse taratran. Epe kuşakla makartam, makartam, vara
vata Geys mana: «Çava latleh kaytarççe ku kuşak!» — tese, çulpa peme tapratre.
Çavanşan epe unan çüreçine kirpeçpe perse çemertem, — astu, ese an palartat un
çinçen.

— Yure. Çav çer epe sana hireç kuşakla makarma pultaraymaram: mana
manakka astusa sıhlasah taçe. Ançah keçer sana hireç çenetepeh. İtle-ha, Gek, val
men sanan?
— Ahal, pustuy yapala — savas çeç.
— Açtan tupran ana?
— Varmanta.
— Men çul ileten ese unşan?
— Pelmestep. Sutas kilmest ana.
— Savase te pite peçeksker.
— Apla pulmasar! Yut çınnan savasne yalanah hurlama pahaççe. Manşan
pulsan, ku ta avan.
— Savassem varmanta tem çuhleh. Puhas tesessen, epe pin savas ta puhma
pultarattam.
— Men pirki eç çaransa taçe vara? Ma puhma kaymastan? A-ha! Ese pultaras
çukkine hu ta peleten. Manan şutpa, ku savas pite irhisker. Kaçalhi çul ku savas
puçlasa tıtnasker.
— İtle, Gek, epe sana unşan haman şala paratap.
— Katart.
Tom, hut tatakki turtsa kalarsa, hullen uçre. Geklberri şala çavarkalasa
pahre. Ku yapala ana şutsar ilergne. Yulaşkinçen val:
— Çanah ta şalah-i? — tese ıytre.
Tom tuta herrine çülelle çeklenterse puşa vıranne katartre.
— Yure, eppin, — tere Geklberri. — Eppin, kileşterer.
Tom savasa piston korobki aşne, haltereh çeç nara valli terme pulna
korobka aşne, huçe te, açasem uyralsa kayreç, kaşnieh vara hayne hay elekhinçen
puyantarah şutlare.
Pereneren tuna peççen larakan peçek çurt patne çitsen, — val çurtra şkul
pulna, — Tom uroka vaskasah pırakan çın everle havart kerse kayre, şlepkine
yıvaç pata çine çaksa yaçe te, eç tuma vaskana pek, larmalli vırana vaskasa utre.
Çuralkalasa kayna çülle kreslo çinçe, tron çinçi pekeh, larakan uçitel açasem
şavlanipe ıyhalasa, kanlen telerse laratçe. Tom pırsa kenipe val varansa kayre.
— Tomas Soyer!
Uçitel hayne petem yatran çenet pulsan, val vara ırrine sistermennine
Tom avan pelet.
— İtletep, ser!
— Kil kunta! Nu, ser, menşen eser payan kalleh Yultar-ha?
Tom men te pulin suyas tere, ançah çav minutra unan kuçe umne varam sara
çivetsem tuhsa taçeç, Yuratavan turtam vayne pula çav çivetsene val türeh pallasa
ilçe. Val aka men kurçe: klasra heraçasem larakan ençe perten-per puşa vırane
çav heraçapa Yunaşar, vara val türeh çapla otvetlere:
— Epe Geklberri Finnpa pupleme çaransa tatam, — tere.
Uçitel telennipe hıtsah kayre: val nimen tuma pelmeser Tom çine pahsa
larçe, un çinçen kuçne te ilmere. Açasem serleme çarançeç. «Ku harsar aça uhmaha
ermen-şi?» — tese ıytreç şkul açisem haysençen haysem. Yulaşkinçen uçitel
çapla kalare:
— Men... men turan ese?
— Geklberri Finnpa pupleme çaransa tatam.
Ku samahsem mene pelternine yanaş anlanmallimen pulman.

— Tomas Soyer, ku samahsem ente epe ham emerte iltne samahsençen çi
telenterse yarakan samahsem pulçeç. Çavan pek çarsar kalanaşan sana lineykapa
çapni te sahal pulat. Hıv kurtkuna.
Uçitel alli ıvansa çitiççeneh taraşre. Hulasen çıhhi çılay peçeklense
Yulçe, untan çapla prikaz pulçe:
— Hale, ser, heraçasempe perle kaysa larar. Val vara sire asanmalah urok
pultar.
Klasra hi-hi-hi tese kulkalani arçın açana vatantarna pek pulçe. Ançah,
çannipe kalasan, çav vatanassi val urah yapalaran kilçe: pelmen heraçana şutsar
hiseplenipe tata hayne pite pısak teley pulnipe ıtla hepertese kayninçen
kilçe. Val hırtan tuna sak herrine larçe.
Heraça puçne sillenterçe te ayakkarah sikre. Yeri-tavra purte paşaltatsa
kuçasene heskelereç, ançah Tom lutra varam parta çine çavsalansa şapah larçe:
taraşsah vulare pulmalla. Hullen-hulleneh açasem un çinelle pahma parahreç,
klass kalleh yalanhi pek serleme tapratre. Vara arçın aça haype Yunaşar heraça
çine varttan pahkalama puçlare. Leşe ana sisre te, pit-kuçepe maşkallasa, per
minutlahah Tom enne çuramepe çavrançe. Val kalleh Tom ennelle çavrançe te hay
umençe persik vırtnine kurah kayre. Heraça persika hay patençen ayakkallarah
ilse huçe. Tom kalleh hullen persika un patnereh şutarçe. Heraça ana kalleh
tertse yaçe, ançah maltanhi pek çillenseh mar. Tom tüsemlen persika elekhi
vıranah huçe, heraça ana tekeh ayakkalla tertmere. Tom grifelpe çırmalli doska
çine: «Tarhasşan, iler, manan tata pur», — tese çerkelere. Heraça doska çine
pahmare, hireç nimen te çenmere. Vara Tom çav doska çinçe kartina ükerme
tapratre, hay ükernine sulahay allipe kartlasa tıtre. Heraça maltan çavna
asarhaman pek larçe, ançah kaştahran val men ükernine pelesşen çunma puçlare.
Arçın aça nimen te sismen pek pulsa malalla ükerçe. Heraça val men ükernine
pahma hatlançe, ançah hay kurasşan pulnine palartasşan pulmare. Tom ta hay
sisnine palartmare. Yulaşkiiçen, heraça parançe te haymasartarah şappan:
— Pahtarar-ha! — tere.
Tom hay kartini çinçi karikaturlan ükerne çurtan per payne uçsa
katartre. Çurçe ike fasadla, maryisençen ştopor everle tetem tuhat. Heraça
hullen-hulleneh Tom eçlenipe intereslense kayre te tençere men purrine purne te
mançe. Tom ükerse petersen, heraça per minut huşşi pahsa larçe te untan şappan:
— Ah, menle hitre! Hale ente, çın ükerer, — tere.
Hudocnik çurt umençe, kil kartişençe çın ükerse huçe. Çınni yıvar
yapalasem çeklemelli kran everle, pite çüllesker, val çurçe urla ta ura yarsa kaçma
pultarmalla. Ançah heraça tirkekensker mar. Çav kileşüser yapala unan kamalne
kayre, val şappan:
— Eple ilemle! Hale ente unpa Yunaşar mana ükerer! — tere.
Tom hayar seheçe ükerçe, un çumne tulli uyah maylaştarsa huçe, ulam perçi
pek ala-urasem ükerne, çarsa parahna pürnisem huşşine temen pısakaş veer
tıttarçe.
— Ku ta avan. Manan ta kartina ükerme pelesçe, — tere heraça.
— Val yıvar mar, — tere şappan Tom. — Epe sire verentetep.
— Çanah-i? Haçan?
— Pısak peremena vahatençe. Esir kantarlahi apat çime kile kayatar-i?
— Esir verentesşen pulsan, Yulatap.
— Yure. Esir men yatla?
— Bekki Teçer. Esir tata men yatla? Peletep-çke: Tomas Soyer.

— Mana peçerkke şaras umen çapla çeneççe. Epe kama ham layah tıtna çuhne
vara Tom tese çeneççe. Esir mana Tom tese çener. Yurat-i?
— Yure.
Tom kalleh doska çine temsker çırma tapratre, çırnine heraçaran pıtarçe.
Ançah hale heraça ayakkallarah sikse larmare ente, ükerçeke katartma ıytre. Tom
katartasşan mar pek pulçe te:.
— Unta nimen te çuk, — tere.
— Çuk mar, pur.
— Çuk, çukah, siren pahas ta kilmest vet.
— Çuk, pahas kilet, çanah, pahas kilet. Tarhasşan, katartar!
— Eser kama ta pulin kalatar-i?
— Kalamastap, çan-çanah, kalamastap!
— Nikama ta, nikama ta kalamastar-i? Viliççen te-i?
— Nikama ta kalamastap. Katartar ente!
— Siren vuçeh te pahas kilmest vet...
— Eser, Tom, çavan pek kutanlaşsa taratar pulsan, epe çapah ta kuratapah.
Vara val Toman alli çine hayen peçek alline huçe. Hullen kereşü puçlansa
kayre. Tom Yuri hıttanah hireç tana pek pulçe, ançah hullen-hulleneh hayen alline
doska çinçen sirsereh pıçe, Yulaşkinçen vara: «Epe sire Yuratatap!» tese çırna
samahsem kuransa kayreç.
— Ah, eser menle usalsker! — tere te heraça, Toma ırattarmallah allinçen
çatlattarçe.
Lap çav vahatra Tom hayne takam halharan hıttan yarsa tıtsa hullen sak
çinçen taratnine tuysa ilçe. Çapla vara ana, petem şkul eheltetse maşkallasa
kulna huşara, petem pülem urla klasan teper enne ilse kaysa, hay vıranne
lartreç. Un hıççan uçitel, par samah kalamasar, temiçe haruşa minut huşşi Tom
çumençe taçe, untan çapah nimen şarlamasar trone patnelle utre.
Toman halhi ıratnine peçerse taçe pulsan ta, çapah ta un çeri savansa
hepertere.
Şkul laplansa çitsen, Tom çan-çanah taraşsah verenme hatlansa pahre,
ançah unan puçençe yalt arpaşsa kayre. Vulamalli urok vahatençe val samahsene
patraştarsa yanaşre. Geografi vahatençe külesençen tusem, tusençen
Yuhanşıvsem, Yuhanşıvsençen tipe çersem tava-tava huçe, vara petem tençe çi
maltanhi haosa kuçsa tana pek pulçe. Untan teres çırma verentmelli urok
vahatençe çi çamal samahseneh çav teri yanaş çırsa pasa-pasa huçe, çavanpa ta
untan temiçe uyah huşşi pite mankamallansa çaksa çürene tahlan medale kayalla
turtsa ilçeç.

Çiççemeş sıpak
SAVASA ÇUPTARSA ÇÜRENİ TATA AMANNA ÇERE
Tom, uroka aşlanas tese, tem pekeh taraşre, ançah unan şuhaşesem salansah
pıçeç. Yulaşkinçen val yıvarran sıvlasa ilçe te vulama çarançe. Pısak
peremena nihçan ta pulas çuk pek tuyançe ana. Tüsmelle mar paça, nimenle
varkaştarakan sıvlaş ta çuk. Piteh te ıyha kiltereken kunsem huşşinçe çak çi
hıtarah ıyhalattarakan kun pulçe pulas. Şkulta vereneken çirem pilek aça
haysene pana urokesene şavlasa verense larni, vesem makartatni velleri pıl
hurçesem serlene evereh çuna çıvarttarsa yarat.

İnçetre, çulam pek çunakan hevel çutinçe, Kardif tave hayen açaş ta simes
tesle ayakesene çülelle çeklenterse tarat. Unan aykkisene velt-velt vılyasa tarakan
şarah tetriye huplana. Ayakran pahsan, val herle teslen tuyanat. Unan tarrinçe
çülte sıvlaşra temiçe kayak çunaçesene kahallan sarsa yaransa çüret. Vesemser
puçne, ik-viçe enene şuta iles mar pulsan, urah nimenle çerçun ta kuranmast.
Ançah enisem te pulin kanle çıvaraççe.
Toman çeri ireke tuhasşan çunat. Çav teri kiçem vahata irtterse yamaşkan
men te pulin interesle yapala tupasçe hat. Val hayen kesyine hıpaşlasa pahre te,
sasartak unan san-piçe takam tav tuna pekeh çutalsa kayre. Val açasençen
varttantarah kesyinçen peçek korobka turtsa kalarçe. Untan val savasa ilçe te ana
varam laptak parta çine huçe. Savas ta çav minutra hayne muhtasa hiseplene pekeh
şutlare. Ançah val çapla şuhaşlani maltan nimene te anlanmasar şuhaşlani
pulçe, menşen tesen val ayakkalla kayma şut tıtsanah, Tom, ana bulavkapa çikse
kayalla çavarsa, unan çulne urah ennelle katartsa yaçe.
Tompa Yunaşar unan tuse, untan kaya mar huyharsa paşarhanakan Yultaşe,
larat: çak havasla vayya val şutsar tav tusah hutşançe. Unan tuse Dco Garper
yatla. Açasem per-perinçen uyralmasar çürene, praçniksençe vara ike varçakan çar
puçençe pulsa per-perinpe hireç çapaçna.
Dco kurtkine huçlatsa lartna telten bulavka turtsa kalarçe te arestlene
savasa verentes teleşpe hayen Yultaşne pulaşma puçlare. Vesem herneçemen herse
pıçeç.
Yulaşkinçen Tom çapla kalare: «Epir per-perne kanserletper pulsan, ku
savaspa usa kursa nihaş ençen te çitelekle kilense laraymastpar», — tere. Val
Dco Garperan doskine parta çine huçe te çülten puçlasa ayala çitiççeneh varri
telençe yer turtsa tuhre.
— Vat, aka menle kavar tavapar, — tere val, — savas san ençe pulna çuhne, ese
ana havan men çuhle havalas kilet, çavan çuhle havalama pultaratan — Epe ana
tives çuk; ançah ese ana man patalla tartsassan, vara ese ana val san ennelle
kuçiççeneh an tiv, — tere.
— Yure. Puçlasa yar! Men vay çitne taran havala savasa!
Savas, samantrah Tomran tarsa, ekvator urla kaçsa kayre. Ana Dco havalama
puçlare. Savase kalleh çupma tıtançe, — ekvator urla Tom ennelle yara paçe. Çavan
pek ekvator urla kaçsa çürenisem ças-çasah pulkalareç. Per açi çav interesle eçe
petempeh puçansa savasa havalasa çürene huşara tepri te çavan pek intereslenseh
ana astusa pahsa taçe. İkkeşe te puçesene parta çumnelle tayna: vesen çunesem
çutçantalakri ıtti men-pur yapalasene yaltah manaça havarna. Yulaşkinçen, teley
petempeh Dco mayla çavransa kayna pek pulçe. Açasem pekeh herse paşarhanakan
savase te perre untalla, tepre kuntalla çupre. Ançah Tom çenterse iles tese
şutlana may pürnisene savas patnelle tasma puçlasanah, kaşni hutençeh Dco
bulavkiye savas çulne var-var püle-püle lartre, savase vara Dco çere ençeh taratara Yulçe. Yulaşkinçen, Tom çavna tüsse taraymare. İlertü ıtla ta pısak pulçe
çav. Val alline tasre te havan bulavkipe savas çulne kartlasa lartre. Dco tarahsa
kayre.
— Tom, ese an çar ana!
— Epe ana partak çeç hıtarah huskatsa yarasşan, Dco!
— Apla hatlanni layah mar, ser, an tiver ana!
— Eh, men kalatan ese, epe kaşt çeç havalatap ana!
— An tiv savasa, teççe sana!
— Epe vet çaranmastap!

pul!

— Sanan prava çuk ana tivmeşken; val man ençe.
— Dco Garper savase kaman-ha?
— Manşan purpereh, hat te kaman pultar!.. Val man ençe, ese ana an tivne

— Eple apla, an tivne pul! Savas manan, epe unpa men tavas tetep, çavna tuma
pultaratap.
Sasartak Toman hulpuççiyençen salamat veçe hıttan pırsa tivre. Dcona ta
çavan pekeh lekre. Çak samantra ike minut huşşi uçitel taraşsah vesen
kurtkisençi tusanne çalsa sillese taçe, çavanpa petem açasem savansa hepertese
larçeç. Tompa Dco, ıtla ta herse tavlaşnaran, klass samantrah şap pulsa tanine
te siseymen; uçitel vesem patne çerne veççen utsa pına ta vesem patençe peşkense
tana. Ançah val, açasem men hatlanine pelme taraşna pulsan ta, vesen aşkanavesem
çine temenle sanasa pahsan ta, çak ayvanla vayara nimen te anlanma pultarayman.
Yulaşkinçen, sehet vuninke çapsanah, pısak tahtav pulçe, Tom Bekki Teçer
patne çupsa pıçe te ana halhinçen şappan çapla kalare:
— Şlepküne tahan ta kile kayna pek pul; untan, ketes telne çitse, ıttisene
purne te havantan malalla irtterse yar, hav takarlakalla paran ta kuntalla
çavransa kil. Epe teper çulla kayatap ta çasah kunta vilse çitetep, — tere.
Maltan hıtarna pekeh, Tom şkultan açasen per uşkanepe perle, Bekki
teper uşkanepe tuhsa utre. Partak kaysanah, vesem ansar laptakan katari veçençe
hireç pulsa kayalla şkul ennelle pırsan, unta nikam ta kuranmare. Vesem şkula
keçeç te, haysen umne doskasem hursa, Yunaşar larçeç. Tom Bekkie grifel paçe, val,
unan alline tıtsa pırsa, çavan pekeh telenmelle teper çurt ükerçe. İskusstvapa
intereslenessi ikselse pıra puçlasan, vesem kalaçma tıtançeç. Tom kalama çuk
teleyle.
— Yekehüresene Yuratatan-i ese? — tese ıytre val.
— Oy, kuraymastap vesene!
— Epe te... vesene çere çuh kuraymastap. Ançah epe villisem çinçen kalatap,
— vesene mayesençen kantrapa kakarmalla ta sullantarsa çüremelle.
— Çuk, epe yekehüresene pite Yuratmastap. Epe vet rezinka çamlama
Yuratatap.
— Yuratmasar! Şalkka, manan rezinka çuk.
— Çanah-i? Manan partak pur. Epe sana çamlama paratap, kayran vara ese
kayalla par.
Çaka pite layah pulçe: vesem ana çereçepe çamlama puçlareç, — Itah ta
kilennipe ura sullasa larçeç.
— Ese haçan ta pulin tsirkra pulna-i?
— Pulna, asla heraça pulsan, mana atte tata teper hut ilse kayatap, tere.
— Epe tsirkra viç-tavata hut ta — numay hut pulna. Çirküripe
tanlaştarsan, unta vara tata intereslereh: yalanah men te pulin çene yapala
katartaççe, üsse çitsen, epe tsirka klouna keretep.
— Çanah-i? Vat avan! Vesem purte çav teri kamallaskersem, ulaskersem...
— İya, iya, çitmennine tata kupipeh ukça ileççe...
— Kunne dollarşar ileççe, tet Ben Rodcers.
— İtle-ha, Bekki, sana haçan ta pulin çuraçna-i?
— Men teni pulat?
— Kaçça kaymaşkan çuraçna-i?
— Çuk.
— San çuraçtaras kiletçe-i?

— Kilet te pule. Pelmestep. Menle yapala val?
— Men val? Nim te mar. Ese arçın açana çapla kalatan çeç: «Sansar puçne
nihçan ta urah nikama ta kaçça kaymastap», — teten, — anlantan-i, nihçan ta,
nihçan ta, nihçan ta; untan vara ana çuptavatan. Çava çeç. Ana kaşnieh tuma
pultarat.
— Çuptavatan? Men tuma çuptumalla?
— Çavanşan... yali çavan pek ente... Purte un pek tavaççe.
— Purte?
— İya, varlisem purte. Ese astavatan-i doska çine epe men çırnine?
— İya... astavatap.
— Men teten?
— Kalamastap.
— Eppin, epe kalam sana?
— İya... ançah haçan ta pulin urah çuhne kala.
— Çuk, haleh.
— Çuk, haleh mar — Iran.
— Çuk, çuk, haleh, Bekki. Epe hullen, epe sana halharan şappan çeç kalatap.
Bekki ikkelense çenmeser tanine kura val haype kileşet pule tese, Tom ana
pilekençen ıtalasa ilçe tutine unan halhi patneh ilse pıçe te ana hayen elekhi
samahesene teper hut kalare.
— Hale ente ese mana şappan çavan pekeh kala, — tere val.
Bekki numayççen parankalasa taçe, Yulaşkinçen çapla kalare:
— Ayakkalla çavran, mana an pah, — vara kalap. Ançah ese nikama ta an kala,
— ilteten-i, Tom? Nikama ta. Kalamastan-i? Çanah-i?
— Çuk, çuk! Epe nikama ta kalas çuk: an ta şuhaşla. Nu, Bekki?
Val puçne ayakkalla parçe. Bekki unan halhi patne kalleh peşkençe te, val
sıvlanipe Toman katrarah çüçe vel-vel tusa ilçe, vara Bekki şappan:
— Epe... sire... Yuratatap! — tere.
Untan ura çine sikse taçe te, Tomran hatalma hatlansa, saksempe partasem
tavra çupkalama tapratre. Tome un hıççan havalare, Bekki ketese kerse lapçançe te
pitne şura sappunepe huplasa lartre. Tom ana mayençen yarsa tıtre te yapatsa
çavarma puçlare:
— Bekki, hale ente purte pulçe, — çuptumalla çeç. Untan nimen te
haramalli çuk, val nimen te mar. Tarhasşan, Bekki.
Val Bekkie sappunençen tata allinçen turtre.
Hullen-hulleneh Bemki parançe, alline ussa yaçe, numayççen kereşnipe
herelse kayna pitne Tom patnelle çavarçe. Tome vara ana herle tutinçen çupture
te çapla kalare:
— Nu, vat, purte pulçe, Bekki. Hale ente sanan mansar puçne nikama ta
Yuratmalla mar, mansar puçne nikama ta kaçça kaymalla mar. Nihçan ta, nihçan ta,
emerne te kaymalla mar. Samah paratan-i?
— İya, Tom, sansar puçne epe nikama ta Yuratmap, urah nikama ta kaçça
kaymap. Ese te, astu, nikama ta an il, mana çeç il.
— Pallah ente. Kavare çavan pek. Şkula kilne çuhne-i, şkultan tavranna
çuhne-i, sanan yalanah manpala perle utmalla. Pire astusa tamaççe pulsan vayara ta
mana suyla, epe sana suylatap. Kaççipe here yalanah çavan pek tavaççe.
— Pite avan! Nihçan ta un çinçen iltmenççe.
— Ku vara piteh savanmalla. Epir Emmi Lorenspa...

Bekki Teçeren çarsa parahna kuçe Toma yanaş tusa huni çinçen pelterçe,
çavanpa val imense çaransa taçe.
— Oy, Tom! Eppin, ese mana çi pirvay çuraçman kuranat?
Heraça makarma tapratre.
— Çaran, Bekki, an makar. Epe ana urah Yuratmastap,
— Çuk, Tom, ese Yuratatan. Yuratnine ese hu ta peleten.
Tom ana mayençen ıtalasa ilme hatlançe, ançah heraça ana tekse yaçe, piçepe
stena patnelle çavransa taçe te tatah makarçe. Tom ana açaş yatsempe çense yapatma
puçlare, hay maltan men tuma hatlanine te tusa pahre, ançah heraça kalleh ana
tekse yaçe. Vara Toman mankamallahe varansa kayre. Val alak patnelle utsa pıçe te,
imennipe paşarhansa kaynasker, uramalla tuhre. Aka Bekki çavrane te un hıççan
krıltsana tuhe tese emetlense, val vahaçe-vahaçepe alak çinelle pahkalare. Ançah
Bekki tuhmare. Tom pite hurlansa kayre: çanah ta epe ayapla pule-çke, tese
şuhaşlare val. Kileşteres teleşpe hayne hay pirvayhi utam tutarassi unşan
yıvar pulçe, ançah val hayen mankamallahne çenterçe te kayalla keçe.
Bekki, stena patnelle çavransa, ketesre makarsa tarat. Toman çeri kartah
sikre. Val Bekki patne utsa pıçe te samah puçlasa yaraymasar aptarasa taçe.
— Bekki, sansar puçne epe urah nikama ta pelesşen mar, — tere val eripen.
Hireç nimenle sasa ta pulmare. Eseklese makarni çeç iltençe.
— Bekki, — tarhaslare val. — Bekki! Nu, men te pulin kala-ha?
Çeneren eseklese makarni iltençe.
Vara Tom hayen çi hakla yapaline — kamin * reşetkin pahar şarikne —
turtsa kalarçe te, unpala Bekki kuçe umençe sullakalasa çapla kalare:
— Nu, Bekki, tarhasşan... Sana kirle pulsan, epe çakna paratap!
Bekki şarika tertse yaçe te, şarike ükre, uray tarah kussa kayre.
Tom urama tuhre te açta kuç kurat, çavantalla kayas, ku kun şkula kayalla
kiles mar tese şut tıtre. Bekki sasartak temen layah marrine sisre. Val alak
patnelle çupre. Tom kuranmare. Tom vılyamalli ploşçadkara pule tese (ançah val
unta ta pulman), Bekki çurt yeri-tavra çupsa çavrançe.
— Tom! Tom, kil! — tese çenme puçlare val.
* Kamin — uça çavarla kamaka, val vut çunna çuhne çeç püleme aşatat, unan maryine
hupmalli çuk.

Bekki timlese itlese pahre, ançah hireç çeneken pulmare. Yeri-tavra
şapah, çın tavraşe te kuranmast. Bekki larçe te kalleh yeme tapratre: val hayne
hay ayapla tese şutlare. Çav telelle şkul açisem kalleh puçtaranma puçlareç:
hayen huyhine pıtarmalla, huçalna kamalne laplantarmalla tata hayen çine
kantarla hıççanhi varam ta kiçem uroksen yıvarlahne tientermelle pulçe. Yut
açasem huşşinçe unan çıvah tus ta çuk, hay hurlanni çinçen nikama ta kalasa
parsa çunne laplantaraymare Bekki.

Sakkarmeş sıpak
PULAS HARSAR PİRAT
Tom perre sıltamalla, tepre sulahayalla parana-parana tavar uramsem
tarah çürere, — val şkul açisem kilelle tavranakan çul inçete Yuliççeneh çürere.
Untan val hullen per pek tikes Yurtapa çupma tapratre. İke e viçe hut val peçek

Yuhanşıv urla kaçre, menşen tesen arçın açasem çapla eneneççe: şıv urla kaçsan,
yersem çuhalaççe, hıççan havalakansen vara niçta kayma pelmeser aptaramalla
pulat. Çur sehetren val, talah aram Duglas çurçe hıçnelle kerse kaysa, Kardif
tave tarrinçe kuranmi pulçe, şkul çurçe ayalta, hıçalti aylamra, aran çeç kuransa
larat. Tom çara varman aşnelle kerse kayre, sukmaksar-menserehval çi çatlah
çere pırsa keçe te lastarkka Yuman ayne mak çine larçe. Unta çil varkaşe te
sisenmest. Kantarlahi enterkettereken şaraha pula kayak Yurrisem te çaransa
larna. Çutçantalak telerse tanan tuyanat, ulatakka yıvaça takkana sasa çeç, vahaçevahaçepe inçetren iltense kilse, çutçantalak ıyahne pasat. Çav sassa pula
varmanta tata şaprah tuyanat, — çavanpa arçın aça hayen niçta kaysa keme
çukkine tata hıtarah tuysa taçe. Unan çune hurlançe, unan kamale tavrari
çutçantalakpa petempeh kileşülle pulçe. Val, çerkuççisem çine çavsalansa,
yanahane allisem çine hursa, numayççen şuhaşlasa larçe. Temenle kalasan ta,
purnaç ana pustuy tapalanni te hurlah kurni pek ançah tuyançe, çavanpa val
haltereh çeç vilse kayna Dcimmi Godcesa keveçre. «Emer-emereh terleren
teleksem kursa, tapra aşençe şatakra çıvarsa vırtni menle layah val», — tese
şuhaşlare Tom. «Yıvaçsem huşşinçe çil paşaltattar, val vile tapri çinçi
kurakpa çeçeksene açaşlatar, sana vara nimen te paşarhantaras çuk, ese nihçan ta,
emer-emereh nimen çinçen te huyharmastan». Ah, unan vırsarnikunhi şkulta
layah otmekasem pulna pulsan, val, ten, vilme te, çak yalahtarsa çiterne puranaça
tatma ta hater pulna puleççe... Çav heraça tata, — nu, men tuna-ha val ana? Nimen te
tuman. Val ana ıra sunna. Heraçi ana yıtta havalana pekeh, — yıtta havalana pekeh
çav, — havalasa yaçe. Val haçan ta pulin kulyane, ançah un çuhne, ten, kaya pule. Ah,
vahatlaha vilme may kilne pulsan...
Ançah çamrak çuhne çfesem piçe pulaççe, kirek eple paçartasan ta, vesem
çasah türlense laraççe.
Toma sismen huşara kalleh ku tençeri şuhaşsem çavarsa ilçeç. Val çak
taphartah açta kuç kurat, untalla kaysa, nikam sismelle mar çuhalsan, men
puleççe-şi? Val, inçete-inçete, pelmen çerşıvsene tinessem urla kaysa, tavan
çerşıva nihçan, ta tavranmasan, men puleççe-şi? Menle tuyaneççe-şi un çuhne
Bekkişen?.. Val hay kloun pulas tese şutlani çinçen asa ilçe, ançah hale un
çinçen şuhaşlassi ana yerenmelle tuyançe. Çak tapharta, unan çune romantikan
tetrelle te asla tüpisem patnelle çeklenne çuhne, şut-payatsla * hatlanni te tata
çat tıtakan terle tesle yem tahanni te hayne keçene havarna pekle tuyançe. Çuk, val
saltaka kayat, temiçe çultan vara suranlansa tata çapa tuhsa kile tavranat. E
indeetssem patne kayat, vesempe perle buyvolsene tıtma uhutana çüret, tu çinçi çar
sukmakesem tarah val nieple te ulahmalla mar çanka vıransene haparat, inçetri
Hevelanaçri çulsar türemlehsem tarah çüret, haçan ta pulsan vara asla çar puçe
pulsa, kayak tekesene yaltartattarsa, hayen ütne sarlasa peterse, haruşasker, kile
tavranat. Çullahi ıyhalla ir vara, varça puçlanna çuhnehi pek haruşşan
kaşkarsa, türeh vırsarnikunhi şkula pırsa keret. Val kaşkarnine iltseneh, Yun
tımaresem aşençe Yun ta hıtsa lare. Petem Yultaş vara menle telense kaye-şi?
Vesem ana menle keveçeç-şi? Çuk, tençere eçlemeşken untan ta aslarah vıran pur!
Val pirat pulat. Aka men! Hale val hayen kalama çuk çaplan çutalsa tarakan
malaşlahne layahah kurçe. Unan yaçe pur halahsene te haratsa, petem tençipe
yanrasa tare. «Taval şuyttane» yatla hura ta varam, lutra karap çinçe, maçta
tarrinçe çülte hura yalav velkeşterse pırsa, val tavalla tinessem tarah eple
mankamallan çüre-şi? Temen pek çapa tuhsan vara, val sasartak elekhi tavan
hulana kilet te, petempeh hevelpe piçse huralsa, kuşahsa petnesker, çirkeve pırsa

keret. Hay hura barhatran çelene kamzolpa tata yempe, çülle atapa, hulpuççi urla
herle çıha, piçihhi huşşinçe unan pistoletsem pulaççe, piçihhi çumençe çın
Yunne Yuhtarnipe tutahsa petne çeçe, puçe çinçe çemçe şlepke, şlepki çinçe teksem
velkeşse taraççe, alline sarsa yana hura yalav tıtna, yalave çinçe puç şammi tata
hereslese huna şamasem. Purte vara kaçsa kaysah:
«Val Tom Soyer, pirat! İspani tinese çinçi Tisker tavarakan!» — tese
paşaltateç.
* Payats — tsirkri kloun, kultarma Yuratakan şütle çın.

İya, val men tavassine yışanna ente. Hay menle çulpa kayassine suylasa huna.
Val ıranah kilten tuhsa tarat te çene purnaç puçlasa yarat. İr pulna çere
haterlense tamaşkan haleh puçtaranma tıtanmalla. Hayen petem zapasesene
tereslemelle.
Çıvahra çerek perene vırtat. Tom un patne pıçe te hayen kesyinçe çüreken
sarlaka çeççipe perenen harah puçe ayençi çere çavma tapratre. Çasah çeçe yıvaç
yapala çine pırsa tarançe, sassi tarah vara Tom çavanta puşa vıran pulnine
çuhlasa ilçe. Val çaplan: «Men tuhmanni, tuh. Men pıtarsa huni, Yul», — tese, hay
alline çavanta çikse yaçe.
Val tapra siyne hırsa parahre te, çühe hır hama tatakki kuransa kayre. Val
hama tatakkine çeklere te unan kuçesem umne ırlahsem pıtarmalli piteh tap-tap
şatak tuhsa taçe, val şatakan tepepe aykkisene çavan pek hama tatakkisençeneh
tuna. Şatak aşençe mramor şarik vırtat. Tom kalama çuk telense kayre. Val,
imenne pek pulsa, puçne çernisempe çavkalare:
— Çuk, ku piteh te telenmelle! — tere.
Untan tarahsa şarika hay patençen ıvatsa yaçe te şuhaşlama tıtançe. Aka
men pulna ikken: Toma per yapala ultalana, — ku yapala çan-çanahah ta çapla pulat
tese şutlana Tompa unan Yultaşesem. Eser per-per samahsem kalasa şarika tapra
aşne altsa çikse, ike erne huşşi ana tivmesen, kayran vara hale kalana samahsene
kalasa şatakne uçsa, per şarik vıranne eser havar haçan ta pulin çuhatna
şariksene, vesem per-perinçen inçe vırtsassan ta, purne te tupatar. Ançah opıt
anaçla pulman, çavanpa ta Toman telenmelle havatsem tavakan vaysene enenessi
hıttanah tatalçe. Çavan yışşi opıtsem anaçla pulni çinçen val temiçe hut ta
iltne, anaçla pulmannisem çinçen nihçan ta iltmen. Val hay te temiçe hut çavan
pek hatlansa pahna-men, ançah şarik altsa çikne vırana vara kayran nihçan ta
şırasa tupayman, — çavan pek pulnisem çinçen unan puçne şuhaş ta pırsa kemen.
Val numayççen şuhaşlasa taçe, Yulaşkinçen: «Kunta per-per heraram-tuhatmaş
hutşanna, havat pulassine val peterse lartna», — tere. Ançah val çavna teppipeh
pelse çitesşen pulçe, çavanpa tasa hayarla varinkke pek vıran şırasa tupre, çer
çine vırtre te çapla kalare:
— Hurt-kapşanka, mana ham men peles kilnine kalasa parsam! Hurtkapşanka, mana ham men peles kilnine kalasa parsam!
Hayar taprançe, untan per samantlaha peçek hura hankala upalense tuhre te
çavantah harasa kayalla tarsa keçe.
— Aha, kalamast! Eppin, ana çanah ta hararam-tuhatmaş tuna. Epe çavan pek
şutlanaççe te.
Heraram-tuhatmaşsempe tavlaşma nikaman ta vay çites çukkine Tom layah
pelse tana, çavanpa val huyharsa ükre. Untan unan puçne çakan pek şuhaş pırsa
keçe: «Hale perse yana şarika ta pulin tupsan, Yureççe», — tere val, çavanpa ta ana

taraşsah şırama tıtançe, ançah val nimen te tupmare. Val hayen ırlahesem
pıtarmalli şatake patne tavrançe te hay şarika perse yana çuhne eple tana, hale
te çavan pekeh taçe, untan kesyiiçen teper şarik kalarçe te ana ta leşne pene
ennelleh perse yaçe.
— Tavan, hu tavanna şırasa tup! — tere.
Val şarik açta çaransa tanine asarhare, vara unta şırama puçlare, ançah
kunta ta nimen tuhmare. İkkemeş şarike e maltanhi patne kussa çiteymen, e ıtla
ta inçete kussa kayna-i, ten. Tom tata teper hut hatlansa pahre, ikkemeş hut,
viççemeş hut, Yulaşkinçen unan may kilçe: şarikesem ikkeşe te per-perinçen
per fut huşşinçe kana vırtaççe.
Çak tapharta simes varman herrinçen vılyamalli şavaç truba sassi hullen
iltense kayre. Tom hayen kurtkipe yemne var-var hıvsa parahre, per yem kantrine
piçihhi çıhna pek çıhsa lartre, çerek perene hıçençi şanka kupine salatre te
untan yakah mar kassa tuna çemrenpe uha, yıvaç heç tata şavaç truba turtsa kalarçe.
Val per samantrah heçpaşallansa taçe te çara uran, vel-vel tusa pırakan kepe
veççen çeç taşmana hireç veçterçe. Pısak hurama ayençe val çaransa taçe, trubapa
hireçle signal kaşkartre, untan, perre sıltamalla, tepre sulahayalla hıta
asarhasa pahsa, çerne veççen utma puçlare. Vara hayen şuhaşençe çeç pulna otryada
çapla komanda paçe:
— Tarar, mattursem! Epe trubapa kaşkartiççen pıtansah larar! — tere.
Dco Garper pırsa tuhre. Val ta çavnaşkalah çamal kostYumpa, puçençen
puçlasa ura keli taranah heçpaşallansa tana. Tom ana:
— Çaran! Kam manran ıytmasar Şervud varmane tarah çüreme hayat? —
tere.
— Gay Gisbornşan nikamran ıytni te kirle mar! Kam ese, çavsker, çavsker...
«Manpa çavan pek çelhepe kalaçma hayakansker!» — tese vaskasa kalare ana
Tom. Vesem ikkeşe te «keneke tarah» astusa kalaçaççe-men.
— Manpa çavan pek çelhepe kalaçma hayakanaker?
— Kam epe? Epe — Robin Gud *, sanan yerençekle vile keletkü ana çasah
pelse ile.
— Apla, eppin, ese-i-ha çapla vara-hurah? Çak ıra varmana yarsa ilesşen
epe sanpa heçpele tavlaşsa pahmaşkan çan-çanah ta havas. Havna hu hütele!
Vesem yıvaç heçesene yennisençen turtsa kalarçeç, ıtti heçpaşalne çere
parahreç, ura çumne ura pussa çapaçu puçlamalli pozitsie taçeç, vara iskusstvan
pur pravilisene te asarhasa: ike hutçen çülelle te ike hutçen ayalalla kastarsa,
hıttanah taraşsa çapaçma puçlareç.
Yulaşkinçen Tom çapla kalare:
— Çapaçmalla-tak, çapaçmalla! Herüllerehhen tıtan!
Vesem çav teri taraşsa, herüllen çapaçma tapratsa yaçaç, çavanpa ikkeşe te
haşkakan pulçeç, tarlasa kayreç.
— Ük ente! Ük! — tese kaşkarsa yaçe Tom. — Ma ese ükmesten?
* Robin Gud — avalhi akalçan kalavesempe Yurrisençi çapla geroy. Tom Soyer val varahurahla çürenisem çinçen çırna istorisene numay vulana. Çav istorisençen çi
intereslerehhisem — Robin Gud per Gay Gisborn yatla rıtsarpe tata manahpa tel pulni
çinçen kalanisem.

— Epe ükmestep! Hu ük, — sana manran hentereh kilçe vet.

— Hentereh kilne pulsan-i? Val nimeh te mar. Epe ükme pultaraymastap.
Kenekere apla mar vet, — unta çapla kalana: «Vara val teleyser Gay Gisborna
perre çuramençen yaş tutarna ta velerne te parahna», — tene. San çavranmalla
çurampa man patalla, manan sana kasma may kilter.
Çakan pek avtoriteta hireç nimen kalama ta çuk: Dco samantrah çavransa
taçe, hayne kastarçe te kaysa ükre.
— Hale ente, — tere Dco, ura çine tarsa, — hale ese havna velertter, val
teres pulat.
— Ara, un pek Yuramast vet-ha, kenekere un pekki çuk.
— Val türe mar. Val, manan şutpa, irser hatlanni çeç pulat.
— Nu, Yure, Dco, — ese, Tuk manah e melnik ıvale pulsa, mana puçran
çukmarpa ta şatlattarsa huma pultaratan. E, kileşeten pulsan, epe Notingemri
şerif pulatap, ese per minutlaha Robin Gud pulatan ta mana velereten.
Kunpala Garperan kamale tulsa çitre te, vaya malallah tasalçe. Untan Tom
kalleh Robin Gud pulsa taçe. Val Yuri çeelense ultalakan heraram-manah hayen
suranne layah pahman pirki numay Yun kaynipe vilmelleh vaysarlansa çitne.
Çakan hıççan Dco, makarakan vara-hurah uşkane pek pulnasker, hurlansa Toma
ayakkalla setere Yuayre, unan vaysarlansa çitne allisene çemren tıttarçe. Tom vara
çapla kalare: «Çak uha açta kaysa üket, mesken Robin Guda çavanta, simes varman
aşne, yıvaç ayne pıtarar», — tere. Untan val uha karantarçe te kayalla tayalçe
(vilse ükneh puleççe-i, ten...), ançah unan yeri-tavra veltren kaşlat, çavanpa val
vile tama ta pultarassan vart-vart çeç sikse taçe.
Açasem tumlançeç, varça hateresene pıtarsa huçeç te, hale vara-hurahsem çuk
tese huyharsa, ayakkalla utreç. Çak çitmenlehe halhi vahatri tsivilizatsi menpe
tultarma pultareççe-şi tese ıytreç vesem haysençen haysem.
«Emereh Perleşülle Ştatsen prezidençeçem puliççen epir per çultalak
huşşi Şervud varmanençe vara-hurahsem pulsa çürettemer», — tese çirepletreç
vesem ykkeşe te.

Tahharmeş sıpak
MASAR ÇİNÇE PULNA TRAGEDİ
Çak kaçhine Tompa Sida, yalanhi pekeh, sakar sehet çurara çıvarma kertreç.
Vesem çıvarma vırtas umenhi kele vulareç te, Sid çasah ıyha putre. Ançah Tom
çıvarmare, val paşarhansa signal pulassine ketse vırtre. Tul çutalassi te inçeh
mar pek tuyansa kayna tapharta val sehet vunna çapnine iltre. Şutsar huyharsa
ükmelli pulçeh ente unta. Hayen huskalsa kayna nervisem ıytna pek, val vıran
çinçe çavrankalama ta, urisempe tapkalanma ta pultaraymare, menşen tesen val
Sid varanasran harare. Val kuçesene çarsa tettemelle pahsa tapah vırtre. Yeritavra şiklenmelle şaplah. Hullen-hulleneh çav şaplahra kaşt çeç siseneken
sasasem palarma puçlareç: çi maltan sehet tikletni iltençe, kive kaştasem
telenmelle çatartatsa ilçeç, pusma kartlaşkisem hullen çerikletreç. Pallah,
kil-çurtra usalsem çüreççe. Polli manakkaşen pülemençen ıtla uçah mar per
viçelle harlattarni iltenet. Untan şarçaksem tüsme çuk hıta çerikletme
puçlareç, ançah vesem açta çerikletnine etemen nimenle astane te pelme
pultaraymast. Untan stenara, kravat puç veçençe, «vilem huralçi» yatla narasehetçe usala sisterse tik-tak tunisem iltense kayreç. Tom şartah sikre: ku kam ta
pulin vilessine pelteret ente, tere. Untan çerlehi sıvlaşra inçetre yıta ulani

iltense kayre, çavan hıççanah tata inçerehre hullen teper yıta ulama puçlare.
Tom asapla minutsem tüsse irtterse vırtre. Yulaşkinçen, val heperteseh çakna
tuysa ilçe: vahat çuhalna ta emerleh şuçlansa kayma tşranna. Tom vara ireksereh
ıyha aşne putma puçlare. Sehet vunper çapre, val ana iltmere.
Sasartak telekre temteper, nimen maysar yapalasem kurna huşara kuşak
salhullan myauklatni iltense kayre. Kürşesem çüreçe uçreç, çav şavpa vara Tom ta
varansa kayre. «Paris, esrel kuşake!» — tese kaşkarni iltençe, samantrah tata
vuta sarayen steni çumne puşa kelençe pırsa çapansa çankarr! çemerelse kayre.
Tom, hayne takam pırsa turtkalana pek, vart-vart sikse taçe te, var-var tumlansa
çüreçe viter tuhsa, pürt tarri tarah upalense kayre. Val per-ike hutçen hullen
hireç myauklatsa ilçe, untan vuta saraye çinçen çerelle sikse ançe. Alline vile
kuşak tıtna Geklberri Finn ana ayalta ketse taçe. Açasem ikkeşe te çula tuhreç,
çasah vesem tettemre kuranmi pulçeç. Çur sehet te irtmere — vesem masar çinçi
varam kurak aşepe utreç.
Masare avalhi maylasker, hevelanaç ençi stilpe tunasker. Val yaltan per
milya çurara, sart çinçe vırnaçna, yeri-tavra haltar-haltar hama karta tıtsa
tuhna. Unan karti haşper telte şal ennelle, haşper telte tulalla tüne-tüne
kayna. Petem masarepeh kive viltaprisene çumkurak pussa ilne. Unta per palak ta
pulman. Viltaprisem çinçe çavraka taralla kive te çerek hamasem larna; şeke çise
peterneren vesem, haysem valli terekleh şırasa, çer çumnelle tayansa larna,
ançah tereklehe tupanman. Pur hamisem çine te elek: «Çak çınna emer asanatpar»,
— tese çırna pulna, ançah numayaşe çinçe saspallisem çuhalsa petne, çavanpa çuta
çuhne te vesene vulama may kilmen.
Lapka çil, Toma haratsa, yıvaçsem huşşinçe ulat. «Haysene kanserlese
çüreneşen tarahsa, vile çınsen çunesem üpkeleşeççe ente», — tese şuhaşlat Tom.
Tussem per-perinpe sahal ta şappan çeç samahlareç. Vahaçepe vırane te, şaplahpa
çaplahe te vesene pussa tana pek pulçe. Vesem haysem şırana şever taralla çere
tapra kupine tupreç te, viltaprinçen viç-tavata utamri viçe man hurama ayne
pıtançeç.
Vesem, çılayççen tarsa, haysene men tuyanassa ketreç. İnçetre tamana
tavikletre, per çav sasa çeç tavrari şaplaha pasre. Şuhaşesem ıtla hıta
pusnaran, To:man kalaçma tıtanas kilçe.
— Ese menle şuhaşlatan, Gekki, — tese puçlasa yaçe val, — epir kunta
kilnine vilne çınsem kileştereççe-şi?
Geklberri hireç şappan çapla, kalare:
— Kam pelet vesene, pelmestep! Haruşa kunta. Çanah vet?
— Haruşa pulmasar!
Numayççen vesem nimen te çenmeser taçeç, ikkeşe te, haysem masar çine
kilnine vilne çınsem eple pahaççe-şi tese, şuhaşa kayreç. Untan Tom şappan:
— İtle-ha, Gekki, ese menle şuhaşlatan, epir men kalaçnine harah kuçla
Vilyams iltet-şi e iltmest-şi? — tese ıytre.
— Pallah, iltet. Hay iltmesen te, unan çune iltet.
Vesem kalleh şaplansa çenmeser taçeç.
— Epe ana ahal Vilyams çeç tese kalanaşan, mister Vilyams tese
kalamanşan şelletep. Ançah epe ana apla kalasa kürenteresşen pulman vet. Ana
purte harah kuçla, tetçeç.
— Vilne çınsem çinçen kalana çuhne asarhanarah kalaçmalla, Tom.
Çaka vara Toman malalla kalaças kilnine peterse huçe.
Sasartak val hay Yultaşne alaran yarsa tıtre.

— Şap!
— Men unta, Tom?
İkkeşe te per-perin çumne terşense larsa, vesem men pulassine ketreç.
Vesen çerisem hıtaran hıttan kartlatreç.
— Şap! Aka kalleh! Nivuşle iltmesten?
— Epe…
— Aha! Aranah ese te iltren-men.
— Ah tura, Tom, vesem kileççe! Çavsem vesem! Men tavas piren?
— Pelmestep. Vesem pire kuraççe pule teten-i ese?
— Oh, Tom, vesem tettemre, kuşaksem pekeh, kuraççe vet. Men tuma kiltemşi!
— An hara ese... Vesem pire tivmeççe pule, ten. Epir vesene usal tumastpar
vet. Epir şap larsan, ten, vesem pire kurmeç te.
— Yurat. Larsa pahatap... Ah, turaçam, epe petempeh çetretep!
— Şap! İtle!
Arçın açasem, aran çeç sıvlasa, per-perin çumne puçesempe çıpçansa taçeç.
Masaran leş veçençe hullen kalaçnisem iltençeç.
— Pah-ha! Pah! — tere şappan Tom. — Men unta?
— Val tamak aşençi vut! Oy, eple haruşa!
Temenle layah palarman keletkesem tettemre açasem patnelle çıvharsa
kilçeç. Çav keletkesem umençe avalhi yışşi şavaç hunar çühense pıçe, çer
çinelle val, çekeç şatrisem takna pekeh, temen çuhle çuta hemsem takat.
— Ku şuyttansem pule! — tere şappan Geklberri, hay şartah sikre.
— Viççen! Hale ente epir petremer. Ese keltuma peleten-i?
— Keltusa pahap. Ese an hara — vesem pire tives çuk. «Turaçam, lapka ta per
şuhaşsar ıyha parnele pire...»
— Şap!
— Men, Gek?
— Vesem çınsem! Peri te pulin çınah. Unan sassi te Meff Potteranni
pekeh.
— Nu, val pulma pultaras çuk!
— Ese şap lar, an sıvla. Val pire kuras ta çuk: val yalanhi pekeh üser hal.
Epe peletep ente.
— Yure. Epe şapah larap. Çaransa taçeç. Tem şıraççe. Tupaymaççe. Aka
kalleh kuntalla! Av, menle çupaççe. Kalleh hullentereh utma puçlareç. Kalleh
havartrah. Hal tata — oy, eple hıta pıraççe! Türeh kuntalla kileççe, kun pirki
nimen ikkelenmelli te çuk. İtle-ha, Gek, epe teper sassine te pallasa iltem — val
indeets Dco.
— Pallah, val çav usal metis *. Unan vıranne şuyttansem pulna pulsan,
layahrahçe-i, ten? Men kirle-şi vesene kunta, pelessem kiletçe manan.
* Metissem — şura ütlisempe herle ütlisem, şura ütlisempe negrsem tata ıt. te hutaş
maşarlanninçen pulna çınsem.

Paşaltatu şaplanna, menşen tesen viçe çın viltapri patneh çitne te
açasem pıtansa larna vırantan inçetre te mar çaransa tana.
— Çakanta, — tene te viççemeşe, hunara çülelle çeklene, çavanpa unan piçe
çine çuta ükne. Ku çamrak tuhtar Robinzon pulna.

Potterpa Dco indeets naçilkkapa kantra tata ike kereçe yatna. Vesem
haysen çeklemne çer çine huçeç te viltaprine çavma tıtançeç.
Tuhtar hunara viltaprin puçe veçne lartre, hay, per hurami çumne çuramepe
tayansa, çer çine larçe.
Val açasem patençeh tarat, açasem ana alapa tertme te pultarna puleççeç.
— Havartrah, havartrah, — tere val hullen. — Kaşni minutrah uyah tuhma
pultarat.
Leşsem ana hireç temen makartatsa ilçeç te malallah çavreç. Per vahatra
vete çulsempe tapra muklaşkisene ayakkalla ıvata-ıvata yarakan kereçe sassisem
çakartatni çeç iltense taçe, — per ever salhulla sasa. Yulaşkinçen küpletne sasa
iltense kayre: kereçe tupah çumne pırsa çapançe. Viç-tavata minutranah
çavakansem tupaka çülelle turtsa kalarçeç. Çav kereçesempeh vesem tupak
hupalçine uyarsa ilçeç, çın villine turtsa kalarçeç te nimen uyasa tamasar ana
çer çinelle parahreç *. Çav tapharta peletsem hıçençen uyah tuhre te vilne çınnan
kavak sanne çutatre. Hayhisem çıvahrah naçilkka ilse pıçeç, un çine vilene huçeç,
ana utiyalpa vitreç te kantrapa çıhsa lartreç. Potter pısak huçmalla çeçe kalarçe,
usansa tarakan kantra veçne tatsa ilçe te çapla kalare:
— Yalt hater, mayparan gospodin. Aka men: parar pire teper pilleklehne,
ahallen vile kuntah Yulat.
— Teres, teres! — tese kaşkarçe Dco indeets.
— Ku mene pelteret? İtler-ha! — tere hireç tuhtar. — Esir ukçine
maltanah ıytrar vet, epe sire tülerem-çke.
— Tülerer, ançah piren sirenle urahhine şutlamallisem te pur, — tere
Dco, tuhtar patnelle pırsa. Tuhtar ura çine taçe. — Pilek çul elekreh eser mana
havar açun kuhninçen havalasa kalartar, epe unta men te pulin çimelli ıptma
keneççe. Epe ıraşan pıman terer eser. Epe unşan sire çer çultan ta pulin
tavaratapah tese tupa tusan, siren açu mana, çapkalançak vıranne şutlasa, termene
huptarçe. Çavna epe manna pule tese şutlatar-i esir? Çuk, manman, ahalten mar
ente manan aşamra indeets Yune çüret. Hale esir manan alara, epir sirenpe
şutlasa tatalatpar, çavna pelseh tarar.
* Çav vahatra ten teşmeşesene pula mediksene çın villisem tarah anatomi verenme çarna.
Çavanpa ta tuhtarsempe studentsem ireksereh vile şatake çavakansene sutan ilmelle
pulna, leşsem vara vesene tin çeç pıtarna vilesene şataksem aşençen çavalasa kalarakalara pana.

Val çışkine tuhtar samsi patneh ilse pıçe. Leşe ketmen çerten allipe
hamsarsa yaçe te perre çapsah indeetsa çere perse ükerçe. Potter çeççine parahre te:
— Ey, eser! Ku men! Epe Yultaşa henettermestep! — tere.
Val tuhtar çinelle sikre. Vesem iikeşe tıtaçsa ilçeç te per-perne
çışkalama tapratreç, kuraka taptasa, ura kelisempe kapaşka çere çavreç. Dco
indeets ura çine sikse taçe; unan kuçençe kuraymanlah çunat; val Potter parahna
çeççe ilçe te kuşak pek yapşansa, petem pevepe avansa ilse, yeri-tavra çupkalama
puçlare, çışmaşkan may şırare. Sasartak tuhtar, taşmanan ıtamençen hatalsa
tuhsa, Vilyams tapri çinçi yıvar hamana yarsa tıtre te val hamapa Pottera çav
teri hıttan çapsa yaçe, leşe vara çer çinelle kaysa ükre. Çak taphartah metis,
çavanpa usa kursa, çamrak çınnan kakarne çeçepe yaşt çikre te avri taranah kertse
lartre. Leşe tayansa kayre te Potter çinelle avançe, ana hay Yunepe varalasa

peterçe. Kaplansa kilne peletsem çav haruşa stsenana tettempe huplasa lartreç,
harasa ükne açasem kayalla çavransa pahmasrah sikkipe tara paçeç.
Uyah kalleh peletsem hıçençen şusa tuhre, pite taran şuhaşa kaysa, ike
çın üçe patençe tarakan Dco indeets kurançe. Tuhtar anlanmalla mar temen
makartatsa ilçe, per-ike hutçen haş-haş sıvlare te şapah pulçe.
— Aka ente, şuyttan ilesşe, epir hamar huşara şutlasa tataltamar ta! —
tere hullenreh metis.
Val çav vilne çınna çaratre. Untan sinker tuna çeççe Potteran sıltam
alline tıttarçe te üpenterne tupak çine kaysa larçe.
Viçe, tavata, pilek minut irtre. Potter taprankalama puçlare, yınaşsa
yaçe. Val allinçi çeççine paçartasa tıtre, ana piçe patneh ilse pıçe, şartah sikre
te çerelle parahre. Untan taçe te velerne tuhtaran ütne hay patençen tertse yaçe. Un
çine pahsa ilçe, untan tetrelle kuçesempe yeri-tavra pahkalare te metis hayne
sananine kurah kayre.
— Ay, turaçam! Ku menle pulçe-ha, Dco?
— Eç pite naçar, — tere leşe, vırantan tapranmasar. — Menşen-ha ese
çapla turan?
— Epe-i? Şuhaşlaman ta.
— Yure, kalah! Unpa inkeke irtterse yaras çuk! Potter şuralsa kayre te
çetrene erçe.
— Epe haman muhmar irtse kayna pule tese şuhaşlanaççe. Payan kaçalapa
manan eçmelle te marççe. Ku taranççen te puçra şavlat, — kunta kilne
çuhnehinçen te ıtlarah... Epe tetre aşne kerse kayna pekeh, nimen te astusa
ileymestep. Kalah-ha mana, Dco, türripe kala, avalhi tusam, nivuşle epe ana
puçtarsa hutam? Epe veleres temenççe vet, manan puçra ta un pek şuhaş pulman,
haman çunampa, ıra yatpa tupa tusa kalatap. Dco! Kala mana, menle val pulçe, Dco?
Oh, menle tisker! Val çav teri çamrakskerççe, hayne layah karera tuma
pultaratçe...
— Menle pulçe teten? Pallah, eser ikser tıtaçsa ilter. Val sana puçran
hamapa yara paçe, ese çavantah teşerelse antan. Kayran üser pekeh taykalansa tatan,
çeçe ilten te, lap val sana şutsar hıta çapsa yana tapharta, ese ana çeçepe yaş
tutartan. Unan hıççan vara ese kaysa ükren te ku taranççen çaplipeh, yıvaç
muklaşki pek, vırtran.
— Oh! Epe men tunine ham ta pelmen-çke. Suyatap pulsassan, çav vahatrah
tapra aşne ansa kaymalla pultar manan. Çak yapala purte erehren kilne, — üser
pulna epe, — çitmennine tata çillense kayna... Epe çeççine tıtkalama ta
pelmestep. Henekelese hatlanna, kun pirki tavlaşmastap, ançah çeçeser,
çışkasempe çeç henene. Kana sana kirek kam ta kale... Dco, an kala nikama ta! Man
çinçen kalamastap tese samahna par, Dco! Epe yalanah sana Yuratna, Dco, yalanah san
mayla tana. Ese ana astavatan vet, çanah? Ese nikama ta kalamastan-i, Dco?
Meskensker, çın velerekensker, çerkuçlense larçe, tarhaslasa allisene
tasre. Leşe un çine, nimenle şuhaş pulman pek, salhullan pahsa larçe.
— Yure, Meff Potter, ese yalanah man teleşren çısa pelse, türripe tusa
pına, epe te sana çakan pekeh tavatap. An paşarhan, manan samah şançakla. Kunta
urah nimen te kalaçmalli çuk.
— Dco, ese — angel, turaşan ta. Yulaşki sıvlaş tuhsa kayiççeneh pillese
purnap sana. — Vara Potter makarsa yaçe.
— Nu, çite! Çitet! Naykasa tama vahat çuk. Kay av çav çulpala, epe ku çulepe
kayatap. Astu, havan hıççan yer an havar.

Potter Yurtapa yara paçe, untan hıtarah, men vay çitne taran hıtarah çupma
puçlare.
Un hıççan pahsa, metis hayen assen çapla makartatsa ilçe:
— Hayne çapnaran, ereh eçneren val çanlasah uhmahlansa kayna pulsan, çeçe
çinçen çasah astusa iles çuk-ha. Astusa ilsen te, kuntan inçetre pulat, kayalla
kunta tavranma hare, çah çeri! — tere.
İke-viçe minut irtre te, — velerne çınna, utiyal aşne çerkene ville,
hupalçasar tupaka, çavna vile şatakne pelet çinçi uyah çeç pahsa taçe. Yeri-tavra
kalleh şaplançe.

Vunnameş sıpak
YITA ULANİ İNKEK PULASSİNE SİSTERET
Açasem malalla ta malalla, hula patnelle, çupreç. Sehri hapna vesen.
Vahaçe-vahaçepe vesem, haysene hıçaltan havalasran harana pek, kayalla çavranaçavrana pahreç. Haysen çule çinçe tel pulakan kaşni tunkatah vesemşen çere çın
pek, taşman pek tuyançe, ana kursan, vesen sıvlaş tavarlana-tavarlana kilçe.
Vesem hula herrinçe larakan yıvaç pürtsem çumen çupsa pına çuhne yıtasem
varançeç te verme tapratreç. Vesem vernine iltsen, açasen çunatsem şatna pekeh
pulçeç.
— Elekhi saran savaçe patne çupsa çitmeşken çeç val Yultarççe, — tere Tom
şappan, sıvlaşne aran çavarsa. — Epe haleh kaysa ükes pekeh tuyanat.
Geklberri ana hireç maşlata-maşlata paşkare. Açasem kuçesene ilmeser
saran savaçe çinelle pahreç, vesen eple pulsan ta çavanta çitessi kilçe, unta
çitesçe tese, vesem Yulaşki vayesene puhsa çupreç. Yulaşkinçen, vesem un patne
çupsa çitreç te, uça alake viter hulpuççi çumne hulluççipe çıpçansa şalalla
çupsa kerse, çavantah urayne, puşa çurtri salhu tettemlehe kerse ükreç.
Vesem pite hepertereç, ançah haysem şutsarah ıvanna. Hullen-hullen vesem
sıvlaş çavarsa ilçeç, vara Tom hullen çapla kalare:
— Geklberri, ese menle şuhaşlatan, men pulat-şi?
— Robinzon tuhtar vilet pulsan, çakansa tamalli pulat pule tese
şuhaşlatap epe.
— Apla pulas çuk!
— Val pulateh ente.
Tom şuhaşa kayre te teper minutran çapla ıytre:
— Kam kalasa katartat vara? Epir-i? — tere.
— Men pupleten ese? Apla Yurat-i vara? Un pekki pulsan, tata Dco
indeetsa çaksa velermesen, val pire peteret vet. Vara piren vilemren hatalmalli
may ta çuk. Val, çanah ta, hale kunta iksemer urayençe vırtna pekeh pulat.
— Epe ham ta çapla şuhaşlatap, Gek.
— Kaman ta pulin kaysa kalamalli pulsan, çakna Meff Potter kaysa
kalatar; unan çakna tuma ayvanlahe te çitet pule? Yalan üser çüret...
Tom çenmeser taçe, val kalleh şuhaşa kayre. Yulaşkinçen val kaşt çeç
iltenmelle çapla kalare:
— Gek, Meff Potter nimen te pelmest vet-ha... Velerni çinçen val açtan
kaysa kalama pultarat-ha?
— Eple apla nimen te pelmest!

— Çaplah, Dco indeets tuhtara lap çav tapharta, tuhtar Pottera hamapa
puçran pana huşara, çeçepe çikre vet-ha. Açtan val kurma pultartar-ha? Velerni
çinçen val açtan pelme pultartar?
— Ah, hayamat, çanah ta çapla vet!
— Çitmennine tata, ese şutla-ha, çavan pek çapnaranah-i, ten, Potter
yaltah puçtaransa vırtna.
— Çuk, Tom, un pek pulas çuk pule. Unan aşçikkinçe ereh pulna vet. Epe ana
türeh sisrem. Tata val yalanah üser çüret. Manan atte ereh küpse tultarsan, ana
puçran temente te çapma pulat... Hat çirküpe çap, nimen te pulas çuk, çanah. Val
hay te çapla kalanaççe — temiçe hut ta! Meff Potterna ta çavnaşkalah ente.
Potter ura pulna pulsan, tata puçran çavan pek parsan, ten, val vilse te kayatçe
pule... hale epe pelmestep, apla pule tese şuhaşlamastap.
Tom kalleh hay şuhaşne şuhaşlama puçlare.
— Gek, ese ansartran kalasa yaras çuk tese havna şanatan-i? — tere val
numayççen çenmeser tana hıççan,
— Kalas kilet-i, kilmest-i, Tom, piren şarlamalla mar. Havah peleten, çav
şuyttan metise... Epir lapartatas pulsan, ana çaksa velermesen, val pire, kuşak
çurine putarna pekeh, şıva putare... İtle-ha, Tom! Tavay per-perne tupa tusa,
çelhesene çırtsa çüretper tese samah paratpar.
— Teres, Gek. Ku çi layahhi pulat. Eppin, alluna çekle te tupa tu...
— E-e! Çuk, apla Yuramast. Val ahal eçsençe, pustuy yapalasençe çeç,
purinçen ıtla heraçasempe tupa tuma çuhne layah, menşen tesen vesem
Yulaşkinçen çapah ultalasa huraççe, partak çillenseneh lapartatsa katartaççe.
Çakan pek pısak eçre çırna kileşü kirle. Yunpa çırni.
Tom petem çultan çav şuhaşa ırlare. Val şuhaş varttanla ta, salhu ta,
haruşa ta pulçe. Çitmennine, val ku telte pulna pur eçsempe te, tavrari
yapalasempe te, çerlehi vahatpa ta petempeh kileşse taçe. Tom urayençen uyah
çutipe yaltartatsa vırtakan tasa hır hama tatakki ilçe, kesyinçen herle sara
tatakki turtsa kalarçe, hama tatake çine çuta ükmelle larçe te çakan pek yerkesem
çerkelese çırçe; çülten ayalalla anna kaşni yereh val çelhipe pulaşre, çavan
çuhne çelhine şalesem huşşine paçarta-paçarta tıtre, ayaltan çülelle yer tuna
çuhne çelhine kalarçe.
Gek Finn tata Tom Soyer eper —
iksemer te tupa tavatpar.
Çak eç teleşençen çelhene
çırtsa çüretper tese,
per samah ta pulin lapartatsan,
piren çav vırantah
vilse vırtmalla pultar.

Tom çırma pelninçen tata unan piteh avan stilne kursa, Geklberri
hepertese ükre. Val çana veçençen bulavka turtsa kalarçe te hayen pürnine
çikesşen pulçe, ançah Tom ana çarçe:
— Tahta! Un pek an tu. Val pahar bulavka. Unan çinçe simes tutahni * pulma
pultarat.
* Pahar simes tesle tutahsa larat, narkamaşla yapala pulat.

— Simes tutahni? Menle yapala vara val?
— Narkamaş yışşi yapala. Çatsa pah-ha — kuran. Tom hayen yepne çerkese
lartna çipne sütre te, açasem ikkeşe te çereçepe haysen pürnisene yeppe çikreç,
vesençen perer tumlam Yul paçartasa kalarçeç.
Temiçe hutçen çavan pek tusa tata pero vıranne kaça pürnipe usa kursa, Tom
ayala hayen yaçen malti saspallisene çırçe, untan Geklberrine G. tata F. eple
çırmalline verentre, vara kileşeve ala pussa çirepletreç. Vesem, çaplan, yalayerkene pahansa tata terleren samahsem kalasa, hama tatakkine stena çumneh altsa
çikreç, — çapla hamar çelhesene çıhantarsa tarakan sançarsene emerleheh
çaraççipe piterse hutamar, çaraççine taçta inçete-inçeteh ıvatsa yatamar, tese
şutlareç vesem.
Çurri işenme çurtan teper veçençen per temenle keletke yapşansa keçe,
ançah açasem ana kurmareç.
— Tom, — tere Geklberri şappan, — hale ente epir lapartatsa katartas
çuk... nihçan ta tese şansa taratan-i ese?
— Pallah, şansa taratap. Kirek men pulsan ta, epir şarlamastpar.
Kalasan, epir çavantah vilse vırtatpar vet. Ese mansa kayran-i-men?
— Apli apla ta-ha...
Vesem tatah teper huşa paşaltatreç. Sasartak vesençen inçehre te mar, per
vuna utamra tene pek çeç, varamman ta salhullan ulani iltense kayre.
Açasem harasa per-perin çumnelle paçartançeç.
— Kam çine pahsa ulat val? — tere Geklberri şappan, sıvlaş
çavaraymasar. — San çine e man çine?
— Pelmestep... şatak viter pah! Havartrah!
— Çuh, ese pah!
— Pahma pultaraymastap... pultaraymastap epe, Gek.
— Tarhasşan, Tom. Aka kalleh...
— O, turaçam, piteh heperterem epe! — tere Tom şappan. — Epe val
ulanine pallasa iltem: val Bull Harbison yıtti.
— Turra tav, eppin! Manan petempeh sehre hapnaççe, — val çapkalançak
yıta tese şutlanaççe epe.
Yıta kalleh ulama tıtançe. Açasen kalleh haranipe sehrisem hapreç.
— Oh, çuk! Ku Bull Harbison yıtti mar, — tere Geklberri şappan. —
Teper hut pah-ha, Tom!
Tom, haranipe çetrese, şatakran pahre te aran iltenmelle, hullen çapla
kalare:
— Oy, Gek, val çapkalançak yıta! — tere.
— Pah, Tom, çasrah pah: kam çine pahsa ulat val?
— İksemer çine te pahsa ulat pulmalla. Epir Yunaşarah vet, per-perin
çıvahençeh...
— Oh, Tom, petremer epir iksemer te! Açta tel pulassine peletep ente epe.
Epe çav teri irser aça pulna...
— Epe tata? Çavan pek kirle te mana. Şkula çüremesen tata men
huşmannine tusan, aka men pulat ente... Taraşna pulsan, epe Sid pekeh layah
pulma pultarattam, ançah çuk çav, epe taraşmaram. Ku hutençe inkekren hatalsan,
epe kun kaçipeh, çer kaçipeh vırsarnikunhi şkulsençe irtteretep.
Tom hullen esekleme tıtançe.

— Ese havna irsersker teten-i-ha? — Geklberri te naykaşma puçlare. —
Ese, Tom Soyer, hayamat, manpa tanlaştarsan, çan-çanah angel pek. Ey, tur-tur,
çurri taran pulin te manan san pek «irser» pulasçe.
Tom kuççulne çatsa yaçe te şappan:
— Pah-ha, Gekki, pah! — val piren patalla çuramne katartsa tarat! — tere.
Gek pahre te, unan çeri hepertese kayre.
— Çanah, çuramne, turşan ta, çuramne... Val maltan ta çavan pek tunaççe-i?
— Çaplah çav, epe, uhmah, ana astuman ta. Pite avan! Ançah val kam çine
pahsa ulat-ha?
— Ulama çaranna, Tom, halhisene taratsa lartna.
— Şap! Men val? — tere leş şappan.
— Tem... sısnasem narikletne pek. Çuk, Tom, kana takam harlattarat.
— Harlattarat? Açta-ha harlattarat, Gek?
— Teper puçençe pulmalla. Harlattarni çavanta iltenne pek tuyanat. Atte
haşper çuhne unta sısnasempe perle çer kaçkalatçe, ançah şal ıtla ta hıta
harlattarat, — tereklereh tamasan, uraran ta ükere. Çitmennine tata, val çak
peçek hulana urah kiles te çuk pule, tetep.
Açasen çunençe kalleh temteper kurassişen çunassi çerelse kayre.
— Gek, epe ertse kaysan, ese çavanta kayatan-i?
— Kayas kilmest manan, Tom. Ten, unta Dco indeets?
Tom harasa ükre. Ançah çavanta çitse pahassi ıtla ta hıta ilertre, çavanpa
ta açasem unta kaysa pahas, tereç. Hartlatni çaransanah, kayalla çavranas ta yara
paras tese kavarlaşreç vesem. Per-perin hıççan çerne veççen utsa, vesem çıvarakan
patnelle yapşançeç. Patne çitessi viç-tavata utam Yulsan, Tom temenle patak çine
pusre, patake çatart tusa huçalsa kayre. Çıvarakansker yınaşsa ilçe, partak
hutlansarah vırtre, unan piçe uyah çuti ükne tele lekre. Val Meff Potter pulçe.
Çıvarakan tapransan, açasen Yun tımaresençe Yun sivense larna pek pulçe, haysem
te per vırantah hıtsa kayreç. Ançah hale vesen harani petempeh irtre. Vesem,
çerne veççen utsa stenari çapsa lartna hamana çemerse kalarna şatak patne çitse,
un viter tuhreç te sıvpullaşma puçlareç. Ançah çav vahatra kalleh tiskerren,
varamman ulani iltense kayre.
Vesem kayalla çavransa pahreç te Potter vırtna çerten ike utamra Yut yıta
tanine kurah kayreç. Unan puçe Potter ennelle pahna, samsine val çülelle,
peletsem patnelle, tasna.
— Val ana pahsa ulat iiken! — tereç açasem per harasah.
— Peleten-i ese? Perre pırsa erne yıta Dconni Miller patençe lapah
çur çer telençe ulana, tet, — untanpa ike erne çitne ente. Çur çer telençe veçeken
kayak ta un patne püleme veçse kene, pusma karlakesem çinçe çav kaç Yurlasa larna,
çapah ta ku taranççen un kilençe nikam ta vilmen.
— İya, peletep. Men vara, vilmen pulsan? Gressi Miller çav şamatkunah
kuhnari vuçah çine ükse şutsar piçse kayman-i-ha?
— Apla ta, ançah val vilmen vet-ha. Vilme mar, türlenseh pırat.
— Yure, tahta-ha, kuran unta men pulassine, unan eçe çapah ta Meff
Potteranni pekeh petse larna ente. Negrsem çapla kalaççe, vesem çav eç tavraşne
peleken çınsem vet-ha.
Açasem şuhaşa kaysa per-perinçen uyralçeç.
Tom hay çıvarakan pülemen çüreçi viter pırsa kene vahatalla çer irte
puçlanaççe ente. Hıvanna çuhne val eple te pulin şavlas marççe tese taraşre,
vara çavantah vırtsa çıvarsa kayre. Hay tuhsa kaysa temteper kursa çüreni çinçen

nikam ta pelmen tese hepertere val. Hullen harlattarsa vırtakan Sid çıvarmanni
çinçen, val hay çitiççen per sehet maltanrahah varanni çinçen Tom perre te
şuhaşlamare.
Tom varansa kuç uçna çerelle Sid tumlansa tuhsa kayma ta elkerne. Tulta
çap-çuta pulnine kursan (vahat ente varaha kayna temelle), Tom pite telençe.
Menşen ana varatman-ha, menşen ana yalanhi pek pırsa turtkalaman-ha? Çav
şuhaş ana temen ıra mar pulassi çinçen sisterçe. Hayne ıyha pusna pulsan ta,
petem şamşakki ıvanna pek pulsan ta, val pilek minut huşşinçeh tumlansa
çitre te ayalalla ançe.
Kilyışe setel huşşinçeh larat, ançah vesem irhi apatne çise peterne.
Nikam ta Toma per samah üpkelese kalamare, ançah purin kuçesem te untan
ayakkalla pahaççe. Pülemre çav teri şap, çavanpa irser eç tuna açan çeri çüçense
ilçe. Val setel huşşinçe larçe, hay savaklan pulma taraşre, — taraşni ahaleh
pulçe. Nikam ta hireç çeneken pulmare. Val şüt tunisene pahsa nihaşe te kulsa
ilmere, çavanpa unan ta çenme parahsa nimen şarlamasar larmalla pulçe, unan
çerine huyha pussa ilçe.
İrhi apat hıççan manakkaşe ana ayakkalla ilse kayre te, val vara hepertese
ükne pekeh pulçe, menşen tesen val hulapa çaptarnipeh eç irtse kayat pule tese
emetlenneççe. Ançah un pek pulmare. Manakkaşe makarma, yerme tapratre. «Manan
vata çereme huçma açtan hal çitre-şi sanan?» — tese ıytre val. Yulaşkinçen val
ana çapla kalare: «Hale ente ese havan men tavassu kilet, çavna tuma pultaratan:
havna hu peterse huma, manan kavak puçama namas katartma, mana tapra aşne kertse
vırttarma ta pultaratan — çapah sana türletme may kiles çuk; epe sana türletme
hatlansa ta pahmastap ente», — tere.
Çapla kalani hulala pin hut çaptarninçen te usaltarah pulçe, çavanpa ta
Toman çeri üt ıratna pek mar, tata hıtarah ıratre. Val ta makarsa yaçe, hayne
kaçarma ıytre, türlenetep tese tatah samah paçe. Yulaşkinçen manakkaşe ana
ireke yaçe, ançah Tom hayne manakkaşe petempeh kaçarmannine, hale ente hayne
elekhi pek şanmannine tuysa taçe. Val çınsençen ayakkalla uyralsa kayre, hayne
piteh teleyser tese şutlare, çavanpa val Sida tavarma ta hatlansa pahmare, Sid
pustuyah untan kayri alak viter tuhsa tarma vaskare. Tom, hurlahla ta salhullasker,
şkula seterense pıçe te ener şkula kilmenşen Dco Garperpa perle val hay
çuramne hula ayne pırsa tıtre. Çaptarna vahatra hayen çunne tata yıvartarah
huyha pusna, çakan pek pustuy yapalasene pertte sismen çın everle kurançe. Tom,
kayalla hay vıranne pırsa larsan, parta çinelle çavsalançe te, yanah şammine
allisempe tekelese tıtsa, stena çinelle pahsa, çul everle hıtsa kayna pek pulçe.
Unan kuçençe çav teri asap kuransa taçe. Unan çavsi temenle hıta yapala çine
tayanna. Tom çılayççen tuymare çakna. Partakran Tom urahlarah larçe te, assan
sıvlasa, çav yapalana ilçe. Yapaline hut aşne çerkese lartna. Tom ana sütse pahre.
Val varamman haşlatsa sıvlasa yaçe — unan çeri çuralsah kayre. Ku yapala unan
kamin şarike ikken…
Yulaşki ulam perçi teve pilekne huçre.

Vunpermeş sıpak
TOM LAYAH MAR EÇ TUNAŞAN ASAPLANAT
Kantarla çitne telelle sasartak usal hıpar petem hulana palhatsa yaçe.
Telegraf ta kirle pulman, telegraf çinçen çınsem val vahatra şuhaşlaman ta, —

çav hıpar per çıntan teper çın patne, per çurtran teper çurt patne telegraf
havartlahepeh kuçsa pına. Pallah ente, uçitel şkul açisene kilelle salatsa yana:
uçitel çavan pek tuma çuhlamasan, petem hula telenetçe ente. Velerne çın çumençe
Yunlansa petne çeçe tupna, çeççi Meff Potteran pulna, ana tahaşe pallasa ilne,
tet. Tata çapla ta kalana: çerle, çur çer irtsen ike sehet telnelle, per çın kilelle
tavranna çuhne Potter telne çitse tuhna, tet. Potter şıv Yuhsa vırtna çerte
çavansa tana, tet.
Çav sınna kursan, val çavantah taçtalla kaysa çuhalna, tet, — ku ente
ahalteneh mar pule temelle. Çitmennine tata, çavansa hatlanni te unan yali
tavraşe pulman. Tata çapla ta kalaçna: velerekenne şırasa politsi petem hulipe
uhtarsa çürene, tet (kalaçna çuhne halah çınna ayaplamalli yapalasene yalanah ças
tupat te prigovorsem tusa hurat), ançah velereken çınne politsi niçta ta şırasa
tupayman, tet. Pur ennelle te Yulanutsem yana, ayapla çınna kaççen tıtaççeh tese
şansa tana şerif *.
* Per-per okrugra sudya e politseyski eçne tusa tarakan eçle çın

Petem halah masar çinelle çışançe. Tom ta hayen ıratakan çeri çinçen
mansah, halah hıççan utre — val hayen kayas kilnipe kaymare: un şuçepe, hale
çakantan per pin milya ayakra pulna pulsan, layahrahçe. Ançah ana çavanpalla
anlanmalla mar temenle vay turtre. Çav haruşa vırana çitse, val hay peçek
pulnipe malalla hesense kerse kayre te kalleh çav tisker yapalana kurçe. Val hay
çakanta pulnaranpa tem emereh irtse kayna pek tuyançe ana. Takam ana allinçen
çepetse ilçe. Val çavransa pahre te Geklberri kuçne kurah kayre. Çavantah ikkeşe
te ike ennelle pahma puçlareç, vesem per-perin kuçençen pahsa ilne çuhne kam ta
pulin men te pulin asarhaman-şi tese şuhaşlareç. Ançah çınsem vesene
asarhamareç te, purte per-perinpe kalaçsa, çav tisker yapalaran kuçesene ilmeser
pahsa taçeç.
«Mesken yeket!» «Teleyser çamrak!» «Aka, vile varlakansene asanmalah
pulna-ha!» «Meff Potteran, ana tıtma pultarsan, çakansa tarassinçen hatalmalli
te çuk», — çakan pek kalareç purte per sasapa. Paçaşka tata çapla kalare:
— Ku tura huşnipe pulna. Kunta tura ireke, — tere.
Tom petem çançuramepe çetrese ilçe, menşen tesen unan kuçe Dco indeetsan
salhulla sanne kurçe. Çav tapharta halah şavlasa kayarah çakre.
— Çav val, val! Val kunta haeh kilet.
— Kam, kam? — tese ıytre per çirem sasa.
— Meff Potter!
— Pahar, çaransa taçe. Astavar ana, val ayakkalla kayasşan. Tıtar ana, an
yarar!
Tom puçe telençe, yıvaçsem çinçe, çavaresene karsa larakan çınsem: «Meff
Potter kayma şutlamast te, val imenne pek te nimen tuma pelmen pek tarat çeç»,
— tese pelterçeç.
— Nimen namasa ta pelmest! — tere tarakansençen peri. — Hay tuna tisker
eçe kanlen pahsa savansa tama kilne val... kunta çınsem pulassine şutlaman ta val.
Halah sirelçe te, vile şatake patnelle Pottera alaran çavatsa şerif
çaplan utsa pıçe. Mesken Potteran sane-piçe haranipe yaltah ulşansa kayna,
unan kuçesençe val şutsar harasa ükni palarat. Velerne çınna kursan, val hayne
tahaşe çapna pekeh çetrese ilçe, pitne allisempe huplare te makarsa yaçe.

— Çakna epe tuman, tusamsem, — tere val yerse, — sire çan samah paratap,
epe tuman.
— Kam, ara, sana ayaplat? — tese yantratsa yaçe tahaşen sassi.
Uha tellene çereh pırsa lekre. Potter puçne çeklere te, hayen kuçepe nimen
şançak ta çukkine palartsa, çerereneh pırsa titvelle, yeri-tavralla pahsa ilçe.
Val indeetsa kurçe te çapla kalare:
— O, Dco indeets! Ese mana samah patan, nihsan ta...
— Çaka siren çeçe-i? — Çın velerne çeççe şerif Potter samsi patneh ilse
pıçe.
Hayne çınsem yarsa tıtsa hullen çer çine lartman pulsan, Potter ükne
puleççe. Untan val çapla kalare:
— Mana temen sisterse taçe: epe çavanta kayalla tavransa tupmasan... — Val
şartah sikre, şançaka yaltah çuhatsa, alapa sulçe te: — Kala vesene, Dco, kala
vesene, hale ente nimen tumalli te çuk... — tere.
Çav namassar sueçe eple velernine hayençen şuhaşlasa kalarsa, nimen
imenmeser kalama puçlasan, Geklberripe Tom harasa, telense hıtsah kayreç,
kuçpuçesene te çarsah parahraç. Açasem kaşni minutrah uyar pelet çinçen Dco
puçe çine keçeh aça çape tese ketse taçeç, tura çiteressi ças pulmanninçen telençeç
vesem. Kalasa petersen te Dco çav-çavah çere Yulnine kursan, harana huşara vesen
tupa tunine parahaçlassi tata ayapsarah ayaplasa huna Pottera çalassi kilse
kayre. Ançah çak şuhaş ta çasah irtse kayre, menşen tesen vesene çav usal Dco
şuyttana sutanni palla pulsa taçe, şuyttan pek vayla personapa unan ırlaheşen
tavlaşma ta şiklenmelle.
Tahaşe Pottertan: «Ma ese tarmaran? Ma kunta kilten?» — tese ıytre.
— Epe urahla tuma pultaraymaram... Epe pultaraymaram! — tese yınaşsa
yaçe Potter. — Epe ayakkalla taras teneççe, ançah urasem haysemeh mana kuntalla
seterse kilçeç. — Val kalleh makarsa yaçe.
Temiçe minutran, priçak çiterse ıytna çuhne, indeets kalleh nimen
paşarhanmasar-tumasarah hay men kalanine teper hut kalasa paçe. Açasem vara,
ana çapah ta pelet çinçen aça çapmannine kura, Dco şuyttana sutannine
enenmellipeh enençeç. Val vesen kuçençe tençeri çi usal yapala pulin te,
sasartakah çi ıtarmalla mar yapala pulsa taçe, vesem telense çeç pahakan kuçesene
unan piçe çinçen te ileymereç. May kilsen, Dco hıççan çerlehi kaçsençe
astukalasa çüres tese şut tıtreç vesem haysen assen, unan tisker huçine eple te
pulin partak kurma pulme-şi, tereç.
Çın villine ayakkalla turttarsa kayna çuhne Dco indeets ana çer çinçen
urapa çine hapartsa huma pulaşre. Halah huşşinçe purte çetrese ilçeç: lap çav
tapharta suran aşençen Yun tumlamesem Yuhsa tuhreç *, tese paşaltatma puçlareç.
Ansartran çavan pek teleyle yapala pulni çanah ta kam velernine katartsa pare,
tese şuhaşlareç açasem. Ançah vesen ketni purnaçlanmare : menşen tesen
numayaşe çavantah:
— Un çuhne Meff Potter çın villinçen viçe utamra taratçe, — tereç.
Tom haruşa yapala pelse tanipe tata hay temen layah mar tuna pek ükense
asaplannipe çavan hıççan per erne huşşi çerle yerkelle çıvaraymare. Perre
irhine, apatlansa larna huşara, Sid çapla kalare:
— Tom, ese çıvarna çuhne ıtla ta çavrankalaran, telekre pite kalaçsa
vırtatan, çıvarma ta pamastan... çerle epe çur çerççen te çıvraymaram, — tere.

* Avaltanpah çakan pek enense tani pur: velerekene hay velerne çın villi patne pırsan,
velerne çın suranesençen Yun tuhat, teççe.

Tom şuralsa kaysa puçne usre.
— Val ıra palla mar, — tere Polli manakkaşe. — San puçunta menle
şuhaş pur, Tom?
— Nimen te mar! Nimen te mar!
Çapah ta açan alli çetrense ilçe te çaşakençi kofe takansa kayre.
— Ese temteper lapartatatan, — tere tatah Sid. — Samahran, keçer kaçhine
ese permayah: «Yun, Yun, ava men val!» — tese vırtran. Çavna temen terle te kalasa
hatlantan. Untan: «An asaplantarar mana un pek, epe kalatap», — teren. Kalatan-i?
Men kalatan-ha apla?
Toma hay umençe purte şuma tapratna pek tuyansa kayre. Çav tapharta
temen pulma pultaratçe, ana kalama hen, ançah, telee pula, çav tapharta Polli
manakkaşe paşarhanna pek pahni irtse kayre te, val, hay te pelmesereh, Toma
çalansa tuhma pulaşre. Val çapla kalare:
— Oh! Çav val petemeşpeh hayhi çınna tiskerren pussa parahnaran. Mana
hama ta val kaşni kaçah tellenet. Haşper çuhne telekre kuratap: velerekene epe
pek.
— Manpa ta çavnaşkalah pulkalat, — tere Meri. Çavan pek anlantarsa
panine Sid çanlasah yışanna pek tuyançe.
Tom, layahrah saltav tupsa, ayakkalla şavançe, çavan hıççan vara, şal
ıratat tese, per erne huşşi tene pek val çıvarma vırtas umen yamah şammine
tutarpa turtsa çıha-çıha lartre. Val çakna pelmere: Sid kaçsereneh Yurieh
çıvarmast-men, haş-haş çuhne, Tom çıhnine puşatsa, val men-men kalanisene
çavsalansa itlese vırtat-men te, vara kalleh çıhnine türlete-türlete hurat-men.
Toman aşçikki paşarhanni hullen-hulleneh irtse kayre; ana şal ıratassi
te yalahtarsa çiterçe, çavanpa val ana parahaça kalarçe. Hay tavane ataşsa vırtna
çuhne pat-pat kalasa yarakan samahsem tarah Sid men te pulni şuhaşlana pulsan
ta, val çav şuhaşsene hayen çumençeh havarçe.
Çav vahatra Toman Yultaşesem çene vaya verençeç: kuşak villisene tepçese
çüreme tapratreç, çav vaya kaşni hutençeh Toma tisker eç pulsa irtni çinçen
astutarçe. Sid çakna asarhare: ku taranççen Tom, pur vayara ta hayne pirvayhi
rolsem panine pit Yuratna pulin te, çav vayara nihçan ta asla sledovatel pulma
kileşmere. Sid çavan pekeh tata Tom svidetel pulasran ta parana-parana Yulnine
asarhare, ku ta temenle telenmelle pek tuyançe ana. Sid çakna ta asarhamasar
havarmare: çavan pek vayasençen Tom, yerennipe, kaşt ta pulin may kilseneh
paraha-paraha tarat. Sid çavan pek telenmelle yapalasem pirki şutlasa hay puçne
çemerçe, hay çapah nimen te şarlamare. Kalas pulat, çavan yışşi vayasem çasah
modaran tuhreç te Toma asap katartma parahreç.
Çavan pek huyhalla vahatra Tom kaşni kunah e per kun sikterse, may
kilseneh «çın velernesker» larna çere, termen reşetkelle peçek çüreçi patne,
pırsa çürere, çav çın valli val terleren tutla yapalasem, hay men tupma
pultarnine varttan ile-ile pıçe. Terme hula herrinçe larakan pısakah mar çul
çurtra. Unta hural tavraşe te çuk, terminçe larakansem te sayra hutra çeç
pulkalaççe. Çavan pek peçekken ile-ile pırsa panisem Toman aşçiikine samayah
laplantarçeç.
Hulari çınsen vilesene varlanaşan Dco metisa perre hen katartassi
kilçe. Vesem ana, samalapa serse, tek aşençe yavalantarsa, kaşta çine utlantarsa

hularan ilse tuhasşan çunçeç. Ançah, purte unran harasa tanaran, çav eçe puçarsa
yama hayakanni nikam ta tunanmare, çavanpa vara val eç pulmare te. Hayne ike hutçen
tepçene çuhne te metis türeh çapaçu tuhninçen puçlasa kalasa paçe, maltan ville
varlani çinçen asanmare te, çavanpa sudra ta çav ıytava tapratmalla mar tureç.

Vunikkemeş sıpak
KUŞAK AÇİ TATA «IRATNİNE LAPLANTARAKAN EMEL»
Toman çeneren paşarhanmalli pısak yapalasem tupançeç: Bekki Teçer
şkula çüreme parahre. Çak paşarhanu vara Toman aspuçne permayah asaplantarsa
çüreken şuhaşa ayakkalla sirse yaçe. Tom, temiçe kun huşşi hayen mankamalne
üsterse yarsa, Bekkine hayen puçençen kalarsa ıvatma hatlançe, ançah kalarsa
ıvataymare. Val çerle Bekki puranakan çurt tavra çüreme tıtançe, hayne hay
şutsar teleyser tese şutlare. Bekki çirlese ükne. Val vilse kaysan? Çav şuhaş
Toman kamalne petempeh huçre. Val ente varçala ta intereslenmi pulçe, tines
çinçe pirat pulsa çüressi te ana tekeh ilertmere. Purnaç ilemepe savanassi
yaltah petse larçe un, per huyha çeç tarsa Yulçe. Val kaşalpa pataksene te parahre:
vesempe vılyasa val elekhi pek kilenmere te. Unan manakkaşe harasah kayre, ana
temenle maysempe te emelleme tapratre. Val terleren patentlana emelsene tata
çeneren şuhaşlasa kalarna emellemelli maysene şutsar Yuratakan çınsen şutne
keçe. Ivanma ta pelmeser val temen terle meditsina opıçesem te tusa hatlançe. Çav
teleşren menle te pulin çene yapala tuhsanah, val çav çene yapalapa ta usa kursa
pahasşan çunçe, — val hayne mar, unan alli ayne maltan kam tel pulna, çavna
emellese hatlançe, hay val nihçan ta çirlemere.
Val vahatra şıvpa sıvatassi modana kerse pıçe. Tom huyhalla çüreni vara
sıvatsa hatlanmaşkan lapah telne kilse tuhre. Manakkaşe ana tul çutala
puçlasanah vıran çinçen taratsa vuta sarayne ilse kayma, unta sive şıvpa sapsa,
alşallipe satarma tatratre. Untan val ana, yepe prostınpe çerkese,
tarlattarmaşkan utiyalsempe vite-vite lartre, mesken aça vara, hay kalaşle,
«unan çune çinçi sara tumhahsem purte şataksem viter tulalla tuhiççeneh»
tarlasa vırtre.
Çapah ta aça şuralsa, naçarlansa çeç pıçe, unan sane te pite meskennen
kurançe. Elekhi mayla sıvatsa hatlanni çumne manakkaşe tata veri vannasem,
larmalli vannasempe duş ayençi vannasem huşre, ana ireksereh şıv aşne
çamtarçe. Aça çapah ha, vilesene turttarsa kaymalli urapa pekeh, salhulla. Toma
pulaşas tese, manakkaşe ana şeve sele patti çiterme tapratre, un çine çapansene
şatarmalli plastırsem çıpaçtarsa peterçe. Unsar puçne tata, val kaşni kunah
ana temen terle şarlattanla imçamsem eçterçe.
Hullen-hulleneh Tom hayne asap katartnisene purne te nimen vıranne te
humi pulçe. Çaka karçaka pite haratre.
Tom çavnaşkal nime te tuyman pek pulninçen ana eple te pulin
hatarmalla. Çav vahatra manakkaşe çene emel, «ıratnine laplantarakan emel»,
purri çinçen iltre, çavantah val çav emele şutsar numay çıransa ilçe. Ana
tutansa pahre te heperteseh kayre: ku vara şevekletne vutpa pereh. Val şıvpa
sıvatassine parahre, pur emel tavraşesene te parahaçlare, çene emele çeç şansa
tama puçlare. Toma tulli çey kaşake emel paçe te hay, şaltah hıtsa kaysa, men
pulassine ketme puçlare. Val paşarhanassi-tavassi per samantrah irtre, çune te

laplançe, menşen tesen Tomşan purte pereh pulni çavantah irtse kayre. Açana
kavar çine lartna pulsan ta, kuntan ıtlarah çiveç te çere pulaymastçe pul.
Tom çanah ta varanma vahat çitnine tuysa ilçe. Kun pek purnaç unan salhu
kamalne çırlahtarçe pulsan ta, savnaç sahaltarah unta. Tom çav inkekren
hatalmaşkan terleren maysem şuhaşlasa kalarma tıtançe, Yulaşkinçen val:
«Iratnine laplantarakan emele» piteh Yuratsa parahna pek pulam», — tese şut
tıtre. Val hayne ças-çasah emel pama ıytma puçlare, çavanpa manakkaşne
yalahtarsah çiterçe. «Emelne haçan eçes kilet, ana havah ilse eç, manan çuma an
çıpçan», — tere Yulaşkinçen manakkaşe. Sid pulna pulsan, manakkaşen çan
savanaçe çumne nimenle paşarhanu ta hutşanas çukçe. Ançah kunta eç Toma pırsa
tivet, çavanpa ta manakkaşe kelençene varttan asarhasa tama puçlare. Emele, çanah
ta, katalsa pıçe.
Ançah Tom hayne mar, hanasem yışanmalli pülemri uray şatakne
emelleni çinçen manakkaşe şuhaşlamare te.
Perre, Tom emele çav şatakalla takna çuhne, un patne manakkaşen sara
kuşak açiye pırsa taçe te marlatma tıtançe, çey kaşakki çine hıta pahsa larsa,
hayne tutantarsa pahtarma ıytre.
— Oy, Piter, val sana kirle mar pulsan, an ta ıyt.
Ançah Pitere val emel ana kirle tese sisterçe.
— Astu, an yanaş, an ıyt... Ükenen kayran...
Pitere kunta kimenle yanaş ta çuk tese şantarsah kalare.
— Çavan pekeh ıytatan pulsan, paratap, epe emetsersker mar, ançah astu:
kileşmesen havna hu üpkele.
Piter çav uslovisempe kileşre. Tom unan çavarne uçre te unta «ıratnine
laplantarakan emele» per kaşak yaçe. Piter çülelle ike yard sikse ilçe, untan
çapaçma haterlenne pek çuharsa yaçe te pülem tarah unkan-unkan çavranma tapratre,
setel-pukansem çumne çite-çite çapançe, çeçeksem lartna çülmeksene tünteretüntere yarsa, pülemre yaltah arhatsa çürere. Untan val kayri urisem çine taçe te,
piteh savannipe puçne kaçartsa, mankamallan kalle-malle utsa çüreme tapratre,
hay nikam çarma çuk savansa ükni çinçen petem çurçepe iltenmelle çuharçe. Untan
kalleh, hay çule çinçe men tel pulnine tustarsa vatsa, pülem tarah veçterse çüreme
tıtançe. Val, temiçe hutçen yeker saltomortale * tusa ilse, hayen Yulaşki
nomerne tusa katartre, vara ıtti çeçek çülmekesene purne te hayen hıççan ükerse,
uça çüreçe viter tuhsa tarçe. Polli manankaşe lapah çak tapharta püleme pırsa
keçe. Vata ledi kuçlah çiyele pahsa telense hıtsah kayre, Tome vara kulnine
tüseymeser urayençe yavalançe.
— Men pulna piren kuşak açine?
— Epe pelmestep, manakka, — tese aran çeç kalare Tom.
— Emerne te un pekkine kurman. Men pirki val un pek hatlanat?
— Çanah ta, pelmestep, Polli manakka. Kuşaksem pite teleyle çuhne
yalanah puç urla çikelense çüreççe.
— Apla-i?
Manakkaşen sassinçe temen sisençe, çavanpa Tom sıhlanarah taçe.
— Ara, manakka. Epe çavan pek şuhaşlatap.
— Ese şuhaşlatan.
— Ara, manakka?
Karçak pekerelçe. Tom intereslense tata paşarhansa val men tunine sanare.
Ançah val men tuma şutlanine Tom ıtla ta kayran çeç çuhlasa ilçe. Kravat
çumençi karmalli ayençen ayapa katartakan yapala — çey kaşake kuransa tarat.

Polli manakkaşe ana turtsa kalarçe te Toman puçe telençe sillese katartre. Tom
puçne pekse kalla çakre. Polli manakkaşe ana yalanhi pek avrinçen — halhinçen
tıtsa urayençen taratre te puçençen pürneskepe hıta şakkare.
— Nu, ser, anlantarsa parar-ha, menşen eser samahlama pultarayman
çerçuna çav teri asaplantaratar?
— Epe ana herhense emel patam, menşen tesen unan manakkaşe te çuk.
— Manakkaşe te çuk?! Men lapartatan ese, ayvan?
— Manakkaşe pulna pulsan, val unan petem aşçikkine peçertse yaratçe,
unan petem pırşine nimen herhenmeser çuntarsa yaratçe... Arçın aça mar, kuşak
açi pulnine te pahas çukçe.
* Saltomortale — «vilmelle tapsa sikni», malalla e kayalla tapa-tapa sikse sıvlaşra
çavransa ilni.

Polli manakkaşe sasartak avanmarlansa kayre. Hay emellese hatlanni ana
çenelle mayla kurana puçlare: kuşak açine usal tuni açana ta usal tuna pek pulma
pultarna. Çeri çemçelme puçlare te, val vatansa kayre, kuççule te tuhre un.
Tom puçe çine alline hursa, val çemçen çapla kalare:
— Epe sanah usa tavas tese taraşram vet, Tom? Tom, sanşan usalla pulçe
vet? — tere.
Tom nimen kulmasar-tumasar ana pitençen tellese pahre. Unan tuti
ketessisem ançah kaşt kana palarmalla kulnipe çetrekelereç.
— Epe peletep, manakka, esir mana ıra sunna, epe te Pitera ıra suntam.
Val unşan usalla pulçe. Val çav teri mattur taşlanine epe nihçan ta kurmanççe...
— Çite, çite, Tom, mana tatah an hurlantar. Havna hu layahrah tıtkala, asla
aça pul... Urah sanan emel tavraşe eçmelle pulme.
Tom uroksem puçlaniççeneh şkula çitre. Çavan pek telenmelle yapalasem
Yulaşki vahatra kaşni kunah pulsa pınine purte asarhareç. Payan ta Yultaşesempe
vılyas vıranne val şkul kartişençe, hapha patençe çavrankalasa çürere. «Epe
sıvmartarah-ha», — tere val vılyama çenekensene hireç. San-sapaçe unan, çanah ta,
pite çirle kuranat. Val açta kilne untalla pahkalana pek pulçe, hay permay çula
tinkerçe. İnçetre Dceff Teçer kilni kuransanah, Tom piçe yal çutalsa kayre,
ançah teper minutranah unan sane-piçe kalleh salhulançe. Dceff hapharan pırsa
kersen, Tom un patne çupsa pıçe, ana pur maypa ta yamake çinçen samahlattarma
taraşre, ançah leşe, tamsaytarah pulnaran, samah tertnisene çuhlaymare. Tom
permay ketre te ketre, inçetre çuta kepe kuransa kaysanah hepertenipe taras-taras
sikme te hater pulçe, çıvaharah çitsen, çavan pek kepe tahanna heraçana val Bekki
pulmanşan petem çuntan-vartan kuraymare. Yulaşkinçen heraça kepisem kuranma
parahreç, Tom vara puçepeh huyha ükre. Huyharsa ta şuhaşa kaysa, val puşa klasa
keçe te asap tüsmeşken hay vıranne kaysa larçe. Çav vahatra hapha patençe tatah
teper heraça kepi velt kuransa kayre, Toman çeri kartah ture. Per samantrah val
kartişnelle çupsa tuhre te indeets pek, urna manerle hatlanma tapratre:
kaşkaraşre, ahaltatsa kulçe, arçın açasem hıççan havalasa çürere, şiklenmelle
haruşşan hüme urla tapa-tapa sikre, puçherle utsa çürere, — per samahpa kalasan,
terleren pattarla eçsem tusa hatlançe, hay permayah Bekki ennelle pahkalare — val
pahat-şi, pahmast-şi tese şuhaşlare. Ançah Bekki ana asarhamare pulmalla,
val un ennelle pahmare te. Nivuşle val Toma kurmast? Tom un çıvahne pıçe te
hayen pattarla eçesene un patençe tuma tapratre. Saturran kaşkarsa, val yeritavra çupkalare, per Yultaşe çinçen karttusne hıvsa ilçe te şkul tarri çinelle

ıvatsa yaçe, arçın aça uşkane huşşine pırsa kerse, vesene açtalla kilçe,
çavantalla salatsa yaçe. Bekki umneh çer çine tasalsa ükre te ana kaşt çeç ükermere.
Bekki ayakkalla çavrançe, samsipe kaçartre te çapla kalare:
— Pf! Haşper çınsem haysene haysem şutsar var-var çavranakansem tese
şutlaççe-çke... Yalanah vara muhtansa çüreççe...
Toman, çakna iltsen, pitçamartiye hep-herleh pulsa kayre. Val çer çinçen
taçe te, huyhallasker tata hayne taptasa lapçatna pek pulnasker, ayakkalla utre.

Vunviççemeş sıpak
PİRATSEN ŞAYKKİ PARASSEM KARAT
Tom hayen aşençe kalle-malle ulaştarmalla mar çirep şut tıtre.
Çunençe şanaçsarlah yava çavarçe. «Mana purte parahreç, epe peççeneh, tençere
nikam ta mana Yuratakan çuk», — tere val hayne hay. Kayran çınsem ana men tarana
çiternine pelsen, ten, ükeneç te, ana herheneç te. Val ıra kamalla, layah aça
pulasşan taraşnaççe, ançah vesem pulaşasşan pulmareç. Vesen untan hatalasah
kilet pulsan, men vara. Val parahat te kayat, vesem vara men varças kilne taran
varççarah ana. Varççar ente. Purte parahna peççen aça üpkeleme pultarat-i vara?
İya, çınsem ana ireksereh irser eçsem tavas çul çine tuhsa tamalla tureç. Unan
hayne valli urahhine suylasa ilmelli çuk.
Val ente Çaran takarlake patne çitre, açasene klasa keme çeneken şkul
çanen sassi aran çeç iltençe ana. Çav pite layah pallakan sassa urah nihçan ta,
nihçan ta iltes çuk ente tese şuhaşlasa, Tom eseklese makarsa ilçe. Çakanpa
kileşme pite hen. Ançah men tavas-ha? Val urahla tuma pultaraymast. Ana tertse
yaraççe, aplipeh parahsa havaraççe pulsan, paranas pulat ente, ançah val vesene
kaçarat.
Çapla val ças-çasah tata hıtarah esekleme tıtançe.
Lap çak tapharta val hayen çi layah Yultaşne Dco Garpera teleh pulçe.
Leşen te san-sapaçe salhulla, val ta çune ıratnipe pısak şuhaş tıtni palla.
İkkelenmelli te çuk, vesem ikkeşe te «per şuhaşla ike pereşkel çun». Tom,
hıttan eseklese, kuçesene çannipe şala-şala, hay kilten tuhsa kayma şut tıtni
çinçen, kilte hayne çav teri hesni, ana unta nikam ta herhenmenni çinçen kalasa
katartre, — tuhsa kayatap ta nihçan ta tavranmastap, tere. «Dco, ese mana manas çuk
pule tese emetlense taratan», — huşsa huçe val Yulaşkinçen.
Ançah kunta Dco hay te Tomran çavan çinçeneh ıytasşan pulni, çavna kalas
tese val Toma tahçantanpah şırani palarsa kayre. Dcona amaşe hayma çise
yanaşan hertse peterne. Dco haymine tutansa ta pahman, kuçpa ta kurman. Pallah,
ente val amaşne yalahtarsa çiterne pule çav, amaşe ana hay patençen uyralsa
kaytar, tet ule. Apla pulsan, unan amaşe emetlennine tumalli çeç Yulat; Dco ente
amaşe teleyle pule tese şansa tarat, hayen mesken açine nimen herhenüser sive
tençene, hen-hur kursa puransa vilmelli çere kalarsa yanaşan val nihçan ta
ükenme, tese şansa tarat.
Çapla ente hen-hur kurakan ike aça, haysen huyhisem çinçen per-perne
kalasa katartsa, Yunaşar utsa pıçeç. Vesem per-perinşen tavansem pekeh hıta
tarar, hamara asap kursa puranassinçen hatariççeneh per-perynçen nihçan ta
uyralmapar tese kavarlaşreç. Untan vesem harpar hay men tuma şutlanisem
çinçen kalasa katartma puçlareç. Dco çınsençen ayakri çer şatakne peççeneh kaysa
tipe çakar hıttisempe taransa puranas, vara asap kursa, tüsse şansa viles, tere.

Ançah Tom men kalanine iltsen, val unpa kileşre: irser eçsem tusa puranassi tata
layahrah ta usallarah, tere, çavanpa vara val ta pirat pulma şut tıtre.
Sankt-Peterburgran viçe milre, Mississippi şıve per milya sarlakaş
ıtla pulna çerte, per varam ta ansar varmanla utrav pur. Val utravan tu ene
patençe hayarla aşah vıran pur, kunta vara-hurahsene pıtansa kuranmaşkan piteh
te avan. Utrave sem-çara varman üsse larna leş ençi çıran patnellereh vırtat,
unta per çın tavraşe te çuk. Şuhaşlakalasa pahsan, hayhi geroysem Dcekson
utravençe haysen rezidentsiye tavas tese şut tıtreç. Haysen kam çine piratla
tapansa çüressisem çinçen vesem şuhaşlamareç te. Untan vesem Geklberri Finna
şırasa tupreç te, val havassanah vesem çumne çıpaçre. Gekşan pulsan, hay valli
kirek menle karera suylasan ta purpereh. Haysem per-perinpe açta tel pulassi
çinçen kavarlaşsa, vesem uyralsa utreç, — vesem haysem Yuratna sehetre, urahla
kalasan, çur çerte, hularan ike milya tavarahra, şıv herrinçe, çın çuk çerte perle
tel pulas, tereç. Çav telte pereneren tuna peçekreh sula tana, vesem çav sulla
varlama şut tıtreç. Kaşnieh haype perle valtasemle çekelsem, tata, varlama
pultarsan, çimelli yapalasem te ilmelle tese kavar tureç. Çav yapalasene vara may
kilne taran tiskerterehhen tata çınsene telentermellereh varlamalla. Kantarla
çitiççen vesem kaşnieh açasem huşşinçe «hulara ak çasah tem iltene» tese samah
sarma elkerçeç. Çavan pek sisterne açasene purne te vesem «çelhesene çırtsa
çüreme, men pulassine ketme» huşreç.
Çur çer telençe Tom tipetne kakay tata urah çimeç te yatsa hayhi vırana
çitre. Çimeçne val çavanti çanka çul sart çinçi çatlah aşne kertse huçe. Havatla
Yuhanşıv çıvarsa kayna okean pekeh tülek. Tom halhisene taratsah itlere, — per
sas-çev te pulmare. Vara val varamman ta hullentereh şaharsa yaçe. Çul sart
patençe ayalta ana hireç şaharni iltençe. Tom tata ike hutçen şaharçe, ana hireç
kalleh ayaltan şaharsa huravlareç. Untan takam, sassine ulaştarsa: «Kam kilet?»
— tese ıytre.
— Tom Soyer, İspani tinese çinçi Tisker etem. Havaran yatarsene kalar.
— Gek Finn — Yunla ala — tata Dco Garper — Tinesem çinçi Aslati.
Çav yatsene Tom hay Yuratna romansençen ilne.
— Yure. Parol kalar!
Çerlehi şaplahra ike urmaş sasa harasah per haruşa samah kalasa yaçeç:
— «Yun!»
Tom çul sart çinçen hayen tipetne kakayne ayalalla ıvatre, un hıççan hay te
şusa ançe, şusa anna çuhne tumtirne te, üt-tirne te çerkelese peterçe.
Çul sart çinçen şıv herrinelle anmaşkan avan sukmakah pulna, çav sukmak
çinçe nimren şiklenmelli te pulman, — piratsem şiklenmelli purrine pite
Yurataççe-çke.
Tinessem çinçi Aslati pite pısak sısna aş tatakki tupsa kilne, ana val
aran çeç yatsa çiterne. Finn — Yunla ala — taçtan per peçek huran tata per paçka
çurri nüre tabak çulçisem, çelem vıranne tıtkalamaşkan viç-tavat mais tuni
peçertse kilne. Hayser puçne piratsençen peri te tabak turtman, çamlaman pulsan
ta, val çaksene ilse pına.
İspani tinese çinçi Tisker etem: «Vutsar-menser çula tuhsa kayassi çinçen
şuhaşlamalli te çuk», — tene. Çav piteh te teple şuhaş pulçe: val vahatsençe
çınsem şarpakpa sahal usa kurna.
Açasem haysem patençen per-ike çer utam tavallarah pısak sula çinçe vut
yasarlansa çunnine kurah kayreç. Vesem un patne yapşansa pıçeç te vutpuççi
varlasa tarçeç. Çavna varlana çuhne vesem temenle te hatlançeç: kaşni minutrah

per-perne şap pulma çense pürnisene tutisem patne tıtreç, çuk kincal avrisene
allisempe yara-yara ilçeç, hayarran paşaltatsa per-perne çapla huşsa taçeç:
«Taşman tapransanah, ana çeçepe avri taranah yaşt çikmelle, menşen tesen vile
çın kalasa katartaymast», — tereç. Sulapa Yuhakan çınesem hulana kayni çinçen,
vesem unta e çıvaraççe-i, e eçse çüreççe-i, — çakna vesem avanah pelse taçeç, ançah
çapah ta vesen haysene vara-hurahsem pekeh tıtmalla pulçe. Untan vesem çula tuhsa
kayreç. Tome prikazsem parsa taçe. Gek hıçalta kesmenpe işse pıçe, Dco — malta,
Tom, karap varri telençe çillenne pek çamkine perse, allisene kakare çinçe
hereslese tıtsa, sive sasapa şappan komanda parsa taçe.
— Tavalla, çile hireç tıtar!.. Çil mayla!
— Haleh, ser!
— Türe tıt, türe!
— Haleh, ser!
— Parassene yar!
— Haleh, ser!
Sulli per tikes te lalkan şıv varrinelle Yuhsa pıçe, Tom prikazsene
purne te yatne tuma çeç paçe, vesem nime te kirle pulman, nime te peltermen.
— Menle parassempe pırat karap?!
— Ayalti parassempe, marselsempe tata bom-kliversempe, ser!
— Bom-bromselsene hapartar! Havart! Ulta matture for-ten-stakselsem
çine haparççar! Çavrankala!
— Haleh, ser!
— Grot-bromselne yar, sarlakarahhan! Şkotsempe brassene! Havartrah!
Havartrah!
— Haleh, ser!
— Rulne çil mayla tıt! Sulahay ayakkinçen! Taşmana hireç tama hater pul!
Rulne sulahayalla! Nu, mattursem! Harasrah tıtapar! Çak havartlahpah!
— Haleh, ser!
Sula şıv varri telençen irtre, açasem ana, kesmenpe avasma parahsa, şıv
Yuhna mayene yaçeç. Yuhanşıv aşahlanna, çavanpa val sehet huşşinçe ike e viçe
milya havartlahpa kana Yuhat. Açasem per hereh minut huşşi nimen şarlamasar
işreç. Çav vahatra vesem haysen huli telepe irtse pıçeç, ançah huli vesençen çav
teri inçetre. Hula kanle ıyhara. Tetrellen kuranakan anla şıv talkkaşe çine
simes teslereh çaltar çutisem ükne, çav şıv talkkaşe telençe çülterehre per ikviç hay çuti yaltartatni tarah çeç hula açta larnine pelme pulat. Hulara
çıvarakan çınsem çak tapharta menle pısak peltereşle eç pulsa irtni çinçen,
pallah, şuhaşlamaççe ta. İspani tinese çinçi Tisker etem hale te sula varrinçeh
tarat-ha, val hay elek çav teri savanaç kurna tata çav teri asap tüsne çerelle
«Yulaşki hut» pahsa pırat. Ah, hayhi heraça ana çak minutra kurtarççe! Val
tavalla tines çiyepe, vileme hireç salhullan kulsa, eple nimen haramasar pahsa
pınine heraça kurtarççe. Hayen şuhaşesen vılyavne val vaylatsa yaçe te, Dcekson
utrave vara kalama ta çuk inçetelle kaysa larçe. Tom «hayen Tavan çerşıve çine
petem çereren huyharsa, çav vahatrah tata savansa Yulaşki hut pahsa ilçe». Itti
piraçesem te, haysen Tavan çerşıvençi vıransene Yulaşki hut pahsa, sıvpullaşsa
uyralçeç. Çavanpa vesem çutah utrav telençen irtse kayatçeç. Ançah vesem
haruşlaha vahatra sisreç te layahrah pahsa pıma puçlareç. Çerle, ike sehet
çitespe, sula hayarla aşa vırana, açasem vırnaçma şutlana çerten per ikçer utam
ayakkarah, pırsa çarançe. Açasem vara haysen yapalisene çav çerelle yatma
tapratreç, menpur yapaline yatsa peteriççen vesem numayççen çerkuççi taran şıv

tarah kalle-malle utreç. Vesem sula çinçen kime paras ilse tuhreç te çimelli
yapalasene hütelemeşken ana temsem huşşine palatka everle karsa lartreç, haysem
çantalak uyar çuhne uça çerteh çıvarma pultaraççe, vara-hurah tavraşsen çavan pek
çıvarsa puranmalla ta. Vesem salhulla varman aşençe şalta — varman herrinçen
per çirem-vatar utamra — kavayt huçeç, haysem valli kaçhi apatlah çatma çinçe
partak sısna aşe aşalareç te kukuruza paşalavesene çurrine yahanah çise yaçeç. Ah,
çakan pek uça çerte, nikam yerlese çüremest, nikam puranman utravra, etem kilçurçesençen açta inçetre, nikam pırsa tivmen varmanta hanalansa larassi —
şutsar ta pısak teley! Vesem tsivilizatsille purnaç patne nihçan ta tavranas çuk.
Vut çuti vesen sane-piçesene çutatsa taçe, hulan yıvaç vullisempe yaltartatakan
simes kurak çine tata vinograd çulçisem çine herlereh tesle çuta ükre. Yulaşki
sısna aş tatakesene tata Yulaşki kukuruza paşalu kasakesene çise yarsan, açasem,
petem kamaltan savansa, kurak çine tasalsa vırtreç. Vut çumenne ıtla ta aşa.
Vesem sulhanrah vıran ta tupma pultarna puleççeç, ançah açasemşen varmanta
kavayt çumençe vırtassi — ıtla ta ıtarmalla mar.
— Avan mar-i vara? — tere Dco.
— Piteh te avan! — tere ana hireç Tom.
— Itti arçın açasem, pire kuras pulsan, men kaleççeç-şi?
— Men kaleççeç? Vesem iire keveçnipe vilseh kayeççeç. Çanah vet, Gek?
— Val çaplah ente! — tere Geklberri. — Ittisem temle, ana pelmestep,
manşan pulsan, pit avan. Untan layahhi mana kirle te mar. Kullen hırama
taraniççen çışsa tultaraymastan-çke, çitmennine tata, kunta nikam ta kilse sana
nimen ayapsarah enseren te paras çuk. Usal samahsempe te yatlaçsa takas çuk.
— Çakan pek purnaç lapah manan kamala kayat, — tere Tom. — İrhine ireh
tamalla mar, çav pur pustuy yapalasene te tumalla mar... Kuratan-i, Dco, pirat
çıran herrinçe puranna çuhne unan purnaçe peççen puranakan manah purnaçençen
te layahrah: nimenle eç te çuk, allusene hutlatsa larmalla çeç. Peççen puranakan
manahan yalanah turra keltumalla, partak açaşlankalas tesen te, ana apla hatlanma
Yuramast. Val tata pat-peççeteh, nimenle kompaniser puranat.
— Val teres, — tere Dco. — Elek epe te un çinçen şuhaşlamanççe, hale
ente epe pirat pulsa tarsan, vara-hurah pulsa çüreni savakrahhine hamah kuratap.
— Kuratan-i, — tese tanlantarma puçlare ana Tom. — Hale peççen
puranakan manahsene elekhi pek piteh hiseplemeççe, pirata çınsem yalanah hıta
hiseplese puranaççe. Peççen puranakan manahsen çetek-çatak hıta tumtir tahansa
çüremelle, puç çine kel sapmalla, hıta çulsem çinçe çıvarsa puranmalla, çumar
ayençe tarsa şümelle tata...
— Ma vesem puç çine kel sapaççe-ha? — tese ıytre Gek, Toma kalama çarsa
tata ma hıta tumtir tahansa çüreççe vesem?
— Pelmestep... Yali ente çavnaşkal pule. Ese peççen puranakan manah
pulsan, sanan, havan kamalu pur-i, çuk-i, çav yapalasene purne te tumallah pulat.
— Epe pulsan, ana tavas çukçe! — tere Gek.
— Men tavattan vara ese?
— Pelmestep. Manan apla tavas kilmest, tettem te — Eçe te petre.
— Çuk, Gek, sana vesem itles te çuk. Yerki çavan tek. Eple irtetten ese
untan?
— Epe parahattam ta tarattam, çava çeç.
— Vara peççen puranakan manah mar, tamsay pulattan. Emerleheh namas
kurattan.

Yunla ala hireç nimen te çenmere, menşen tesen çav vahatra val permay urah
eçsempe appalansa larçe. Hamaş pek mais tunine tasatsa kalarsa, un çumne temenle
sarlaka kurak tuni maylaştarsa lartre, un aşne vara tabak çulçisem tultarçe te
kavar ilse hamaş tuni patne tıtre.
Tutla şarşla tetem kalarsa yarsan, val hayn şutsar teleyle tuyre. Itti
piraçesem, un çine pahsa, ana temen pekeh keveçreç, piteh te ıra tuyanakan layah
mar yapalana may kilne taran çasrah verense çites tese şut tıtreç vesem haysen
assen. Gek kalleh Tomran:
— Piratsem vesem man tavaççe-ha? — tese ıytre.
— O! Vesem pite savansa puranaççe: karapsene tıtkana ileççe te çuntarsa
yaraççe, ıltanne haysem valli ileççe te ana haysen utravençe, per-per haruşa
vırana, tapra aşne altsa çikeççe, vesene vara usalsem tata ıtti usal-teselsem te
sıhlasa taraççe. Matrosesempe passaciresene velereççe te bort hıçnelle kalarsa
ıvataççe.
— Heraramsene vesem utrava, haysem patne, ilse kayaççe, — tese huşsa kalare
Dco, — heraramsene vesem velermeççe.
— İya, — tere Tom, un mayla pulsa, — heraramsene vesem velermeççe. Vesem
ıtla ta ıra çınsem. Tata heraramesem te pite çiperskersem.
— Vesen tumtiresem menle kapar — petempeh ıltan ta kemel tata
brilliantsem tıtsa peterne! — tese pite havassan huşsa kalare Dco.
— Kaman tumtire? — tere Gek.
— Piratsen.
Gek Finn nimenle emet te çukkine palartakan kuçpa hayen tumtire çine
pahsa ilçe.
— Manan çipuç piratsenni pek mar, — tere val pite huyharsa, — ah, manan
tumtire te çak ançah-çke...
«Sanan hitre tumtir ketse ilessi numayah Yulman», — tese yapatreç ana
tusesem. Vesem tapansa çüreme puçlasanah, vesen ıltan ta, tumtir tavraşe te —
purte pulat. Puyan vara-hurahsem kirle pek tumtirne maltanah haterleççe pulsan
ta, hallehe ente Gekan çetek-çatakesem te Yuraççe.
Hullen-hulleneh samah-Yumah veçlençe: peçek tarkansen kuçesem hupanma
puçlareç, vesene ıyha pussa pıçe. Yunla ala pürnisem huşşinçen çeleme tuhsa
ükre, val ıvansa çitre te tasa çın pek çıvarsa kayre. Tinessem çinçi Aslatipe
İspani tinese çinçi Tisker etem çeç çasah çıvarsa kayaymareç. Çıvarma vırtas
umenhi kelle vesem varttan, vırtna çerteh vulareç, menşen tesen vesene çerkuççi
çine taratsa hıttan vulattarakan nikam ta pulmare. Türripe kalasan, vesem vuçeh
keltavas mar tese te şutlanaççe, antah pelet vesen puçe çine yatarlasa aça-çiçem
yarasran harareç. Çasah vesem çıvarsa kayma ta puçlanaççe. Ançah lapah çav vahatra
vesen çunesene per ketmen hana yapşansa pırsa keçe: val hanana layah mar
tunaşan ükenni, teççe. Açasem, kilten tuhsa tarsa, layah mar turamar pule tese,
harakalama puçlareç; untan vesem aş varlasa tuhni çinçen astusa ilçeç te çanlasah
ta şuhaşlasa asaplanma tapratreç. Vesem, elek te temiçe hutçen putvalran tutla
kukal e ulma varlakalani çinçen asa ile-ile, haysene haysem laplantarma
taraşreç. Ançah çav saltavsem vaylah pulmareç, çavanpa vesem nieple te
laplanaymareç. Yulaşkinçen vesene kukal e ulma peçertse tuhni te pustuy yapala
pek çeç tuyana puçlare. Ançah çınnan tipetne kakayne, çınnan sısna aşne tata
ıtti çavan pek hakla yapalisene ilni val çanahah varlani pekeh tuyançe, çav
varlanine hireç biblire te uyram zapoved pur.

Çavanpa ta haysen aşençe: piratsem pulsa çürene huşara epir irser eç
tusa, varlasa urah hamara hamar varalas çuk, tese şutlareç vesem. Haysen namassimesepe vahatlaha kileşü tureç te pur çuhne te per şutla pulman, telenmelle
piratsem lapkan ta kanlen çıvarsa kayreç.

Vuntavattameş sıpak
TELEYLE VARA-HURAHSEN LAGERE
İrhine varansan, Tom numayççen hay açtine çuhlasa ileymere.
Val tarsa larçe, kuçesene satarkalare te yeri-tavra pahsa ilçe. Kavak
çutalla sulhan ir. Varmanta nimenle sas-çeve te çuk. Telenmelle kanleh! Per yıvaç
çulçi te tapranmast, asla çutçantalak şuhaşa putnine per sasa ta pasmast.
Çulçasempe kuraksem çinçe sıvlam şıve çut şarça pek yaltartatat.
Kavayt huna çerte şap-şura kel vırtat, kavak tetem yarame çeç türeh
çülelle haparat. Dcopa Gek çıvaraççe. İnçetre — varman aşençe — temenle kayak
kaşkarat, ana hireç tepri çençe, taçta ulatakka takkama tapratre. Sive kavak
şuçam çutalsa kilne mayepe sasasem te üsse numaylansa pıçeç, — pur çerte te
purnaç kurana puçlare. Çutçantalak hay çinçen yıvar ıyhine sirse yarsa eçe
puçansa pına may, şuhaşa kayna aça kuçne telenmelle yapalasem katartsa taçe.
Per peçek simes hurt sıvlampa yepenne çiyepe şusa pırat. Vahaçevahaçepe val, hayen peven ikke viççemeş payne çulça çinçen çülelle hapartahaparta ilse, yeri-tavra pahkalana pek pulat, untan tatah malalla şavanat.
«Çeveç pekeh viçe-viçe ilet», — tese şuhaşlare Tom. Hurçe un patnelle çıvharsa
çitsen, Tom çul pek hıtsa kayre. Hurt urah ennelle kayma şutlamannine kura unan
çunençi emetesem perre çülelle çeklençeç, tepre ayalalla ançeç. Hurt hayen pevne
çülelle çeklese per taphar huşşi taçe te Tom uri tarah şusa kayma şut tıtre,
untan val unan çançurame tarah çüreme tapratre. Çavna kursan, Tom çeri pite
hepertese kayre, menşen tesen çaka unan çene çipuç pulassine, pallah, çap-çuta
pirat çipuçe pulassine pelterçe.
Sasartak per uşkan katka pırsa tuhre, vesem purte eçleme tapratreç. Peri
çine tarsah vile ereşmene tapançe, leşe hayençen pilek hut pısakrah pulin te,
val ana yıvaç vulli tarah çülelle seterse kayre.
Paçar-paçar pançasemle hamar uyar kurak tuni çine haparsa taçe. Tom un
patnelle peşkençe te çapla kalare:
— Uyar, uyar, veçse mayah kilnelle, —
San kilünte puşar, açusem peççeneh, — tere.
Uyar çavantah itlere te peçek açisene çalma veçse kayre. Tom çakantan kaşt
ta telenmere: uyarsen kilençe puşar tesen, vesem ana yalanah çamalttayla enennine
Tom tahçanah pelse tana, ayvannine kura val vesene temiçe hut ta ultalana.
Untan tislek narri yaralansa tuhre, val hayen şarne pattarran malalla
tertse pırat. Nara urisene üt çumne taççan tıtsa vilne pek pulnine kuras tese,
Tom ana pürnipe tertse pahre.
Kayaksem çak tapharta kaçsa kaysah Yurlama tapratreç. Pileş kayake yıvaç
çine, Tom puçe telneh, pırsa larçe te, pite hıta savansa, hayen tekle kürşisene
maşkallama tıtançe. Kaşkarma Yuratakan kepşel, kavak vut çuti pekek, sıvlaşra
valt-valt çeç tusa irtre te açaran ike utamri turat çine pırsa larçe. Val puçne
çalaştarçe te Yutran kilne çınsem çine sem-serlense tellese pahre. Sara pakşa
tata teper pısakrah yışşi kayak, tile yah tavraşe, perin hıççan tepri havart

çupsa irtreç. Vesem vahaçe-vahaçepe çarankalasa ketmen hanasem çine hayarran
harlatkalareç: ku varmanti tisker kayaksem çınsene halççen kurman pulmalla,
vesençen haramalla-i e haramalla mar-i, — ana ta pelmeççe.
Hale ente petem çere çun varançe te huskalkalama puçlare. Çara yıvaç
çulçisem viter unta-kunta varam sanasem pek çuta payarkisem tarançeç. İk-viçe
lepeş valt-valt veçse çüreme tıtançeç. Tom ıtti piraçesene çışkalasa taratre
te, ike minut ta irtmere, vesem şıvra, şur hayarla aşah vıranta, çappaçaramasah per-perin hıççan havalasa çupma tapratreç, puç urla tapsa sikse
vılyareç. Lere, inçetre, anla şıv talkkaşe hıçençe, hal çıvarsa larakan hulana
vesen pertte kayas kilmere. Çerle vesen sulli çuhalna, ana per-per şıv Yuhame
ansartran şıv tulsa kilnipe Yuhtarsa kayna pulas. Açasem unşan huyharmareç,
hepertereç ançah: vesempe tsivilizatsille tençe huşşinçi keper işelse ançe.
Vesem, telenmelle çamallansa, teleyleskersem tata hıramesem piteh
vıçnaskersem, lagere tavrançeç. Çasah vesen pohodri pek kavayçe kalleh yalkaşma
tapratre. Çavantan inçe mar Gek tasa ta sive şıvla çalkuçe tupre. Açasem sarlaka
Yuman çulçisemle şeşke çulçisençen haysem valli kurkasem tureç, — tisker
varmanti ilerteken yapalasempe tutlalanna şıv kofe vıranne piteh avan kayat,
tereç vesem. Dco irhi apat valli vetçina kasma tapratre. Ançah Tompa Gek ana çav
eçe tuma tahtamaşkan huşreç: vesem şıv herrinçe per mellereh vıran tupreç te
valtisene yaçeç. Pula pırsa lekessine per minut ta ketse tamalla pulmare. Dco
tüsemlehe te peteymenççe, leşsem pite avan karp, ike ulanka tata peçek çuyan
yatsa kayalla pırsa ta çitreç, — per samahpa kalasan, vesem per çeme taranmalah
çitelekleh çimeç ilse pıçeç. Pulline vetçinapa perle aşalareç te telenseh
kayreç: ku taranççen vesene nihçan ta pula çavan pek tutlan tuyanman. Vesem çakna
pelmereç: şıv aşençe puranakan pulla men çul havartrah aşalatan, unan tuti te
çavan çuhleh layahrah pulat. Varmanta çıvarni, uça sıvlaşra çupsa çüreni, şıva
keni purinçen ıtla hıramesem vıçni apata eple tutlalatni çinçen vesem
şuhaşlamareç te.
İrhi apat çisen, vesem sulhana vırtreç. Gek çelem turtsa petersen, purte
perle varman aşnelle razvedkapa tuhsa kayreç. Vesem, çülten puçlasa ayala
çitiççeneh petempeh vinograd avrisem çarkalanna yıvaç vullisem huşşipe tuhsa,
çerse vırtakan yıvaçsem urla kaça-kaça, savanaçlan utsa pıçeç. Tapharan-tapharan
vesem pite ilemle peçek uçlankasene pıra-pıra tuhreç. Kurak kavirepe vitenne
hakla yışşi çulsem pek yaltartataççe çak uçlankasençi çeçeksem.
Çul çinçe açasen pahsa savanmallisem tatah ta numay pulçeç. Ançah
ıtlaşşi telenmelli vesem nimeh te tupmareç. Vesem ak çakna pelçeç: utravan
tarşşe viçe mile yahan, sarlakaşe çerek mile yahan pulat, ana çi çıvahri
çırantan per ikçer yard sarlakaş şıv pıre uyarsa tarat. Açasem kaşni sehetre
tene pekeh şıva keçeç, çavanpa ta vesem lagere kaç pulaspa tin tavrançeç. Vesen
hıramesem piteh te vıçna, çavanpa vesem pula tıtsa vahata ta irtterse tamareç,
sive vetçinapah avan apatlançeç te puplemeşken sulhana kerse vırtreç. Puplessitavassi çasah çaransa pıma puçlare, kayrantarahpa vuçeh te petse larçe. Varmanti
şaplahpa çaplalah tata peççenleh tuyame hullen-hulleneh açasene pussa pıçe.
Vesem şuhaşa kayreç. Çunesene temenle palla mar huyha pırsa keçe — vesençe kil
çinçen huyharassi çuralsa pıçe. Finn Yunla al ta salhulansa hay pelse tarakan
pusma kartlaşkisempe puşa piçkesem çinçen şuhaşlama tapratre. Ançah
kaşnieh hay un pek şuhaşlaninçen vatançe, hay şuhaşne hıttanah kalasa pama
nihaşen te pattarlahe çitmere.

Tahaş taphartanpa ente vesem patnelle inçetren per temenle arasnarah
yışşi sasa iltense kilme puçlare. Ançah vesem ana — epir haşper çuhne sehet
sassine astumanni pekeh — astumareç. Çav temenle sasa hullen-hulleneh uçarahhan
iltenme puçlare, çavanpa ana iltmeser Yulma ta may pulmare ente. Açasem perneperi pahsa ilçeç te tanlama tıtançeç. Per taphar şapah pulçe, nimenle sas-çeve te
iltenmere. Untan inçetre salhullan keres! tutarni iltense kayre.
— Men val? — ıytre Dco aran iltenmelle.
— Pelmestep, — tere Tom şappan.
— Çuk, ku aslati mar, — tere Geklberri, — menşen tesen aslati val...
— Çaranar, itler! — menpur vayepe kaşkarsa yaçe Tom.
Açasem per minut pek tahtasa taçeç, çak huşa tem emer irtne pekeh tuyançe
vesene, untan şapah pulna çerten kalleh keres! tutarni iltense kayre.
— Atar, kaysa pahar, men val?
Vesem viççeşe te sikse taçeç te haysen huli ennelle pahsa larakan çıran
patnelle çupreç. Temesene sirse, vesem şıv çinelle pahreç. Sankt-Peterburg
hulinçen per milya anatarah şıv varripe peçek parahut şıva mayla işse pırat.
Ku val — çırantan çırana kaçsa çüremelli parahut. Ayakran pahsan, unan sarlaka
palubi çinçe halah keşeltetne pek tuyanat. Parahut tavra temen çuhle kime
yaşaltatat, ançah açasem çav kimesem çinçe larakan çınsem men tunine inçetren
kuraymareç.
Sasartak parahut ayakkinçen şura tetem palkasa haparçe, çav tetem lapka
pelet pek pulsa kaysan, pahsa tarakan açasem kalleh maltanhi salhulla sassa
iltreç.
— Hale ente men pulnine peletep! Takam şıva ansa kayna! — tere Tom.
— Teres, teres, — tere ana hireç Gek. — Pelter çulla Bill Terner ansa
kaysan ta çavan pekeh pulnaççe; un çuhne te şıv çinçe tupapa perse çüreneççe —
tupapa persen, şıva ansa kayna çınsem çiele tuhaççe. İya! Tata viç-tavata çakar
ileççe te vesen aşne çerkemel huraççe, vara çakarsene şıv tarah yaraççe: ansa kayna
çın haş telte vırtat, çakar çav telte çaransa tarat.
— İya, epe iltneççe un çinçen, — tere Dco. — Epe çavna anlansa
ileymestep: menşen-ha çakar çaransa tarat?
— Man şutpa, unta havaçe çakarta mar, çakarne şıv tarah yana çuhne menle
samahsem kalaninçe pule.
— Yana çuhne nimen te kalamaççe, — tere ana hireç Gek, — epe kurnaççe,
nimen te kalamaççe.
— Telenmelle!.. — tere Tom. — Ten, vesem hullen kalaççe, nikam ta an
iltter tese, haysen assen kalaççe pul. Pallah ente! Kun pirki nim ikkelenmelli
te çuk. Ana türeh çuhlasa ilme pulat...
Itti açasem Tompa kileşreç: val piteh te teres kalat, tereç. Ahallen çav
nime te verentmen, nimenle ase te çuk çakar tatake, hayne çav teri pısak eçpe
yarsan, çavan pekeh aslan hatlanma pultaras çukçe temelle.
— Ah, esrele! Manan hale leş ençe pulasçe! — tere Tom.
— Manan ta pulasçe, — tere ana hireç Gek. — Şutsar peles kilet, kam unta
ansa kayna-şi?
Açasem inçetelle pahsa itlese taçeç. Sasartak Tom puçne şuhaş pırsa keçe:
— Epe peletep kam ansa kaynine. Epir ansa kayna! — tere val.
Vesem çav samantra haysene pattarsem vıranne şutlama puçlareç. Menle
çap, menle teley! Vesene şıraççe, vesene asansa yereççe, vesene vilne tese şutlaççe;
vesemşen huyharnipe çeresem çuralaççe; vesemşen kuççul Yuhtaraççe, çınsem

vesene asanaççe: çav vilne mesken açasene layah pahmaramar, teççe, çınsem haysem
layah mar tunaşan ükense asaplanaççe. Kunta çi pısak savanaç aka çaka pulat:
vesem çinçen ente petem hula kalaçat, pur arçın açasem te vesene keveçeççe —
vesem telenmelle çapa tuhsa kaynişen keveçeççe. Çava piteh layahhan tuyançe
açasene. Per çavanşanah piratsem pulma Yurana.
Kaçhi tettem kilsen, parahut hayen yalanhi eçne tuma puçançe, kimmisem te
salançeç. Piratsem lagere tavrançeç. Vesem pite hepertene. Haysem çavan pek çapa
tuhma may kilnine vesem temen pekeh muhtançeç. Haysem pirki petem hula çavan
pek paşarhanni vesene kamala kayre. Vesem pula tıtreç, ana peçerse kaçhine
aşatlançeç, untan vara hulara vesem çinçen men kalaççe-şi, men şuhaşlaççe-şi
tese samahlama tapratreç. Haysemşen purte şutsar huyharaççe pule tese şutlaççe
açasem. Kaçhi tettem huplansa kilseneh, vesen halape hullen-hulleneh çaransa
larçe; viççeşe te vut çinelle tellese pahsa vırtreç, haysen şuhaşesem taçta
inçetre çürereç pulmalla. Haltereh çeç hapartlansa kayni pusarançe, Tompa Dco
ireksereh haysene çıvah çınsem çinçen astusa ilçeç, ançah vesem çavan pek
mıskaralla hatlannaşan piteh savanas ta çuk pule. Puça ikkelle şuhaşlassi
pırsa keçe. İkkeşen te aşçikesem lapka mar, ikkeşe te haysene teleyser açasem
tese şutlareç. Sayra hutra vesem ireksereh haşlatsa sıvlasa ilçeç. Dco
harakalasa Yultaşesençen çapla ıytma hayre: «Tsivilizatsille tençene tavranassi
çine eser menle pahatar... pallah, hale mar, kayran tavranassi, çine...»
Tom untan çillense, maşkallasa kulsa peterçe! Gek, kilser çın, Tom mayla
pulçe, ikkelle şuhaşlama puçlare Dco vara: «Epe şüt tusa çeç kalaram», — tese
anlantarsa pama vaskare. Hayne kaçarsan, Dco hepertere, Yultaşesem kaşt çeç ana
şanmannine palartreç: «Ese haravça pek kilşen huyharatan», — tereç ana. Ku
hutençe palhava vahaçe çitiççen pusarsa huçeç...

Vunpillekmeş sıpak
TOM TAVAN KİLNE VARTTAN PIRAT
Viç-tavat minut irtsen, Tom, hayhi aşah vıranpa şıv tarah utsa, İllinoys
çırane patnelle kayre. Çasah ana şıve pilek taran çitre, çavanpa ta malalla şıv
tarah utma may kilmere, menşen tesen şıv hıta Yuhni ana utma kanserlere. Tom
numay şuhaşlasa tamasarah işme puçlare, çapla vara leş ençi çırana çitessi
per çer utam pek çeç tarsa Yulçe. Val şıva hireçle işre, şıve ana hay çitme
emetlenne vıranençen anatalla Yuhtarsa pıçe. Çapah ta val Yulaşkinçen çıran
patne çitre, herripele işse kayre te, melle vıran şırasa tupsa, tipe çer çine
tuhre. Hayen kurtka kesyine hıpaşlasa pahsa, val yıvaç huppi çuhalmannine
pelçe te şıv herrinçi varman tarah malalla utre. Unan tumtirençen şıv Yuhat.
Val hula telençi uça vırana pırsa tuhna çere lapah vuna sehet çitre. Val çülle
çıran patençe, yıvaç melkisem telençe, parahut tanine kurah kayre. Tavrara
şaplah, çaltarsem çeç çülten yaltartatsa pahaççe. Tom çanka çerten asarhansa
ayalalla ançe te, tettemelle hıta tinkerse, şıva şusa keçe, per viç-tavata utam pek
işse kaysanah, val parahut hıçne çıhsa lartna peçek kime çine ulahsa larçe.
Tenkelsem ayne kerse vırtre te harakalasah ketme puçlare. Yulaşkinçen çurak çan
çapsa ilçe te, takam sassi: «Tapran!» — tese komanda paçe. Teper minutranah
parahut urapiye tapratsa yana hum pırsa çapnipe kime samsi çülelle ıvtansa
kayre, çapla flotili çula tuhsa kayre. Tom hayne teley pulnaşan hepertere, çaka
Yulaşki reys ikkenne, parahut tekeh niçta ta kayas çukkine val avanah pelse taçe.

Per vunpilek e çirem minut irtre, çav minutsem ıtla ta ketse ıvatmalla varahhan
irtnen tuyançeç Toma. Parahut urapisem eçleme çarançeç. Tom kime aşençen tuhre
te çıran herrinelle işse kayre. Ansartran per-per irten-çürene tel pulas mar
tese, val per alla yard ıtlaşşi işre te çırana hayne kirle çerten anatallarah
tuhre. Untan val çavantah çupma puçlare, çın çi sahaltarah çureken uramsempe
çupre, çapla val çasah manakkaşen karti hıçne pırsa tuhre. Val karta urla kaçre
te manakkaş pülemen çüreçinçen pahre: pülemre hay çutti meltletet. Unta Polli
manakkaşe, Sid, Meri tata Dco Garperan amaşe laraççe, vesem temen çinçen
kalaçaççe.
Vesem kravat patne vırnaçna. Kravaçe vesençen alak ennellereh. Tom alak
patne pıçe te halapne hullen hapartma puçlare, untan alaka kaşt tertre; alak
çerikletse ilçe, Tom tatah tertre, alak çerikletmesseren val şartah sike-sike
ilçe. Yulaşkinçen, upalense kerse kaymaşkan çılay sarlaka huşa pulsa taçe, Tom
puçne çikre te upalense keme puçlare.
— Ma-ha çurta çulame çavan pek sikkeleme tapratre? — tere Polli
manakkaşe. Tom havartrah upalenme puçlare. — Leş alakne hupman pulmalla?
Pallah ente, hupman! Tem vahatranpah kunta piteh te telenmelle eçsem pulkalaççe.
Alaka kaysa hup-ha, Sid!
Tom lap çav vahatra kravat aynelle çamre. Val sıvlaşne layahrah çavarsa
ilmeleh kansa taçe te çıvaharah şusa pıçe, hale val manamkaşne urinçen te
sertenme pultarat.
— Epe kalam-ha, — tere Polli manakkaşe, — val pertte usal aça marççe,
şavlama, asma ançah Yuratatçe, ıtla ta harsar açaççe val. Ançah ana men tavatan-ha?
Tiha pekehçe val. Nihçan ta nikama ta usal sunman val. Kamale te unan pite
ıraççe, — tere.
Vara val makarsa yaçe.
— Manan Dco ta çavan pekehçe: hayen aşne pin şuyttan kerse larna pekeh
val aşkanatçe, asatçe, hay ıra kamallaççe, Yuratatçe, untan layahhi kirle te mar.
Tura kaçartar mana, çılahlaskere! Epe ana haymaşan tıtsa tıllaram vet, haymine
epe yüçne tese hamah sapsa yanaççe, çavna ham yaltah mansa kayna... iya. Şuhaşlasa
pahatap ta, epe ente urah çakanta, çer çinçe, nihçan ta kuras çuk vet, — ham
kürenterne mesken açana nihçan ta, nihçan ta, nihçan ta kuras çuk vet.
Missis Garper huyharnipe, hayen çeri keçeh çuralsa kayas pek, hıta makarsa
yaçe.
— Toma hale pelet çinçe layah pule tese şutlatap epe, — tere Sid.
— Ançah val hayne çakanta, çer çinçe, partak layahrah tıtna pulsan...
— Sid! — tere manakkaşe hay (kurmasan ta manakkaşen kuçesem çutalsa
kaynine tuysa ilçe Tom). — Manan Tom çinçen, val vilsen, usal samah an kalana
pultar. Ana tura pelse tatar, ese an çıpçan unta. Oh, missis Garper, epe çakna eple
tüsse irtteressine ham ta pelmestep-çke. Hale ente val vilse vırtat tese nieple te
şuhaşlama pultaraymastap. Val manan vata çereme ças-çasah huyhartkalana
pulsan ta, epe yalanah ana pahsa kilense puranattam.
— Tura pana ta tura ilne. Turran yaçe pillehle pultar. Ançah çavna tüsse
irtteressi çav teri yıvar. Numay ta pulmast, irtne şamatkun çeç, Dco man pata
utsa pırat te manan samsa patençeh pistonpa keresletterse yarat. Epe çav
taphartah ana tertse yatam ta, val çer çinelle perse ançe. Epe pelmen, un çuhne val
çasah... Ah, val hale çavan pek tusan, epe ana çuptusa ilse pillene pulattam.
— İya, iya, iya, epe siren kamalarsene piteh te avan çuhlatap, missis Garper,
piteh te avan çuhlatap. Ener kana kantarlahi apat umen manan Tom kuşak açine

«ıratnine laplantarakan emel» eçterse lartna ta, kuşak açi çutah petem kilçurta çavarsa takmare. Epe vara, tura kaçartar mana, Toma puçençen pürneskepe
şakkaram. Mesken açam, paçlanna teleyser aça! Hale ente unan asap kurassi
petempeh petne. Epe untan iltne Yulaşki samahsem te üpkelese kalana samahsem
pulçeç...
Ançah çavna asa ilni karçakşan ıtla ta yıvar pulnaran val hıta makarsa
yaçe. Tom ta per-ike hut eseklese ilçe, — ançah val ıttisene mar, hayne ıtlarah
herhençe. Val Meri makarnine, vahaçe-vakaçepe ana açaş samahsempe asansa
ilnisene iltre. Yulaşkinçen val mankamallansah kayre: hay çav teri palla aça
tese val nihçan ta şuhaşlaman. Çapah ta manakkaşe huyharni ana çereren hıtah
pırsa tivre. Unan kravat ayençen sikse tuhsa manakkaşne çavantah savantarsa
yarassi kilçe: teatrti pek effektsem tavassi yalanah unan kamalne kayna. Çapah ta
val hayne ilertnine paranmare, malalla men kalaçnisene itlese şapah vırtre.
Uyram samahsem tarah val haysem çuhalni çinçen çınsem men kalanine pelçe:
vesem şıva kene çuhne ansa kayna pule tese şutlaççe-men çınsem, untan çınsem
sula çukkine kurah kayna; kayran tahaş açi Tompa Dco haysem çinçen hulara
«çasah ilteç» tese kalanisene astusa ilne. Vara çavanti asla çınsem puçesempe
şuhaşlasa pahna ta çakan pek şutlana: açasem sulapa anatalla ansa kayna ta
pirvayhi peçek hulanah çitse tuhna. Ançah kantar telençe sulline tupna, val
hularan pilek-ulta milre Missuri şıve herrile çitse çapannipe çınsem
malallahi emeçesem te petemeşpeh petse larna: açasem, pallah ente, şıva ansa
kayna, ahallen vesem hıramesem vıçnaran kaçalapa kile te pırsa çitetçeç, ten,
maltanrah ta çytetçeç pule. İnkeke şıv varri telençe pulna pule, çavanpa çeç
vesen üçesene te tupayman. Şıv varri telençe pulman pulsan, vesem çıran herrine
çitetçeç, menşen tesen viççeşe te avan işetçeç. Payan Yunkun. Üçesem
vırsarnikunhi irççen tupanmasan, vara nimenle şançak ta pulmast.
Vırsarnikun, kantarlahi kele vahatençe, çav açasem ville tese keltavaççe.
Tom şartah sikre.
Missis Garper yerse purinpe te sıvpullaşre te alak patnelle utma
puçlare. Ançah çavantah talaha Yulna heraramsem ikkeşe te per-perin ıtamesene
pırsa ükreç, per-perinçen uyraliççen makarçeç. Polli manakkaşe çıvarma
vırtas umen Sidpa Merie ahal çuhnehinçen te açaşrahhan çupture. Sid eseklese
makarsa ilçe, Meri kuççulne şapartattarsah çıvarma kayre.
Polli manakkaşe çerkuçlense larçe te Tomşan keltuma tapratre. Un
samahesençe tata çetreken sassinçe çav teri şutsar hıta Yuratni sisense taçe, val
çuna tapratmalla çav teri herüllen kelture, çavna kura Tom kalleh kuççul
Yuhtarma tıtançe.
Manakkaşe çıvarma vırtsan ta, açan tata numay tapranmasar şap vırtma
tivre. Manakkaşe hayne kanle mar pek permay çavrankalare, per ençen teper
ennelle kuçkalasa vırtre, vahaçe-vahaçepe unan çavarençen temenle hurlahla
samahsem tuha-tuha kayreç. Yulaşkinçen val şapah pulçe, sayra hutra çeç telekre
yınaşkalare. Tom upalense tuhre, pit sıhlansa, hullen ura çine taçe te, çurta
çutine allipe kartlasa, çıvarakan manakkaşne numayççen pahsa taçe.
Manakkaşne val petem çeripe herhençe. Kesyinçen yıvaç huppi kalarçe te
çurta patne huçe, ançah kayran unan puçne temenle çene şuhaş pırsa keçe. Perre
şut tıtnine ulaştarsa, yıvaç huppine kalleh kesyine çikre, pit-kuçne yal
çutaltarsa, manakkaşe patne peşkençe te unan sansarlalna vata tutinçen çuptusa
ilçe. Untan şappan utsa tuhsa kayre, alakne hay hıççan piterse havarçe.

Val pristan patne, yalanah parahut tarakan çere, çitre te şıv herrinçe
nikam ta çukkine kura, haYullan parahut çinelle utsa keçe. Parahut çinçe
huralçasar puçne urah nikam ta pulma pultaraymannine val avanah pelse taçe,
huralçi kaYutana kerse vırtsa vile pekeh çıvarma vırtna. Tom peçek kimmmne
veçertse ilçe, hullen un çine kerse larçe te şıv tarah tavalla işme puçlare. Per
milya pek kaysan, val kesmensempe hıtarah işme tapratre, şıv urla kaçsan, lap
hay açta tuhas tene çere pırsa taçe, menşen tesen çav eç unşan çene eç pulmare
ente. Unan şutsarah kimme «yarsa ilessi» te kilçe: kime te partak karap şutne
keret vet, çavanpa ana pirat ta tıtsa ilme pultarat. Ançah kimmine pur çerte te
şırama puçlassine val pelse taçe, şırama puçlasan vara, tarkansen yerne te
tupma pultaraççe. Çavanpa val türeh çıran herrinelle tapsa sikre te varman
çatlahe aşnelle kerse kayre. Varmanta val, çıvarsa kayas mar tese, aran-aran
çatkalasa, layah kansa ilçe te untan lager patnelle uttarçe. Çerlehi tettem
sirele puçlana, val aşah vıran tellelle çitne çere tul yaltah çutalçe. Tom tata
partak larkalare, hevel çülelle haparsa havatla Yuhanşıva ıltan tespe çap-çuta
çutatsa yarsan tin val kalleh şıvalla sikre. Partak tarsan val, yep-yepesker,
lager patneh pırsa tuhre. Val vahatra Dco pite enenterüllen çakan pek kalasa
taçe:
— Çuk, Gek, Tom — şançakla çın. Val kayalla tavranateh. Dezertir pulas çuk
val. Un pek tusan, pirata namas pulassine pelet val. Pirat yaçe unşan purinçen te
haklarah. Ana per-per yapala tıtsa çarna ente, menle yapala tıtsa çarna-şi —
pelessem kiletçe, — tere.
— Yapalisem çapah ta — piren vet?
— Piren, Gek, ançah yaltah piren mar-ha. Çırura çapla kalana: val irhi
apat telne tavranmasan, yapalisene piren ilmelle, tene.
— Val çitse te tuhre! — tere Tom, vesen umne çaplan utsa tuhsa.
Çasah vesem vetçinapa pularan haysem valli irhi apat haterlereç te ana
teppipeh çise yaçeç. Apatne çise larna huşara Tom hay açta kaysa men-men kursa
çürenisem çinçen kalasa katartre (partak huşsa hitreletse kalare). Kalasa
katartnine yaltah itlese petersen, açasem tata ıtlarah mankamallansa kayreç,
haysene haysem geroysem tese şutlama tapratreç. Tom, çıvaras tese, sulhana kerse
vırtre, ıtti piraçesem valtapa pula tıtma tata utrava pahsa çüreme kayreç.

Vunulttameş sıpak
MALTANHİ ÇELEMSEM. — «EPE ÇEÇE ÇUHATRAM»
Kantarlahi apat hıççan vara-hurahsen petem şaykki hayarla aşah vıran
patnelle timerşapa çamartisene şırama utre. Açasem hayar aşne pataksempe
çışa-çışa pahreç, çemçe vıran tupansan, çavanta çerkuçlense larsa, allisempe
çavreç. Haşper lapçakran vesem tarukah pilek-ulta teçetke çamarta tupa-tupa
kalarçeç. Çamartisem çap-çavraka ta şuraskersem, şultra mayartan kaşt çeç
peçekreh. Çav kaçhine piratsem çamarta peçerse pit avan apatlançeç, teper kun
irhine te, ernekun, pite avan eçse çireç. Eçmi-çimine vesem samayah yakartsa tuhna
çav.
İrhi apat hıççan vesem puç urla sikmelle vılyareç, şıv herrinçi aşah
çerte sikkelese, çupna huşarah tumtiresene hıva-hıva parahsa, per-perin hıççan
havalasa çürereç, untan vara çappa-çaramasah şıvra vayla Yuhampa kereşmelle
vılyasa hatlançeç. Şıv Yuhame haş-per çuhne vesene uraran ta ükerçe, vara açasem

tata ıtlarah hepertereç. Haş-haş çuhne vesem purte perle puçtaransa taçeç, ıvaç
tupanesempe şıv assa, per-perne piçesençen çaşlattarçeç, kaşnieh, hayne an
sirpetçer tese, pitne ayakkalla parsa, taşman patne yapşansa utsa pıçe.
Untan vesem alla-allan tıtsa çapaçma tapratreç. Çenterekene, hay çenterne
açana puçençen tıtsa, ana şıvalla taran çamtarçe, kayran vesem viççeşe te
çamreç, şap-şura alasempe urasem çeç kurana-kurana Yulçeç. Kalleh şıv çinelle
tuhsan, vesem maşlatreç, laşasem pek hartlatreç, kulçeç, sura-sura hatlançeç,
çıhançeç.
Vayran sulansa çitsen, tipe çere çupa-çupa tuhsa, veri haiar çine tasalatasala vırtreç, utiyalpa vitenne pek, haysene hayarpa vitreç, untan kalleh
şıvalla sikreç te tatah maltanhi pek hatlanma puçlareç. Yulaşkinçen vesen puçne
çakan pek şuhaş keçe: «Piren çara çançuram üt tesle triko everle tuyanat», —
tereç vesem. Hayar çinçe vesem unka çerse çavrançeç te tsirk tureç, tsirkençe vesen
viçe kloun, menşen tesen vesençen nihaşe te çav teri ıra role teper açana
parasşan pulmare.
Kayran vesem haysen mramor şarikesene turtsa kalarçeç te «çülelle
ıvatmalla», «turtmalla» tata «kasmalla» vılyama tapratreç. Çak vayasene te vesem
yalahtarsa çiteriççeneh vılyareç. Gekpa Dco tatah şıva keme kayreç. Tome harasa
ükre te çıranrah tarsa Yulçe: val yemne hıvsa parahna huşara hayen urinçen şnur
saltansa üknine asarhare — çav şnurpa val hayen uri çumme çelenen haratamalli
unkisene çıhsa lartnaççe. Çav telenmelle havatla yapalasar mana eple şanar
turtsa lartmare-şi tese telençe val. Çav çelen unkisene şırasa tupiççen val
çaplah şıva keme harasa taçe, çav tapharta unan Yultaşesem ıvanma elkerçeç te
çıran herrine tuhsa vırtreç. Eripeneh vesem terle çerelle salansa petreç,
şuhaşa kayreç, kaşnieh tavan hula hevel pitençe telerse larna ennelle hurlahlan
pahre. Tom hay te sismesereh urin puç pürnipe hayar çinçe «Bekki» tese çırçe. Val
hay kirle mar eç tunine astusa ilçe te çırnine huratre, hay çemçeşke pulnaşan
hay çine çillense kayre, ançah tüseymeser çav yata tata çırçe, untan kalleh huratre,
hayne ilertninçen hatalas tese, Yultaşesene şırama tankkare.
Dcon çun havale petempeh petse larna ikken. Val kile kayasşan şutsar
huyharat, çav yıvar huyha tüsse tama unan ente vaye te çuk. Val yerse yaras patneh
çitre.
Gek salhullançe, Toman ta kamale huçalçe, ançah val hayne alra tıtre-ha,
tereklense çürere. Unan per varttanlah pur, un çinçen val vahat çitiççen
Yultaşesene pelteresşen mar. Ançah vesen huyhine sirse yama may kilmesen, val
çav yapala çinçen tusesene haleh kalasa katartat. Vara val hayne savanaçla tıtsa
çapla kalare:
— Çak utrav çinçe pirenten maltan ta piratsem pulna, çavanşan epe zaklad
hursah tavlaşatap. Atar teper hut çavransa çürer. Kunta per-per çerte tapra aşne
hakla yapala tavraşe te çikse huna pule. Epir tapra aşençe ıltan ta kemel
tultarna, çurri çerne arça tupsan, eser men kalarşi? E?
Ançah çavan pek seneve Gekpa Dco kamalsar yışançeç, Toman heperteni te
çavantah, nimenle samahsarah sünse larçe.
Tom tata per ik-viçe ilertmelle senü parsa pahre, ançah val taraşnisem
purte ahaleh pulçeç. Unan alli usanmah puçlare.
Dco patakpa hayara tertkelese taçe, unan san-piçe piteh te salhu.
Yulaşkinçen val çapla kalare:
— Oh, açasem, çak yapalana parahar luççe! Manan kile kayas kilet. Mana
kiçem kunta, — tere.

— Çuk, apla mar, Dco, ese hanahatan, — tese çavarçe ana Toam. — Ese
şuhaşla-ha, kunta pula avan keret.
— Kirle mar mana sanan pullu... Kile kayas kilet.
— İtle-ha, Dco, açta-ha ese şıva keme urah çaknaşkal layah vıran tupatan
tata?
— Men tuma kirle mana sanan şıva kemelli? Suratap hale epe un çine,
mana nikam ta şıva keme çarman çuhne. Epe kile kayatap, hat te men tavar!
— Fu, menle namas! Peçek aça! Amaşe patne kayasşan!
— Çapla çav, amaşe patne! Annü pulna pulsan, sanan ta kayas kileççe. Epe
tata peçek aça ta mar. Epe te san pekeh.
Dco makaras patneh çitre.
— Nu, Yure, piren makarakan peçek aça kilelle, amaşe patnelle kaytarah,
epir ana yaratpar vet, Gek? Mesken aça, val amaşne kurasşan huyharat. Yure
eppin! Kaytarah! Ese kunta puranma Yuratatan vet, Gek? Epir sanpala Yulatpar,
Yurat-i?
— İya, — tere Gek sivven.
— Urah epe sanpala kalaçmastap ta. Epe sanpa emer-emereh varçalla
pulatap. Çavna şelse tar! — tere Dco, vırantan tarsa.
Val salhullan ayakkalla kaysa taçe te tumlanma tıtançe.
— Tupna yapala! — tere ana hireç Tom. — Tarhasşan, kay! Makarsa
larmapar. Kayah kile, purte vara sanran kulççar. Avan pirat, kalamllli te çuk.
Epir Gekpa iksemer san pek makrasem mar-ha. Epir kunta Yulatpar, çanah vet, Gek?
Kayas tet pulsan, kaytarah. Unsar ta puranapar.
Tom hayne Yuri pertte paşarhanman pek tıtsan ta, unan aşe çapah ta
varkare, kuç harşine perenterse lartre val. Dco tumlanma parahmannine kura,
tata ıtlarah hurlançe Tom. Yultaşe çula kayma eple puçtarannine Gek pite hıta
astusa pahsa tanaran Toman aşçike vutpah çunma puçlare. Gek nimen te
şarlamanni ıra mara pelternine sisre Tom. Dco tumlançe te sıvpullaşmasarah
İllinoys çırane patnelle uttarçe. Toman çeri çuralsah kayre. Val Gek çinelle
pahsa ilçe. Leşe çakna tüseymeser puçne usre. — Manan ta kayas kiletçe, — tere val
Yulaşkinçen. — Kunta temle kiçemle pulsa kayre, — hale ente tata kiçemreh
pulat. Epir iksemer te kayar luççe, Tom!
— Kayas teten-tek, kay, eser purte kayma pultaratar, epe kaymastap, Yulatap.
— Tom, epe kayattam luççe.
— Kay, eppin, — kam sana tıtsa tarat?
Gek hayen hayar çine parahna tumtirne puçtarma tıtançe.
— Sanan ta pirenpe perle kaymallaççe, Tom? — tese çavarma puçlare val
ana.
— Çanah ta, şuhaşlasa pah-ha layahrah. Epir sana şıv herrinçe ketse
tarapar.
— Numayççan ketse tamalla pule apla siren
Gek huyharsa çula tuhsa kayre. Tom ana hıçran pahsa taçe, unan ta,
mankamallanassine yaltah ayakkalla sirse parahsa, şutsarah vesem hıççan kayas
kilçe. Açasem keçeh aka çaransa taraççe tese emetlençe val, ançah leşsem çerkuççi
taran şıv tarah malalla utreç. Toma sasartak kiçem pek, haramalla pek tuyansa
kayre. Val hay mankamallannine petempeh çenterçe te Yultaşesem hıççan çuppipe
yara paçe:
— Tarar-ha! Tarar! Manan sire per yapala kalamalli pur.

Leşsem çarançeç te kayalla çavransa pahreç. Vesene havalasa çitsen, Tom hay
pıtarsa tana yapala çinçen kalama puçlare. Vesem sivven, taşmanla pahsa itlese
taçeç, ançah kayrantarahpa vesem Tom men tuma şutlanine çuhlasa ilçeç te pite
hepertese kaysa çuharaşma tapratreç: — Tom piteh te telenmelle yapala
şuhaşlasa kalarna, un çinçen pire maltanah kalana pulsan, epir parahsa kayas ta
çukçe, — tereç vesem.
Tom vesene temen makartatsa anlantarma hatlançe, ançah türripe kalasan,
hay pıtarsa tana yapala çinçen kalasa ta açasene numayah çarsa taras çuk pule tese
harare val. Çavanpa ta val çav yapalana rezerva, nimenle te may kilmesen, çi
Yulaşkinçen kalamaşkan pereketlese havarna ikken.
Açasem savanaçlan haysen lagerne tavrançeç te şutsar havaslansah haysen
elekhi vayyisene vılyama tıtançeç. Permayah vesem Tom piteh te avan şutlasa huni
çinçen kalaçreç, val genille pulninçen telençeç.
Çamartapa pula çise layah apatlanna hıççan Tom çapla kalare: «Manan ente
tabak turtma verenes kilet», — tere. Dco çav şuhaşa çıpaçre te: «Epe te turtsa
pahatap», — tere. Gek çelemsem ture te vesene tultarçe. Çeneren vereneken açasem
ikkeşe te ku taranççen vinograd çulçinçen tuna sigarasene çeç turtkalana, ançah
çav sigarasem çelhene «çepetne», arçınsene un pek sigarasem turtni kileşmest
tese şutlana vesem.
Vesem çavsalansa çer çine tasalsa vırtreç te tetemren harakalasarah, ana
ıtlaşşi şanmasartarah, haysem aşnelle turtsa vernme puçlaraç. Çasah açasene
leklenterme puçlare, çapah ta Tom pattarlansa:
— Ku piteh te çamal! Kana maltanrah pelne pulsan, epe tahçanah turtma
verenne pulattam, — tere.
— Epe te verentem. Kana verenessi nimeh te mar! — samah huşsa huçe Dco.
— Ittisem turtnine epe men çuhle pahattam, manan ta verenesçe, tese
şutlattam, çuk çav, epe verenme pultaras çuk pule, tettem. Epe yalanah çavan pek.
Çanah vet, Gek? Ese epe çapla kalanine iltne vet? Aka Gek kalatar.
— Numay iltne, — tere Gek.
— Çapla çav, temiçe çer hut ta kalana. Perre un çinçen epe vılah pusna
vıran patençe kalanaççe. Astavatan-i, Gek? Unta tata Bob Tenner, Dconni Miller
tata Dceff Teçer pulnaççe. Ese astavatan-i, Gek, epe men kalanine?
— İya, astavatap, — tere Gek. — Val epe haman şarika çuhatna kun
pulnaççe... Çuk, untan maltanhi kunne.
— Aka vat, Gek astavat.
— Kun pek çeleme epe kunepeh te turtma pultarattam tese şuhaşlatap.
Manan pertte hasas kilmest, — tere Dco.
— Manan ta! — tere Tom. — Epe kunepeh turtma pultarattam, Dceff Teçer
pultaras çuk, un pirki tavlaşatap.
— Dceff Teçer! Men pultarat val! Val ike hutçen te emse ilme pultaras
çuk. Hatlansa pahtar. Çak menle yapala ikkenne kure vara.
— Pallah, pultaras çuk. Dconni Miller ta pultaras çuk. Kuras kiletçe
manan, çak petem yapalapa Dconni Miller menle hatlankale-şi?
— Men tuma pelter val! — tere Dco. — Çav mesken aça nimen tuma ta
pultaraymast. Perre emse ilsesseneh, val uraran üket.
— Teres kalatan, Dco. İtle-ha: arçın açasem pire hal kuras pulsan!
— Ku vara piteh te avan pulatçe.
— İtler, açasem, nikama ta per samah an şarlar. Haçan ta pulin purte
perle puçtaransan, epe san pata pırap ta:

«Dco, sanan çelem pur-i? Turtas kilet», — teyep. Ese vara çavna nimen
vıranne te human pek pulsa çapla kalan:
«İya, manan kive çelem pur tata tapre te pur, — tabake çeç pit avanah mar»,
— teyen. Epe kalap: «Val purpereh, tipe pultar çeç», — teyep. Vara ese çelemsene
turtsa kalaran ta, epir iksemer te pit kanlen larsa turtapar, pire pahçar çeç
vara.
— Vat vara hepertemelle pule, Tom! Manan hal çavan pek tavas kiletçe.
— Manan ta. Epir vesene kalapar: piratra çürene çuhne turtma verentemer,
teyeper, vat vara pire keveçeç.
— Keveçmeser, keveçeççeh ente. Val pallah.
Kalaçu per ever tasalçe, ançah çasah val süreklençe, çarankalama puçlare...
Pauzasem varamlansah pıçeç. Surçak çavarsençe şutsarah telenmelle numay
puçtarançe. Açasen çavaresençi huşaksem purte fontansem pek tulsa taçeç. Şıv
ilse an kaytar tese, açasem aranah haysen çelhisem ayençi putvalesene tasatsa
pıma elkerçeç. Vesem temen pekeh taraşsan ta, çapah vesen pıresem tula-tula
kayreç, çavan hıççan vara kaşni hutençeh şutsar hasas kilçe.
Açasem ikkeşe te şap-şura şursa kayreç, vesen sanesem meskennen
kurançeç. Dconan vaysarlansa kayna pürnisem huşşinçen çeleme tuhsa ükre.
Toman ta çavnaşkalah. Fontanesem çaplah menpur vaypa tapsa taçeç, nasusesem te
şutsar hıta eçlereç. Yulaşkinçen Dco hullen:
— Epe haman çeççe çuhatram. Kaysa şırasa paham-ha... — tere. Tom
tıtankalasa, çetreken tutapa:
— Epe sana pulaşatap, — tere. — Ese çak ennelle kay, epe — lerelle, şıv
Yuhsa vırtna çerelle. Çuk, Gek, ese piren hıççan an pır, epir hamarah tupatpar, —
tere.
Gek kalleh vıranne larçe te per sehete yahan ketre. Untan ana kiçem pek
pulçe te, val Yultaşesene şırama utre. Val vesene varmanta şırasa tupre; vesen
ikkeşen te sanesem şap-şurah, haysem ıyha tasaççe. Ançah Geka tem sisterçe; hale
vesem partak uçalna: kamalesem patranni te irtne.
Çav kaç apatlaşa çukne ikkeşe te yavaşşan şapah larçeç. Gek kaçhi apat
hıççan hayne valli çelemne tultarçe, vesem valli te tultaras tesen, Tompa Dco
harasah:
— Kirle mar, piren payan aşçikre avanah mar, kantarlahi apat çine çuh tem
layah mar yapala çiremer pulmalla, — tereç.
Çur çer telnelle Dco varançe, Yultaşesene te varatre. Sıvlaş paça, val tem
ıra mar pulassine sisteret. Şutsar şarah ta paça pulsan ta, açasem, vutran
Yultaşla pulaşu ıytna pek, un çumnereh terşense larçeç. Şaplansa, temsker
pulassa ketreç. Kavayt hıçençe pur çerte te sem-tettem.
Sasartak çetrevle yalkaşu yıvaç çulçisene teksemmen çutatsa ilçe te
samantrah petse larçe. Untan çutarahhan yalkaşsa ilçe. Tatah ta yalkaşre. Untan
yıvaç turaçesem huşşinçe temenle pit hullen yınaşna pek sasa iltense kayre.
Açasem haysen piçesem çumençe takam sıvlanine tuysa ilçeç te ku çerlehi usal
irtse kayre pule tese çetreve erçeç. Untan şap pulçe. Sasartak kalleh temenle
telenmelle vut-çulam yalkaşsa çerleren kun tusa huçe, val açasen urisem patençe
üseken kaşni kuraka yankah çutatre. Çavan pekeh val tata haranipe şap-şura
şuralsa kayna viçe açan san-pitne te çutatre. Pelet çinçe çülten ayalalla aslati
sassi takana-takana keresletse, yanratsa ançe te, inçetre salhullan makartatsa,
hullen-hulleneh iltenmi pulçe.

Pite sive sıvlaş Yuhame kilse çapre te irtse kayre, val petem yıvaç
çulçisene huskatsa havarçe, kavayt çinçi kele çeklenterse, ana taman veçterne pek
veçterse salatsa yaçe.
Kalleh piteh te çilelle vut-çulam petem tavrari varmana çutatsa yaçe,
sekundrah şutsar hıta sasa şatartattarsa kerlere, açasen puçesem telençeh yıvaç
tarrisem çurala-çurala kayreç tesen te suya pulme. Kalleh tavralah tettemlensen,
piratsem şutsar harasa üknipe per-perni çumne terşense larçeç. Yıvaç çulçisem
çine şultra çumar tumlamesem patlatma puçlareç.
— Açasem, hütlehe! — tese kaşkarçe Tom.
Vesem sapalansa çupma puçlareç, tımarsem çine takana-takana, varmanti
vinograd huşşinçe çaklana-çaklana larçeç. Yıvaçsem huşşinçe ursa kaysa çil
ulat, tavrara men purrine purne te haype perle Yurlattarsa şavlattarat. Çapçuta çiçem tatti-sıppiser tene pekeh çiçet, petem halhana huplakan aslati çapsa
keresletterse tarat. Aka çeresletse çumar çuma tapratre. Çil-taval, vaylansa
pırsa, çer çinelle tatti-sıppiser çumar taktarçe.
Açasem per-perne tem kaşkarçeç, ançah çil ulanipe tata aslati
keresletternipe nimen te iltenmere. Çapah ta vesem perin hıççan tepri hütleh
patne çitreç te, petempeh çarmalansa petneskersem tata yepense şansa
hıtnaskersem, paras karsa tuna hütlehe pıtançeç. Vesen tumtiresençen şıv
tumlat, ançah kaşnieh manpa per pek inkek kurakan Yultaşsem pur hat, tese
hepertereç. Vesen sassisene çil-taval huplas mar pulsan ta, açasen samahlama may
kilmere, menşen tesen vesen telençe kive paras çav teri hıta çatlattarsa taçe.
Aslatille çumar vaylansah pıçe. Yulaşkinçen çil kaplansa kilse, parasa kakarsa
lartnine petempeh tatsa parahre te ana ayakkalla veçterse kayre. Açasem, per-perne
allisençen tıtsa, şıv herrinpe larakan man Yuman hüttinelle çupreç, kaşni
minutrah takana-takana haysene açta kilçe çavanta kavakartsa, makalsem lartsa ta
malallah çupreç. Çapla çapaçu herseh pıçe. Tatti-sıppiser çiçem çiçse tanipe
purte vitereh kuransa taçe, melke tavraşe te pulmare: avana-avana kayakan
yıvaçsem, şavlasa Yuhakan şıv humesem, kapaklannipe şap-şura çilhelle
kuranakanskersem, leş ençi çülle çul sartsem, — tetrepe çalaş çumar çarşave
viter teksemmen kuransa laraççe. Ças-çasah per-per varman pattare çapaçura ayala
pulsa, şatartattarsa çerelle tatalsa anat, çamrak yıvaçsene huçat. Aslati
laplanma pelmeser keresletterse, petem halhana huplasa lartmalla şutsar
haruşşan şatartattarsa, kemsertetterme tapratre. Yulaşkinçen aslatille çumar
haien petem vayne puçtarsa haliççen kurman vaypa aşkanma puçlare; petem utrava
val tatakan-tatakan vaklasa peterse, ana çuntarsa yaras pek, yıvaç tarrisem taranah
şıvpa tultaras pek, çer piçe çinçen te şalsa ıvatas pek tuyançe. Çak kaç kilser
açasemşen piteh te haruşa kaç pulçe.
Yulaşkinçen çapaçu laplançe, per-perinpe varçakan çarsem kayalla çakma
puçlareç, vesem Yunanisempe ılhannisem hullentereh te hullentereh iltense
pıçeç, eripeneh vara varmanta elekhi pekeh pulsa taçe. Sehrisem çılay hapna
açasem haysen lagerne tavrançeç, unta vara vesem haysem çapah ta teleyle pulnine
kurçeç: vesen smokovnitsine çerle aslati çapna (vesem yalan man smokovnitsa ayençe
çer kaçna), çavan ayençeh Yulna pulsan, vesem petne puleççeç.
Lagerte purte, val şutrah kavayçe te, vitereh yepenne, menşen tesen vesem,
ıtti açasem pekeh, ana tirpeylese hurassi çinçen şuhaşlama ta pelmen, kavaytne
çumar şıvençen hataras tese pertte taraşman. Çaka piteh te layah mar, menşen
tesen viççeşe te laçkam yepennipe sikseh çetreççe. Vesem haysem kürennine
viçkennen kalasa pelterçeç, ançah kayran vesem vut man perene aynelle şalallah

kerse kaynine asarhareç. Pereni çül ennelle çamarlansa, çer telençe aslak pek
huplasa tarat, çavanpa kavaytan per tele, ıvaç tupane sarlakaş pek, yepenmeser
Yulna. Açasem eçe puçançeç, vırtakan yıvaç vullisem ayençen şanka-çatarka
tavraşe tata huyar puçtarçeç te pite taraşsa eçlenipe Yulaşkinçen vutta
vaylatsa yaçeç, vesen kavayçe vara, kalleh tivse, vaylan yalkaşsa kayre. Vesem unta
pısak tipe turatsem puhsa huçeç, vutti vara timerç vuçahhi pekeh karlattarma
tapratre, açasem kalleh haysene teleyle tuyreç. Haysen kakayne tipetse, vesem
piteh te avan apatlançeç te, vut çumne vırnaçsa, haysem çerle telenmelle layah
mıskara kurni çinçen irççeneh kalaçsa larçeç: çıvaras tesen, çapah niçta ta vıran
çuk, menşen tesen yeri-tavra per tipe vıran ta Yulman.
Hevel tuhsanah, açasene ıyha aptratma puçlare. Vesem şıv herrinçi
hayarla vırana kayreç te çıvarma vırtreç. Çasah vesene hevel peçertme puçlare,
vesem taçeç te salhullan haysem valli irhi apat haterleme tıtançeç. Apatlanna
hıççan vesen kalleh kamalesem pasalçeç, alli-urisem vesen hıtsa larçeç, vesem
haysen aşesençe kalleh kile kayasşan huyharma puçlareç. Tom çavna sisre te pur
maypa ta piratsene yapatma taraşre. Ançah vesene mramor şariksem te, tsirk ta,
şıva keressi te yapataymareç. Val vesene haysen per pısak varttanlahe çinçen,
astutarçe, vara tineh açasem kaşt savansa kayna pek pulçeç. Çav savanaç sirelse
kayiççen Tom vesene çene yapala şuhaşlasa kalarnipe intereslenterme vaskare.
Val vesene haysem piratsem pulnine vahatlaha manma huşre te indeetssem pulsa
pahma sençe. Çav şuhaş açasene ilertne pek tuyançe. Vesem per samantrah tumtir
tavraşsene hıvsa parahreç te, haysene hura pılçakpa sarlasa, zebrasem pekeh
yaramlaskersem pulsa taçeç. Çavan hıççan vara vesem, akalçan yalne tapanas tese,
varmanalla tapransa kerse kayreç. Pallah, kaşnieh unta çulpuçe pulçe.
Hullen-hulleneh vesem per-perinpe hireçeken viçe aru pulsa taçeç.
Haruşşan kaşkarsa, vesem pıtansa larna çerten sike-sike tuhreç te perperne pırsa tapançeç, taşmana pinşeren-pinşeren velerse skalplareç *. Çav
kun paytah Yun Yuhre ente, açasem vara kamalla pulçeç.
* Skalp — velerne e amantna taşman puçe çinçen çüçe-mene-peh süse ilne tir. Çurçer
Amerikari indeetssen val varçari trofey vıranne pulna.

Kaçhi apat telnelle vesem, vıçaskersem te teleyleskersem, lagere
puçtarançeç. Ançah kunta peçek çarmav sikse tuhre, per-perinpe hireçeken
indeetssen çavantah haysen huşşinçe kileşü tumalla pulçe. Ahallen vesem tuslah
çakarne huçsa çime te pultaraymareç, mir tumalli çeleme turtmasar eple mir
tuma pulat-ha? Çelemsereh mir tavassine açta iltne ana? Dikarsençen ikkeşe
emerleheh piratra Yulma hater pulatçeç pule. Ançah urah nimen tumalli te çuk,
ireksereh vara vesem, haysem savanna pek pulma taraşsa, çelem kalarma ıytreç,
kaşnieh vara çeretpe turtsa pahreç. Yulaşkinçen vesem indeetssem pulnaşan
hepertese te kayreç: hale ente vesem «çuhalna çeççe şırama» kaysa çüremesereh
partak turtkalama pultaraççe. Hale vesen hasassi kilçe te, ançah val elekhi pek
piteh asaplantarmare. Vesem haysene çavan pek may kilse tuhnipe usa kurma
vaskareç. Kaçhi apat hıççan vesem asarhansarah haysen opıtne teper hut tusa
pahreç; ku hutençe vara val anaçlah pulçe, çavanpa ta kaç piteh savanaçlan irtre.
Vesem çene iskusstvana verenneşen şutsarah manaçlansa hepertereç, haysem
tarukah ulta indeets araven tirepe skalpesene süse ilme pultarna pekeh savançeç.
Hale vesene parahsa havarar-ha: tabak turtsa, lapartatsa, muhtansa larççarah vesem.
Per huşşa epir vesemser te irtterme pultaratpar.

Vunçiççemeş sıpak
PİRATSEM HAYSENE PITARNA ÇERE PIRAÇÇE
Şamatkun kaçhine çantalak tülek taçe. Çapah çav kaç peçek hulara pit
savanaçlah pulmare. Polli manakkaşe, Meri, Sid tata missis Garperan petem
kilyışe,piteh huyharsa kuççul Yuhtarsa, traurla tumsem tahançeç. Hula yalanah ta
ıtla şavla pulman, ançah hale unta piteh te şap. Hulara puranakan çınsem haysen
yalanhi eçesene aran çeç, sürakken eçlekelereç, sahal samahlareç, ças-çasah yıvarran
sıvlasa ilçeç. Peçek açasemşen te şamatkun kanassi yıvar kilne pek tuyançe.
Vesen vayyisem maylaşsa pımareç, hullen-hulleneh, haysen asseneh çarana-çarana
larçeç.
Kaç pulaspa Bekki Teçer huyharsa puşa şkul kartişe tarah peççeneh utsa
çürere, hayne hay val pite teleyser tese şutlare. Ana yapatma şkul kartişençe
te nimen te tupanmare. Val hayne hay:
— Manan alara unan pahar şarike pulinççe hat. Ana asanmalah nimen te
Yulmare, — tese kalare.
Bekki makarsa yarasran aran çatre.
Sasartak val çaransa taçe te hayne hay çapla kalare:
— Çava lap çakanta pulnaççe te... O, çav halapa teper hut tapratas pulsan,
epe ana men kalanine nimpe te, nimpe te kalas çukçe. Ançah val çuk, epe ana nihçan
ta, nihçan ta, nihçan ta kuras çuk ente.
Çav şuhaş yaltah pussa çiterçe ana, val vara kuççul Yuhtarsa tuhsa kayre.
Untan açasem, Tompa tata Dcopa perle şkula çürene Yultaşesem, uşkanapeh
pırsa çitreç. Vesem purte, hüme viter pahsa, paçlanna açasene hiseplese,
hullentereh samahlareç: haysem Yulaşki hut ana kurna çuhne val men-men tunine
tata Dco men kalanine asançeç. Dco hayen kaşni samahepeh usal pulassine
sisterne pek tuyançe vesene. Asanakane kaşnieh paçlanna açasem açta tanine te
tep-tereseh katarta-katarta paçeç. «Epe ham hal eple taratap, çavan pekeh tanaççe
val — san pek, Yunaşarah taratçe. Aka çakan pek pahsa kulsa ilseççe. Epe vara
temen sisne pekeh pultam, — sasartak çav teri haruşa pek tuyansa kayre, anlantari? Epe un çuhne çav mene pelteressine pelmen te, hale kurtam ente», — tere.
Paçlanna açasene Yulaşki hut kam çerren kurna tese tavlaşma tıtançeç
vesem. Numayaşe çav hurlahla çısa haysem yışanasşan pulçeç, ançah vesen
samahesene ıtti svidetelsem kalanisem sire-sire parahreç. Yulaşkinçen vilne
Yultaşesene kam Yulaşki hut kursa kalaçnine pelse ilsen, çav teleyle açasem
mankamallansa kayreç, ıttisem purte vesene keveçse pahsa taçeç. Per açi,
layahrahhine urah nimen te tupaymasar, muhtansah:
— Layah hertre-çke mana Tom Soyer... Perre! — tere.
Ançah val çapa tuhma hatlansa pahni anaçla pulmare. Itti açisem te purte
tene pekeh haysem çinçen çavan pekeh kalama pultaraççe vet, çavanpa ta val açan
lavresem haklah pulmareç. Şkul açisem paçlanna geroysene pit hiseplese asanaasana kilesene salansa kayreç.
Teper irhine, vırsarnikunhi şkulta urok petsen, çirküre yalanhi pekeh
çan çapassi vıranne salhullan çan çanna sasa iltene puçlare. Çav makarna everle
yanrakan çan sassiye vırsarnikunhi ir çutçantalak şuhaşa kaysa tülek tanipe
yaltah kileşülle pek. Hulari çınsem perin hıççan tepri çirkevelle

senkeltetreç, huyharmalli yapala çinçen şappan samahlamaşkan çirkü alake
umençe çarana-çarana taçeç. Çirkevençe vara nikam ta paşaltatakan pulmare.
Heraramsem haysen sakesem patnelle pına çuhne tumesempe kaştartatni çeç
çirküri şaplaha pasre. Peçek çirkü urah haçan ta pulin çakan pek tulli pulnine
nikam ta astumast. Çirkeve Polli manakkaşe, un hıççan Meripele Sid, vesem
hıççan tata Garpersen yışe, purte hura tum tahannaskersem, pırsa kersen,
çirküre çav teri şap pulsa taçe. Keltavakansem purte per çın pek, val şutra vata
paçaşka ta, vesene hiseplese ura çine çeklençeç te çav paçlanna açasen talaha Yulna
hurantaşsem malti sak çine vırnaçsa lariççeneh ura çinçe taçeç. Untan kalleh
pite şap pulçe, huşaran hullen eseklese ilnisem çeç iltenkelereç, kayran
paçaşka alline çülelle çeklere te keltuma tapratre. Kamala çemçetse yarakan gimn
Yurlana hıççan «Epe çereleh te, purnaç ta» teken kelle vulare val.
Untan paçaşka çav paçlanna açasem piteh te tiveçle te ıra kamalla tata
şutsar tanla-puçla pulni çinçen kalare. Çakan hıççan çav teleyser açasen
tiveçlehesene pertte astusa pahmanşan, vesen ayapesempe kaltakesene çeç kurma
taraşnaşan ükenme puçlaman çın ta Yulmare.
Paçaşka çav petne açasem haysen purnaçençe per viç-tavata hutçen ıra
yapala tuni çinçen kalasa katatre, çavanpa ta vara çav açasen çemçe, ıra kamale
palarçe. İtlekensem hale çav telenmelle açasem pite ıra ta layah pulnine kurma
pultarçeç, unççenreh pek hatlannisemeh vesene şutsar assa hatlanna pek, çavanşan
layah çen piçihhipe hertme tiveçle pek tuyanna, hale ente vesem haysem çavan pek
şuhaşlanaşan huyharçeç.
Paçaşkan samahe çınsen kamalesene çemeçterneçemen hıtarah çemeçterse
pıçe. Yulaşkinçen vara purte, per çın pek pulsa, açasen hurantaşesem hıççan
makarma tapratreç, paçaşka hay te tüseymeser kafedra çinçe tana çerteh kuççulne
Yuhtarçe.
Hor çinçe tem şavlani iltense kayre, çavna nikam ta astusa pahmare. Teper
minutranah çirkeve kemelli alak karik! tusa uçalçe.
Paçaşka hayen kuççulpe tulna kuçesene samsa tutripe şalsa ilçe te hor
çinelle pahre, telense hıtsah kayre val.
Maltan per maşar kuç, untan teper maşar tata viççemeş te paçaşka
kuçesem hıççan pahma puçlareç, untan çirküri çınsem, purte haysen vıranesençen
kar tarsa, kuçe-puçesene çarsa parahsah, viçe vile kliros tarah eple utnine
sanaraç. Tom malta pırat, un hıççan — Dco, çi hıçalta usana pırakan çetek-çatak
tumtirle Gek harakalasa utat. Vesem, haysene asansa kalana samaha itlese, puşa
hor çinçe pıtansa larna ikken.
Polli manakkaşe, Meri tata Garpersem haysen vilemren çerelne Yuratna
açisene sırsa ilçeç: vesene hıta çuptureç, vesem çalannaşan turra tav tureç.
Mesken Gek hayne çavan çuhle çın çalaşşan pahninçen niçta kaysa keme pelmere,
nimen tuma aptrasa, vatansa taçe. Val yeri-tavralla pahkalare. Ayakkalla şavanma
tese çeç tana Tom ana yarsa tıtre te Polli manakkaşne:
— Kun pek hatlanma Yuramast. Kaman ta pulin Gekşan hepertemelleh ente,— tere.
— Hepertemeser — heperteççeh, heperteççeh ente. Epe ham ta çav mesken
talaha kurnaşan hepertetep, — tere leşe.
Polli manakkaşe arçın açana açaşlama tıtançe, çavanpa Gek puşşeh
vatansa kayre.
Sasartak paçaşka men vay çitne taran kaşkarsa kalare:

— Tura pire ırlah katartnaşan, açasene çertse taratnaşan, purinşen te
ana muhtav! Petem çereren ana muhtav Yurri Yurlar! — tere.
Purte Yurlama tapratreç. Avalhi tav tumalli gimn petem çirkevepe
savanaçlan yanrasa taçe, tines çinçi pirat Tom Soyer, hayne keveçeken Yultaşesem
çinelle çavrana-çavrana pahsa, ku ente unan purnaçençe çi layah minut pulnine
tuysa taçe. Kilesene salanna çuhne prihod çınnisem per-perne çapla kalareç:
«Pire nimen namasa pelmeser ultalareç pulin te, epir teper hut ta uhmaha tarsa
Yulma hater pulattamar pule, avalhi tav tumalli gimn çav teri telenmelle layah
Yurlanine te per hut ta iltesçe», — tereç.
Çav kun Toma — Polli manakkaşe kamalne pula — çav teri numay çışka
lekre. Manakkaşe çupture te ana, çavsem ente per çultalaka ta çitetçeç pule,
taphare-tapharepe Toma aka çakan pek tuyançe: «Manakkaşe hayne Yuratni turra
tav tunipe Yuratsa çuptuninçen mar, çışka parsa ilnisençen ıtlarah palarsa
tarat», — tere val.

Vunsakkarmeş sıpak
TOM HAY KURNA TELEKE ÇİNÇEN KALASA KATARTAT
Toman piteh te pısak varttanlahe çaka pulna ta ente: val, hay piraçesempe
perle kile tavransa, haysene pıtarna çerte pulma şutlasa huna-men. Şamatkun
vesem, perene çine larsa, Missuri şıve herrine çitne, haysen hulinçen per
pilek-ulta milya anatallarah tuhna ta ukalçaran inçetreh mar varmanta çer kaçna,
tul çutalna-çutalmanah vesem pahça hıçesempe hulana pırsa çitne te çirküri hor
çinçe, araş-pireş vırtakan çemrek tenkelsem huşşisençe kanlen, layahah
çıvarsa taranna.
Tuntikun irhine apatlansa larna huşara Polli manakkaşepe Meri Tom
çine şutsarah kamallan pahreç, ana men kirline purne te Yuratsah tusa taçeç.
Setel huşşinçe ahal çuhnehinçen tem pekeh numay vahat huşşi halap yarsa
larçeç. Itti samahsem huşşinçe Polli manakkaşe çapla kalare:
— Kurtanni, Tom, ten, val piteh mıskaralla tuyanat pule, per erne huşşi
tene pek purne te asap tüsmelle turar, havaran çeç, açasen, savanmalla pultarççe
siren şutpa. Ançah ese çav teri ıra mar pulnaşan, mana çav teri asap katartma
pultarnaşan epe piteh te hurlanatap. Ese, havna pıtarna çerte pulmaşkan şıv
urla perene çinçe işse kaçma pultarna pulsan, kile kerse pahma ta pultarayattan,
hav vilmenni çinçen, tuhsa tarnii çinçen ese mana per-per pallapa ta sisterme
pultarattan.
— Ara, ese ana tuma pultarattan çav, Tom, — tere Meri, — hu astusa ilne
pulsassan, pallah, ese tavattanççe ente.
— Çanah-i, Tom? Tavattan-i? — tese ıytre Polli Manakkaşe. Unan piçe
tarah vara hayen ta çavan pekeh tuma pultaras kilni palarsa taçe. — Kala-ha, ese,
çavna astusa ilne pulsan, tavattançe-i? — tere val.
— Pe-elmestep... Un pek tavas pulsan, petem effekt petse laratçe vet.
— Ah, Tom, ese mana çavan çul ta pulin Yuratatan pule tese emetlenneççe
epe! — tere Polli manakkaşe çav teri hurlansa. Çakna iltsen, Tom ireksereh
vatansa kayre. — Ese çavan çinçen şuhaşlas pulsan ta, manşan hakla puleççe, ana
tavassi çinçen kalamastap ta ente...
— Nu, manakkam, val inkek pulnieh mar-ha, — tere Meri huşşa kerse, —
Tom uhmaha erne pekeh çüret vet: val yalanah şutsar vaskat, şuhaşlama ta erçmest.

— Val tata ta layah mar vara. Sid şuhaşlatçe ente. Sid kiletçe te hay
çerri çinçen kalatçeh ente. Ah, Tom, ese haçan ta pulin kayalla çavransa pahsan,
mana partak ta pulsan Yuratma taraşmanşan ükenen-şi?.. Ükenen te, ançah ta kaya
pule.
— Ma apla kalatar manakkam, epe sire Yuratnine esir havar ta peleter vet,
— tere Tom.
— Sanan samahhusem eçre palarsa tana pulsan, epe ana layahrah pelettem.
— Manakkam, epe çavan çinçen şuhaşlamanşan çanah ta pite kulyanatap, —
tere Tom, unan sassinçe ükenni palarsa kayre. — Unşan epe sire telekre kurtam,
— val ta mene te pulin pelteret vet.
— Val numayah tamast te ente, — kuşak ta haşper çuhne teleksem kurat vet,
— çaplah ta val nimen çukkinçen layahrah pak. Men kurtan-ha ese telekre?
— Aka men. Yunkun kaçhine epe telekre çapla kurtam: eser kravat patençe,
av çavanta, laratar pek. Sid siren çumarta yıvaç eşçek patençe, unpa Yunaşarah
Meri larat pek...
— Men vara, epir çanah ta çavan pek larnaççe. Epir yalanah çapla laratpar.
Ese partak ta pulin piren çinçen telekre astusa ilneşen epe hepertetep.
— Untan epe aka men kurtam: Dco Garperan amaşe kunta kilne pek.
— E, val çanah ta kunta pulnaççe vet. Tata men kurtan ese?
— O, şutsar numay kurtam! Ançah hal purte patransa petreç.
— Astusa ilme taraş, eppin. Nivuşle astuma pultaraymastan?
— Tata epe tellentem: çil... iya, çil sünterse lartre pek...
— Astusa il, Tom, temesker sünterse lartre... Mene sünterçe-ha val, çav çil?
Tom pürnisene çamki çumne hıta paçartasa taçe te per minut huşşi
paşarhansa petne hıççan çapla kalare:
— Astusa iltem! Astusa iltem! Çil çurtana sünterse lartre.
— Tura çırlah! Malalla, Tom, malalla kala!
— Tahtar-ha, astusa ilme parar... Ara! Esir kalarar — çak alaka pitermen
pek tuyanat, terer.
— İya, epe çanah ta çapla kalaram-çke. Astavatan-i? Meri? Kayran men?
— Untan... untan... Epe pelmestep, ançah eser Sida yatar pek tuyanat, men
tuma... Men tuma-ha?
— Nu? Nu? Açta yatam epe Sida? Açta? Açta?
— Eser ana yatar, eser... Eser ana yatar... alak piterme.
— Turaşan ta! Emerte te epe çavan pekkine iltmenççe. Teleksene enenmeser
tar ente çavan hıççan. Haleh çupatap missis Sirini Garpera çavan çinçen kalasa
katartmaşkan. Kurapar-ha, çavan yışşi teleksem pustuy tese lapartate-şi val
çakan hıççan? Kala ente, Tom, malalla men pulnine?
— Hale, manakkam, epe purne te vitereh astusa iltem. Untan eser kalarar,
epe usal aça mar, terer, assa çüreme Yuratakansker çeç terer, manran ıytassi te val,
— menle kalarar-ha eser? — tiharan ıytassipe pereh terer pulmalla...
— İya, iya, çanah ta çavan pek kalaram epe. Ah, tura çırlahah. Malalla men,
Tom?
— Untan esir makarsa yatar.
— Teres, teres, makartam. Puçlasa çeç makarmaram ana. Untan men?
— Untan missis Garper ta makarsa yaçe, Dco ta layah teme puçlare... «Hamah
sapsa yana haymaşan ana pustuy hertne pirki pit kulyanatap», — tere...
— Tom, tura sıvlaşe pırsa kene san aşna! Val men pulnine tep-teres
katartsa parakan telek pulna-çke! Ah, tur-tur! Malalla kala!

— Untan Sid kalare... val kalare...
— Epe nimen te kalamanççe pulmalla, — tere Sid,
— Çuk, Sid, ese kalaran, — tere Meri.
— Çaranar-ha, an kanserler Toma! Tom, men kalare-ha val?
— Val kalare: mana pelet çinçe çer çinçen layahrah pule tese şutlatap,
tere. Ançah epe ham layahrah pulna pulsassan...
— Eser ilteter-i? Val unan çan samahesem vet.
— Vara eser ana çaranma huşrar.
— Huşmasar, huşram çav. Çuk, kunta angel pulna. Ana sana angel sisterne.
— Untan missis Garper Dco çinçen kalama puçlare, val unan samsi
patençeh pistonpa şartlattarni çinçen kalare, esir ana Piter kuşak açi çinçen
tata «ıratnine laplantarakan emel» çinçen kalasa katartrar.
— Teres! Teres!
— Untan esir numayççen kalasa tatar, pire şıvra eple şırani çinçen...
tata vırsarnikun pire pıtarassi çinçen, untan eser missis Garperpa ikser
ıtalaşsa makarma tıtantar, untan vara val tuhsa kayre....
— Çaplah çav, çapla! Val piteh te teres, epe hale çak vıranta larni pekeh
teres. Ese, purne te hav kuçupa kurna pulsan ta, çavantan teresreh kalasa katartma
pultaras çukçe. Kayran tata men pulçe?
— Kayran esir manşan kelturar pulmalla, epe, sire kursa, siren kaşni
samaharah iltse tatam.
Untan eser çıvarma vırtrar, epe piteh herhentem, çavanpa smokovnitsa
huppi tatake çine: «Epir vilmen, epir piratsem pulmaşkan tuhsa tartamar
ançah», — tese çırtam ta huyar tatakne çurta çumne hutam, esir val vahatra
çıvarattarççe, siren pitü çav teri kamallaççe, epe pırsa peşkentem te sire
tutaranah çuptusa iltem.
— Çanah-i, Tom, çanah-i? Kunşan epe sana petempeh kaçaratan.
Val çavantah arçın açana çav teri hıta ıtalasa paçartasa ilçe te, Toma vara
hay çi teleyle aça pek tuyansa kayre.
— Kusem ente, telekre pulsassan ta, avan ta kamala kaymalla, — tere Sid
hay assen. Ançah unan samahhisem hıttanrah, purne te iltenmelleh tuhreç.
— An şarla, Sid! Çın çanlasa men tavat, tet, telekre te çavan pekeh tavat.
Aka sana pısak ulma, Tom! Epe ana ese kile tavranat pule teseh Yurieh sıhlasa
usraram. Ut çasrah şkulalla... Tura mana herhenneşen, sana kayallah tavarsa
panaşan turra tav, menşen tesen tura val hayne enenekensemşen, hay huşnisene
tusa tarakansemşen ıra kamalla ta numay çatamla, epe unan ırlahne kurma
tiveçle mar pulsan ta... Val per tyveçle çınsene çeç hayen ırlahne katartsa pulsan,
hayen ıra alline çavsem patnelle çeç tasas pulsan, hale çakanta kulsa heperteken
çınsem tata vilsen val puranakan çap-çuta ta tasa çere keme tiveçle çınsem sahal
puleççeç... Uttararah ente, Sid, Meri, Tom, — çasah kayar, eser ıtla ta numay
tıtsa tatar mana.
Açasem şkula kayreç. Karçake telenmelle teres telekne kalasa
katartmaşkan missis Garper patne, val havatsem tavraşne enenmenniçen kulma
tese, un patnelle vaskasa utre. Sid kilten tuhsa kayna çuhne hay men şuhaşlanine
pelterme kirle mar, tere. Val aka men şuhaşlare:
«Kunta temen te pulsan purah vara. Per yanaşmasar-tumasar çavan pek
varam ta çıpaçulla telek tellenme pulat-i vara?»
Çan-çan geroy pulsa taçe ente Tom! Val açta kilne unta tertkelese, sikkelese
çüremere, hayne hay mannan tıtre, petem çın hayne pahsa tana çuhne piratan menle

çüremelle, çavan pek çürere. Val uşkanepe hay çine pahnine kurmaş,
paşaltatnisene iltmeş pulma taraşre, ançah çavsem ana şutsarah
hepertetterçeç. Peçek arçın açasem un hıççanah çupsa çürereç, haysem unpa per
kompanire çürenine ıttisem kurnaşan tata haysem unpa perle pınine val
tüsneşen hepertereç. Per-per uşkan puçençe parappan çapsa pırakan pek e hay
hıççan petem zverinetsa ertse hulana utsa kereken pil pek pıçe Tom. Unan
tantaşesem val çuhalsa çürenine pelmeş pulma taraşreç, ançah haysen aşençe
şutsarah keveçse asaplançeç. Un pek hevelpe piçe üt-tirle pulas tata un pek çapa
tuhas pulsan, vesem çavanşan tençere men purrine yaltah pana puleççeç. Ançah
Tom hayne tençere kirek menle ırlah parsan ta, tsirka keme vıran parsan ta, ni
kunpa ta, ni leşenpe te uyralas çuk.
Şkulta verenekensem Dco Garpera ta permayah asançeç. Çavanpa Dco ta
tüsme çuk «mankamallanma» tapratre. Tompa Dco piteh te hıta itlese tarakan
açasene haysem men kursa çürenisem çinçen kalasa pana çuhne çeneren te çene
yapalasem veçemsereh şuhaşlasa kalarçeç. Yulaşkinçen geroysem haysen
kesyisençen çelemesene turtsa kalarsa, çava vesemşen nimen te mar pek, tetem
teterme tapratsan, vesem petempeh çapa tuhreç.
«Hale Bekki Teçersarah puranma pultaratap. Mana muhtav ta çite. Malalla
muhtava tuhasşan puranap», — tese şutlare Tom. Hale ente, val çav teri çapa tuhna
çuhne, Bekki, ten, unpala kileşesşen te pule. Pultarah! Tom ta haşper çınsem
pekeh sive pulma pultartnine te kure-ha val. Aka Bekki te. Tom ana kurmaş pulçe.
Val, ayakkalla kaysa, arçın açasempe heraçasen uşkane patne pırsa taçe te vesempe
kalaçma tapratre. Çasah Tom hayhi Bekki savanaçlan kalle-malle çupkalasa
çürenine kurah kayre. Bekki piçe hep-herle herelse kayna, kuçesem untallakuntalla sikkeleççe, val hayen Yultaşesene havalassi çinçen çeç şuhaşlana pek
kuranat, — per-per heraçana havalasa çitse tıtsan, kaşni hutençeh havaslan
kaşkarsa kula-kula ilet.
Çav vahatrah tata Tom aka men asarhare: Bekki Tom çıvahençerehri heraçana
tıtma taraşat, çav huşarah val Tom çinelle şataras pekeh paha-paha ilet. Çaka
vara Toma şutsarah hepertetterçe. Ançah kamalne çemçetes vıranne val hay tellen
kilense, mankamallansa pıçe, val Bekkie puşşeh kurmaş pulma taraşre. Vara
Bekki heraçasem hıççan havalasa çupma parahre te tem imenne pek ayakkarahra
utkalasa çüreme tıtançe, vahaçe-vahaçepe yıvarran sıvlasa ilse, huyhalla
kuçesempe Tom çine varttan pahkalare. Sasartak val Tom purinçen te ıtlarah
Emmi Lorenspa kalaçnine astusa ilçe. Un aşe tem pekeh varkama tapratre, val
ayakkalla utma hatlançe. Ançah apla tavas vıranne hayne itlemen urisem ana
Emmipe Tom tarakan uşkan patnareh ilse pıçeç. Tompa Yunaşar tene pekeh pırsa
taçe te, hay savanaçla pek pulsa, per Yultaşne:
— Layah mar heraça çak ese, Meri Ostip! Menşen-ha ese payan
vırsarnikunhi şkula pımaran? — tere.
— Epe pınaççe. Ese kurmaran-i vara?
— Çuk, kurmaram, vat telenmelle yapala. Açta lartan vara ese?
— Yalanhi pekeh miss Piters klasençe. Epe sana kurtam.
— Çanah-i? Mıskaralla tuyanat pule epe çapla sana astumanni. Epe sana
piren piknik pulat tese kalas teneççe.
— E, val interesle yapala. Kam tavat piknikne?
— Anne... man valli tavat.
— Ah, piteh avan. Mana çeneççe-şi?

— Pallah, çeneççe. Piknik — manan. Kama çenes tetep, çavna çenetep. Sana
çenesşeneh ente epe.
— Ah, menle kamalla ese. Haçan pulat-ha val?
— Çasah. Ten, kanikul puçlamaşençeh...
— Vahat savanaçla pulat. Ese pur arçın açasempe heraçasene te çeneten-i?
— İya, haman pur tussene te... tata manpa tusla pulas tekensene purne te.
Bekki varttan Tom çine pahsa ilçe, ançah Tome val vahatra Emmi Lorensa
utravra piteh haruşa çil-taval pulni çinçen kalasa taçe, val man smokovnitsaran
viçe utamra kana tana çuhne ana aslati çapsa yaltah «turpaslasa» peterni çinçen
kalare.
— Manan piknika pıma Yurat-i? — tese ıytre Gressi Miller.
— İya.
— Manan ta-i? — tese ıytre Salli Rodcers.
— İya.
— Manan ta-i? — tese ıytre SYuzi Garper. — Dcona ta Yurat-i?
— İya.
Purte per pek ıytu paçeç, hireç «iya» tenine iltsen, purte hepertese ala
çupreç, Yulaşkinçen Tompa Emmiser puçne purte haysene çentertterçeç.
Ançah Tome samahlama parahmasarah lapkan ayakkalla utre, haype perle
Emmine ertse kayre. Bekkin tuti çetrere, kuççule tuhre, ançah val, hepertene pek
pulsa, hay tarahnine pıtarçe, çapla malallah lapartatsa kalaçsa taçe. Çapah ta
unan piknikpa tata ıtti menpur yapalapa intereslenessi petemeşpeh petse larçe.
Val hayne huparlasa tarakan Yultaşesençen uyralsa utma vaskare, per çın ta
kurman vırana kayre te, heraramsem kalaşle, «taraniççeneh makarçe», kayran
vara şankarav puliççeneh unta çillenseh, salhullan larçe.
Şankarav pulsan, val taçe, sara çiveçesene sillenterse ilçe te, temenle
şuhaş tıtnine palartsa:
«Hale ente epe men tumalline hamah peletep», — tere.
Peremenara Tom, hay Bekkine tarahtarnaşan şutsar savansa, kalleh Emmi
Lorenspa kalaçre. Tatah ta Bekki çerine veçeltetteres tese, val ana Yuri şırama
utre. Yulaşkinçen val ana şırasa tupre te vara unan petem teleye taçtah kaysa
çuhalçe: Bekki şkul hıçençi stena çumençe, Alfred Templpa perle tenkel çinçe,
lara parat. Vesem ikkeşe te kartinkalla keneke pahsa laraççe, çav eçe şutsarah
çikennipe vesem ıttine nimene te astuman pekeh. Puçesempe vesem kaşt çeç perperne sertenmen. Tom aşençe keveçessi vereme tapratre. Val hayne hay kuraymieh
pulçe: «Bekki hay senne maypala menşen-ha epe kileşmerem-şi, eple epe ana
yışanmasar havarma pultartam-şi?» — tere. Val hayne hay uhmah tere, hay
şuhaşlasa kalarma pultarna pek, ıtti layah mar samahsempe te hayne haeh varçre.
Hurlannipe unan makaras kilçe. Emmi çaplah savanaçlan pakaltatre, menşen
tesen unan çeri piteh te savansa hepertere. Ançah Toman çelhi çetne pekeh pulçe.
Val Emmi men kalanisene iltmere te, Emmi hireç kalassa ketse çaransa tarsan,
Tom «iya», «iya» çeç tekelere, haş-per çuhne çapla kalani vuçeh te vıransar pulçe.
Çav huşarah Tom, tatah ta tatah şkulan hıçalti steni çumepe irtes, çav
yerentermelle yapalana kuçepe kuras tese, permayah çavrankalasa çürere. Unan
ireksereh çavantalla kayassi kilçe. Bekki un ennelle pertte pahmannipe (ana hayne
çavan pek tuyançe) val şutsarah veçerhençe. Ançah Bekki ana kurçe, çapaçura hay
çiele tuhsa pınine val maltanah sisse taçe. Kunsar puçne val, haşper vahatra Tom
asap tüsnine sanasa, çanlasah ana kursa savançe. Emmi savanaçlan pakalttatnine te
Tom Yulaşkinçen tüsse taraymi pulçe. Val ana: «Manan eçsem purççe, manan per

çere kaysa kilmelleççe, ahal te epe kaya Yultam», — tese sisterkelere. Ançah çapla
sisterni ahaleh pulçe, — heraça tekeh kayak pek çeveltetre. «Ah, çer çatasçe sana!
Nivuşle epe sanran nihçan ta hatalas çuk pule?» — tese şuhaşlare Tom.
Yulaşkinçen val türeh çapla kalare: «Manan kaymalla-ha, çasrah kaymalla», —
tere.
Emmi nimen te çuhlamasar ana enense: «Uroksem hıççan epe sana çakantah
ketse taratap», — tere. Tom vara çavanşan ana çutah kuraymi pulmare.
«Kam ta pulin urahhi pulsan hat, — tere Tom hayen assen, şalesene
şatartattarsa, — çav hayne hay piteh te çapla tumlanna tese, hayne aristokrat
tese şutlakan Sent-Luiren kilne şukal arçın aça pulas marççe hat. Tahta-ha!
Epe sana piren hulana kilse çitseneh, pirvayhi kunençeh heneneççe-ha, sana tatah
tıtsa henetep. Tahta, mister, yarsa ilep-ha epe sana! Aka çakan pek yarsa tıtap
sana...» Tom vara, çunne kantaras tese, allisempe hıttan hamsarma tıtançe, hayen
şuhaşençe tıtna arçın açana henere, çışkapa tarantara-tarantara yaçe, künkere
tata tıta-tıta sillese ilçe. «Aka sana! Aka sana! Lekren-i-men? Çitet-i? Astu,
kana ese malalla asra tıtsa puran!» — tere. Tom çakan pek şuhaşra henese
petempeh çiele tuhre. Vunike sehet çitre. Val kilelle tuhsa çupre. Emmi hayne tav
tunine tata val pite teleyle pulnine kursa tamaşkan Tomşan şutsarah namas
tuyançe. Kunsar puçne tata, val keveçse asaplanassi te karti veçe herrineh çitse
taçe. Bekki çaplah Alfredpa perle kartinasem pahsa larat, vahaçe şavat. Ançah
asap tüsme Tome unta pımare, çaka ente Bekki savansa larassine tatah ta
kataltarçe. Kartinasem ana yalahtarsah çiterçeç. Maltan val nimen kulmasar
larma puçlare, untan, aspuç taçtalla salansa kayna pek, salhulaha putre. Hay
peleken urasen sassi iltenet pule tese, val ike e viçe hutçen te halhisene taratsa
itlere, ançah val emetlenni ahaleh pulçe: Tom pımare. Veçne çitespe val hayne hay
piteh te teleysersker tese şutlama puçlare. Hay Toma tavaras tese ıtla ta şala
kerse kaynaşan ükençe. Bekki temşen hay çine pahma parahnine astusa ilsen,
mesken Alfred permayah: «Aka piteh te avan kartina! Kur!» — tese samah tapratre.
Heraça Yulaşkinçen tarahsa kayre te: «Ah, hapsa kayarççe man çumran havaran
kartinusempe! Kurassam ta kilmest vesene! Yalahtarsah çiterçeç!» — tere.
Makarma tapratre te val ayakkalla tarsa utre. Alfred, ana yapatma taraşsa, un
hıççan kayre. Ançah Bekkine ana: «Kayar! Peççen havarar mana! Epe sire
kuraymastap!» — tere.
Arçın aça nimen tuma ta aptarasa taçe: Bekki ana kaçhi zanyatisem
puçlaniççeneh perle kartina pahsa larma samah panaççe vet-ha, hay tata sasartak
parahsa kayat. Alfred puşansa Yulna şkulalla salhullan utre. Val temenle
vatanna pek pulçe, untan çillenne pek tuyançe. Val ku yapala mene pelternine
çamallanah çuhlasa ilçe: Tom Soyera tarahtaras tese çeç heraça unpala kalaçnamen. Çavan pek şuhaş pırsa kersen, pallah, Alfred Toma kuraymanni nimen
çuhle te katalmare. Unan hayen te, ayakra tarsa Yulsa, taşmana eple te pulin
tarahtarmalli may şutlasa kalaras kilçe. Çav huşara Toman klasra vulamalli
keneki unan kuçe umneh pulçe. Aka layah may kilçe te.
Val heperteseh kenekene uçre te, payan kaçhi zanyatire urok verenmelli tele
tupsa, petem stranitsa tarahah çernil Yuhtarsa tuhre. Bekki lap çav vahatra tultan
çüreçe viter pahre te Alfred men hatlannine kurçe. Ançah val hay çasah,
Alfred kuriççen, ayakkalla parançe. Val kilelle çupsa kayre. Unan Toma şırasa
tupsa ana keneke çinçen kalasa katartassi kilçe. Tom hepertese kaye. Bekkie tav
tuma puçle, vara layah mar pulassisem te yaltah petse lareççeç. Ançah çur çula
çitsen, Bekkie urah şuhaş kerse kayre: val piknik çinçen kalana çuhne Tom hayne

hay eple tıtni asa kilçe ana. Çavna asa ilsen, ana şutsarah namassan tuyansa
kayre, ana hayne vut-çulam peçertse ilne pekeh pulçe. Toma çava kirle, tere val.
Ana pasna kenekeşen çaptarççarah, Bekkişen purpereh: val Toma kuraymast,
emereh ente ana kuraymasar puranat!

Vuntahharmeş sıpak
TOM ÜKENEVE
Tom kile piteh te salhulla kilçe; manakkaşençen pirvayhi samahsem
iltseneh, val kunta unan huyhişen ana nikam ta herheneken pulas çukkine tuysa
ilçe:
— Tom, epe san tirne sevetep!
— Manakkam, epe men turam vara?
— Ese çitelekleh turan. Epe, vata uhmah pek, Sirini Garper patne kayram
ta sanan telenmelle telekü teleşepe lapartatnisene purne te manan hıççan val ta
enene tese şutlasa tarattam, — ançah vıransarah pulçe. Ana Dco kalasa katartnamen: ese çav kaç kunta kilne te epir un çuhne men kalaçnisene purne te itlese tana
kuranat. Pelmestep, Tom, nimen namasa pelmesereh suyakan açaran men pulma
pultarat-şi ente? Manran purte uhmahran kulna pek kulççar tese, ese mana
missis Sirini Garper patne uttarni çinçen şuhaşlasan, manan çunam ıratat,
— ese mana çarma ta şuhaş tıtman-men.
Çak petem istori Toma urahla mayla kuransa kayre. Ku taranççen hay
irhine suysa tıttarnisem ana piteh layah ta piteh çiveç şuhaşlasa kalarna
yapalasem vıranne tuyançeç. Hale val hay uhmahla tata irser hatlannine avanah
çuhlasa ilçe. Val puçne usre, pirvayhi tapharta hireç nimen kalama pelmeser
taçe, untan çapla kalare:
— Manakkam, epe çapla hatlannaşan kulyanatap... ançah epe şuhaşlasa
pahmanççe.
— Ah, açam ese nihçan ta şuhaşlamastan. Ese nihçan ta nimen çinçen te
şuhaşlamastan, hav çinçen tata savansa kilense çüressi çinçen çeç şuhaşlatan.
Piren inkekren kulas teseh, ese çerle Dcekson utravençen kunta kilessine astusa
ilne-men. Hav telek tellenni çinçen, mana suysa tıttarassi çinçen astusa ilne, çav
huşarah pire herhense huyharan hatarassi çinçen şuhaşlaman ta ese.
— Manakkam, çaka şutsar layah mar pulnine hale epe avanah anlanatap.
Ançah epe layah mar tuma şuhaşlamanççe, epe sire çannipe kalatap. Untan tata...
un çuhne kaçhine te... Epe vuçeh sirenten kulas tese kilmen.
— Men tuma tata?
— Epe sire: esir an paşarhanar, epir şıva ansa kayman, tese kalasşanççe.
— Tom, Tom! Sanan puçna çavan pek ıra şuhaş kilne tese enenme
pultarsassan, epe vara çer çinçi çi teleyle çın pulattam, turra ta tav tavattam.
Ançah ese hav ta pelse taratan, sanan çavan pek şuhaş ta pulman vet, ana epe te
avanah peletep, Tom.
— Pulna, pulna, tupa tusah kalatap pulna tese. Manan çak vırantan ta
tapranmalla an pultar, suyatap pulsan. Pullah!
— Ah, Tom, an suy... tarhaslasah kalatap. Suyni val çer hut usaltarah.
— Val suyni mar, manakkam, val çan. Manan sire vuçeh te huyhartas kamal
çukçe, çavanpah kilneççe.

— Sana enenmeşken epe tençere men purrine petempeh parattam: unpala
vara sanan menpur çılahusem te kaçeççeç. Un pek pulna pulsan, epe ese kilten tuhsa
tarnaşan ta, çavan çul usal tunaşan ta kulyanmastamççe. Ançah çuk çav, val purte
pustuy. Apla mar pulna pulsan, hav men pirki kilnine ese menşen-ha mana çavan
çuhleh kalasa pamaran?
— Kuratar-i, manakkam, esir çın pıtarna çuhnehi kele çinçen kalama
puçlasan, mana sasartak çaka asa kilçe: epir çirkeve pırsa kerse hor çine pıtansa
larsassan, telenmelle layah pulat terem epe... Pallah ente, ham şuhaşlasa huna
yapalana putlantarsa lartas kilmere manan. Çavanpa epe huyara kayalla kesene
çikrem te per samah ta şarlamaram.
— Menle huyara?
— Leş hay sire valli çırnine — epir pirat pulsa çüreme kayna tenine.
Epe sire çuptusa ilne çuhne eser varanmanşan ta epe hale pite kulyanatap, çanah
ta şutsarah kulanatap.
Manakkaşen salhu piçe çinçi perençekesem yakalsarah kayreç, unan kuçesem
sasartak çemçen pahsa yaltartatma puçlareç.
— Ese çanah ta çupturan-i mana, Tom?
— Çupturam çav.
— Ese ana layah pelseh kalatan-i?
— Layah pelseh kalatap, pallah ente.
— Menşen çupturan-ha mana, Tom?
— Menşen tesen epe sire çav vahatra çav teri Yuratram. Eser telekre
yınaşattarççe, çav teri herhentem sire.
Çav samahsene petem çereren kalani palarsa taçe.
— Teper hut çuptu mana, Tom! Vara... şkula kay... Manan çuma urah an çıpçan,
— tere karçak. Çavna kalana çuhne unan sassi ireksereh çetrensereh kayre.
Tom tuhsa kaysanah, Polli manakkaşe çalanalla çupre te Tom vara-hurah
pulsa çürene çuhne tahanna çetek kurtkana turtsa kalarçe. Kurtkana alla tıtsassan,
sasartak çaransa taçe te hay assen kalare.
— Çuk, pahas mar luççe! Mesken aça! Epe val suyreh pule tese şutlatap,
ançah val suyni tasa, tasa çav, menşen tesen val mana unpa yapatma şuhaşlana.
Epe emetlenetep... epe peletep: tura ana kaçarat, menşen tesen val ıra kamaltan
suyna. Ançah val çavna suyna pulsan, manan ana pelessem te kilmest, çavanpa epe
ana pahmastap ta.
Val kurtkana huçe te per minut pek şuhaşlasa taçe, untan kalleh un
patnelle allisene tasre te tatah kayalla turtsa ilçe, Yulaşkinçen val, hayne çakan
pek şuhaşpa hıtarsa, ana pahasah tese şut tıtre: «Val ıra kamaltan, ıra
kamaltan suyni pulat, epe hama hurlanma irek pamap», — tere. Val vara hayen
allisene kurtka kesyi patnelle tasre. Per minutran val Tom huyar çine çerkelese
çırna yerkesene vulare te kuççule Yuhtarsa çapla kalare:
— Çak açana epe çer pin çılahran ta kaçarma pultarattam! — tere.

Çiremmeş sıpak
TOM PATTARLA HATLANNİ
Polli manakkaşe çuptusa ilseneh, Tom hurlannisem purte irtse kayreç te,
unan aşçikkinçe kalleh layah ta çamal pulçe. Şkula kayna çuhne ana teley ketne:
ulahri alleya puçlanna telteh val Bekki Teçera tel pulçe. Tom yalanah hay puçne çi

maltan menle şuhaş kilne, çavan pek tuna. Nimen şuhaşlasa tamasarah val Bekki
Teçer patne çupsa pıçe te per samantrah çapla kalasa huçe:
— Epe payan piteh te layah mar hatlantam, Bekki, çavanşan kulyanatap. Urah
nihçan ta apla hatlanmastap, nihçan ta. İtle, kileşterer... Yurat-i? — tere.
Heraça çaransa taçe te, untan yerenne pek pulsa, pitençen pahsa ilçe:
— Esir mana kanleh paratar pulsan, epe sire piteh tav tavattam, mister
Tomas Soyer. Manan kalaçassam ta kilmest sirenpe, — tere val.
Val puçne sillenterçe te ayakkalla kayre. Tom telense hıtsah taçe, val:
«Surassam ta kilmest. Ha, eple samsine kaçartna!» — tese kalama ta pelmere. Untan
vara kaya Yulçe, kalama may kilne vahaçe te irtse kayre. Çavanpa val nimen te
şarlamare, ançah hay şutsarah çireplençe. Val şkul kartişe patnelle salhullan
utre, Bekki arçın aça pulmanşan permay kulyansa taçe, — arçın aça pulna pulsan,
Tom ana layah tıtsa herteççe. Çav tapharta Bekki lapah unan çumençen irtse kayre,
Tom ana hıta samah kalasa tertse ilçe. Bekki te ana hireçeh çençe, çapla vara vesem
per-perine yaltah taşman pulsa taçeç. Çillense kayna Bekki uroksem
puçlanassine aran çeç ketse ilçe, — unan Toma pasna kenekeşen çav teri
henetteressi kilçe. Unan per tapharta Alfred Templ men hatlanni çinçen
kalasa katartas şuhaşe pulna pulsan ta, Tom hıta tertse ilne hıççan çav şuhaş
yaltah petse larçe.
Mantaran heraçi! Hayne te inkek ketse sıhlasa tanine pelmere çav val. Çav
şkulti uçitel, mister Dobinss, çılay puransa manaçlanna tata hayle hay
teleyser çın tese şutlana. Çamrakranpa val tuhtar pulasçe tese şuhaşlasa
puranna, ançah çuhan pirki ireksereh unan çav taçti şatakri peçek hulara şkulti
uçitel pulnipeh kileşse puranmalla pulna. Kaşni kunah val, klasra larna
çuhne, setel eşçeke aşançen per temenle keneke turta-turta kalarna ta vernekensem
urok kalaman huşara ana vulana. Çav kenekene val yalanah piterse usrana. Val
kenekene uçsa pahasşan çunman aça ta pulman, ançah nihçan ta may kilmen. Menle
keneke-şi val? Kaşni heraçah, kaşni arçın açah hayen assen çuhlama hatlanna,
ançah çuhlasa hatlanassisem terleren pulna, çavanpa çannine pelme may ta
kilmen. Aka Bekki te, alak patençereh larakan uçitel setelli patençen irtse
kayna çuhne, uççiye çara aşençeh tanine asarhare. Çavan pek pite sayra hutra çeç
may kilnine ahaleh irtterse yama Yurat-i vara? Bekki kayalla çavransa pahre —
yeri-tavra per çun ta çuk: Per minutranah val kenekene alara tıtsa taçe.
«Anatomi» tese çırna yaçe tarah tata çav professoran soçineniye tese çırni tarah
heraça nimen te anlanaymare, val stranitsisene çavarkalama tapratre. Pirvayhi
stranitsarah ana pite hitre ükerne, terle sarasempe sarlana çın keletki tel pulçe.
Çav vahatra keneke stranitsi çine melke pırsa ükre: alakra Tom Soyer
kuransa kayre te kuç herripe val keneke çinelle pahsa ilçe. Bekki kenekene
ayakkalla turtsa ilçe te ana hupsa lartma hatlançe, ançah val hatlanni çav teri
anaçsar pulçe: kartinkine val stranitsa varri telne çitiççeneh çurçe parahre. Val
kenekine eşçek aşne çikre, çara aşençi uççine parsa huçe te vatannipe tata
tarahnipe makarsa yaçe.
— Tom Soyer! Ku çanlasah ta siren manerle pulsa tuhat. Çın çurame hıçne
pırsa tarsa, val açtalla pahnine asarhasa tani val piteh te layah mar vara.
— Ese çakanta mene te pulin pahnine açtan pelme pultaratap-ha epe?
— Namasa peler, Tom Soyer! Esir, pallah, man çinçen eleklese katartatar,
vara... men tavas-ha manan? Men tavas-ha manan? Mana çaptaraççe, val pulateh pule
ente, mana şkulta ta ku taranççen perre te henemenççe.
Val uripe tapre te çakan pek huşsa kalare:

— Elek paratar pulsan — parar, siren irserlehü çite! Epe te per yapala
peletep. Val çasah pulat. Tahtar-ha, — kurar aka. Kuraymastap sire, kuraymastap,
kuraymastap!
Val kalleh hıta makarsa yaçe te pülemren çupsa tuhre.
Tom, Bekki hayne tapannipe telense hıtsa kaynasker, nimen tuma ta aptrasa
vırantah tarsa Yulçe. Untan val hayen assen çapla kalare:
— Menle uhmah halah val — heraçasem. Ana nihsan ta çaptarman! Meneh val
çaptarassi? Vesem purte şutsarah haravçasem te açaşskersem. Pallah, epe elek
parsa çüres çuk, çav uhmah çinçen Dobbins starike per samah ta kalamastap... Layah
mar tumasarah epe unpala eple pulsan ta tatalma pultaratap. Ançah val çapah ta
tep pulat. Dobbins manan kenekene kam çurna tese ıytateh. Nikam ta hireç çenme.
Vara val, yalanhi pekeh, çeretpe kaşnineh tepçeme tıtane: pirvayhi açaranah
ıytma puçlasa purinçen te ıytsa tuhe. Çapla ayapli patne çitseneh, val nimen te
şarlamast pulsan ta, çakna val tunine türeh pele. Heraçasene yalanah piçe tarah
pelme pulat, — vesen vet haysene hıtarsarah tıtni çuk. Çaptaraççe ana...
çaptaraççe pule... Lekre ente Bekki Teçera, hale val hularan ta hatalaymast.
Meneh vara? Kirleşen leket! Manan çavan pek inkek kurmalla pulsan, val
hepertetçe-ha, hay man vıranta pulsa pahtar-ha...
Val kartişnelle çupsa tuhre te aşkansa çapaçma tıtanna açasem patne
pırsa perleşre. Per viç-tavat minutran uçitel te kilçe, vara urok puçlançe.
Tom zanyatisempe piteh intereslenmere. Ças-çasah val heraçasem larna ennelle
pahre. Bekki san-piçe çine pahsanah, unan aşçike varkare. Bekki hayne eple
tıtnine astusa ilsen, unan ana nimen çuhle te şelles kilmere, çapah ta val hay
herhennine pusarma pultaraymare, hay aşençe Bekkine lakessişen savansa
heperteme te vuçeh pultaraymare. Ançah, pertak vahat irtseneh, uçitel Toman
kenekinçi varalançak vıransene kurah kayre. Toman vara, Bekki çinçen mansah,
hayen eç-puçe pirki şutlama tivre. Bekki salhulahe samantrah irtre, hayen kuçe
umençeh açana lekteressine hıta ketme puçlare val. Tom hayen keneki çine çernil
takman tese temen pek enenterse kalasan ta, çapah ta ana nimen te pulaşas çukkine
Bekki avanah pelse taçe. Çanah ta çakan pek pulçe. Tom hayen ayapne tunnaşan ana
tatah ta hıtarah çaptarçeç. Epe çavanşan hepertetep, tese şuhaşlare Bekki.
Çanlasah val hepertetep tese hayne hay enenterme hatlançe, ançah çapla tuma piteh
çamalah pulmare. Çi usal pulassi telne çitsen te, Bekkin şutsarah vırantan tarsa
unta petempeh Alfred Templ ayapla, tese kalassi kilse kayre, çapah ta val hayne
hay çarçe te şap larçe. «Epe çav kartinkana çurni çinçen Tom kalasa katartateh
pule. Aka menşen per samah ta kalamastap. Ana vilemren hatarmalla pulsan ta
kalamastap», — tere Bekki aşençe.
Tom hayne çaptarnine çatsa irtterçe te kayalla vıranne pırsa larçe. Val
ıtlaşşi hurlanmare, menşen tesen: «Yultaşsempe terkeşse hatlanna çuhne,
çanahah ta çernilnitsana keneke çyne tünterse yatam pule», — tese şuhaşlare.
Çavanpa ta val hayen ayapne ahal çeç, yali çavan pek pulnaran çeç tunçe.
Per sehet irtre. Uçitel tron çinçe samsine usa-usa telerse larçe. Urok
vereneken şkul açisem serlenipe sıvlaşe te temenle ıyhalla pek pulsa taçe.
Mister Dobbins türlense larçe, anaslasa ilçe, setel eşçekne uçre te kenekine te
iles, te ana setelpeh havaras tenen un patnelle karançe. Verenekensemşen
numayaşeşen çaka purpereh pulçe, ançah vesem huşşinçe iikeşe vara uçitel
men tunisene purne te pite hıta asarhasa taçeç. Temiçe minut huşşi uçitel
temenle şuhaşa kayna pek pulsa keneke listisene uçkalare, untan kenekene hay
umne huçe te vulas tese pukan çine layahrah vırnaçsa larçe.

Tom Bekki çinelle pahsa ilçe. Bekki, nikam ta hay hutne kerse pulaşakan
çuk pekeh, hayne paşalpa tellese peme tese havalanipe eşenne krolik pekeh,
meskennen pahsa larnan tuyançe. Çakan hıççan Tom samantrah hay unpa varçnine
mansa kayre. Çasrah pulaşmalla! Haleh men te pulin tavas pulat, per çekunt ta
tahtamasar, haleh! Ançah inkeke nieple te sirse yama may çukki Tom puçepe tavçarsa
ilessine çarsa lartre... Piteh te avan! Telenmelle layah şuhaş! Val çupsa pırsa
kenekene yarsa ilet te, alak viter sikse tuhsa yara parat! Ançah val partak
ikkelensereh taçe te, çavna tumalli layah vahaçe irtse te kayre: uçitele keneke
listisene uça-uça pahsa larçe. Ah, çav vahata kayalla tavarma may kilne pulsan!
«Piteh te kaya Yulçe ente, hale Bekkin hatalmalli te çuk!» — tere Tom hay assen.
Tata teper minut irtre, uçitel klass ennelle çavrançe. Val pahnipe pur
aça ta kuçesene tartre. Çav uçitel pahninçe temen sisense taçe, çavanpa
ayapsarrisem te harasa çetreme tapratreç. Şapah çav vahatra vunna taran şutlasa
çitme te may kiletçe. Uçitel hay aşençe çilline puhre. Yulaşkinçen val çapla
kalare:
— Kam çurçe çak kenekene?
Per sas-çave te pulmare. Klasra çav teri şap, bulavka ükne sassa ta iltme
may kilne. Purte nimen şarlamasar larçeç.
Uçitel, ayap pallisene şırasa, per açana pitren şataras pek pahna
hıççan teprin çine pahre.
— Bendcamen Rodcers, ese çurtan-i çak kenekene?
«Çuk!» teni iltençe te, kalleh şap pulçe.
— Dcozef Garper, ese-i?
«Çuk!» teni iltençe. Toman aşe hıtarah ta hıtarah varkama puçlare. Çav
ıytusempe otvetsem unşan varahhan asap katartsa hatlanna pekeh tuyançeç.
Uçitel arçın açasençen ıytsa peterçe, partak şuhaşlakalare te heraçasençen
ıytma puçlare.
— Emmi Lorens? — tere val.
Leşe «çuk» tese puçne çeç sullare.
— Gressi Miller?
Val ta çavan pekeh huravlare.
— SYuzanna Garper, çakna ese turan-i?
Kalleh «çuk» teni iltençe. Hale ente çeret Bekki Teçer patne çitre. Tom
çülten puçlasa urisem taranah çetrere: laru-taru şançaksar pulna pek tuyançe
ana.
— Rebekka Teçer (Tom unan piçe çine pahsa ilçe: val sehre hapnipe şapşura şuralsa kayna), ese çurmaran-i?.. Çuk, mana kuçran pah... (Bekki tarhaslana
pek pulsa allisene çülelle çaklere.) Ese çursa parahmaran-i çav kenekene?
Çakanta Tom puçne çiçem pekeh per şuhaş pırsa keçe. Val ura çine sikse
taçe te:
— Ana epe çurtam! — tese hıttanah kaşkarçe.
Asran kayna açana, çavan pek nikam ta enenmelle mar hatlanakanskerne,
petem şkul telense pahsa larçe. Tom per minut huşşi pek taçe, hayen sapalansa
kayna şuhaşesene puçtarçe te, ayap «kaçarttarma» malalla tuhsa taçe. Mesken
Bekki kuçesençe telense hıtsa kayni, tav tuni, pite hıta Yuratni palarsa taçe. Çaka
ente Toma çer hut çaptarnine te saplasa huratçe. Hay çavan pek telenmelle
hatlannipe herse kaynasker, val mister Dobbins hayne şutsar hıta çaptarnine te
per kaşkarmasar tüsse irtterçe; çiyençen tata hayne uroksem hıççan ike sehetlehe
şkulta Yulma huşnine te purpereh tese şutlare val. Val hayne hupsa huni irtsen,

ana lere, hapha patençe, kam ketse tarassine te avanah pelse taçe, çavanpa ta hupsa
huni te ana pısak inkek pekeh tuyanmare.
Çav kaçhine, çıvarma vırtna çuhne, Tom Alfred Temple hireç tavarassi
çinçen pite teplen te numay şuhaşlasa hatlançe. Menşen tesen Bekki piteh
vatansa kaynipe tata ükennipe ana purin çinçen te tepe-yerepeh kalasa katartre,
— çav şutrah hay Toma çavan pek ultalani çinçen te kalare. Ançah hireç tavarassi
çinçen şutlanisem te çasah irtse kayreç, un vıranne puça kamallarah şuhaşsem
pırsa keçeç. Çıvarsa kayna çuhne te Bekkin Yulaşki samahesem iltenne pek
tuyançeç:
— Tom, menle ese çav teri ıra çunla pulma pultaratan? — tene pek tuyançe
ana.

Çirem perremeş sıpak
EKZAMENSEM
Kanikul çıvharsa pıçe. Uçitel, açasene yalanah hıta tıtkalsker, tata
hıtarah tıtkalama, tata hıtarah ıytma tapratre: ekzamenra pahsa larakan çınsem
umençe şkul muhtanma pultartarççe, tere val. Unan hullisempe lineykiye hale
keçen klassençe sayra hutra çeç eçser vırtreç. Vunsakar-çirem çula çitne çamrak
açasempe hersene çeç çaptarasran hatarçeç. Henessine mister Dobbins piteh
ırattarmalla hevet, menşen tesen, val çutalsa tarakan pısak kukşine parik ayne
pıtarsa çüresen te, çapah ta val vatalassi viçe-ha, muskulesem te unan terekle. Asla
kun çıvharsa kilne mayepe val asap katartma Yuratni unan aşençen tulalla tapsa
tuhma puçlare: nim mar eçsemşeneh val hıta ayaplasa çilellen kilenne pek
tuyançe. Keçen klassençi açasem kune-kunepe çetrese larsa asap tüsnisençen, çerle
vara hireç hayarran tavarassi çinçen şutlaninçen nimeneh te telenmelli çuk.
Uçitele menle te pulin peçekken usal tuma may kilseneh, çavna vesem nihçan ta
ahal irttermen. Ançah vesen vayesem tan pulman, uçitele yalanah çenterse pına.
Hireç tavarassi ansassan kaşni hutençeh vara uçitele pite hayarran ta hıttan
tıtsa çaptarna, çavanpa arçın açasem yalanah pite pısak sien kursa varça hirençen
parahsa kayna. Yulaşkinçen vesem perle kavarlaşna ta haysem pite avan
çentermelle pek tuyanakan may şuhaşlasa kalarna. Vesempe per klasra
vıveskasem çırakan civopisetsan ıvale verene, vesem ana haysen varttanlahne
kalasa katartna ta haysene pulaşu pama ıytna. Leşe şutsarah hepertese kayna,
val heperteninçen telenmelle te pulman: uçitele unan aşşe kilençe apatlanna,
arçın açan uçitele kuraymasar puranmaşkan saltav ta numay pulna. Yuri tene
pekeh, uçitelen arame taçta, haysen yalençi pallakan çınsem patne, hanana kayma
haterlenne te, per ik-viç kuntan tuhsa kaymalla pulna. Eppin, açasem tavarma
şuhaşlasa hunine nimen te kanserleme pultarayman. Pısak eç umen yalanah
uçitel ereh sıpma Yuratna, civopisets ıvale hayen Yultaşesene çapla samah pana:
«Ekzamen ıran tene çuhne, leşe üser pulsa hayen kresli çinçe çıvarsa kaysanah,
epe çav menpur yapalana tavatap ta ham şkulalla tuhsa şavatap», — tene.
Çırsa huna pekeh pulsa tuhre. Kaçhine, sakar sehet telnelle, şkul çurçe çapçuta çutalsa taçe, ana çeçeksençen tuna kaşalsempe tata çulça çıhhisempe ereşlese
peterne. Uçitel pısak kreslo çinçe, tron çinçe larna pekeh, larat. Hıçalta
doska. Uçitele pitren pahsassan, val erehne layahah sıpni palarat. Ayaksençi
viçe eret saksene, sıltam enepe te sulahay enepe te, tata uçitel umençe larakan
ulta eretne çav hulari çapla çınsempe verenekensen aşşe-amaşesem yışanna.

Sulahay ençe, man çınsem larakan saksem hıçençe, vahatlaha tuna sarlaka
platforma çinçe, ekzamenra tuhsa kalamalli açasem laraççe: peçek arçın aça
ereçesem, piçesene çav teri tasa çunaskersem, tasa tumlannaskersem, haysene çıhsa
lartna pekeh tuysa laraççe, Yunaşarah haysene tirpeyle tıtman pısakrah aça
ereçesem; batist ta kiseya tumlansa kaparlanlsa larna heraçasempe hersen şapşura çeç kuranakan ereçesem çav hersem haysen allisem çara pulnine, haysem çinçe
kukamaşesen şakarçisem, çüçesem çinçe şupka ta kavak bantsem tata çeçeksem
pulnine per minutlaha ta manmaççe. Itti vıranesene ekzamen tıtman şkul
açisem yışanna.
Ekzamen aka menten puçlançe: per peçekçeç arçın aça taçe te harana sasapa
kalama tapratre:
Ep peletep: peçek aça halah umençe
Tuhsa kalanine itlemeşken
Eser perre te hanahman...

çakna kalana vahatra val allisene şanar turtsa kanserlene pek asaplansa ta
ıtlaşşi tirpeylen sulkalasa ilçe, val partak pasalna maşina pekeh tuyançe.
Çapah ta val veçne çitiççeneh, çipereh kalasa çiterçe. Şutsarah harasa ükneskere
vara purte haras ala çupsa ırlareç, val hay verense huna pek puç tayre te
aykkinelle parançe.
Vatansa kayna peçek heraça tuhsa çapla kalama puçlare: «Merin pulna per
putek» t. ıt. te, untan lapçansa şutsar herhenmelle reverans ture te, hayne ala
çupnipe hep-herle herelse, hepertese vıranne kaysa larçe.
Untan pertte vatanman pek pulsa estrada çine Tom Soyer tuhre te nihaçan
sünmi havhalanupa «İrek parar mana e vilem parar mana!» savva kalama puçlare.
Val şutsar allisempe sulsa, telenmelle hayarran kalare, ançah çurrine çitseneh
takançe. Çınsem umençe tarassi ana haramalla pek tuyansa kayre: unan urisem
kuklense anma hatlançeç, pırençe temenle pavsa lartna pek pulçe, val per samah ta
kalama pultaraymare. İtlese larakansem ana herhenni palarsa taçe, ançah vesem
nimen te şarlamasar larçeç. Vesem çapla nimen çenmeser larni vara unşan vesem
hayne herhenninçen te yıvartarah pulçe. Uçitel salhun pahma puçlare, çaka vara
katastrofana veçneh çiterçe. Tom tata partak tapalankalare te, şutsar namas
kursa, estrada çinçen ansa kayre. Çat-çat ala çupkalanisem iltençeç, ançah vesem
puçlamaşençeh petse larçeç.
Malalla çakan pek yapalasem pulçeç: «Aça yalkaşsa çunakan paluba çinçe
tani», «Assiri çınnisem kaşkarsem ketü çinelle pına pekeh pıni» tata vulasa
pamalli ıtti hakla yapalasem te. Untan teres çırassipe vulassi huşşinçe çapaçu
pulsa irtre. Sahal açalla latin klase verense çiterne frazasene kalare. Untan
çamrak ledisen harpar hay çırna soçineniyesene haysen vulasa pamalla pulçe.
Kaşni hereh çeretpele platforma herrineh tuha-tuha taçe, kahham-kahham tese
üserkelese ilçe, hitre haYupa çıhsa lartna huta kuçe patne ilse pıçe te vulama
puçlare, layahrah sasa kalarma taraşsa, tata çaranu pallisene asarhasa, taraşsa
vulare.
Vesen
soçineniyesem,
çav
hersen
amaşesen,
kukamaşesempe
manaslamaşesen, per samahpa kalasan, Krestovay pohodsem vahatençi vata
heraramsen soçineniyesempe per everlereheh. Çav taranççen vesem menle
soçinenisem çırkalana, çak hersen soçineniyesen temisem te çavnaşkalah:
«Tuslah», «Elekhine asa ilnisem», «İstorire tura huşsa pıni», «Yumahri
patşalah», «Verennin ussisem», «Terle patşalahsen tıtame, vesen arasnalahepe

perpeklehe», «Melanholi» *, «Atte-annesene Yuratassi», «Çun açtalla turtnisem»
t. ıt. te.
* Huyhalla çüreni

Ereh eçnipe sane ulşansa kayna uçitel hay kresline ayakkalla sikterse
lartre, çınsem patnelle çuramepe çavrançe te doska çine Amerika karttine ükerme
tıtançe, çapla val geografi tarah ekzamen puçlasa yaras tere. Ançah terekserlenne
alli ana layahhan itlemere, klasra vara hulleneh eheltetse kulnisem iltense
kayreç. Çaka mene pelternine layah çuhlasa ilse, val ana türletme taraşre:
ükernine şalsa parahsa, çeneren çerkelese hatlançe, ançah ükerçeke maltanhinçen
te naçartarah pula-pula tuhre, eheltetse kulnisem vara tata hıtarah iltençeç.
Uçitel çav eçe petem timlehpe tuma puçlare, eçki pusnine paranas mar, tere. Val
menpur kuçsem hay çinelle pahnine avanah sisse taçe, hayen eçe ansa pırat pule
tese te şuhaşlare. Ançah klasra kulli çaranmare, çaranma mar, val tata vaylansa
pıni palarçe. Untan nimen telenmelli te çuk! Lapah uçitel puçe telençe
maççaran çülelle kaymalli alak pur, çav alakra kayri urisençen kantrapa çıhna
kuşak kuransa kayre, kuşake an çuhartar tese, unan puçne tutarpa hıta turtsa
çıhsa lartna. Hullen ayalarah ta ayalarah ansa pınaçemen, val hayen petem pevepe
avkalançe, çülelle tapalançe, çernisempe kantrana yarsa tıtma hatlançe, ançah val
sıvlaşa çeç tıtre. Eheltetnisem hıtarah ta hıtarah iltenme puçlareç, hayen eçne
pikenne uçitelten kuşak per ulta verşuk çülterehre çeç ente... ayalarah, ayalarah
tata partak ayalarah. Nimen tuma amtranipe kuşake çernisempe uçitelen
parikneh yarsa ilçe te, ana tahaşe unan trofeye-menepe perleh çavantah maççari
alak viter turtsa hapartsa kayre. Çakan hıççan mister Dobbinsan çara puç
çaşkiye tavra sasartak çap-çuta san ükre, menşen tesen civopisets ıvale unan
kukşa puçne ıltanlasa lartna pulna-men!..
Çakan hıççan puhu salançe. Arçın açasem uçitele tavarçeç ente. Kanikul
kilse çitre.
Çirem ikkemeş sıpak
GEK FİNN BİBLİ VERENET
Tom «Ura çınsen çamrak tusesem» yatla çene perleşeve keçe, menşen tesen
perleşü çlenesene kakar çine çaksa çüreme pite selem znaçoksem paraççe. Val çak
kunran puçlasa tabak tekeh turtmap, usal samahsempe perkeleşmep, tese samah
paçe. Çakan hıççan val çene teresleh tupre: çın menle te pulin eçe tutar tesen, çak
eçe nihçan ta tumap tese samah partarmalla. Telenmelle meslet. Toman çatma çuk
tabak turtas ta usal samahsem kalas, eçse üsereles kilse kayre. Çak çatamsarlah
üsseh pıçe, çasah çınsem umençe herle şarf çıhsa manaçlansa çüres may pulassi
çeç ana yerkeleh kartinçe tıtsa taçe, ahalten val perleşüren tuhsa kayatçeh pule.
İYulen Tavattameşe * çıvharsa pıçe; samah may kalasan, «ura çınsen» yışençe
viçe kun çürene hıççan val mansa ta kayre pulas uyav pirki, viles pek vırtan
Frezer sudya çinçe pulçe unan petem şuhaşe-şançake; pallah ente, sudyana pite
çaplan pıtaraççe, tem tesen te, val — pısak peltereşle persona. Vara, ana
pıtarna çuhne, herle şarf çıhsa veçkenlense çüreme pulat.
* İYulen Tavattameşe — SŞAri uyav: «Amerika nikama pahanmanlahen deklaratsine»
yışanna kun (1776).

Viçe kun Tom sudya sıvlahe pirki intereslense taçe, çuntan palhansa ıytaıyta pelçe val hayne menle tuyni pirki. Haşper çuh Toman şançake çunat huşsah
çüle çeklençe, un pek çuh val hastarlansa ta çarsarlansa hayen znaçokesene
komodran kalarçe, teker umençe vesene çaklatsa pahre. Sudya vara hayne vahatvahatan avanah tuyre; vahat-vahatan un sıvlahe kalleh naçarlançe. Yulaşkinçen,
sudya hayne avan tuyat tene hıpar saralçe, çasah val yaltah sıvalsa çitre. Tom
hayençen tarahlasa maşkallananah pite hıta tarahre. Vara val türeh perleşüren
tuhre. Meneh teter? Sudyana kaçpa verilenterne te, val ir enne vilse vırtaa. Tom
kun pek yapala pulsa irtne hıççan nikama ta enenmelle mar ikken tese şut tıtre.
Telenmelle çaplan pıtarçeç sudyana. «Ura çınsen çamrak tusesem» perleşüri
açasem çatma çuk mankamallan utsa pınaran vesen tuse pulnasker keveçnipe çutah
çuralsa kayatçe. Ançah ta Tom hal — irek kayak, ku ta mene te pulin pelteret. Val
kamale tuliççeneh eçme, varçma pultare. Ançah ta telenmelle. Hale un pertte eçes
te, varças ta kilmere. Nimle çaru ta çukkipe ente unan petem çılahla emeçesem
severelçeç, vesen petem turtame petre.
Çasah Tom çakna asarhare: val tem pekeh emetlense ketne kanikul ana
yalahtarsa çiterçe.
Val dnevnik çırsa pıma puçlasa pahre, ançah, viçe kun huşşinçe nimeh te
pulsa irtmenren, parahre.
Aka hulana negrsen orkestre kilse çitre te purne te palhatsa, havhalantarsa
yaçe. Tompa Dco Garper, aça-paçana yavaçtarsa, haysen orkestrne yerkelereç te
şapah ike kun tem pekeh teleyle tuyreç haysene.
Pısak şançakpa ketne İYulen Tavattameşe te pite anaçsar irtre: çumar
çaşlattarçe, protsessi pulmare, tençeri çi çapla çın (Tom şutlana tarah),
mister Beton, Perleşülle Ştatsen çan-çan senatore, ana pite kamalsar havarçe,
çirem pilek fut çülleş ulap pulmare val, ıtti çınsençen nimpe te uyralsa
tamast.
Tsirk kilçe. Kun hıççan arçın açasem viçe kun çetek kavirsençen karkalasa
tuna hütere tsirk katartreç, kurma pırakan arçın açasençen viçşer, heraçasençen
ikşer bulavka ilçeç, çasah ku vaya ta yalahtarçe.
Untan gipnotizerpa frenolog * kilse tuhreç, vesem kayna hıççan tata
kiçemreh pulçe.
* Gipnotizyör tese çınsene iskusstvalla maypa çıvaratsa yama pultarakana kalaççe. Numay
çuhne Amerikara terle çapkalançaksem çak eçpe hatlanna. Haysen pultarulahne ukçalla
katartna. Puç çaşki tarah çın talayne peletper tese vara, frenologsem çınsene ultalasa
çürene.

Haşper çuhne açasem valli veçersem yerkelereç. Vesem sayra ta pite
havasla irtreç, çavanpa ta vesen huşşisem suran pekeh ırattarçeç.
Bekki Teçer hayen aşşe-amaşepe perle hayen tavan huline —
Konstantinpole — kayre, val kaysan, petem purnaç ileme petse larçe.
Velerün haruşa varttanlahe Toma kanaç pamare. Yuhan-suran pekeh yaşkasa
çunne veçemsereh ırattarçe.
Untan herle şatra puçlançe. İke erne huşşi Tom vıran çinçen taraymasar
yavalançe, petem tençeşen, petem çın eçesemşen petne tıtkanri çın pek tuyre val
hayne. Çir pite yıvarran pussa ilçe, Toma nimen te intereslentermere. Ura çine
tarkalasa perremeş hut hula tarah lapsartatsan, pur çerte te Yuhanu pallisem tel

pulçe val. Hulara ten vaylansa kayna ikken, pısakkisem çeç mar, aça-paça ta tura
pirki puplet. Tom hulan teper veçne çitiççeneh per çılahla çın ta pulin tupma
emetlense utsa tuhre, vara un petem şançake petse larçe.
Val aptaranipe Dco Garper patne çul tıtre, ançah leşe evangeli verense
larat, tunsahla Tom ku kiçem vırantan çasrah paransa kayma şut ture. Ben
Rodcersa şırama utre val, Ben çuhansem patne kaysa çüret ikken, ten kenekisempe
tulli karçinkka seteret. Yulaşkinçen Tom Dcim Hollisa şırasa tupre, leşe ana
çapla enenterme puçlare: Tom hayen çılahesene kaçarttarman, çavanpa tüpe Tom
puçe çine çir yana. Kaşni telpulu ana pavakan yıvarlah çumne teper tonna huşre.
Geklberri Finn ıtamençe kaştah kanleh tupma emetlense, Tom, yalt haltan
kaynasker, tuse patne vaskare, ançah leşe te bibli vulasa larat ikken. Kana vara
Tom çatsa irttereymere, val aranah kilne çitre te vıran çine tasalsa ükre: petem
hulipe per val çeç çılahlasker, emer-emer tamakra asaplanma tivet ente un.
Çerle haruşa taval aharaşre, çapsa çumar çure, aslati havatlan avatre, yal
ta yal çiçem çiçre.
Tom utiyalpa çerkençe te hayen vilemne şiklense ketme puçlare: ku haruşa
terkeşü un pirki puçlanni pirki val par samantlaha ta ikkelenmere. Val çakna
enenseh taçe: hayen çılahesempe val turran çatamlahne yaltah peterne, hale ente
ana nimle kaçaru ta çuk. Kam ta pulin peçek hurt-hapşanka hireç artilleri
taratas pulsan, Tom kun pirki snaryadsem saya yani çeç tene puleççe, ançah tüpe Tom
pek hurt-kapşanka hireç çakan pek hakla larakan aslatille çumar takni pertte
telenmelle tuyanmare ana.
Mayepen-mayepeneh aslatille çumar laplanma puçlare, vara hayen tep
zadaçine purnaçlamasarah, irtse kayre. Çi maltanhi şuhaşe Toman çakan pek
pulçe: turra tav tavas ta çasrah yerkene keres, untan val kaştah tahtama şut tıtre:
aslatille çumar teper hut takma puçlassi pertte sisenmest-ha.
Teper kunne kalleh tuhtara çenme tivre: Toman çire vaylansa kayre. Ku
hutençe çurame çinçe vırtsa irtterne viçe erne Toma per emer pekeh tuyançe.
Yulaşkinçen aranah kilençen tuhsan, val hayne vilem herhenneşen savanmare te.
Hay çak kunsençe eple peççen te talahhan pulnine manma pultaraymare val. Val
marannan çeç uram tarah sullansa pına çuh Dcim Hollispa ıtti açasem kayaka
velerne kuşaka sud tunine kurçe. Kuşak ayapne katartakan kayak villi kuntah
pulna. Kaşt ayakkarah, çın kuçe kurman ketesre, Dco Garperpa Geklberri Finn
varlana dınana kavlese laraççe. Meskensem! Vesem patne, Tomanni pekeh, vesen
çire tavranna.

Çirem viççemeş sıpak
MEFF POTTERA ÇALNİ
Yulaşkinçen hulari çıvarsa kayna purnaç huskalsa ilçe — pite hıttanah
huskalçe. Çak kun çın velerekene haş kun sud tavassi çinçen pelterçeç. Hulara
çavan çinçen çeç kalaçreç. Toman çak kalaçusençen niçta tarma ta may pulmare.
Velerni çinçen asannine iltseneh, unan çeri kartah sikre. Hayen çune tasa mar
pulna pirki unan puçne çakan pek şuhaşsem pıra-pıra keçeç. «Manan umra
ahalten mar pule çavnaşkal samahlaççe, mana tıtma taraşaççe pule», — tere val.
Çav çınna velertni çinçen val men te pulin pelnine çınsem açtan çuhlasa ilme
pultaraççe-ha? Çakna val nieple te layahhan tavçarsa ileymere. Ançah çapah ta,
hulara apla ta kapla kalaçnisene iltsen, unan aşçike varkare. Val, petem çuntan

kalaças tese, Geka çın çuk çerelle ertse kayre. Keske vahatlaha ta pulin hayen
çelhine irek paras pulat, per pek inkek kurna Yultaşpa yıvar çekleme te perle
valeçmelle. Çitmennine, unan Gek lapartatsa katartman-şi tese ıytsa peles
kilçe.
— Gek, ese çavan çinçen kama ta pulin kalana-i?
— Men çinçen?
— Hu peleten...
— Pallah, kalaman...
— Per samah ta-i?
— Çavar ta uçman. Kalana pulsan, çak vırantah tapra aşnelle ansa
kaymalla pultar. Ma ıytatan vara ese?
— Ahaleh! Epe harasa çürerem.
— Nu, Tom Soyer, epir lapartatsa katartna pulsan, piren ike kun ta
puranmalli çukçe. Ese havah peleten vet.
Toma kaşt çamaltarah pulna pek tuyansa kayre. Partak çenmeser tarsanah,
val çapla ıytre:
— Gek... sana nikam ta irekser kalasa katarttarma pultaraymast-i? — tere.
— Mana irekser kalasa katarttarma-i? Çuk ente val! Çav şuyttan metise
mana şıv aşne putarma tarsan, ten, mana irekser kalattarma pultareç, — ahallen
kalas çuk.
— Apla pulsan, eppin, purte çipereh. Epe çapla şuhaşlatap: epir
çelhesene çırtsa çüresen, pire nikam ta tives çuk tetep. Çapah ta epir şarlas çuk
tese tatah teper hut tupa tavar-ha, çapla şançaklarah pule.
— Yure.
Vesem kalleh, çapla ta haruşa samahsem kalasa, tupa tureç.
— Men samahlaççe-ha, Gek, terleren istorisem çinçen çav teri numay
iltrem.
— Men samahlaççe? Per samah ançah: Meff Potter, Meff Potter, Meff
Potter, teççe. Manan, çakna iltse-neh, çiyençeh tar tuhsa kayat, — türeh parahsa
kaysa pıtansa larattam.
— Vat-vat! Epe te çavan pekeh. Petne çın vet val! Petre ente! Sana ana şel
mar-i... haşper çuhne?
— Ças-çasah... iya, ças-çasah şel tuyanat. Putle çınah mar val, — ançah
nikama ta usal tumast vet-ha. Nikama ta, nihçan ta. Partak ereh eçmeleh pula
tıtat te kayran vara eçser seterense çüret... Turşan ta, epir purte eçser
çapkalansa çüretper vet-ha. Pereh mar pulsan ta, pirenten numayaşe eçlemeser
puranaççe: pupsem tata ıtti çavnaşkal etemsem te. Çapah ta val ıra kamalla pek:
perre val mana hayen pulline çurrine tıttarçe, pulli hayne valli te sahalççe.
Mana yıvar kilse tuhna çuhne miçe hut val man huta kerse mana inkekren hatarmanşi?!
— Mana val hut çelensene Yusasa paratçe, valtasene te çıhsa paratçe. Epir
ana termeren tuhsa tarma pulaşsassaa, piteh avan pulatçe.
— Men kalare val! Epir ana eple pulaşapar-ha? Pulaşsassan ta, ana men
ussi pur-ha? Val tuhsa tarat te, ana kalleh tıtaççe.
— İya, val çaplah... Val teres. Ançah val unşan ayapla mar çerteneh ana
şuyttana varçna pekeh varçnine kuras kilmest vet-ha.
— Manan ta kuras kilmest, Tom. Anlantan-i, epe çapla iltrem... Piren
petem ştata ilse pahsan ta, unan sane-piçe vara-hurahsen everleh, teççe, ku
taranççen ana eple çaksa velermen-şi tese teleneççe.

— İya, iya, çavan pek kalaççe. Epe te ham halhapah iltrem: ana ireke kalarsa
yarsan ta, Linç zakone * tarah çaksa velereççe, teççe.
— Çavan pek tavaççe te vesem, çaksa velereççe. Açasem numayççen samahlasa
larçeç, ançah savanmalli nimeneh te pulmare. Tettemlensen, vesem ayakra larakan
peçek terme tavraşençe çapkalansa çüreme tıtançeç, men te pulin pule te, pire
tarukah menpur yıvarlahran hatarsa kalareç tese emetlençeç pule vesem.
* İrser eç tuna çınsene halah sudsar-mensereh tıtsa velerne. Amerikara Linç zakone tarah
purinçen ıtla şura ütle çınsene hireç irser eç tuna tese ayaplanakan negrsene tıtsa
velereççe.

Ançah nimen te pulmare; termere larakan teleyser çınpala ni angelsem te,
ni ıra kamalla tuhatmaşsem te intereslenmen pulmalla.
Açasem per yapala çeç tuma pultarçeç, — ana vesem elek te ças-çasah tukalana:
timerlene çüreçe viter Pottera partak tabak tata ik-viçe korobka şarpak
tıttarçeç. Potter ayalti hutençe larat, hural çuk.
Çavan pek ilse pırsa panaşan val tav tuni açasene elek te layah mar pek
tuyanna. Ku hutençe val tav tuni vesene tata hıtarah pırsa tivre. Vesem haysene
haysem haravçasem pekeh, çınna sutsa yarakansem pekeh, tuyreç. Potter vesene çapla
kalare:
— Ira tunaşan tavah sire, açasem. Petem huline te mana nikam ta şelleken
çuk. Eser ançah şelleter. Epe ana manmap, çuk, çuk. Epe ças-çasah hama ham çapla
kalatap: epe pur peçek açasene te hut çelensem Yusasa parattam, pula haş çerte
layah kenine katartattam, purinpe te Yultaş pekehçe. Ançah hale, Mefan inkek
pulsa tarsan, purte vata Mefran ayakkalla çavransa taçeç... Tom ayakkalla çavransa
tamare, Gek ta ayakkalla çavranmare... Çuk, vesem ana manmareç... val ta manas çuk
vesene... İya, açasem, epe haruşa eç turam, üser pulna epe, assar pulna, çavanta
petem ayape... Hal ente mana çaksa velereççe, ketseh tar... ku teres ente... teres. Val
purinçen te layahrah pulat. Çanah, layahrah. Nu, men kalaçmalli pur un çinçen.
Sire, haman çi layah tusamsene, huyha ükeres mar. Epe sire aka çakna çeç kalasşan:
reşetke hıçne kerse laras temester pulsan, çav ılhanla erehe an eçer — üser çuhne
çın hayne hay te pelmest... Partak ayakkarah, hevelanaç ennellereh tarar-ha, çakan
pek inkekre çınna purinçen ıtla tusesen piçesene kurni çeç yapatma tultarat,
kunta man pata nikam ta çüremest, per esir çeç. Tussen ıra sane-piçesem... tussen
ıra sane-piçesem... Per-perin çurame çine haparar-ha, manan siren pitersene
pahasçe. Aka, çakan pek. Hale ente mana ala parar, — siren allusem reşetke viter
keme pultaraççe, manan ıtla pısak. Peçek alasem vaysar, çapah ta vesem Meff
Pottera layahah pulaşreç, may kinte pulsan, vesem tata ta numaytarah pulaşu
pareççeç.
Tom petempeh teleyser pulsa kilnelle utre. Çav çer tellenne telekesençe te
haramallisem piteh te numay pulçeç. Teper kunne te, tata viççemeş kunençe te val
irten puçlasa kaççeneh sud çurçe patençe çapkalansa çürere. Temenle çentermelle
mar vay ana şalalla keme turtre, ançah val, ireksereh hayne çarsa, uramra tarsa
Yulçe. Gek ta çavnaşkalah pulçe. Vesem per-perinpe tel pulmasar çüreme taraşreç.
Vahaçe-vahaçepe peri te, tepri te taçta ayakkalla paraha-paraha kayreç. Ançah çav
usal vay vesene kalleh elekhi vıran patnelle turtre. Per-per pahma pına çın sud
zalençen uramalla tuhsanah, Tom semserlenseh kaşni samahah itleme taraşre,
ançah hıparesem hurlanmallaskersem pulçeç: mesken Potter sud yerkin tanati
aşne hıtarah ta hıtarah kerse çıhansa pıçe. İkkemeş kune irtne çerelle hulari

çınsem çapla çeç samahlareç: Dco indeets kalanisem purte teres pulçeç,
prisyacnaysem mesken Potter teleşepe menle prigovor tavas pirki nimen te
ikkelenmelli çuk ente.
Kaç pulsa numay vahat irtsen, Tom kilne tavrançe, hay vırane patne çüreçe
viter keçe. Unan aşçikki şutsar huskalsa kayna pirki val numayççen
çıvaraymasar vırtre. Teper kunne petem hula sud çurçe patne puçtaransa taçe,
menşen tesen çav kun eçe tatmalli kun pulçe. Halah zalra tullieh puçtaranna —
arçınsem te, heraramsem te pur. Yulaşkinçen, numayççen ketne prisyacnaysem
umla-hıçla utsa keçeç te haysen vıranesene yışançeç. Per ik-viçe minutran şapşura huralsa kayna salhu Pottera ilse keçeç. Unan san-pitençe val harasa ükni,
petem şançaka çuhatni palarsa taçe. Ana sançarpa sançarlana: pahas tekenesem
purte pahçar tese, ana kuranmalli vırana lartreç. Çavan pekeh kuranmalla
vıranta tata Dco indeets larat. Val yalanhi pekeh nimen paşarhanmast, kanle.
Kalleh şap pulçe, untan sudyasem pırsa keçeç te, şerif sud uçalni çinçen
pelterçe. Yalanhi pekeh sudri eçle çınsem huşşinçe paşaltatu puçlansa kayre,
pisaresem hutsempe kaştartataççe. Çak vak-tevek yapalapa appalansa hatlanni,
çavanpa vahata irtterni tata hıtarah ketterse paşarhantarmalla, unta çaplalahe
te ıtlarah.
Vile tupna kunne irhine ireh Meff Potter allisene çusa tanine kurakan
svidetele çenterçeç. Svidetel: «Mana kursan, Meff Potter türeh çupsa kayre», —
tere. Tata viç-tavat ıytu parsan, prokuror zaşçitnika çapla kalare:
— Hale siren çeret. Svidetelren ıytar, — tere. Ayaplanakan çın per
minutlaha kuçesene çülelle hapartsa pahre, ançah zaşçitnike: «Manan nimenle
ıytu ta çuk», — tese kalanine iltseneh, val kalleh ayalalla pahre.
Teper svidetele: «Epe çeççine velerne çınnan üçe çumençeh tupram», — tese
kalare.
Prokuror kalleh zaşçitnik ennelle pahsa:
— Eser svidetelten tepçeme pultaratar, — tere.
Zaşçitnike kalleh: «Manan nimenle ıytu ta çuk», — tere.
Viççemeş svidetele çapla kalare: «Ças-çasah epe çav çeççe Potter allinçe
kurkalanaççe», — tere.
Prokuror kalleh zaşçitnika: «Eser svidetelten tepçeme pultaratar», —
tere.
Zaşçitnike kalleh: «Manan nimenle ıytu ta çuk», — tere.
Pahsa larakansen piçesem çinçe vesem tarahsa kayni palarçe. Menle
telenmelle zaşçitnik ku? Hayen klientne kantra unkinçen hataras tese, nivuşle
pertte taraşmast val?
Viç-tavata svidetele tata: «Çın velerne çere ilse pırsanah, Potter haynehay ayapla çın pek tıtatçe», — tereç. Çav svidetelsene te zaşçitnik çaplipeh,
tepçemesereh yaçe.
Çav asra tarakan ir masar çinçe men-men pulsa irtnisene şançakla
svidetelsem tepe-yerepeh katartsa paçeç. Ançah Meff Potteran zaşçitnike per
svidetelne te tepçeme hatlansa pahmare. Pahma pına çınsem tarahsa kayreç te
hıttanah üpkeleme tapratreç, çavanpa sud predsadatele te vesene hıta sisterü ture.
Çavan hıççan prokuror taçe te çapla kalare:
— Şançakla svidetelsem tupa tusah çak fakta palartsa huçeç: çav piteh te
haruşa irser eçe urah nikam ta mar, çak ayaplanakansen sake çinçe larakan mesken
çınah tuna. Urah nimen te huşsa kalamalli çuk.

Mesken Potter ahlatsa ilçe te, pitne allisempe huplasa, hullen kallemalle sullankalasa larçe. Sud zalençe ıtla ta şap pulçe, çaka vara çınsemşen
temenle yıvar pek tuyançe. Arçınsen numayaşen kamalesem çemçelse kayreç,
numay heraram herhennipe yerse-makarsa yaçe.
Zaşçitnik hay vıranençen taçe te: «Hiseple ser! Sudra prenisem puçlanna
çuhne epe çapla ıytu panaççe: çınna çakan pek haruşşan veleres eçe manan klient
hay nimen pelmen çuhne, spirtla şevek eçnipe tansar pulsassan, tunine katartsa
paratap teneççe. Ançah epe haman şuta ulaştartam, prisyacnaysem herhenüllereh
pulççar tese te ıytmastap», — tere.
Kayran val sud pristavne çapla kalare:
— İlse kerter Tomas Soyera, — tere.
Purte, val şutra Potter hay te, telenni palarsa kayre. Pur çın kuçe te Tom
çinelle tellese pahsa larçe. Val taçe te sudya setele patnelle utsa pıçe. Aça
şutsarah harasa üknipe temenle tiskerren, nimen tuma pelmeser pahsa taçe. Ana
tupa tutarttarçeç.
— Tomas Soyer, eser iYunen vunçiççemeşençe çur çer telnelle açta
pulnaççe?
Tom Dco indeetsan timer pek sane-piçe çine pahsa ilçe te, unan çelhi
karlanka çumneh çıpçansa larçe. İtlese larakansem sıvlama ta çarançeç. Ançah
Toman sassi iltenmere. Temiçe minutran val çapah ta partak hay mayne kerkelese
çitre, zalra larakan çınsençen haşperisem val aran anlanmalla: «Masarta!» —
tese kalanine iltreç.
— Tarhasşan, partak hıttanrah kalar. An harar. Eppin, eser pulna...
— Masarta.
İndeets Dcon piçe çinçe temenle yerenne pek kulsa ilni kuransa kayre.
— Eser Vilyamsa pıtarna şatak çıvahençe pulman-i?
— İya, pulna, ser.
— Tarhasşan, partak hıtarahhan. Eser çav şatak patençe men taran çıvahra
pulna?
— Hal siren pata men çul çıvah, çavan pekeh çıvah pulna.
— Esir pıtansa larnaççe-i e kuranmallah tana-i?
— Pıtansa larnaççe.
— Açta?
— Viltapri çumençe larakan huramasem hıçne.
İndeets Dco kaştah palarmalla çetrense ilçe.
— Sirenpe perle tata kam ta pulin pulna-i?
— İya, ser, eper unta ikken...
— Çaranar-ha, partak tahtar. Sirenpe perle pınin yatne hale kalama ta
kirleh mar. Vahat çitsen, epir untan ta tepçese pahapar. Eser havarna perle
masara men te pulin ilse pınaççe-i?
Tom kalama aptarasah taçe. Val vatansa kayre pulmalla.
— Kalar, an harar, — teres kalanine yalanah hisepleme tiveçle. Men ilse
pıtar-ha eser unta?
— Per... per vile kuşak çeç.
Zalra savaklan kulsa ilni iltense kayre. Predsedatel çatamsarran setel
çinçi şankaravne şankartattarsa ilçe.
— Epir çav kuşakan şammisene ilse kilse katartapar. Hale ente, tusam,
eser men kurnine purne te eple pulna, purne te nimen pıtarmasar kalasa
katartar, nimen te an harar.

Tom puçlasa yaçe — maltan harakalasarah, untan eripeneh herse kayre, unan
samahhi layahrah Yuhma puçlare; çasah sud zalençe unan sassi çeç iltense tarakan
pulçe, ıttisem şaplançeç. Çınsem çavaresene karsah, sıvlaşesene çarsah, vahat
irtnine sismesereh unan kaşni samahne itlereç, çav teri haruşa yapala çinçen
kalanine itlese, şalt telense hıtsah kayreç. Eple velerni çinçen kalama
tapratsanah, petem çın humhanassi veçne-herrineh çitse taçe. Tom vara per
haramasarah çapla kalare.
— Tuhtar Meff Pottera puçençen hamapa paçe, leşe kaysa ükre, indeets
Dco çeçe yarsa ilse tuhtar patnelle tapsa sikre te...
Tapart-tapart! Çiçem çiçninçen te havartrah metis çüreçe patnelle tapsa
sikre te, hayne çarma hatlanakansene sirse, çüreçe viter tuhsa tarçe.

Çirem tavattameş sıpak
TELENMELLE LAYAH KUNSEM —
ŞUTSAR HARUŞA KAÇSEM
Tom tatah teper hutçen çapla geroy pulsa taçe. Vattisem kalleh ana
açaşlareç, vettisem ana keveçreç. Val hayne valli vilsen te çuhalmalla mar çap
tupre: vıranti haçat ana pelet patne hapartsah muhtare. Çapla kalakan ta tupançe:
«Unççen ana çaksa velermeççe-tek, val prezident pulat».
Tençere çakan pek pulat ente: çamallan enense ulşansa pırakan tençe
Meff Potterşan hayen ıtamesene uçre te, ku taranççen ana menle asaplantarna,
çavan pekeh herüllen açaşlama tapratre. Çaka ente çınsene çi layah ençen
katartsa parat, kunta temenle layah marri pur tese şutlama ta pertte kirle mar.
Tomşan havaslansa hepertese çüremelli kunsem puçlançeç, ançah çerlesençe
unan sehriye petempeh hapsa petre. Dco indeets yalanah ana teleksençe kuransa
«Sana peteretep!» — tese pite haruşşan Yunare. Hevel ansanah, arçın açana
nimenpe te kilten uramalla ilertse kalarma pulmare. Mesken Gek ta çavan pekeh
paşarhansa, harasa purançe, menşen tesen sud ıran pulat tene çuhne Tom petem
istorie Potteran zaşçitnikne kalasa katartna. Metis tarna pirki Gek hay sud
umne tuhsa kalas nuşaran hatalna pulsan ta, çapah val hay çav eçe hutşanni
palarassinçen şutsar harare. Val zaşçitnika tarhaslasa çav eçe varttanlahra tıtsa
usramaşkan samah partarçe. Tom tüsse taraymannipe sem çerle zaşçitnik kilne
çupsa kaysa, pite hıta tupa tunipe çıhsa huna çelhe-çavarne uçsa, çav haruşa eç
çinçen kalasa katartsanah, Gek etem yahne petempeh şanma parahna teme pulat.
Kantarla, Potter tav tunisene iltseneh, Tom çav yapalana kalasa
katartnaşan hepertere, ançah çerle vara çelhene ma çırtsa çüremerem-şi, tese
kulyançe. Perre val çav Dco indeetsa nihaçan ta tıtas çukkinçen harare, tepre tata
ana tıtaççe pule tese harare. «Çav çın tupakra vırtnine ham kuçpa kursan tin epe
kanle sıvlama pultaratap», — tese şutlare val.
Petem okrugepe uhtarsa çürereç. Metisa tıtnaşan ukça pamalla tureç.
Ançah ana nikam ta tupaymare. Sent-Luiren şutsar telenmelle pelüçe, pur çın ta
harasa tarakan piteh te çapla sışçike çenterse kilçeç. Val hıpaşlakalare,
şarşlakalare, pite şutsar asla pek pulsa puçne sullakalare, çav professi
predstavitelesem purte eçe anaçtarna pek val telenmelle anaçu tuma pultarçe.
«Epe yerne tupram», — tese pelterçe val. Ançah çın velerneşen «yere» çaksa
velerme pulmast vet-ha, çavanpa sışçik kaysan, Tom elekhi pekeh şutsar şiklense
purançe.

Kunsem hullen çeç irtse pıçeç. Çapah ta Toman aşçikki varkasa tanin
yıvarlahe kaşni kunah partak çamallansa pıçe.

Çirem pillekmeş sıpak
TAPRA AŞNE ALTSA ÇİKNE UKÇANA TUPMA TARAŞNİ
Kaşni arçın aça purnaçençeh çakan pek taphar pulat: pıtarsa huna ukçana
altsa kalarasçe tese şutsar çunat. Perre çapla Toma ta çak tuyam çavarsa ilçe.
Val Dco Garpera şırama tuhsa utre, ançah anaçu pulmare. Untan val Ben Rodcersa
şırama tıtançe, ançah leşe pula tıtma tuhsa kayna. Yulaşkinçen val Gek Finna
tel pulçe. Gek — Yunla ala — ku ente çi Yurahla Yultaş. Tom ana haysem kalaçnine
nikam ta itlese tama pultarayman çere ertse kayre te unta vara hay men tuma
şutlanine kalasa katartre. Gek kileşre. Gek val ukça takmasarah havaslanma may
kileken çere kirek açta ta erme yalanah hater, menşen tesen unan vahaçe pite
numay. Val çav vahata açta çikessine te pelmest. Pallah ente, manan vahat ukça
vıranneh tese kalama ta pultaraymast val.
— Açta altapar-ha epir? — tese ıytre Gek.
— E, pur çerte te, terle vıranta.
— Ukçasene pur çere te altsa çikne-şi vara?
— Pallah, pur çerte te çikmen, Gek. Vesene e per-per utrava, e çerse kayna
vata yıvaçan per-per turaçe telne altsa çikeççe. Çur çerte turat melki haş tele
üket, lap çav vırana altsa çikeççe. Ançah, purinçen te ıtlarah, usal tuhakan
çurtsençi tepsakaysene pıtaraççe.
— Kam altsa çiket vara?
— Pallah ente, vara-hurahsem. Ese kamsem çikeççe pule tene?
Vırsarnikunhi şkulsençi puçlahsem-i?
— Pelmestep. Val ukça manan pulsan, epe ana altsa çikes çukçe, — epe
ukçine salatsa savansa çürettem.
— Epe te. Ançah vara-hurahsem un pek hatlanmaççe: vesem yalanah ukçana
tapra aşne per-per ulah vırana altsa çikeççe.
— Untan vara kayalla altsa kalarma pıraççe-i?
— Çuk, vesem pırsa kalarma şutlaççe, ançah kayran palla tusa havarnisene
mansa kayaççe te haysem vilse vırtaççe. Vat vara pıtarna ukçi vırtat te vırtat,
tutahma puçlat. Untan vara kam ta pulin kivelse, saralsa kayna hut tupat, unta
menle pallasem tarah şıramalline katartsa pana. Çav hutne vulasa pelme te erniernipeh hatlanmalla pulat, menşen tesen unta yaltah kukar-makar kukraşkasem
te giroglifsem * kana.
— Giro... men?
— Gi-ro-glifsem... terle kartinkasem... kukar-makar çerkelenisem, maltan
kuçpa pahmaşkan vesem nimen te peltermen pek tuyanaççe.
— Sanan ta un pek hut pur-i, Tom?
— Çuk.
— Palla tusa havarnisene ese eple peleten apla?
— Mana palla tunisem kirle te mar. Ukçasene yalanah usal tuhalakan çurtsem
ayne, e utrava e per-per turaçe ıtti turatsençen varamrah tuhsa tarakan harak
yıvaç ayne altsa çikeççe. Utravra, piren Dcekson utravençe, şırama hatlansa
pahkalapar ente. Çavnaşkal tatah ta haçan ta pulin, teper çuhne hatlansa pahma

pultaratpar. Usal tuhakan kiv çurçe ereh savaçe patnelle Yuhakan peçek şıv
herrinçe, tura larat, unta vara harak turatla yıvaçsem te temen çuhleh.
— Kaşni yıvaçe ayneh altsa çikne-i?
— Ava men kalare val! Pallah, purin ayne te mar.
— Haşen ayençe altmalline açtan peleten-ha ese?
— Kaşnin ayneh altsa pahatpar.
— Tom, apla piren çu kaçipeh şırasa hatlanmalla pulat vet.
— Pulsan vara? Un vıranne epir per çer dollar huna pahar huran tupma
pultaratpar. Dollaresem vet telenmelle avanskersem, çielten tutahnaskersem, e
tata tup-tullieh brilyant tultarna çurri çerek arça ta tupma pultaratpar. Men
kalan-şi vara ese un çuhne?
Gekan kuç-puçe çutalsa kayna.
— Vat ku piteh te avan. Val mana ham emere emerleme te çitet. Brilyançesem
mene kirle-ha mana? Ese mana çer dollarne çeç par, brilyançesem mana ahal
parsan ta kirle mar.
— Vat pite avan ta apla pulsan! Epe ente brilyantsene parahsa havaras çuk,
ese ana şansa tama ta pultaratan. Vesençen haşperisem peri çiremşer dollar
taraççe. Per dollar e dollar çura tamanni perre te çuk.
— Çanah-i?
* Tom «ieroglifsem» tese kalasşan. İeroglifsem — çulsem çine kassa çırna avalhi
Egipet çıravesen pallisem: çav pallasem tisker kayaksene, veçen kayaksene tata ıt. te
pelterne. İeroglifsem tese vulama yıvar çırna yerkesene te kalaççe.

— Çan samah, kirek kamran ıytsa pah hat. Ese brilyantsene nihçan ta
kurman-i vara, Gek?
— Ham astavassa kurman ente.
— Patşasen brilyantsem tave-tavepeh vırtaççe.
— Epe patşasempe pallaşsa pahman-çke-ha.
— Pallah, açta sanan pallaşmalla. Vat ese Evropana pırsa lekne pulsan,
unta ese vesene per kupah kurattanççe. Unta vesem çaplipeh keşeltetse sikkelese
çüreççe.
— Sikkelese çüreççe?
— Telentermeş çak ese. Men tuma sikkelese çüreççer-ha vesem?
— Ese hu kalaran vet-ha vesem sikkelese çüreççe tese?
— Pustuy! Epe vesem Evropara temen çuhleh tese kalasşanççe. Pallah ente,
vesem sikkelese çüremeççe, men tuma sikkelese çüreççer-ha vesem? Kurasçe sanan
vesene, unta vesem şutsarah numay, av çav leş Riçard...
— Riçard? Huşamaçe menle vara unan?
— Korolsen huşamaçesem pulmaççe. Korolsen yatsem çeç.
— Men pupleten ese?
— Çan kalatap sana.
— Apla pulsan, manan perre te korol pulas kilmest. Ten, vesene haysene,
negrsene çenne pek, per yatran çeç çenni kileşet pule. Ançah val mana perre te
kamala kaymast. Açta çavatpar-ha ente epir?
— Pelmestep ente. Av çavanta, leş ençe, tu herrinçe larakan vata yıvaçran
puçlas mar-şi? Unan tata per turaçe harak.
— Yurat.
Vesem katak kirka tata katak kereçe tupreç te çula tuhsa kayreç.

Viçe milya kaymalla pulçe. Vesem palartna vırana herelse kaysa tata hıta
haşkasa çitreç te çıvahri hurama melkine kanma, tabak turtma vırtreç.
— Ku man kamala kayat, — tere Tom.
— Manne te.
— İtle-ha, Gek, epir çakanta ırlah tupsan, ese havan çur tüpüpe men
tavattan?
— Epe-i? Epe kaşni kunah aş kukli çietep, çielten soda şıve eçetep, tsirk
kilsen, kulleneh tsirka çüretep. Epe peletep ente savaklan puranmaşkan.
— Nivuşle ese nimen te zapas tusa havarmastan?
— Zapas havarmalla-i? Men tuma kirle val?
— Eple apla men tuma? Kayran puranma çitter, tese.
— E, val pustuy. Epe ukçine salatsa peterme vaskamasan per-per kun atte
kayalla çavransa kilet te ukçine hayen allipeh turtsa ilet. Çakan hıççan vara usa
kurmalli te çuk. Pelseh tar, yap-yakah tasatsa peteret val. Ese tata havan tüpüpe men
tavatan, Tom?
— Epe parappan, heç, herle galstuk, buldog çuri iletep tata avlanatap.
— Avlanatan?
— İya.
— Tom, es... ese çiper aslah mar!
— Tahta-ha, kuran.
— Untan uhmahlarah yapala ese nimeneh te şuhaşlasa kalarayman ente, Tom.
Manan attepe annene ilse pah-ha ese, — vesem irten puçlasa kaç puliççeneh
çapaçatçeç vet. Çapaçatçeç. Epe avanah astavatap ana.
— Val nime te peltermest: epe iles tekenni val çapaçsa hatlanas çuk.
— Man şutpa, vesem purte pereh. Çuk, Tom, ese layahrah şuhaşlasa pah, —
epe sana teres kalatap, — şuhaşlasa pah. Men yatla-ha sanan her tatakki?
— Val her tatakki mar, val heraça.
— Purpereh ente. Perisem heraça teççe, teprisem — her tatakki. Kam menle
kalas tet, çapla kalat. Ku ta, val ta teres. Val men yatla-ha, Tom?
— Haçan ta pulin kalap, hal mar.
— Yure, hu peleten. Ançah ese avlansan vara, epe pat-peççeneh tarsa Yulatap.
— Kalare tata. Ese piren pata kuçatan ta, epir vara purte perle viççen
puranatpar. Hale ente çite yavalankalasa vırtma, — çavma tıtanar.
Vesem per çur sehet huşşi çavsa hatlançeç, tarlasa kayreç, ançah nimen te
tupaymareç, tata çur sehet huşşi pek eçlereç, kalleh nimen ussi te pulmare.
Yulaşkinçen Gek çapla kalare:
— Nivuşle ukçasene yalanah çakan pek taran altsa çikeççe?
— Haşper çuhne çeç, yalanah mar. Tata pur ukçasene te mar. Epir kirle telte
çavmastpar pulmalla.
Vesem teper vıran suylasa ilçeç te kalleh eçe pikençeç. Hale ente eç piteh
havartah ta pulsa pımare, ançah çapah ta malalla şukalasa pıçe. Per huşa vesem
ikkeşe te nim şarlamasar çavreç, untan Gek altma parahre, kereçe çine tayançe,
çamki çinçen şultra tar tumlamesene çannipe şalsa ilçe te:
— Çak şataka altsa petersen, kayran açta çavatpar-ha? — tere.
— Epe Kardif tave çinçe, talah aram çurçe hıçençe, vata yıvaç ayençe
hatlansa pahas mar-şi tese şuhaşlatap.
— Yurat ente, vırane Yurahlasker. Ançah ese, Tom, menle şuhaşlatan, talah
aram pirenten tupna ukçine turtsa ilmest-şi? Val unan çere vet.

— Pirenten ukçana turtsa ilme-i! Hatlansa pahtar-ha! Çuk ente, altsa çikne
ukçana kam tupna, valah ilet. Val kaman çere aşençe pulni nime te peltermest.
Gek laplançe. Vesem tatah çavreç, ançah teper taphartan Gek çapla kalare:
— Mur ilesşe, epir kalleh kirle çerte altmastpar. Ese menle
şuhaşlatan?
— Telenmelle, Gek, şutsarah telenmelle, — epe nimen te anlanaymastap.
Pire heraram-tuhatmaşsem kanserleççe pule, ten? Man şutpa, kunta heraramtuhatmaşsem satar tusa taraççe.
— Kalare tata! Vesen kantarla vay-havaçe pur-im vara?
— Teres, teres. Epe ana şuhaşlamanççe te. E, hale ente peletep eç menline:
uhmahsem epir iksemer te. Saralsa tarakan turat melki lap çur çerte haş tele
üknine tupmallaççe vet maltan, unta tin altmallaççe.
— Ah, hayamat! Eppin, epir çak huşara petempeh tara uhmahsem pekeh
eçleremer pulat. Hale ente, mur ilesşe, kunta tata teper hut çerle kilmelle
pulat. Çav teri inçe çere. Sanan kilten tuhsa kilme pulat-i?
— Epe tuhsa kilep-ha. Çakna keçereh tusa peteres pulat. Ahallen, kam ta
pulin piren şataksene kursanah, epir çakanta men hatlannine türeh çuhlasa ileç
te pıtarna ukçana haysem kalarsa kayeç.
— Yure! Epe kalleh san çüreçü patne pırap ta kuşakla makarap.
— Yurat. Kirkapa kereçene temsem aşne pıtarapar.
Çerle, vunike sehet telnelle, açasem palartna vırana pırsa çitreç te melke
telne kerse larsa ketme puçlareç. Vırane tisker, vahaçe te elekrenpeh haruşa vahat
tese şutlanakansker. Şapaltatakan yıvaç çulçisem aşençe şuyttansem
paşaltataççe, kaşni tettem ketesreh usalsem pıtansa taraççe, inçetre yıta verne
sasa iltenet, ana hireç tamana haruşşan tevikletet. Yeri-tavrari çutçantalak
çaplahe açasene petempeh pussa taçe, vesem nimen te samahlamanpa pereh.
Yulaşkinçen vesem çur çer çitre ente tese şutlareç te açta melke üknine asarhasa
pahreç, vara çavma tapratreç. Vesene haysen emeçe çunatlantarsa pıçe, vesem
hıtaran ta hıtarah intereslense tata hıtarah taraşsa eçlereç. Şatake
taranlansah pıçe, kirki per-per hıta yapala çumne pıra-pıra çapansanah, vesem
şaltah hıta-hıta taçeç, — ançah kaşni hutençeh vesen ketni ahaleh puççe. Kirka
tımar çumne e çul çumne pıra-pıra çapanna ikken. Yulaşkinçen Tom çapla
kalare:
— Kalleh çav vıran pulmare, Gek. Kalleh pustuy eçletper, — tere.
— Menle çav mar? Epir yanaşman pul-çke. Epir lapah melke ükne telten
puçlasa yatamar vet.
— Peletep, ançah ayape unta mar-ha.
— Menre tata?
— Aka menre: epir vahata hamar çuhlakalasa çeç şutlaramar. Ten, un çuhne
ıtla ta ir e ıtla ta çerle pulna pule.
Gek kirkana parahre.
— Teres... Çavan pirki pulçe te. Eppin, çak eçe parahmallah pulat. Teres
vahata epir purpereh nihçan ta peles çuk vet. Kunsar puçne tata, yeri-tavra
heraram-tuhatmaşsempe şuyttansem yaşaltatsa çürene çuhne, kunta piteh te
haruşa ente. Mana permayah ham hıçra temskersem tana pek tuyanat, epe kayalla
çavransa pahma ta haratap, menşen tesen, ten, urahhisem malta taraççe pule, epe
kayalla çavransa pahassine ketse çeç taraççe pule vesem. Manan permayah çançuram
saraltatsa tarat.

— Mana ta haramallarah pek tuyanat, Gek. Yıvaç ayne ukça altsa çikne
çuhne, ukçasene astusa tatar tese, çav şatakah çın villi huraççe.
— Ey, tura, çırlah!
— İya, iya, huraççe, — epe un çinçen çınsençen numay iltne.
— Çuk, Tom, peletenni, manan vilesempe appalanas kilmest. Vesempe yalanah
inkek kuratan ente.
— Manan ta vesene varatas kilmest, Gek. Sasartak, ten, çakanta vırtakanni
hayen puç çaşkine kalare te men te pulin kale.
— An kalaç, Tom. Haramalla!
— Haramasar, Gek, — epe ham ta ham mar pek.
— İtle-ha, Tom, kayar. Urah çerte teley şırasa pahar.
— Çanah ta kayar. Val luççe pule, ten.
— Açta kayapar-ha epir?
Tom partak şuhaşlasa pahre te çapla kalare:
— Av çavanta... Hayhi çurta... çavanta, usalsem tuhna çere.
— Paçlantar val. Usal tuhnisene Yuratmastap epe. Vilesençen te usaltarah
vesem. Vile, ten, haşper çuhne kalaçma ta tıtanat pule. Ançah val savan * tahansa
sanan tavra çapkalansa çüremest, sana türeh pitreneh pırsa pahmast, çav usalsem
pek şalesene te şatartattarmast. Epe, çavan pek yapala kursan, tüsme te pultaras
çuk. Tom, ana, çanah ta ente, nikam ta tüsme pultaras çuk.
* Savan — vilne çınsene pıtarna çuh tahantartakan varam tumtir.

— İya, ançah usal-teselsem çerle çeç tuhsa seterense çüreççe vet, kantarla
vesem pire çavma ta kanserles çuk.
— Val apli apla ta-ha, ançah ese çınsem çavan pek çurtsene çerle çeç mar,
kantarla ta keme Yuratmannine avanah peleten vet-ha?
— Çaka val purinçen ıtlarah aka menten kilet: çınsem kama ta pulin pusna
e velerne çere ahal te kerse çüresşen mar. Ançah çav çurt çumençe çerle te nimen
te kuranmast vet, — kavak vut çuti çeç haşper çuhne çüreçeren yalt-yalt
kurankalasa kayat — ançah usal tuhnisem çuk unta.
— Tom, ese, açta ta pulin kavak vut çuti yalt-yalt tusa tanine kursan, ente
usal tuhassi te inçeh mar tese tavlaşma pultaratan. Val ente ahaleh te palla, hu
şutlasa pah-ha: usalsemser puçne nikam ta kavak çuta çutakan çuk.
— Val apli apla ta-ha, çapah ta vesem kantarla utsa çüremeççe vet. Menten
haramalli pur vara piren vesençen?
— Yurat, sanan kayas kilet pulsan, unta ta çavsa pahar, çapah ta pite şikle
yapala.
Arçın açasem tu çinçen utsa ançeç. Ayalta, aylam varrinçe, tuhatsa huna çurt
peççen çeç kuransa larat, ana uyah çuti çap-çuta çutatsa tarat. Çav çurt
tavraşençi karta tahçanah işelse petne, pürtüm kartlaşkisem çine te
çumkuraksem üsse larna, maryi işelse anna; çüreçisençe kantaksem pulman,
tarrin ketessi te şalalla ansa kanna. Açasem çav hupa çurta numayççen ayakran
pahsa taçeç, çüreçinçe keçeh kavak vut çuti kuransa kaye tese haysem huşşinçe
şappan kalaçreç, — çavan pek tuhatsa lartna vıransençe çapla kalaçma tivet te
ente. Untan vesem sıltamalla parançeç, çav haruşa çurt çumençen irtse kayas mar
tese, pısak kukar tusa, vesem kile varman viter, Kardif taven leş enepe çavransa
kayreç.

Çirem ulttameş sıpak
KALLEH DCO İNDEETs
Teper kunne, kantarla telençe, açasem kalleh harak yıvaç patne pıçeç: vesem
haysen hateresene ilse kayas, tereç. Tom usal tuhakan çurta kerse kurasşan çunçe.
Gek ta untalla turtançe, ançah teressipe kalasan, ıtla hıtah turtanmare.
— İtle-ha, Tom, — tese puçlasa yaçe val, — ese peleten-i, payan menle kun?
Tom hayen puçençe erneri kunsene şutlasa tuhre te telense kaysa Yultaşe
çine pahre.
— Oy-oy-oy! Epe un çinçen şuhaşlaman ta, Gek.
— Epe te un çinçen şuhaşlamanççe, hale mana temenpe çapsa ilne pekeh
pulçe: ara, payan piren ernekun-çke, tetep.
— Ah, çer çatasşe! Vat menle asarhansa çüremelle, Gek. Epir, çavan pek eçe
ernekun tapratsa yana pulsan, şutsar usal inkek kurma pultarattamar.
— Pultarattamar! Kala luççe kurattamarah tese. Pur pule, ten, teleyle
kunsem te, ançah, pallah ente, ernekun mar.
— Ana pur uhmah ta pelse tarat. Ese pirvay pelse kalaman ana, Gek.
— Epe pirvay tese kalatap-i vara? Kalassine te ernekunşan çeç kalamastap.
Keçer çerle epe layah mar telek tellentem... yekehüresene kurtam.
— İya, yekehüresem. Çanah ta, vesem inkek pulassa telleneççe. Vesem perperinpe çapaçsa hatlançeç-i?
— Çuk.
— Apla mar pulsan, val avan-ha, Gek. Yekehüresem çapassa hatlanmaççe
pulsan, val aka mene pelteret: inkek e pulat, e pulmast. Halhana çeç çiveç
tıtmalla, ten, inkek kurmastan ta. Parahar-ha ku eçe: payan vahat çitmen-ha unpala
hatlanmaşkan, vılyar luççe. Ese, Gek, Robin Guda peleten-i?
— Çuk. Kam val Robin Gud?
— Anglire puranna çi asla çınsençen peri pulat val... çi, çi layahhi.
Vara-hurah.
— Av menle, manan un pek pulasçe! Kama çaratna vara val?
— Pupsempe sudri çinovniksene tata puyan çınsene te, patşasene te. Çuhan
çınsene nihçan ta hur tuman val. Çuhansene val Yuratna, hay men tupnine yalanah
vesempe perle teres valeçne.
— Vat val ente layah çın pulna pulmalla.
— Layah çın pulmasan! Un pek pite ıra çunla çın tençere urah nihçan ta
pulman. Hale un pek çınsem perre te çuk — çan kalatap sana; unan alline çurame
hıçnelle çıhsa lartsassan, val teper allipe kirek kama ta... Anglire puranakan
kirek haş çınna ta tıtsa hertet. Val, hayen tiss çemrenençen tellese uha yarsan,
vuna tsentlah ukçana ta milya çuraran tivertne.
— Tiss çemrene * men val?
— Ana epe pelmestep. Temenle arasnarah yışşi pulmalla... Robin Gud
ukça varri telençen mar, herrinçen pırsa tivertsen lara-lara makarna. Pallah
ente, yatlaçna ta. Çapla, eppin, epir Robin Gudla vılyatpar. Val pite avan vaya. Epe
sana verentetep.
— Yurat.
Vesem kaççeneh Robin Gudla vılyareç, vahaçe-vahaçepe usal tuhakan çurt
çinelle hıta paha-paha ilçeç, haysene ıran men ketni çinçen samahlareç. Hevel

anma puçlasan, vesem yıvaçsen varam melkisem urla kaça-kaça kilelle utreç,
Kardif tave çinçi çara varmana kerse çasah kuranmi pulçeç.
Şamatkun, kantarla irtsen, açasem kalleh harak yıvaç patne pıçeç. Maltan
vesem tabak turtkalareç, sulhanta samahlakalasa larçeç, untan, eç anaçla pulassine
ıtlah şanmasar, haysen şatakençe appalansa hatlançeç. Tom kalana pek, ças-çasah
aka çakan pek pulkalanaran çeç vesem unta appalansa pahreç: haşper çuhne pıtarsa
huna ukça patne çitessi per ulta dYuym çeç Yulsan, çınsem alasene ussa yaraççe, untan
vara teper çın pırat te kereçepe perre çeç altat — vara eçe te pulat val petem
ırlaha hay ilet. Ançah ku hutençe açasem taraşsa hatlanni anaçla pulmare.
Haysen hateresene hulpuççi urla hursa, açasem malalla uttarçeç. Epir pülehçepe
şüt tusa hatlanmaramar, pıtarna ukçana eple şıramalli yerkesene yaltah astusa
teres mar tusa pıtamar, tese şuhaşlareç vesem. Yulaşkinçen vesem usal tuhakan
çurt patne pırsa çitreç.
* Tiss — lasalla yıvaç. Aval val yıvaçran çi çirep çemrensem tuna.

Hevel çuntarsa pahnipe çutçantalak şaplanni açasene temenle haruşşan ta
kiçemmen tuyançe. Vesem alak patnelle yapşansa pıçeç te çetreseh şalalla
pahreç. Çara kurak üsse larna pülem, uraye-mene te, ştukaturki te çuk, kamaki
çurri işelse petne; çüreçisem kantaksar, pusmi çerek; pur çerte te tatak-kesek
ereşmen kartisem çakansa taraççe. Açasem hara-hara hullen unta keçeç. Haysem
huşşinçe vesem şappan kalaçreç, sas-çave pulassa hıta tanlasa itlereç, kaşni
samantrah tuhsa tarma hater taçeç.
Hullen-hulleneh vesem hanahsa çitreç, harama parahreç te, vesen unta men
purrine kurassi te kilse kayre. Yeri-tavra purne te vesem intereslense pahreç,
haysem haYulla pulnaşan savançeç, çav vahatra tata untan telençeç te. Kayran vesen
çüle te haparsa pahas kilse kayre. Vesem per-perne hetertme tapratreç. Untan
kirkapa kereçine keteselle parahreç ta pusma tarah çülelle haparsa kayreç. Unta
ta purte çavan pekeh irser Yuhansa petne. Per ketesre vesem çalan şırasa tupreç,
çalanençe temen pulas pekeh tuyançe. Ançah çalane puşah ikken. Hale vesem,
petempeh hastarlansa, haysen mayne larsa çitreç. Vesem ayala ansa çülelle haparma
tıtanas teneççe ente, sasartak:
— Şap tar! — tere Tom.
— Men? — tese ıytre Gek şappan, haranipe şuralsa kaysa.
— Şap! Unta... Ese ilteten-i?
— İya. Oy-oy-oy! Atya tarar!
— Şap lar! An sıvla. Alak patnelle kileççe...
Uray hamisem huşşinçi çuraksem viter men te pulin kurma hatlansa,
açasem urayne tasalsa vırtreç, sehrisem hapnipe çavan pek tapranmasar vırtreç.
— Aka çaransa taçeç... Çuk... kileççe... Kilse çitreç. Şap lar, Gek, per sasa ta
an kalar. Oh, ma epe kunta kiltem-şi!
İke çın pırsa keçe. Kaşni açieh:
«Pah-ha, peri halhasar-çelheser starik, ispanets, ikken, Yulaşki vahatra ana
piren hulara çınsem ike hut e viçe hut kurkalanaççe, teprine vara epe nihçan ta
kurman», — tese şutlareç.
«Tepri» piteh te layah mar san-pitlesker, çıssar ta çetek-çatak
tumtirlesker. İspanetse Yulanutla çınsem perkense çüreken yışşi utiyalla
perkenne. Piçen ike enepe te unan mutalançak kavak suhal; sombrero * ayençen
katralansa tarakan varam ta kavak çüçe usansa anna, kuçesene val simes kuçlahpa

huplana. Vesem pırsa kerseneh, «tepri» ana şappan temen kalare. İkkeşe te,
piçesene alak patnelle, çuramesene stena ennelle tusa, çer çine Yunaşar kerse
larçeç. Kalakane hay halapne malallah tasre. Hullen-hulleneh val kaşt haYullançe
te anlanmallarah kalaçma puçlare.
* Sombrero — sarlaka herrille şlepke.

— Çuk, — tere val, — epe purne te puçpa şuhaşlasa iltem te, çav eç man
kamala kaymast. Piteh şiklenmellesker.
— Piteh şiklenmellesker! — tese makartatsa ilçe «halhasar-çelheser»
ispanets, açasene şutsar telenterse. — Eh, yerençek.
Çav sassa iltseneh, açasem şartah sikreç te çavaresene karsa parahreç. Dco
indeets sassi! Val per huşa nimen te şarlamare, untan çapla kalare:
— Çav Yulaşki eçe menle şiklenmelle eç pulçe, — çapah çipereh irtse
kayre.
— Çuk, unta pısak uyramlah pur. Leşe — inçetre, şıv herrinçi tu çinçe
pulçe-çke, Yunaşar urah per kil-çurt ta çukçe. Piren eç may kilmesen, çavanta
eçlenine te nikam ta peles çuk.
— Kunta kantarla kilse çüressi tata ta şiklereh; piren çine kuçpa
pahsanah, ıra marrine sisme pulat.
— Peletep, peletep. Ançah çav uhmahla eç hıççan pıtansa puranma urah
Yurahla vıran ta pulmare vet. Manan çak laçra Yulas ta kilmest. Epe enereh tuhsa
kayas teneççe, ançah çav esrele arçın açisem çavanta tu çinçe yaşaltatna çuhne,
vesem petem çurta yalt kursa tana çuhne, çınna sistermeser tuhsa kayassi çinçen
şuhaşlama ta pulmare.
Metis samahesane iltsen, «esrele arçın açisem» haranipe kalleh çetreme
tapratreç.
Vesem çav eçe ernekun puçlama harasa tani, ana teper kuna havarma şut
pıtni menle teley pulçe. Haysen aşençe vesem: «Ana menen per çultalakah
tahtamalla tumaramar-şi?» — tese kulyançeç. Çapkalançaksem çimelli turtsa
kalarçeç te irhi apat çime puçlareç. Numayççen şuhaşlasa larna hıççan Dco
indeets çalla kalare:
— İtle, açam, ese şıv tarah çülelle... Havan elekhi vıranna kay-ha, manran
hıparsem pırassine ket. Epe partak vahat tupatap ta hulana teper hut pahma
keretep, «Şiklenmelli» eçne epir kayran, epe purne te layah ıytsa pelsen, purte
layah pulninee kursan çeç tavatpar. Untan Tehasa yara paratpar. İksemer te unta
taratpar.
Çak senü kamala kayre pulas. Çasah ku ta, tepri te çavaresene hıta karsa
anaslama puçlareç, metise vara:
— Viles pekeh çıvaras kilet! Hale san çeret huralta tamaşkan, — tere.
Val kurak çine hutlansa kerse vırtre te çasah harlattarma tapratre.
Yultaşe ana per-ike hutçen tertkelere te, vara harlattarassi te çarançe. Untan
hurallakane hay te senkse larma puçlare: unan puçe ayalalla usannaçemen usansa
pıçe. Hale ente vesem ikkeşe te harlattarçeç.
Arçın açasem çamallanah sıvlasa ilçeç.
— Hale e nihçan ta! — tere Tom şappan. — Kayar!
— Kayma pultaraymastap, — tere Gek. — Vesem varansan, epe türeh vilse
kayatap.

Tom tarhaslare, Geke itlemere. Yulaşkinçen Tom hullen, sıhlansa uray
çinçen taçe te peççeneh kayre. Ançah pirvayhi utam yarsa pussanah, uray hamisem
haltartatsa ilçeç, Tom sehri hapnipe çavantah kuklense larçe. Urah val kayas tese
tapransa pahma ta haymare. Minutsem şutsarah varahhan şureç: arçın açasem
çaplah maçça çinçe vırtreç, vesene vahat petseh larna pek, emerleh te kavakarsa
şuralsa kaymah elkerne pek tuyançe. Çavanpa vesem, hevel ansa larnine kursan,
hıta hepertereç.
Çıvarakanesençen peri harlattarma parahre. Dco indeets tarsa larçe,
yeri-tavra pahkalare, hayen Yultaşe çine pahre te salhullan kulsa ilçe: Yultaşen
puçe çerkuççiyesem çinelleh usansa anna. Untan Dco ana uripele tapka paçe te
çapla kalare:
— Tar! Vat menle huralça!.. Yure-çke ente... Nimen te pulman.
— Nivuşle epe çıvarsa kayna?
— Partak çıvarna çav. Piren çula kaymalli vahat ta çitre. Hamar çumra
Yulakan ukçapa men tavatpar-ha epir?
— Pelmestep ente. Yalanhi pekeh çakantah havaras mar-şi? Epir kantaralla
kayma puçtaraniççen val pire kirle pulmast vet-ha. Ultçer allalah kemel ukçana
hamar çire yatsa çüreçsi çılayah yıvar pulat val.
— Yure... teper hut ta kilme pulat...
— Luççe elek yalan çürene pek... çerle kiles pulat... apla şançakparah
pulat.
— İya, ançah epe aka men kalasşan, tusam: leş hayhi eçe tusa humaşkan
manan, ten, çasah may ta kilmest pule... temen te pulma pultare... ukçana epir
layahah pıtarsa human... Atya-ha, epir ana layahrah... taranrah altsa çiker.
— Ku layah şuhaş, — tere hireç indeets Yultaşe. Val pülemen teper
puçnelle kayre te, çerkuçlense larsa, vuçahan per hıçal ençi plitine çülelle
çeklere, untan per mihe turtsa kalarçe, mihe aşençe çankar-çankar tusa ilçe.
Mihe aşençen val hayne valli per çirem-vatar dollar tata metis valli te çavan
çuhleh kalarsa ilçe te petem mihhipeh metisa tıttarçe, leşe ketese çerkuçlense
larsa kukar çeççipe tapra çavre.
Açasem haysen sehri hapnine, hurlah kurnine per samantrah mansa kayreç.
Vesem çapkalançaksem men tunine petempeh semser kuçpa pahsa asarhasa
taçeç. Aka menle teley vet! Çavan pek puyanlah pulassine açasem puçpa ta
şuhaşlasa ilme pultarayman. Ultçer dollar! Kun çuhle ukça vuna arçın açana
puytarma ta çitet vet. Pıtarna ukça haeh, nimen appalansa hatlanmasarah, alla
keresşen. Vesen ente, haysem kirle çerte altnipe altmannine teres pelmesereh,
çuhlakalasa altsa çüremelle pulmast. Çavan pek altsa çüreni piteh te kanserççe.
Hale ente çavnaşkal kanserlehsem kurassi te petemeşpeh petse larat.
Açasem kaşni minutrah per-perne tertkelese taçeç, çav sistermelle
tertkelenisem: «Hale ente ese çakanta kilse keneşen heperteten pule?» — tese
ıytnine pelterçeç, çavna kaşnieh anlançe.
Metisan çeççi temenle hıta yapala çine pırsa çapançe.
— Ehe! — tere val.
— Men unta? — tese ıytre Yultaşe.
— Çurri çerne hama... Çuk, peçek arça pulmalla. Kil-ha kunta, ana turtsa
kalarma pulaş. Pahar-ha, men şuyttan tuma val kunta larat. Tahta, kirle mar, —
epe ana çapsa şatartam.
Val alline eşçek aşne çikre te kayalla turtsa kalarçe.
— İtle-ha, unta ukça vet! — tere val.

Vesem ikkeşe te per ıvaç ukçana pahma pekerelçeç. Ukçisem ıltan ukçasem.
Açasem çülte çapkalançaksem pekeh telense hıtsa kayreç, vesem pekeh pite
havaslançeç.
İndeets Yultaşe çapla kalare:
— Kunta vahat irtterse tamalli çuk. Çasrah eçe tıtanmalla. Epe hale ançah
çavanta ketesre, kurak aşençe, kamakan leş ençe, tutahsa larna kive kirka kurtam.
Val çupsa kayre te açasem havarna hatersene ilse kilçe. Dco indeets
kirkana tıtre, hay assen temen makartatsa ilçe te eçe pikençe.
Çasah arçana turtsa kalarçeç. Val pısakah mar. Petempeh timerpe tıttarsa
lartnasker, tahçan elek val pite çirep pulna pulmalla.
Çapkalançaksem temiçe minut huşşi pite havaslansa, nimen çenmeser
puyanlaha pahsa taçeç.
— Tusam, kunta temiçe pin dollar, — tere indeets.
— Çak vıransençe per çulhine Merrel şaykki eçlese çürene, teççe, — tere
açasem pallaman çın.
— Peletep, — tere Dco indeets. — Vesem pıtarsa huna pek tuyanat te.
— Hale ente leş eçne mutalansa hatlanma ta kirle mar.
Metis salhullan pahma puçlare.
— Ese mana pelmesten, — tere val. Eçe çinçen te ese purne te pelmesten.
Unta çaratassi hakla mar, hireç tavarassi — aka men. — Unan kuçesençe usal vutçulam yalkaşsa ilçe. — Mana sanran pulaşu kirle pulat... Çav eçe peterseneh
Tehasalla. Kile havan Nençi patne, havan sısna çurisem patne kay ta manran
hıparsem pırassine ket,
— Yure, ese kalaşle pultar. Kunpala men tavapar-ha? Kalleh altsa
çiketper-i?
— Ara. (Çülte temen pekeh havaslansa heperteççe.)
— Çuk, asla asattesene asansah tupa tavatap, çuk, altsa çikmestper. (Çülte
şutsarah hurlansa kayaççe.) Epe mansa kayna: kirka çinçe çere tapra pulnaççe vetha. (Açasem sehrisem hapnipe çutah anarasa kayman.) Çav kirka açtan kilse lekneha çakanta? Açtan lekne un çine çere tapra? Menle çınsem ilse kilne kunta vesene,
açta kaysa kene çav çınsem? İltren-i ese men te pulin? Kurtan-i ese kama ta
pulin? Kam ta pulin kilse çere altnine kursa ukçana kalarsa kaymaşkan kayalla
altsa çikmelle-i? Çuk, un pek pulas çuk, pulas çuk! Epir ukçana hamar pata şataka
kuçaratpar.
— Teres, teres. Epe un çinçen şuhaşlaman ta. Haş şatakne? Perremeş
nomerne-i?
— Çuk, ikkemeş nomerne, heres ayençine. Perremeşe Yuravla mar, val ıtla
ta kuç umençe.
— Yure. Tettemlenet ente, çasah tuhsa kayma pulat. Dco indeets ura çine
taçe, per çüreçi patne utsa pıçe, untan teprin patne, şiklenmelli-men çuk-şi
tese hullen pahkalare.
— Kam ilse kilme pultarna-şi kunta çak kirkapa kereçene? — ıytre val. —
Menle şuhaşlatan ese, vesem çavanta çülte pıtansa larman-şi?
Açasen petem sıvlaşe tavarlansa kilçe. Dco indeets alline çeçe çine huçe,
per minut huşşi şuhaşlasa taçe te untan pusma patnelle utma puçlare. Açasem
çalan çinçen asa ilçeç, ançah vesen vırantan tapranma ta hal çitmere. Urasene
yıvarran pussa haparnipe pusma kartlaşkisem naçartatma puçlareç.
Açasem, petempeh sehri halnips, men pulat-kilet tese, petem halne
puçtarsa çalanalla veçterme taçeç, sasartak, hamasem şatar-şatar huçalsa kayreç

te, Dco indeets huçak pusma Yulaşkisempe perle çere perse ükre. Val hıta yatlaçsa
ilçe te ura çine sikse taçe, unan Yultaşe çapla kalare:
— Men tuma haparmalla pulçe-ha? Laraççe pulsan, larççarah, — piren men
eç? Vesem, kunta sikse ansa, vilme şutlaççe pulsan, kam vesene kanserles pur. Per
vunpilek minutran yaltah tettem pulat. Un çuhne piren hıççan havalas teççe
pulsan, havalaççarah, — epe unpa ta kileşetep. Manan haman şuhaş çaknaşkal:
çakanta kirkapa kereçe ilse kilne çınsem pire kurçeç pulsan, vesem epir
şuyttansem e usalsem, e tata men te pulin çavan yışşiskersem tese şutlareç
pule. Vesem hale taraççe tese tavlaşatap epe.
Dco partak makartatre, untan Yultaşepe kileşre: kun çuti Yulaşkipe usa
kursa, vahata irtterse tamasar, çula kayma puçtaranas pulat, tere. Tettemlense
kaysan, vesem çurt aşençen yapşansa tuhreç te, hakla arçana çeklese, şıv
herrinelle utreç.
Tompala Gek haranipe vaysarlansa kayreç, ançah vesen aşçikkisençe piteh
te çamallan tuyançe. Vesem taçeç te perene huşşisempe çavsem hıççan numayççen
pahreç. Vesem hıççan kaymalla-i? Nieple te kayas çuk. Mayesene huçmasar çer çine
çipereh ansa, urah çulpa hulana, tu çinelle kayni te pite avan ente. Çul çinçe
vesem sahal samahlareç, yanaş tusa parahnaşan haysene haysem şutsarah
kuraymareç: men tuma ilse pımalla pulna-ha vesen çavanta kirkana kereçipe?
Vesem pulas mar pulsan, Dco indeets hay şiklenessi çinçen te şuhaşlas çukçe.
«Hireç tavaras» eçe taviççen val hayen kemelne ıltanepe perle çere altsa çiketçe,
untan vara kayalla ilme kiletçe te ırlahe çuhalnine kuratçe. Vesem kirkapa kereçe
ilse pınaşan ıtla ta tarahmalla-çke. İspanets kalleh hulana pırsa tuhsan, hay
tavarma şuhaşlanine eçe kertme may şırana çuhne, ana yalanah hıçran astusa
çüremelle. Ten, apla vesen çav hayhi «ikkemeş nomer» açtine te pelme may kile.
Sasartak Toman puçne çakan pek haruşa şuhaş vırsa kene:
— Hireç tavarassi! İtle-ha, Gek, ten, val pire tavarasşan pulsan?
— Oh, an kala! — tere Gek, haranipe hıtsah kaysa.
Vesem çavan çinçen numay samahlareç, hulana çitiççeneh vesem ikkeşe per
şuhaşla pulsa çapla şutlasa huçeç: metis val kama ta pulin urah çınna ta asra
tıtma pultarna, menşen tesen per Tom çeç ana hireç sudra tuhsa kalana.
Peççen kana şiklense puranassi çinçen şuhaşlasa ilsen, çak şuhaş Toma
sahal yapatre. Kompanipe perle tata avantarah puleççe, tese şuhaşlare val.

Çirem çiççemeş sıpak
ÇETRE-ÇETRE HIÇRAN SIHLASA ÇÜRENİ
Çav kun kursa pahna mıskarasem Toma çer kaçipeh aptratna. Unan telekesem
te asaplanmallaskersem pulna. Tavata hutçen val alline hayhi puyanlah patnelle
tasna, ançah tavata hutçen te val varansa çannine tuysa ilseneh, çav puyanlah
taçtalla çuhalna.
İr ennelle, vırane çinçe vırtsa, pulni-irtnisene tepe-yerepe astusa ilne
çuhne, Tom aka men asarhare: çavsem temenle layah palarman pek, inçetre pek,
purte urah tençere e tahçan elekeh pulna pek tuyançe. Unan puçne çakan pek şuhaş
pırsa keçe: ten, çav telekre çeç pulna pule, tere val. Un pek pulma pultarassi per
yapalaran palarçe: unta ıtla ta numay ıltan-çke, unaşkal numay ıltan telekre
kala pulma pultarat. Tom nihçan ta per tarukan alla dollar ta kurman-ha; puyan
mar çemesençe puranakan ıtti arçın açasem pek, val ta çapla şuhaşlat:

«Çersem» tata «pinsem» çinçen kalaçnisem çeç, çannipe ilsen, tençere un pek
pısak ukçasem pulmaççe te». Kam ta pulin çakan pek pısak hisep tasa ukça tıtma
pultarni çinçen Tom per minutlaha ta şuhaşlamare. Pıtarna ukçasem çinçen val
men şuhaşlanine tepçese pahsan, aka men palarçe: pıtarsa huna ukça şutençe per
ıvaç pahar ukça tata per kupa urah temenle ukça — nihçan pırsa tivmelle mar,
tetrellen çeç kuranakan asamla ukça kupi. Ançah val men çuhle numaytarah
şuhaşlare, çavan çuhleh hay kursa çürene yapalasem te unan tanpuçençe tepeyerepeh palarsa pıçeç, Yulaşkinçen val kalleh çapla şutlama puçlare: purte
çanlasah telekre pulman pule, tere. Çaka teres-i, teres mar-i, — ana pelmelleh.
Val vaskasa irhi apat çire te Geka şırama tuhsa utre.
Gek barkan şkafuçe * çinçe urisene şıvalla ussa larat, unan sane-piçe
piteh te salhu. Tom Gekran ıytsa hatlanas mar, tere. Gek haeh enerhi çinçen
kalaçma puçlatar. Kalaçma puçlasa yamast pulsan, vara Tom çavsene purne te
telekre kurna pulat.
* Şkafut — karap ayakkin çülti herriye.

— Sıva-i, Gek?
Per huşa vesem nimen te şarlamareç.
— Eh, Tom, epir kirkipe kereçine yıvaç ayne havarna pulsan, ukça piren
alara pulatçe. Şutsarah tarahmalla mar-i-ha, e?
— Apla, eppin, val telek pulman, telek pulman. Man şutpa, çava telekre
pulna pulsan, layahrahçe te pule. Çanah ta, layahrahçe pule!
— Menle telek tata?
— Epe enerhi çinçeneh kalatap. Çav petem istorie telekre tellentem pule
tese şuhaşlama puçlanaççe ente epe.
— Telekre! Un ayençe pusma huçalsa anman pulsan, katartatçe val sana telek
menline. Epe te çerepeh telek kursa vırtram, leş kuçe çine plastır çıpaçtarna
esrel ispanetse çerepeh man hıççan havalasa çürere, — çer ayneh ansa kaymalla
pultarççe unan.
— Çuk, unan ansa kayma kirle mar. Piren, ana şırasa tupsa, val ukçisene
açta pıtarsa hunine yerlese pelmelle.
— Nihaçan ta tupas çuk ana epir. Un pek teley perre çeç pulat: veçertse
yatan-tak — petre vara. Paçlançe. Peleten-i: çav usal metisa tel pulma pultarassi
çinçen şuhaşlasanah, epe sive tıtna pekeh çetreme puçlatap.
— Epe te çetretep, Gek. Çapah manan, ana kursa, vesen çav ikkemeş nomere
açtine yerlese peles kilet.
— İkkemeş nomer? İya, iya. Epe un çinçen şuhaşlanaççe-ha. Ançah nimen te
şuhaşlasa peleymerem. San şutpala, val men?
— Pelmestep. Temen piteh palla marsker ente. İtle-ha, Gek, val kil-çurt
nomere mar-şi?
— Men pupleten, Tom! Pallah, val mar. Piren hulara çurtsem çinçe
nimenle nomer tavraş ta çuk vet-ha.
— Teres, teres, şuhaşlasa pahma par-ha mana. Peleten-i? Val pülem nomere
pule, ten... per-per tavernari* nomer mar-şi?
— Vat yapala! Piren taverna ikke çeç vet-ha, çavanpa ta ana tereslese tuhma ta
yıvarah mar.
— Tahtasa tar-ha çakanta, Gek. Epe çasah çavransa kiletep.

* Taverna — apatlanmalli çurt (ças-çasah unta nomersem te pulaççe).

Tom çasah kuranmi pulna. Val uramsençe Gekpa perle çüresşen pulmare. Val
per çur sehetreneh kayalla çavransa kilçe.
Val maltan kerse tuhna layahrah taverninçe ikkemeş nomere tahçantanpah
per çamrak zaşçitnik yışansa puranna. Naçartarah taverninçe ikkemeş nomere
temle varttanla yışşisker pulna. Huça ıvale Toma: çav nomer yalanah piterense
tarat, unta nikam kereken te, untan tuhakan ta çuk, çerlehi vahatra çeç tuhsa
çüreççe, tene. Val men saltavpa çavan pek telenmelle hatlannisene pelmen, menşen
tesen hay piteh te pelesşen taraşakansker pulman, çavanpa numay şuhaşlasa
tamasarah val ikkemeş nomerten şuyttansem tuhaççe, tene. İrtne kaç ta unta hay
çuti purrine asarhana ikken val.
— Aka men pelse kiltem epe, Gek. Çav pire kirle ikkemeş nomereh pule
tese şutlatap.
— Çaplah pule, Tom. Men tavas-ha piren?
— Tahta, şuhaşlasa paham.
Tom numayççen şuhaşlare. Yulaşkinçen val çapla kalare:
— Aka men tumalla. Çav nomeren hıçalti alake tavernapa kive kirpeç
sklaçe huşşinçi peçek takarlakalla tuhat. Ese numaytarah çara uççi tupsa
haterleme taraş, epe manakkanne pur uççisene te iletep, vara pirvayhi tettem
kaçah çav alaka uçma hatlansa pahapar. Dco indeets hulana kilse tuhsan, ese ana
hıçran astusa çüreme an man, — astavatan vet, val çapla kalare: «Tavarmaşkan hale
vahat layah-i e layah mar-i, çavna pahma pıratap, — tere. Ana kursanah, un hıççan
kay, val ikkemeş nomera pırsa kemest pulsan, vara epir çuhlasa peleymeremer
pulat.
— Turaçam!.. Eple-ha un hıççan peççen kayap?
— Ara, val çerle vet. Val, ten, sana kuras ta çuk pule, kursassan ta nimen te
şuhaşlas çuk.
— Tettem kaç pulsan, kayatap ta pule.. Pelmestep, pelmestep... Hatlansa
paham-ha...
— Piteh tettem pulat pulsan, epe te unan hıççan kayatap, Gek. Ahallen, ten,
val tavarma şuhaşlasa huni may kilmennine kure te vara kunta ukça patne perse
te çite.
— Teres, Tom, teres! Epe ana hıçran sıhlasa çürep, çanah ta sıhlasa çürep.
— Vat ku avan! Astu, yanaş-men an tuna pul, Gek. Epe ente ultalanmalla
tavas çuk, şansah tar.

Çirem sakkarmeş sıpak
DCO İNDEETs ŞATAKENÇE
Çav kaçhine Tompa Gek haruşa eç tureç. Tahar sehetçen vesem taverna
tavraşençe seterense çürereç. Peri pırsa kemelli alakne, tepri takarlakalla
tuhakan alakne sıhlare. Takarlakalla nikam ta pırakan pulmare: ispanets pek çın
perre te tavernana kemere, untan ta tuhmare.
Çerle uyar pulas pek tuyançe. Tom vara tusepe çapla kavarlaşsa kilne
kayre: çerle tata tettemreh pulsan, Gekan çüreçe patne pırsa kuşakla makarmalla,
vara Tom çüreçe viter tuhat te, vesem perle çara uççisene Yurattarsa pahma kayaççe.

Ançah tulta elekhi pekeh çuta taçe, vunike sehet çitne telelle Gek hay sıhlasa tana
vırana parahre te puşa sahar piçki aşne çıvarma kayre.
Itlarikun açasen kalleh teley pulmare. Yunkun tatah. Keçnernikun vara
tettem pulassa tuyançe. Tom, manakkaşen kive şavaç hunarne tata pısak
alşalline ilse, kilten vahatra tuhsa tarçe, alşalline val, kirle pulsan, hunara
huplasa lartmaşkan ilçe. Hunarne val Gek çıvarsa puranakan piçke aşne pıtarçe,
vara ikkeşe te sıhlama kayreç. Çur çer çitessi per sehet Yulna çuhne tavernana
hupreç te hay çunine sünterçeç (çak vahatra val per-peççen çunakan hay çutiççe).
Nimenle ispanets ta kuranmare. Takarlakalla nikam kereken te, tuhakan ta
pulmare. Sıhlasa tamalli may çitse pıçe. Çere sem-tettem, sayra hutra aslati
inçetre avata-avata ilni çeç şaplaha pasat.
Tom hayen hunarne turtsa kalarçe, ana piçke aşençe çutsa yaçe te alşallipe
hıta turtsa çerkese lartre. HaYulla açasem ikkeşe te tettemre taverna patnelle
yapşansa utreç. Gek hurala taçe, Tome hıpaşlasa takarlakalla kerse kayre. Untan
paşarhansa ketse tamalli vahat kilse çitre. Geka çav teri yıvar pek tuyansa
kayre, ana sart pussa lartna pekeh pulçe. Tettemre çuta kuransa kayinççe teme
puçlare val. Çanah ta, çuta kuransan, val harasa üketçe ente. Ançah ta ku Tom halhi
vahatra çere pulnine pelteretçe.
Tom kaysa çuhalnaranpa temiçe sehet te irtne pek tuyançe.
— Pallah, val anarasa kayna ente. Ten, val vilne te-i? Paşarhansa, sehri
hapnipe unan çeri te çuralsa kayna pule, ten?
Paşarhansa kayna Gek takarlak patnelle çıvharna-çemen çıvharsah pıçe.
Val hayne hay temen te per pulassipe haratre, kaşni minutrah temenle inkek pule
te, Yulaşki sıvlaşa ta turtsa ile tese ketse taçe. Untan turtsa ilmelli te numayah
Yulman: val aran çeç sıvlakalat, unan çeriye te çav teri hıta tapat, val tatakantatakan çuralsa kayassanah tuyanat.
Sasartak çuta yalkaşsa ilçe te Gek çumepe Tom veçterse irtse kayre.
— Tar! Hatal! — tere val.
Teper hut kalama kirle te pulmare. Pirvayhi samahah çitelekle pulçe. Çav
samaha Tom ikkemeş hut kaliççen Gek sehetre vatar e hereh milya tumalli
havartlahpa veçtere paçe. Açasem perre te çaransa tamareç. Hula aylamençi vılah
pusmalli parahaç lupas patne çitiççeneh çupreç. Vesem aslak ayne kerse pıtanma
ta elkereymenççe, aslati avatsa çumar çuma tapratre. Partak sıvlaş çavarsa
ilseneh, Tom kalama tıtançe:
— Oh, Gek, haruşa pulçe-çke! Epe ike uça Yurattarma hatlansa pahram, eple
te pulin hullentereh hatlanasşan ham, ançah uççisem çav teri şakartattarma
puçlareç, epe haranipe aran çeç sıvlasa tatam. Çara aşençe nieple te çavranasşan
mar vesem. Sasartak epe ham men tunine ham ta sismesereh halapran yarsa iletep te,
alak yari uçalat kayat. Alakne pitermen-men. Epe unta çupsa keretep, hunara
huplana alşallie ilse parahatap ta...
— Men?.. Men kurtan vara ese, Tom?
— Gek! Epe çut çeç Dco indeets alline pırsa lekettem.
— Çanah-i?
— İya. Val urayençe vırtatçe, allisene sarsa parahsa pite hıta çıvaratçe,
hayen kuçe çinçe çav elekhi plastır te pur.
— Ah, tura, men turan vara ese? Nivuşle val varançe?
— Çuk, tapranmare te. Üser pulmalla. Epe çak alşallie yarsa iltem te
veçtertem çeç.
— Epe ente alşalli çinçen şuhaşlas ta çukçe, çan-çanah kalatap sana.

— Epe ireksereh şuhaşlaram: alşalline çuhatna pulsan, manakka mama
puranma ta paras çukçe.
— İtle-ha, Tom, arçine kurtan-i?
— Gek! Yeri-tavra pahmaşkan manan vahat ta pulmare. Nimen te kurmaram
epe — ni arçine, ni heresne. Nimen te. Dco indeets patençe urayençe kelençepe
şavaç kurka larnine çeç kurtam. Kunsar puçne, pülemre ike peçek piçke te temen
çul kelençe kurtam. Hale ente ese anlantan-i unta menle usal sıvlaş purrine?
— Menle?
— Spirtla usal sıvlaş! Ereh eçmennisen obşçestvin pur tavernisençe te
çavan pek «usal sıvlaşla» pülem pur pule, ten? Menle şuhaşlatan ese, Gek?
— Pur ta pule. Kam şuhaşlama pultarna un pek pule tese? İtle-ha, Tom,
hale Dco indeets üser vırtat pulsan, hayhi arçana ilse tuhma piteh te avan vet.
— Men vara! Kaysa hatlansa pah!.. Gek çetrese ilçe.
— Çuk... kayas kilmest...
— Manan ta kayas kilmest, Gek. Unpa Yunaşar per butılka çeç. Val sahal.
Viççe pulna pulsan, vuçeh urahlaççe. Un çuhne val çitelekleh üser pulatçe te, epe,
ten, kayattam ta pule.
Numay huşa nimen şarlani te iltenmere. Açasem ikkeşe te taran şuhaşa
putreç. Untan Tom çapla kalare:
— İtle-ha, Gek, Dco indeets çav pülemre çukkine layahah pelmeser epir
çavna tuma hatlansa ta pahmapar. Itla ta haramalla. Kaşni çereh epir un hıççan
sıhlasa çüresen, haçan ta pulin val uramalla tuhnine kuratparah, vara çiçem
çiçninçen te havartrah unan arçine peçertse tuhapar.
— Yure, pulat. Epe çerepeh, kaşni kaçah sıhlasa tama hater, ıttine purne
te vara ese, Tom, hav çine il.
— Yurat, iletep. Sanan per yapala çeç tumalla: men te pulin pulsassan, ese
Guperstrit tarah sikkipe veçterse pıratan ta manan çüreçe patençe kuşakla
makaratan. Epe hıta çıvaratap pulsan, ese manan çüreçene per ıvaç hayarpa
sapatan, epe vara çavantah çupsa tuhatap.
— Yure! Kalaram ta tavatapah ente!
— Gek, aslatille çumar irtse kayre, epe kilelle veçteretep. Çasah tul
çutalma puçlat — per-ike sehetren hevel tuhat. Ese hal sıhlakala-ha, Yurat-i?
— Yurat! Epe samah parsan, ese mana şanma pultaratan. Çultalakepeh çav
taverna tavraşençe çürekelep. Kantarla kunepeh çıvarap, çere-çerepeh sıhlasa
tarap.
— Val teres. Açta çıvaratan-ha ese?
— Ben Rodcers patençe, aslak çinçe. Val açi pırat, çarmast çıvarma.
Vesen negre, Dcek muçi te, havalamast mana. Kirle çuhne epe Dcek valli şıv ta
çeklese paratap. Haşper çuhne untan çime ıytatap, hay çakarsar larman çuhne val
yalanah parat. Telenmelle ıra kamalla negr. Yuratat mana, menşen tesen epe un
umençe nihçan ta muhtansa samsana kaçartsa çüremestep. Haşper çuhne unpala per
setel huşşinçeh larsa çietep. Ese un çinçen, tarhasşan, takama ta an kala. Hıram
vıççi temen te tutarat vet. Hıram tuta çuhne hu telekre tellenmennine te tuma
pultaratan *.
— Çapla, ese mana kun kaça ta kirle pulmasan, epe sana varatmap... Vıransar
yalahtarsa çüremestep sana. Çerle vara kirek menle vahatra ta, kaşt men te pulin
sisseneh, çavantah man patalla veçter te kuşakla makar.

* Kunta avtor şura ütle amerikanetssem negrsem çine menle pahninçen kulsa çırat.
Kilser çapkalansa, ıytkalasa çüreken Gek Finn ta, hayençen çınsem yereneççe pulsan ta,
hura ütle çınpa, hay unanne çikelet pulin te, per setel huşşinçe apatlanma vatanat.

Çirem tahharmeş sıpak
GEK TALAH ARAMA ÇALAT
Toman ernekun irhine çi maltan iltne hıpare savanmalla hıpar pulçe.
Teçer sudyan çemyi ener kaçhine kayalla hulana kilne. Vahatlaha Dco indeets ta,
puyanlah tupassi te Tomşan ikkemeş plana kaysa larçe, unan şuhaşesençe
pirvayhi vırana Bekki yışansa ilçe.
Vesem ikkeşe tel pulçeç te vahata pite avan irtterçeç: ıtti şkul açisempe
«kanal astusa tarakansempe» tata «şal yerse çürekensempe» perle vılyareç. Kaç
pulaspa ıtti menpur savanaçsem çumne tata teper savanaç huşançe, Tom tata teper
layah hıpar iltre: tahçanah tusa irtterme haterlenne piknike ıran tumallaççe
tese, Bekki, hayen amaşe çumne çıpaçsa, ana aptaratsah çiterne, çavappa ta
Yulaşkinçen amaşe ıran tusa irtterme kileşne. Heraça şutsarah havaslansa
kayna. Tom ta pite hepertere. Hevel ansa lariççeneh açasene çenüsem yarsa
pelterçeç, petem hulari çamraksem vara, savansa hepertese çüremelle pulassine
maltanah sisse, vetelenseh praçnike haterlenme tapratreç. Tom çav teri huskansa
kaynaran çerle temççeneh çıvaraymare: «Gek aka keçeh çüreçe patençe kuşakla
makarsa yare tese, val permayah emetlense tana. — Epe vara çavantah hayhi ukçana
tupap ta un çinçen ıran Bekkine te, piknike pırakan pur açasene te kalasa
telenterep». Ançah yal emetlenni ahaleh pulçe. Çav çer nimenle signal ta
pulmare.
İrhine, vuna sehet telnelle, pite şavlakan, savanaçla kompani Teçer
sudyan hvattere patne puçtaransa taçe. Purte çula kayma hater ikken.
Man çınsem, piknike pırsa, açasene savanma kanserles mar, tereç. Per
vunsakkara çitne viç-tavat çamrak her, çirem viççe e çav tavraşa çitne viç-tavat
aça çunatti ayençe peçek açasen nimren te şiklenmelli çuk tese şutlareç. Şıv
urla kaçmaşkan peçek kive parahut tıtreç, — leş ennelle yalan çav parahutpa
kaçsa çürene, — çasah vara savanaçla uşkan, karçinkkasempe apat-çimeç yatsa, asla
uram tarah utre.
Sid çirle pulna ta açasempe perle savanas çere erme te pultarayman: Meri,
ana kiçem an pultar tese, unpa perle kile Yulna.
Asatsa yana çuhne missis Teçer Bekkie çapla kalare:
— Çerleççen ese kile tavranma pultaras çuk. Pristanten ayakrah mar
puranakan per-per Yultaşu patençe çer kaçman-şi luççe?
— Epe, anne, SYuzi Garper patne çıvarma kayatap.
— Pite avan. Asla pul, havna hav layah tıt! Vesem tuhsan, Tom Bekkie çapla
kalana:
— İtle-ha, peleten-i, men tavatpar epir? Dco Garpersem patne kaysa
çüriççen luççe tu çinelle ulahatpar ta talah aram Duglas patençe çer kaçatpar.
Unan haymaran tuna morocenay pulat. Unan kaşni kunah tene pek morocenay, —
temen çuhleh! Kupi-kupipeh! Epir pırsan, val pite hepertet.
— Piteh te savanmalla pulat.
Untan Bekki per taphar şuhaşa kayre te:

— Anne men kale vara? — tese ıytre.
— Val açtan pele-ha ana?
Heraça kalleh şuhaşlakalare te haYusartarahhan çapla kalare:
— Val, teressipe kalasan, layah mar ta... ançah...
— Men «ançah» unta? Pustuy! Sanan annü peles te çuk... Men layah marri pur
unta? Sana nimen te pulas çukkine çeç pelesşen vet val. Astusa ilne pulsan, val
hay te sana unta yaratçe. Teres kalatap sana!
Talah aram Duglas hanasene pite vaşavat pahni hıttanah ilertre. Hana
pulas şuhaş tata Tom çavarsa hatlanni çiele tuhreç, heraça ikkelense tama ta
parah-re. Açasem haysen programmi çinçen nikama ta kalas mar, tereç.
Ançah unta Tom puçne çakan pek şuhaş pırsa keçe: «Gek lap keçer çerle man
çüreçe patne pıme-şi?» Çak şuhaş vara savansa hepertese çüressine çılayah
sivetse parahre. Çapah ta val talah aram patençe hana pulas şuhaşa parahma
pultaraymare. «Ma parahas-ha? — tese şuhaşlare val hay aşençe. — İrtne kaç
signal pulmare, keçer ma pulmalla-ha?»
Keçer kaçhine, pallah ente, ana savanaç ketet, pıtarna ukçana şırasa
tupassi ıtla şançaklah mar pulsan ta, savansa çüressi pulateh. Itti arçın açasem
pekeh, Tom ta hayne men hıtarah ilertni hıççan kayma şut tıtre, — vahatlaha val
ukça arçi çinçen te yaltah mansa kayre.
Hularan viçe milya anatallarah kaysan, parahut varman üsse larna per
aylam telne çitse çarançe te çıran herrine pırsa taçe. Açasem uşkanepeh
çıranalla tuhreç, çasah vara varmanta inçetre tata çul sart tarrisem çinçe
kaşkaraşni, kulni yanrama puçlare. Menle maypa vayran sulanma tata layah
tarlama pulat — çavsene purne te tusa pahreç, Yulaşkiçen savanaçla ta hıramesem
pite vıçsa kayna çapkalançaksem kayalla haysem vırnaçna çerelle kayreç te tutla
yapalasene peterme tapratreç. Hanalansan, uçalmalla kanma puçlareç: purte
lastarkka Yumansem ayençi sulhana larsa samahlama tapratreç. Partak tarsan
tahaşe:
— Kam çer aşençi şataka kerse kurasşan? — tese kaşkarsa yaçe.
Purte kurasşan çunçeç. Çurta paçkisem turtsa kalarçeç te, çavantah purte
uşkanepe tu çinelle ulahma tapratreç. Şatak aniye çülte, tu ayakkinçe. Val A
saspalli mayla tuyanat, unan Yumantan tuna taçka ta yıvar alakne pitermen.
Şalta — per nührepe pekeh sive peçek zal. Çutçantalak haeh unan stenisene
çirep izvest tulençen tuna. Çav çul çinçe, sive tar tuhna pekeh, nüre tumlamesem
çakansa tana. Çav paç-tettem çerten çap-çuta hevel çutille simes aylama pahsa tama
pite interesle: kunta poezi te temenle varttanlah ta pur. Ançah telenni çasah
severelne, purte maltanhi pekeh vılyama, asma tapratna. Kam ta pulin çurta çutsa
yarsanah, purte uşkanepe un patnelle çışanna; tavlaşu puçlansa kayna, çurta huçi
pattarran hireç tana, ançah çurtine çiyençeh; unan allinçen çapa-çapa ükerne e
süntere-süntere lartna. Kalleh tettemre ahaltatsa kulnisem iltene-iltene kayna,
vaya vara çeneren puçlanna. Ançah tençere purin te veçe-herri pur. Hullenhulleneh açasen uşkane umlan-hıçlan utsa galereya tarah çanka çerten ayalalla anma
puçlana. Valt-valt vılyakan çurta çutisempe çülle çul stenasem aran çeç palarna.
Çav çuta çülte, utmal fut çülleşençe, tüpe pek pulsa tana vıran patne çitieh
palarsa tana. Çav asla şatakan sarlakaşe sakar e vuna fut pulna. Kaşni utamrah
çav şatakran ayakkalla — sulahayalla ta, sıltamalla ta ansartarah şataksem
uyrala-uyrala kayna, menşen tesen çav Mak-Dugal şatake kukar-makar kukaralsa
çüreken koridorsen pite asla labirinçe pulna. Çav koridorsem, per çerelle
pırsa perleşse, kalleh uyralsa kayna, ançah vesençen tulalla tuhmalli vtran ta

pulman. Çınsem un çinçen çapla kalaçna: çav şatak-çuraksempe taçtah ansa
kaymalli tepser şataksem arpaşsa petne çerte temiçe kun, temiçe çer huşşi utsa
çüresen te, çapah ta tulalla tuhmalli şatakne tupma pulmast; çavan pekeh tata
taranrah ansa pırsan ta, pur çerte te veçe-herri te çuk, tene. Çer ayençi şataka
«peletep» tese per çın ta muhtanma pultarayman. Ana nieple te pelse çitme
pulman. Çamrak çınsem unan peçekreh payne çeç pelme taraşna. Çav payençen
şalarah keme nikam ta hayman. Tom Soyer şataka ıttisem pekeh pelne; vesençen
naçartarah ta mar, layahrah ta mar.
Açasen uşkane asla galereya tarah per viçe çerek mile yahan kayna, untan
maşaran-maşaran tata peçek uşkanan uyralna. Vesem aykkinelle kayakan
şataksene parana-parana kene, tettem koridorsem tarah çupma puçlana,
koridorsem perleşne vıransençe sasartak per-perne hireç sike-sike tuhna. Kunta,
şatakan «pelse tarakan» paye tavraşençen tuhmasar çüresen te, per-perne per çur
sehetleheh kuçran çuhatsa yama pulna.
Hullen-hulleneh uşkansem perin hıççan tepri şatak aşençen tulalla
çupa-çupa tuhna. Açasem savanna, hıta haşkana, haysem çine çurta çave tumlatsa
peterne, tampa varalansa petne, kuna avan irtterneşen havaslanna. Herse savanna
huşara vahat eple irtnine te, kaç pulsa kilnine te nihaşe te sismenninçen purte
telenne. Passacirsene kayalla puçtaranma çense, parahut çinçe per çur sehet
huşşi çanne çapsa tana. Çav şav-şavla uşkana tiene parahut çıran herrinçen
kayalla tapransa şıv tarah kaysan, kapitansar puçne urah nikam ta vahat ahaleh
irtnişen kulyanakan pulman.
Parahut çutisem valt-valt kuransa pristan çumepe irtse kayna çuhne Gek
huralta tana. Parahut çinçen un patnelle nimenle şav ta iltenmen: çamraksem
yavaşlansa kaysa, şapah laplansa larna, ıtla ıvansa çitne çınsem yalanah çavan
pek pulaççe. Gek, ku menle parahut-şi, menşen val pristan patençe çaransa
tamare-şi tese, partak telenne. Ançah kayran val un çinçen vuçeh mansa kayna,
hayen menpur şuhaşesene te umra tarakan zadaça tavra puçtarna. Çapla eripeneh
peletle te tettem kaç çitse pına. Vuna sehet çapna, urapa sassisem haltartatma
parahna. Çal-çal kuranakan hay çutisem perin hıççan tepri sünse pına, çuran
çınsem uramsem tarah çapkalansa çüreme te parahna. Petem hula ıyaha kayna,
peçek huralça şaplahpa, usalsempe perle peççeneh tarsa Yulna. Aka vunper te
çapna. Tavernara ta hay çutisem sünne. Pur çerte te tettem. Gek hayen şuhaşepe
şutsarah numay ketse tana, ançah nimen te pulman-ha. Un puçne ikkelenes şuhaş
ta pırsa kene. Men tuma kirle-ha çav? Çanah ta, men tuma kirle? Purin çine alapa
sulsa çıvarma parahsa kaysan, layahrah mar-şi?
Sasartak unan halhine temenle şav iltense kayre. Val halhisene taratarah
itlere. Takarlak ennelli alak hullen uçalsa hupançe. Gek kirpeç sarayen ketessi
patnelle veçterçe. Per minutranah un çumele ike çın yapşansa irtse kayreç;
perin hul huşşine temen hesterne pek tuyanat. Arça pulmalla. Eppin, vesem
haysen puyanlahne taçta urah çere ilse kayaççe kuranat. Men tavas-ha ente? Toma
çenes-i? Ku ente piteh te uhmahla hatlanni puleççe: çav huşara çapkalançaksem
arçapala taçtalla kayma elkereççe, untan vara vesen yeresene te şırasa tupayman.
Çuk, val vesem hıççan sıhlasa kayat, — çavan pek tettemre vesem ana açtan kurççarha? Çapla şuhaşlasa, Gek hay pıtanna çerten tuhre te çapkalançaksem hıççan
kayre, çara uran, kuşak pek, iltenmelle mar pussa, vesençen Yulmasar, vesene
kuçran çuhatmalla mar utsa pıçe.
Maltan vesem şıv herripe pırakan urampala utreç, ike urla uramran
irtse kayreç, viççemeş uramnelle parançeç te Kardif tave çinelle kayakan sukmak

çine tuhiççen türeh utreç. Çav sukmakpa vesem çülelle ulahma tapratreç. Sart
ayakkinçe, lap çur çulta, per valliets-stariken çurçe larat; vesem çaranmasarah
çav çurt çumepe irtse kayreç te çülereh te çülereh haparçeç. «Aha, — şuhaşlare
Gek, — vesem ukçine elek çul kalarna vırana altsa çikesşen kuranat». Ançah
vesem çul kalarna vıran patençe çaransa ta tamareç. Vesem malallah tu tarri
patnelle kayreç, untan sumah * temisem huşşipe kayakan ansar çul çinelle paransa
keçeç te tettemre tarukah çuhalçeç. Gek havartrah utma puçlare. Per huşa val
Yurttipe çupre, untan, tettemre vesem çine pırsa keres mar tese, partak
varahhantarah kayma puçlare, kayran çaransah taçe. İtlese pahre — per sas-çeve te
çuk; hayen çeri tapni iltenne pek çeç tuyançe ana. Çülten, tu çinçen, tamana
tevikletni iltense kayre, ku vara ıra marra peltereken yapala pulçe. Ançah
nimenle ura sassi te iltenmest. Nivuşle taraşni yaltah paçlançe? Gek ayakkalla
şavanma şutlare, ançah sasartak untan per viçe utamra takam ehhem-ehhem üserse
ilçe. Geka hayen çeri pıre patnelleh çitne pek tuyansa kayre, ançah val ana
kayalla çatre te, hayne tarukah sive çir tapalna pek petem pevepe çetrese, vırantah
tarsa Yulçe. Val pite havşasa kayre, aka keçeh yavansa kayatap tese, harasa taçe.
Vırane hay peleken vıranah pulçe: val talah aram Duglasan kilkarti çumençeh, çav
karta urla kaçmalli vırantan pilek utamrah, tarat ikken.
«Yure, çakanta altsa çikçereh, — şırasa tupma layah pulat», — tese
şuhaşlare val.
* Sumah — pite çara çulçalla lutra yıvaç.

Untan hullen, pite hullen kalaçakan sasa, Dco indeets sassi, iltense kayre:
— Çava patne kaymansker! Un patençe hanasem pur pulmalla, — hale vahat
numay pulsan ta, unta pur çerte te hay çutisem kuranaççe.
— Açta ese hay çutisem kuratan? Epe kurmastap-çke.
Ku sasa, çav hayhi pallaman çınnan, tuhatsa huna çurtra açasem iltne sasa
pulçe. Şutsar şalsa kayna çuhnehi pekeh Gekan çeri te parlansa larnan tuyançe.
Aka kama tavarma şutlaççe ikken vesem. Val türeh sikkipe veçteresşen pulçe.
Untan val talah aram Duglas hayne ças-çasah herhennisene astusa ilçe, çav çınsem
ana velerme pıraççe pule tese şuhaşlare. Apla pulsan, talah aram Duglasa çasrah
sisteres pulat. Ançah çuk, sisterme unan hal çitmest, nihçan ta çites çuk: vesem
ana yarsa tıtma ta pultaraççe vet.
Dco indeets çav pallakan çınnan Yulaşki samahesene hireç çenme
elkeriççen çav şuhaşsempe perle urah şuhaşsem te Gekan verilenne puçne numay
pıra-pıra kerse tuhreç.
— Sana pahma temesem kartlasa taraççe. Kuntarah sik-ha, ak çakan pek. Hale
kuratan-i? — tere Dco indeets.
— İya. Unan hanasem pur pek çav. Ku eçe parahsan, layahrah mar-şi?
— Ham kuntan vuçeh kayatap ta, parahas-i vara? Ten, urah nihçan ta çakan pek
may kilmest pulsan ta, parahas-i vara? Tatah teper hut kalatap sana, mana unan
ukçi kirle te mar — ese havna valli te ilme pultaratan ana. Mana unan upaşki
çillenterçe, temiçe hut ta çillenterse hatlançe... val mirovoy sudya pulnaççe te
çapkalansa çüreneşen mana termene huptarçe. Ançah val çeç te mar. Val
millionmeş paye te pulmast. Val mana çaptarma huşre. İya, negra çaptarna pek,
terme umençeh mana puşasempe çaptarma huşre. Petem hula manan namasa kursa
taçe. Tıtsa çaptarçe mana, anlanatan-i? Unan teleyne pula, val hay vilçe, ançah
epe aramepe şutlasa tatalatap.

— An veler ana! Un pek an hatlan ese!
— Ana veleres-i? Epe ana veleretep tese kalaram-i vara? Upaşki unta
pulna pulsan, epe ana velerettem, aramne velermestep. Herarama hireç tavaras
tesen, ana velerse hatlanma ta kirle mar, — val pustuy! Unan san-pitne çeç
pasmalla: samsa şatakesene kassa kalarmalla, halhisene kassa tatmalla, sısnanne
tatna pek kasmalla.
— Ay, tura, çırlah, apla val...
— Sanran ıytmaççe. An ta çen luççe! Teresreh tarsa Yulan. Epe ana kravat
çumne çıhsa huratap. Yun kaynipe vilse kaynaşan epe makaras ta çuk. Ese, tusam,
mana havan tus pulnipe pulaşatan, çavanpa esa kunta kilten te, — epe peççen
pultaras ta çuk pule. Harasa kayatan pulsan, epe sana çavantah veleretep —
anlantan-i? Manan sana velermelle pulat pulsan, epe ana ta veleretep, vara
nikam ta peles çuk çavna kam hatlaninne.
— Men vara, tavas-tak, tavas pulat. Çasrah tusan layahrah pule... Epe
petempeh çetretep.
— Hale? Hanasem umençe-i? Oh, astu, ese temsker çeelense hatlanatal. Men
ese tarukah hıpalanma puçlaran? Çuk, epir unan kilençe hay çutisem süniççen
tahtatpar-ha. Niçta vaskamalli te çuk piren.
Gek hale çak Yun takassi çinçen kalaçninçen te haruşarah şaplah pulassine
tuysa ilçe. Çavanpa val hayen sıvlaşne te çarsa uripe hullen hıpaşlasa ana
pusmalli vıran şırasa tupre, vara pattarlansah per utam kayalla yarsa pusre.
Çakna tuna çuhne val teper uri çinçe sıltamalla ta sulahayalla sulkalansa taçe,
hıta sulansa kaynipe kaştah kaysa ükmere. Çavan pekeh sıhlankalasa, çavan pekeh
harasa, val teper utam kayalla pusre, untan tatah ta tatah. Ketmen çerteneh unan uri
ayençe per temenle turat çatart! ture. Val sıvlama ta parahre, çaransa tarsah
itleme puçlare. Per sas-çeve te pulmare. Hepertese kaysah, val sumah temisen ike
reçe huşşinçe tavar çerte hullen çavransa ilçe te havarttan, ançah nimen sas
kalarmasar, malalla utma puçlare. Çul kalarna vıran telne çitsen, val hayen
nimren te haramalli çukkine tuysa ilçe te men vay çitne taran sikkipe yara paçe.
Tu çinçen ayalarah ta ayalarah ansa pıçe, aka Yulaşkinçen val valliets kil-çurçe
patneh çupsa çitre te unan alakne çışkisempe çapsa şakkama tapratre.
Çüreçesençen samantrah starik fermeran tata unan ike patmar ıvalen puçesem
kuransa kayreç.
— Menle şav kunta? Kam şakkat unta? Men kirle sana?
— Kerter-ha mana çasrah! Epe sire yaltah kalasa katartatap.
— Meskerlesker ese?
— Geklberri Finn. Çasrah! Kerter mana!
— Geklberri Finn, piteh te telenmelle! Ku yat pur çın alake te uçalsa
kaymalla yatah mar ente. Ançah çapah ta, açasem, kerter-ha ana. Kurar-ilter men
pulnine.
Hayne alak uçsa kertne-kertmeneh, Gek türeh çapla kalare:
— Tarhaslatӑp, epe sire kalanine nikama ta an kalar, ahallen manan purnaç
kurassi te petet. Ançah talah aram mana numay ıra ture, çavanpa sire aka men
çinçen kalasa katartatap. Epe çakna kalanine eser nikama ta kalamastpar tese
samah paratar pulsan...
— Çanah ta, unan temsker çinçen kalamalli pur, val ahal kalamast çavna!
— tere starik. — Nu, açam, men pelnine kalasa katart, epir nikama ta
kalamastpar... nihçan ta...

Viçe minutran starikpe ıvalesem, layah heçpaşallannaskersem, sart
tarrine haparsa çitreçte, haysen heçpaşalesene haterlese tıtsa, sumah temisem
huşşinçi sukmak tarah çerne veççen utsa pıçeç. Gek vesene çav vırana ertse
çiterçe te malalla kaymare. Val man çul hıçne pıtansa larçe te halhisene
taratsah itleme puçlare. Şap, Gek paşarhansa ketre. Sasartak paşal sassi
keresletni tata takam kaşkarni iltense kayre, Gek malalla men pulassine ketse te
tamare. Val sikse taçe te uri tupanesene çere tivertmeser ayalalla veçterçe.

Vatarmeş sıpak
TOMPA BEKKİ ÇER AŞENÇİ ŞATAKRA
Vırsarnikun irhine, şuçam kile puçlasanah, Gek tu çinelle haparçe te
valliets-starik patne pırsa şakkare. Çurtra puranakansem purte çıvaraççe-ha,
ançah hıtah çıvarmaççe, menşen tesen vesem çerle palhanna hıççan laplansa
çiteymen. Çüreçeren tahaşe:
— Kam unta? — tese ıytre.
Gek harana sasapa hıttanah mar çapla kalare:
— Tarhasşan, kerter-ha? Epe çeç kunta, Gek Finn, — tere.
— Val yatşan, açam, piren kil alake yalanah uça, kantarla ta, çerle te. Ira
sunsa ketetper.
Peçek çapkalançak halhisemşen çak samahsem piteh te telenmelle pek
tuyansa kayreç. Nihçan ta val çakan pek kamalla samahsem iltmenççe-ha. Kam ta
pulin haliççen ana: «Ira sunsa ketetper!» tese kalanine te astumast val.
Alaka çavantah uçreç te, Gek pürte keçe. Ana pukan çine lartreç, starikpe
unan mattur ıvalesem vaskasah tumlançeç.
— Açam, hıramu hıtah vıçna pule, tetep. İrhi apat çasah, hevel tuhsanah,
pulat, — veri apat, astu. Epe te, açasem te ese piren patarta çıvaratap pule tese
şuhaşlanaççe.
— Epe şutsarah hararam! — tese anlantarçe Gek. — Vara çuppipe yara patam.
Eser pistoletsempe peme tapratsanah, epe ura vaye çitne taran çupma tapratram,
nimen kanmasar per viçe milya çupram. Hale ente epe çav eç çinçen pelmeşken
kiltem. Çavsene, şuyttansene, — vesem vile pulsan ta, — tel pulas marççe tese,
Yuri tul çutaliççen kiltem.
— Mantaran açi, ku kaç sanşan ırah pulmare pulas: san san-pitü hen-hurla
kuranat. Nimeh te mar-ha val. Aka vıran: apatlansan, türeh vırt ta çıvar. Çuk,
açam, vesem vile mar, — çavanşan epir pite tarahatpar. Kuratan-i, menle pulçe.
Ese kalana tarah, epir vesene açta tıtmalline peltemer, çavanpa ta vesem patne
çıvahah yapşansa pıtamar. Ançah sumah temisem huşşinçi sukmak çinçe
nührepri pekeh tettem vet. Vesençen per vunpilek utamra çaransa tatamar pule,
sasartak haman açhu! tavas kilnine tuysa iletep. Şutsarah teley pülmare. Epe
apla ta, kapla ta çarma hatlanatap, ançah nimen tumalli te çuk, — menpur vaypa
açhu! tusa yatam. Epe malta pistolet haterlese tıtsa pırattam. Epe açhu! tusa yatam
çeç, çav moşenniksem sukmak çinçen temsem huşşinelle velt çeç kerse kayreç,
temsem aşençe turatsem çatartatma puçlareç, epe: «Perer, açasem!» — tese
kaşkaratap. Ham açta çatartatat, çavantalla peretep. Açasem te perse yaçeç. Ançah
usalsem varman aşepe tarma puçlareç. Epir vesem hıççan kayatpar. Epir viçsemer
te tiverteymeremer pulmllla... Tarma puçlas umen vesem te pire perer hutçen
perse ilçeç. Ançah vesen pulisem nimenle sien tumasarah piren çuman şaharsa

irtse kayreç. Vesen ura sassisem iltenmi pulsan, epir vesene havalama
parahramar, tu çinçen antamar ta politseyskisene ura çine taratramar. Vesem
çınsene puçtarçeç te şıv herrinelle taratsa tuhreç, tul çutalsanah, şerif
varman aşençe petem halahpa uhtarat. Manan açasem te kayaççe. Sanran pahsan çav
sanan usalusem menle, ese pire çavna kalasa pama pultarsan avanççe, val pire pite
pulaşatçe. Ançah ese vesene tettemre layahhan kuraymaran ta pule?
— Çuk, epe vesene hulara kurtam ta vesem hıççan utram.
— Pite avan! Kala, eppin, kala-ha, açam, vesem menleskersem?
— Peri halhasar-çelheser vata ispanets, ana epe hulara perre e ike hut
kurna, tepri — çetek-çatak tum-tirlesker, pite irser san-sapatlasker...
— Ku pire çitet, açam... Val çınsene epir peletper. Perre vesene varmanta
tel pultamar. Vesem talah araman çurçe tavraşençe çapkalansa çüretçeç, pire
kurçeç te ayakkalla şavançeç. Açasem! Havartrah şerif patne, apatne kayran ta
çime elkereter!
Vallietsan ıvalesem çavantah tuhsa utreç. Vesem alak patnelle kaysanah, Gek
vesem hıççan çupre te çapla kalare:
— Vesene epe katartsa pani çinçen, tarhasşan, nikama ta an kalar!
Tarhasşӑn!
— Yurat. Kalattarasşan mar pulsan — kalamast-par. Kalas pulsan ta,
unşan sana muhteççeç vet.
— Oy, çuk, çuk! Tarhasşӑn, an kalar! Çamrakkisem tuhsa kaysan, starik Geka
çapla kalare.
— Vesem kalas çuk, epe te kalamastap. Ançah ese menşen çavan çinçen
pelteresşen mar-ha?
Gek anlantarsa hatlanasşan pulmare, val permay: «Çav per çıne çinçen epe
ıtla ta numay peletep, epe pelnine hayne pelteres kilmest, pelsessen, val mana
velereteh», — tese taçe.
Starik tatah kalamastap tese teper hut samah paçe, çapah ta hay çapla ıytre:
— Açam, açtan san puça keçe-ha vesen hıççan çüreme? Vesem sana ıra mar
çınsem pek tuyançeç-i-men?
Gek, Yurahlarah otvet şırasa, çenmeser taçe. Yulaşkinçen çapla kalare:
— Kuratar-i, manan purnaç piteh tutlah mar, pur te çavan pek kalaççe, epe
hireç nimen te tavarsa kalama pultaraymastap. Vat, haşper çuhne ente, epe
çerlesençe vuçeh te çıvarmastap: permayah uramsem tarah utsa şuhaşlasa çüretep,
manan eple urahla purnaç puçlasa yaras-şi, tetep? İrtne kaç ta çavan pek pulçe.
Iyha kilmere manan, çavanpa çav eçsem çinçen şuhaşlasa çur çer çitespe uram
tarah seterense çürerem. «Ereh eçmennisen» taverni patençi kive kirpeç sklaçe
çumepe irtse pıratap, stena çumne pırsa tatam ta şuhaşlasa taratap... Sasartak
aka men kuratap: manan çumran ike çın çupsa irtse kayaççe, perin hul huşşinçe
temsker pur, ku varlana yapala tese şutlaram epe. Peri tapak turtatçe te, tepri te
turtasşan pulçe, — çapla vesem manran ike utamra çeç çaransa taçeç. Sigaresem
vesen piçesene çutatsa yaçeç te, epe varamskere halhasar-çelheser ispanets pulnine
pallasa iltem, — epe ana piçe çinçi suhale tarah tata kuçe çinçi plastıre tarah
pallaram. Tepri çak kuç harşisene perenterse çüreken, çetek-çatak tumtirle
şuyttane pulna...
— Nivuşle ese sigara çutipe unan çetek-çatak tumtirne te kurma
pultartan?
Gek per vahat nimen kalama aptrasa taçe.
— Pelmestep te, kurtam pulmalla.

— Men vara? Vesem kayreç, ese...
— Epe vesem hıççan... Çavan pek pulçe te val. Vesem men tuma şutlanine
peles kilçe. Vesem çülereh te çülereh haparsa pıçeç, epe vesem hıççan... talah
araman kilkarti patne urla kaçmalli patne çitiççeneh pıtam. Untan tettemre
tatam ta itleme pikentem. Çetek-çatak tumtirli talah aram hutne keret, ispanetse
talah araman san-pitne petempeh passa peteretep tese tupa tavat, — un çinçen epe
sire te, siren ike ıvalara ta kalasa katartnaççe vet-ha...
— Menle! Halhasar-çelheser çın ta kalaçre-i?!
Gek kalleh şutsar pısak yanaş ture. Val, çav ispanets meskerle çın pulni
stariken puçne an keterççe tese, pur maypa ta taraşre. Ançah unan çelhi Yurieh un
umne ana çarmantarsa hatlanmalli zadaça lartna pekeh pulçe. Gek hay yanaş
kalasa yanine temiçe hut ta türletme hatlansa pahre, ançah starike perre te hay
kuçesene un çinçen ilmere, Gek yanaş hıççan yanaş kalasa pıçe. Yulaşkinçen
valliets çapla kalare:
— İtle, açam, manran an hara ese. Epe sanan puçu çinçi çüç perçine te tives
çuk. Çuk, epe sanan huta keretep... iya, huta keretep. Çav ispanets val halhasarçelheser mar. Ese astumasar kalasa yatan, hale ente nimen te tumalli çuk. Ese çav
ispanets çinçen temesker peleten te, hu kalasşan mar. Mana şan, kala. An ta
şuhaşla, — epe san çinçen nikama ta kalasa katartmastap.
Gek per minutlaha stariken türe kuçençen pahre, peşkençe te ana halhinçen
şappan kalare:
— Val ispanets mar, val Dco indeets! — tere.
Valliets çut çeç pukan çinçen yavansa anmare:
— Apla pulsan, hale eç uççanah palarat, hale epe avanah anlanatap. Ese
halhasene kassa ilessi çinçen tata samsa şatakesene kassa kalarassi çinçen
kalasan, ese ana samah hitre tuhmaşkan hu şuhaşlasa kalarna pule, terem, menşen
tesen şuri ütle çınsem çavan pek hireç tavarsa hatlanmaççe, val ente indeets eçe.
İrhi apat çine çuhne te samahlasa larçeç, ıtti samahsem huşşinçe starik
çapla kalare:
— Tuhsa kayiççen epe ıvalsempe perle hunar çutram ta, açta ta pulin Yun
Yuhni çukki tese, karta urla kaçmalli vırana tata kaçmalli vıran patençi taprana
pahsa sanaram. Yun tavraşe tupmaramar, per pısak terke çeç tupramar...
— Men terki?
Samahsem çiçem pek pulsan ta, vesem Gekan şuralsah kayna tuti herrisençen
çiçemren te havartrah veçerense tuhreç. Unan kuçesem çap-çavraka pulsa kayreç,
sıvlaşe tavarlalsa kilçe, val, starik men kalassine ketse, ana tellese pahsa taçe.
Hay ençen valliets ta ana viçe çekkunt... pilek-çekkunt... vunna... pahsa taçe, untan
çapla otvetlere:
— Vara hateresem çıhsa lartna terke... Men pulçe-ha sana?
Gek, hullen, ançah taran sıvlasa, pukaya hıçe çumnelle tayansa larçe, hay
kalama ta çuk hepertese kayre. Valliets nimen kulmasar-tumasar, temen
intereslense, ana tellese pahsa taçe te çapla kalare:
— İya, vara hateresene çıhsa lartna terke. Val sana piteh laplantarsa yana
pek tuyanat. Menten hararan-ha ese? Epir men tupna pule tese şuhaşlana ese?
Geka stena çumne huparlasa lartna pekeh pulçe. Starik hayen sanasa pahakan
kuçesene un çinçen ilmere. Aça tem pekeh maylarah otvet şuhaşlasa tupasşan
pulçe, ançah un puçne nimen te pırsa kemere, stariken sanasa pahakan kuçe un
aşnelle tata taranrah keçe. Çıpaçusar otvet tupansa kilçe, ançah ana viçkelese

tama ta vahat pulmare. Gek vara, man pulat-kilet tese, aran iltenmelle çapla
kalasa huçe:
— Epe eser... vırsarnikunhi şkulta verenmelli kenekesem tupna pule tese
şuhaşlaram.
Mesken açana temsker pussa tana pek pulçe, çavanpa val kulma ta
pultaraymare. Ançah starike hıttan ahaltatsah, savanaçlan kulsa yaçe, unan petem
üt-peve kisrenme tapratre, Yulaşkinçen, çitelekleh kulsa taransan, çapla kalare:
— Çakan pek layah kulni val ukça kesere Yulnipe pereh, menşen tesen val
tuhtara ukça parsa takaklanassinçen te hatarat.
— Mantaran açi! — tere val untan, — çav teri şursa kayna ese, piteh te sıv
mar pulmalla. Çavanpa sanan puç mimiye te ulşansa kayna. Val nimeh te mar-ha,
purte irtet. Kanatan, vırtsa çıvaratan... vara yaltah irtse kayat.
Gek hay çavan pek ayvan pulnaşan, hay vıransarah paşarhannipe hay çinçen
temen şuhaşlattarnaşan tarahre. Usal çınsem çavanta, talah araman karti
patençe, kalaçsa tana çuhne, val haeh anlannaççe vet-ha: çavsem tavernaran yatsa
tuhna terkere nimenle puyanlah ta pulman. Ançah kalas pulat, val çavna
çuhlakalana çeç çav, layahhanah peleymen. Çavanpa ta yapala tupni çinçen kalanine
iltseneh, val çav teri humhansa kayre. Çannipe kalasan, val çavan pek pulsa
tuhnaşan hepertere te. Hale ente val çav tupna terke aşençe ukça tavraşe
pulmannine layahah pelçe. Apla pulsan, purte avan, nimen te çuhalman-ha. İya,
purte avanah maylaşsa pına pek tuyanat-ha: arça ta hale ikkemeş nomerte
pıtarsa lartnipeh tarat pul-ha, usal çınsene ikkeşne te payanah termene tıtsa
hupsa lartaççe, keçer çerle vara Gekpa Tom, nimen çarmansa hatlanmasar, nikamran
ta haramasarah petem ıltana yarsa ileççe.
Vesem irhi apat çise peterne tele takam alakran pırsa şakkare, Gek vaskasa
pıtansa larçe, menşen tesen val hay çerle pulna eçe menle te pulin çıpçanni
çinçen nikam ta an çuhlatar, tere. Valliets hay patne pülemelle temiçe ledipe
dcentlmena kertre, val şutra talah aram Duglas ta pulçe. Püleme kerseneh, vesem
talah araman kartine pahas tese sart çinelle hulari çınsem uşkane-uşkanepe
tapalansa haparnine asarhareç. Ente hıpar ta saralna kuranat.
Vallietsan hay patne pına çınsene çav çerle pulna istori çinçen kalasa
katartma tivre. Talah aram vara ana hayne hatarnaşan tav tuma puçlare.
— Per samah ta an kalar, sudarınya! Teper çın pur, çav çın sire epe
ıvalsempe perle usa tuninçen ıtlarah usa küne pule, ten. Ançah val hayen yatne
kalama irek pamast. Val pulmasan, çav vırana kaysa pahassi piren puça pırsa ta
keres çukçe.
Pallah, çak samahsene iltsen, çınsen piteh te pelessi kilse kayre, vesem çi
pısakrah yapaline te mansa kayna pek pulçeç. Ançah valliets hayen hanisem
pelesşen çunnine kura vesene çavah ta herhenmere, pıtarsa tamalli yapala çinçen
kalasa pamare. Çavna pula vesen peles kilniye te çasah petem hulipeh saralçe.
Pulsa irtne yapala çinçen tepe-yerepe pelsen, talah aram çapla kalare:
— Epe kravat çinçe keneke vulasa vırtna çerteh çıvarsa kayram ta çerepeh
kanle çıvartam. Eser menşen mana pırsa varatmarar vara?
— Varatma kirle mar teremer epir. Çav usal çınsem kayalla tavranas çukçe
pule: vesem hatersemser tarsa Yulçeç vet-ha, hatersemser vesen eçlemelli te
pulmastçe. Ma varatas-ha vara sire? Sehre hapartmaşkan-i? Kunsar puçne tata
manan viçe negr irççeneh siren çurt patençe hural taçeç. Hale çeç vesem kayalla
kilçeç.

Tata çene çınsem pıçeç, ike sehet huşşi vara starik hayen halapne çeneren
te çeneren puçlasa kalasa paçe.
Vırsarnikunhi şkulta kanikul, çavanpa ta irhine yalanhi pekeh zanyatisem
pulmareç, ançah çapah ta purte ir-ireh çirkeve puçtaranna. Pur çerte te çerle
haruşa yapala pulni çinçen çeç kalaçaççe. Usal şuhaş tıtna çınsen yerne politsi
hale te yerlese tupaymannine purte pelçeç ente. Propoved petsen, Teçer sudyan
arame halahpa perle alak patnelle utakan missis Garpera havalasa çitre te çapla
kalare:
— Men, ara, men, Bekki kunepeh çıvarat-i-men? Val ıtla ta ıvanassine epe
maltanah peltem...
— Siren Bekki?
— İya. (Telense pahre Bekki amaşe.)— Val siren patarta çıvarmare-i vara?
— Çuk.
Missis Teçer şuralsa kayre te çirküri tenkel çinelle laştarah larçe.
Lap çav vahatra unan çumepe Polli manakkaşe irtse pıratçe, val herse kaysah hay
tusepe temen çinçen samahlat.
— Sıva-i, missis Teçer? — tere Polli manakkaşe. — Ira ir pultar,
missis Garper. Manan arçın aça kalleh çuhalçe. Keçer val siren patarta... e siren
patarta çıvarna pulmalla ta... hale ente çirkeve te kilme harat pulmalla, —
hayne lekteressine pelet val.
Missis Teçer hullen puçne sullasa ilçe te tata ıtlarah şuralsa kayre.
— Val piren patarta pulman, — tere missis Garper, hay te paşarhanma
puçlasa.
Polli manakkaşen sane-piçe hay paşarhannine uççanah palartre.
— Dco Garper, ese payan irpele man Toma kurtan-i? — tese ıytre val.
— Çuk, kurmaram.
— Yulaşki hut ese ana haçan kurnaççe?
Dco astusa ilme taraşre, ançah haçan kurnine layahhanah kalama
pultaraymare. Çirküren tuhakansem çarana-çarana tama puçlareç. Halah
huşşinçe paşaltatu taprançe. Kaşni çın pitençeh paşarhanu palarçe.
Açasençen tata keçen uçitelsençen ıytsa pelme tapratreç. Kilelle tavranna
çuhne parahut çinçe Tompa Bekki pulnipe pulmannine nihaş te asarhaman ikken:
menşen tesen pite tettem pulna, purte puçtaranna-i tese ıytma ta nihaşe te
astuman. Yulaşkinçen per çamrak aça çapla laplattarsa huçe:
— Eppin, vesem çer ayençi şatak aşneh vırtsa Yulna!
Missis Teçer ansar pulsa kaysa ükre. Polli manakkaşe allisempe puçne
tıta-tıta makarsa yaçe.
Paşarhanmalla hıpar per çavartan teper çavara, per uşkantan teper
uşkana, per uramran teper urama kuçsa pıçe. Per pilek minutran menpur çan
çapsa yanratre, petem hula ura çine taçe. Kardif tave çinçe pulsa irtne yapala per
samantrah pite peçek yapala pek tuyansa kayre. Çaratakansem çinçen çavantah
mansa kayreç. Utsene yenerlereç, kimesese çıhna çerten veçertreç. Parahutsene
çenterme yaçeç, çur sehetren vara ikçer çınna yahan şıv tarah ta, tipe çerpe te çer
ayençi şatak patnelle kayreç.
Hula çav teri puşansa Yulçe, çınsem vilse petne pek kuransa larçe val.
Polli manakkaşepe missis Teçera yapatma hatlansa, heraramsem kunepeh vesem
patne çürereç; vesempe perle makarçeç, çaka ente yapatsa kalakan samahsençen
purinçen te layahrah pulçe.

Çerepeh hulara hıpar çitessine ketse taçeç, ançah Yulaşkinçen, aranah tul
çutala puçlasan, çer ayençi şatakran viç-tavata samah çeç kilçe: «Tatah çurtasem
tata çimelli yarar», — tese pelterçeç. Missis Teçer huyharsa çutah uhmaha
tuhmare, Polli manakkaşe te çavan pekeh huyharçe. Vesem şançaka an çuhatçar
tese, kalamaşkan Teçer sudya permayah çer aşençi şatakran çınsem yarsa taçe,
ançah vesen samahhisem savantarmareç çav. Teper kunne, tul çutalna çuhne, vallietsstarik kile tavrançe, hay petempeh çurta çavepe tata tampa varalansa petne. Val
kilne çere Gek hayne vırttarna vıran çinçehçe. Arçın aça verilense kaysa, per
ençen teper ennelle kuçkalasa ataşsa vırtat. Tuhtarsem purte çer ayençi
şatakra, çavanpa çirle açana talah aram Duglas pahat. «Ham unşan men tuma
pultarnine purne te tavatap, menşen tesen val aça layah-i e layah mar-i, val çapah
ta tura tusa yana çerçun vet, ana ahaleh parahmalla mar ente», — tet val. «Gekan
halen layah enesem te pur», — tere valliets, unan samahhisempe talah aram ta
kileşre:
— Esir tep-tereseh kalatar. Tura tuna yapala çinçe turran piçeçe te pur.
Unan allisem tuna kaşni yapala çinçeh turran tivleçe pur, — tere.
Kantar telnelle şutsar ıvansa çitne çınsen uşkanesem hulanalla tavranma
puçlareç, ançah çine tarsah taraşakan gracdansem çapah şırama parahmareç-ha.
Çennine çakna çeç pelçeç: çer ayençi şatakra, elek nikam ta pırsa kurman inçetri
galereyasençe te — pur çerte te şırasa pahna-men. Pur takarlaksençe te, tuhmalli
vıransençe te pahsa çürene, çav labirintra çürene çuhne inçetre çutasem velt-velt
tunisene kurna, kaşkarna sasasem tata salhulla tüpe ayençe keresletse yanrakan
paşal sassisem te iltenne. Per çerte, turistsem kerse çüreken vıransençen
inçetre, ike samah tupna, — çul çine çurta haramepe: «Bekkipe Tom» tese ükerne,
çavantah çurta çave tumlatsa peterne haYu tatakki vırtna, tet. Missis Teçer hayava
pallasa ilçe te ana pahsa hıta makarsa yaçe. «Ku manan petne aça çinçen asanmalli
Yulaşki yapala pulat ente», — tere val. Nimen te untan haklarah pulma
pultaraymast, menşen tesen Bekki hay haruşa vilempe viles umen Yulaşkinçen
çak yapalaran uyralna. Haşperisem ak çapla kalasa katartreç: şırasa çürene
huşara inçetre temenle çuta velt-velt tunisem kurankalana; çavna kursan, per
çirem çınna yahan savannipe hıta kaşkarsa yarsa çav ennelle kayna; ançah vesen
savanni vahatsar pulna, menşen tesen unta vesem açasene mar, haysen kampaninçi
çınseneh tel pulna.
Çapla viçe haruşa kun ta viçe haruşa kaç irtne. Huyhalla ta salhulla
sehetsem perin hıççan tepri tasalsa pıçeç. Yulaşkinçen petem hula, yaltah
şançaka çuhatsa, temenle enterkese kayna pekeh pulçe. Kaşninneh eçe allinçen
tuha-tuha üket. «Ereh eçmennisen tavernin» huçi hay patençe varttan erehsem tıtni
çinçen ansartran pelsen, çav şutsarah ta telenmelle eç pulsan ta, val nikama ta
humhatsa yamare. Çirle Gek per vahatlaha tana kerse çitsen, val taverna çinçen
halap puçlasa yaçe te Yulaşkinçen, pite haruşa hıpar iltessinçen harakalasa,
çapla ıytre... «Epe çirle vırtna vahatra "Ereh eçmennisen taverninçe" men te
pulin tupman-i?» — tere.
— Tupna, — tere talah aram.
Gek haranipe kuçesene tiskerren çarsa parahre, kravat çinçe çülelle sikse
ilçe.
— Men? Mesker tupna?
— Eçmellisem, havatlisene tupna. Ereh... Vara tavernana hupsa lartna...
Vırt, açam. Haratsah yatan ese mana!

— Per samah çeç, per samah çeç kalar mana, tarhasşan. Kam tupna? Tom
Soyer-i?
Talah aram kuççul Yuhtarma puçlare.
— Çaran, çaran, açam, epe sana kalaram vet: sanan numay kalaçma Yuramast.
Ese piteh te çirle.
«Apla, eppin, erehser puçne urah nimen te tupman pulat, menşen tesen
ukça tupna pulsassan, çav petem hulana şutsar huskatsa yaratçe. Eppin, puyanlah
emerleheh, emer-emereh çuhalsa kayre... Ançah val menşen makarat-ha?
Telenmelle! Men makarmalli pur-ha unan, temelle?»
Çav şuhaşsem Gekan puç miminçe hullen çavrankalasa çürereç, çavsene pula
val pite ıvançe te çıvarsa kayre.
— Aka, val çıvarsa kayre te, mesken aça, — tere talah aram hay assen. —
«Tom Soyer tupna!» Kaysa şırasa tup ente Tom Soyera. Sanan Tom Soyerna
şırama vay-hal çiteken çınsem sahallansa kayreç ente.

Vatar perremeş sıpak
TUPANNA TA KALLEH ÇUHALNA
Hale ente Tompa Bekki patne çavranar. Men tuna-şi vesem piknikre?
Maltan vesem aykkinelle kayakan salhu koridorsempe utkalasa çürene, petem
uşkanepe perle çer ayençi şatakri haysem peleken telenmelli yapalasene pahsa
çürene. Vesen yaçesem te partak telenmellereh yışşisem pulna, samahran: «Hana
püleme», «Sobor», «Aladdin dvoretse» tata ıtti te. Untan pıtanmalla vılyama
puçlana. Tompa Bekki çak savanaçla vayya taraşsah erne. Vesem vaya partak
kileşüser tuyanma puçliççeneh vılyana. Untan vesem ikkeşe te, haysen çurtisene
çülelle çeklese, kukar-makar kukaralsa kayakan galereya tarah utna, vesem çul
stenasem çinçe ereşmen karti pekeh terlense tarakan yatsempe çislosene tata asla
halapsene vulana (vesene çurta haramepe çırna pulna). Samahlasa malalla utna
huşara vesem stenasem çinçe nimen çırni te çuk çerelle haysem eple pırsa
leknine te asarhaman. Vesem usansa tarakan çul ayençi stena çine haysen yaçesene
harampa çırna ta malalla kayna. Yulaşkinçen vesem çakan pek çere pırsa tuhna:
per peçek Yuhanşıv, çul sart temi urla Yuhsa tarsa, haype perle izvest çise
Yuhtara-Yuhtara kaysa, numay çer çul huşşinçe vaskamasar irteken, emer-emereh
çuta tarakan çultan katra ta şataklalla Niagara tusa huna. Çav çul çinçen anakan
şıv menle siknine Bekki pahsa kilenter tese tata ana çutatas tese, Tom hayen
peçek keletkipe şıv sikne vıran hıççan huşaha hesense kayna. Unta val çakna
asarhana: çav şıvsikki hay telleneh çanka pusma pekkine kartlasa tana, çav pusma
pekki çul stena huşşinçi ansar çuraka hupsa lartna pek tuyanna. Tom çav
samantrah çene yapalasem tupsa çapa tuhassişen çunma puçlana. Bekki val çennine
havassan yışanna, vesem vara malaşne pahsa pelmeşken çul çine harampa palla
tuna ta çene yapalasem şırasa tupma kayna. Vesem kukar-makar kukaralakan
koridor tarah numayççen utna, perre sıltamalla, tepre sulahayalla kayna, çer
aşençi şataksene taranrah ta taranrah ansa pına. Vesem tata teper palla tuna ta
ayakkalla paranna, — çüle tuhsan kalasa katartmaşkan tatah telenmelle yapalasem
şırasa kayna. Per çerte vesem pite asla şatak tupna. Çav şatakan maççinçen
ayalalla temen çuhle çuta stalaktit usansa tana, vesem etem uri sarlakaş pulna.
Açasem, çav şatak hitrelehne pahsa savansa, unan yeri-tavra utsa çavranna ta untan
per koridorepe tuhna, — çakanta temen çuhle koridor pırsa çıpçanna-men. Hayhi

koridorpa kaysan, açasem çasah ıtarmalla mar hitre çalkuçe patne pırsa tuhna.
Unan basseyne glazurpe serne everle yalkaşsa tarakan kristalsençen Yuri tuna
pekeh pulna. Basseyn şatakan vata çere telençe pulna, şataken stenisene temenle
telenmelle kolonnasem, — terekle stalaktitsem-stalagmitsem * perleşse larnipe
pulsa tanaskersem, tekelese tana, — vesem izvest şıven peçekçe tumlamesem
numay emer huşşi tatti-sıppiser tumlasa tanipe pulna. Çav şatakan tüpi
ayençe çara çerçi ketevesem vırnaçsa puranna, kaşni ketevençe pinşer çara çerçi
pulna. Çuta vesene huskatsa yana, vesem temiçe çerşeren ayalalla tapransa anna ta,
yerenmelle sasapa çerikletse, urna pekeh çurtasem patnelle çışanma puçlana.
Tom vesen yalisene pelne, çavantan men pulassine te layahah çuhlana. Val Bekkie
allinçen yarsa ilne te unpa perle haysene çi maltan tel pulna koridorallah çupsa
tuhna. Çapla tuni avan pulna, menşei tesen per çara çerçiye Bekkin çurtine
çunaçepe sünterne lartna — Bekki şap şatakran çupsa tuhsa tarna vahatra
sünterpe. Çara çerçisem açasem hıççan numayççen havalasa pına. Ançah tarsa
hatalakanesem kaşni minutrah çul çinçe tel pulakan çene te çene şataksene
paransa kere-kere kayna. Çapla vara Yulaşkinçen çav usal çerçunsençen hatalna.
Çasah Tom çer ayençe küle şırasa tupna, unan aran çeç palarakan çıranesem
tettemelle kaysa çuhalna. Val çav çıramsene kaysa tepçese pahasşan pulna. Ançah
val maltan larsa kalsassan layahrah pule tese şutlana. Çakanta tin açasem çer
ayençi şatakra nimenle sas-çeve te pulmannine asarhasa ilne, çak şaplah açasen
çunne temenle pusarkaçpa pussa lartna pekeh pulna.
* Stalaktitsem — çer aşençi haşper şataksençe maççaran par tumlamesem pekeh usansa
tarakan hıtsa larna izvest massisem. Çer ayençi şatak urayençen vesene hireç çavan
pekeh izvest konusesem çülelle üsse haparaççe. Vesene stalagmitsem teççe.

— Men, ara, — tene Bekki, — epe sismerem te, sasasem tahçanah iltenme
parahreç mar-i çak?
— Çuhlasa il-ha, Bekki, epir vesen aynelle ansa kayramar vet. Epe hamar
açtalla kilse kenine te pelmestep, te çurçerelle, te kantar ennelle, te heveltuhaç
ennelle. Kunta epir vesen sassisene te iltme pultaraymastpar.
Bekki harasah kayre.
— Epir tahçantanpah çakanta ayalta çüretper-i ente? Kayalla tavransan
layahrah pulme-şi?
— İya, çapla tusan layahrah pule, tetep. Layahrah pule...
— Ese çulne tupma pultaratan-i, Tom? Kunta ıtla ta kukar-makar çulsem,
manan puçra petempeh arpaşsa petreç.
— Çav çara çerçisem pulman pulsan, epe çulne tupma pultarattam. Vesem
piren çurtasene ikkeşne te süntersen, piren men tavas-ha? Tavay urah çul şırar,
vesem patençen irtse kayas marççe.
— Ataşsa kayas marççe piren. Val vara şutsar haruşa puleççe! — Çavan pek
haruşlah pulma pultarassi çinçen şuhaşlasan, heraça şartah sikne.
Vesem per galereyi tarah utna, haysem kurna pallasem tupanmaççe-şi tese,
kaşni şatakallah tellese pahsa numayççen nim çenmeser utna. Ançah kunta vesem
pelni nimen te pulman, purte vesemşen Yut pulna. Tom çene şatakalla tellese
pahna çuhne kaşni hutençeh Bekki unan pitençen sanasa pahna, men te pulin
yapatmalli sisse ilme emetlenne, Tom vara savanaçlan çapla kalana:

— Ku epir kilne çul mar-ha, ançah ese an paşarhan, vahat çitsen, ana ta
tupatpar, — tene.
Çapah ta kaşni hutençeh teley pulman pirki val şanaça çuhatsa pına, çasah
val, haysene kirle çula tupasçeh tese emetlense, perre sıltamalla, tepre
sulahayalla parana-parana keme puçlana. Vahaçe-vahaçepe val çapla kalana: «An
hara, purte avan pırat-ha», — tene. Ançah unan çerine çav teri pısak yıvarlah
pussa tana, çavanpa sassi te unan uççan tuhman, val «purte avan» tese mar, «purte
petre» tese kalana pekeh tuyanna. Bekki harasa üknipe un çumnelle terşenne,
kuççul tuhassine petem vayepe çarma hatlanna, ançah kuççule Yuhnaçemen Yuhna.
Yulaşkinçen val çapla kalana:
— Tom, çara çerçisem purri nimeh te mar, çav çulpa kayalla tavranar. Kapla
epir ataşnaçemen ataşsa pıratpar, — tene.
Tom çaransa tana.
— İtle! — tene val.
Nimen sas ta iltenmen, yeri-tavra şap, harpar hay sıvlanine te iltme
pulna. Tom kaşkarsa yana. Unan sassi, yan kaysa, puşa tüpe ayençe yanarasa tana ta,
kayran mayepen inçetelle kaysa, takam maşkallasa eheltetse kulna pek pulsa
çaransa larna.
— Oy, Tom, an kaşkar, pite haramalla! — tene Bekki.
— Haramalli haramalla ta, çapah ta kaşkarsan layahrah, Bekki. Ten, vesem
piren sassa ilteç.
Val tatah kaşkarsa yana.
Çav «ten» tese kalani ahram usallan eheltetse ilninçen te haruşarah
pulna, harasa hıtsa kaymallah tuyanna: çavan pek kalaninçen emet sünse larni
sisenne. Açasem tap tarsa itlene, ançah nikam ta hireç çeneken pulman. Tom
kayalla çavranna ta vaskasarah utma puçlana. Ançah utkalani-tuninçe te tata unan
kuçesençe te temenle harakalana pek pulni palarnaran Bekki teper haruşa
yapalana pelse tana: Tom ente çav çara çerçisem pulna şatak patnelle kaymalli
çula ta tupma pultarayman.
— Ey, Tom, menşen ese palla tusa pımaran?
— Bekki, epe tara uhmahah pultam çav. Tara uhmah! Epir çavantalla
tavranassi manan puça ta kemere. Epe çulne tupaymastap. Man puçra petempeh
arpaşsa kayreç.
— Tom, Tom, epir petremer. Petremer! Epir nihçan ta, nihçan ta çak
haruşa vırantan tuhma pultaras çuk!
— Menşen epir ıttisençen uyralsa kayramar-şi?
Bekki çer çine larna ta çav teri hıta yerse-makarsa yana, Tom nimen tuma
aptrasa tana: val haleh vilse kayat e uhmaha eret pule, tene. Val Bekkipe Yunaşar
larna ta ana ıtalana. Bekki hay pitne unan kakare patne pıtarsa lartna ta, un
çumnelle teşerelse larsa, hay menten haranine, hayen kaya Yulna ükenevesene
petemeşpeh kala-kala katartma puçlana. Unan hurlansa kalana samahhisem,
inçetelle yan kaysa, maşkallasa ahaltatsa kulna pek iltenne. Tom ana: «Vayna
puçtar-ha, emetne an çuhat», — tase tarhaslana, ançah Bekki: «Epe un pek
pultaraymastap», — tene. Vara Tom: «Epe sana çavan pek inkeke kertrem», — tese
hayne hay varçsa üpkeleme tıtanna, çaka vara purinçen te ıtlarah pulaşna. Bekki
kalana: «Epe hama ham alla ilme hatlansa pahatap, aka taratap ta, ese açtalla ertse
kayatan — çavantalla pıratap, çavnaşkal samahsem an ta kala, menşen tesen epe
ham ta sanran kaya mar ayapla», — tene.

Vesem vara, men pulat-kilet tese, nim telsereh utna, — vıranta laras mar
tese çeç utna, — untan ıtla vesem nimen te tuma pultarayman vet. Çasah vesen
çerisençe kalleh şançak çerelse kayna pek pulna, — menle te pulin saltav
pulnaran mar, şançake hay çavan pek pulnaran çerelne: çın çamrak çuhne, çan eçe
anlannine kurma hanahman çuhne, şançak çeneren te çeneren çerelse pırat.
Partak tarsan, Tom Bekki allinçi çurtana ilne te ana sünterne. Çavan pek
pereketlese hatlannipeh ente ana hıta sisterne: Bekki nimen samah kalamasarah
çakna anlanna ta, kalleh unan emeçe sünse larna. Val Toman kesyinçe tata per çurta
ta viç-tavata çurta tepe purrine avanah pelse tana, çapah ta Tom vesene pereketlen
tıtkalama şutlana.
Hullen-hullen ıvanni hayne sisterme puçlana. Açasem ana astusa pahasşan
pulman, menşen tesen, kaşni minutah pite hakla çuhne haysem çakanta larassi
çinçen şuhaşlasanah, vesene haruşşan tuyansa kayna: nimen pelmeser kirek te
haş ennelle kaysan ta, vesem çapah ente malalla kayna. Ten, vesem tulalla, çer
çinelle tuhmalli çerelleh kayna pule. Ançah larni vara val haysem valli vilem
ketse larnine, ana çıvhartsa kilnine çeç pelterne.
Yulaşkinçen, Bekkin terekleh mar urisem utaymi pulsa çitne. Val larna.
Tom unpa Yunaşar vırnaçsa larna ta, vesem vara kil çinçen, tusesem çinçen, haysen
layah vıranesem çinçen purinçen ıtla hevel çuti çinçen kalaçma puçlana. Bekki
makarna. Tom ana valli men te pulin yapatmalli şuhaşlasa kalarma taraşna.
Ançah çav laplantarmalli samahsene val temiçe hutçen te kalanaran vesem purte
haysen vayesene çuhatna, şutsar maşkallasa kulnan iltenne vesem. Bekki çav teri
eşense çitne, Yulaşkinçen val telerme puçlana ta çıvarsah kayna. Tom hepertene.
Val unan huyhalla san-pitne pahsa larna. Savanmalli teleksem kurnipe Bekki
sane-piçe hullen-hulleneh yalanhi pek kanaçla pulsa kayni palarna. Bekkin tuti
yal kulma puçlana ta numayççen çavan pek kulsa tana. Unan sane-piçe piteh
kanlehle pulni Tom aşçikkinçe te palarna. Val laplanna pek pulna, unan aş
varkani te eripeneh irtse kayna. Unan şuhaşesem elekhi purnaçalla tavranna,
telerse elekhisene asa ilnisem huşşinçe yavansa çüreme puçlana. Val, çav elek men
pulnisene asa ilme tapratsa, piteh te taran şuhaşa kayna, çapla val Bekki
varansa hullen kulsa yanine te asarhaman. Ançah Bekki çavantah kulma çaranna ta
yınaşsa ilne.
— Epe eple çıvarsa kayma pultartam-şi? Nihçan ta, nihçan ta varanas
marççe manan. Çuk, çuk, Tom, un pek an pah man çine! Epe urah un pek kalamastap.
— Epe ese çıvarnaşan hepertetep, Bekki: hale ente ese kansa ilten, epir
kalleh çul şırama kayatpar.
— Şırasa pahar, Tom, ançah epe telekre piteh te hitre çerşıv kurtam.
Epir çasah çavanta lekes pek tuyanat mana.
— Te leketper, te lekmestper-ha. Nu, Bekki, savanaçlarah pul. Atya-ha tata
şırasa pahar.
Vesem tana ta alla-allan tıtsa utna, ançah nimen şançaksarah utna. Vesem
haysem çer ayençi şatakra men çuhle pulnine çuhlasa ilme taraşna. Vesene
çakanta temiçe kun ta, temiçe erne te çürene pek tuyanna. Ançah un pek pulas çukki
kuransah tana, menşen tesen vesen çurtisem te petmen vet-ha.
Çapla numay vahat irtne, men çul irtnine vesem haysem te pelmen. Tom
çapla kalana: «Pite hullen, hullen utas pulat, açta ta pulin şıv tumlani
iltenmest-şi, çavna itlese pıras pulat, çalkuçe şırasa tupmalla», — tene.

Çasah vesem çanah ta şankartatsa Yuhakan şıv şırasa tupna, Tom vara:
«Çeneren larsa kanma vahat çitre», — tene. Vesem ikkeşe te şutsarah ıvansa çitne
pulas ta, Bekki çapla kalana: «Epe tatah kayatap», — tene. Ançah Tom, ana
telenterse: «Epe kaymastap», — tene. Val menşen kayasşan pulmannine Bekki
anlansa ilme te pultarayman. Vesem larna. Tom tam tatake ilne te çurtine haysene
hireçle stena çumne çıpaçtarsa lartna. Vesene kalleh şuhaşsem pussa ilne, per
huşa vesem nimen te çenmeser larna. Bekki puçlasa samah huşna.
— Tom, manan şutsar çies kilet, — tene. Tom kesyinçen temeş turtsa
kalarna.
— Ese astavatan-i? — tese ıytna val.
Bekki kaşt kulsa ilne.
— Val piren tuy kukale, Tom.
— Val piçke pısakaş pulna pulsan, pite avanççe, menşen tesen piren urah
nimen te çuk. Epe çav kukale piknik vahatençe pıtarsa havartam. Kayran ana, perperne telekre kuras tese, iksemeren minter ayne huras, terem. Pısak çınsem
haysen tuy kukalepe yalanah çapla tusa hatlanaççe, ançah ku piren Yulaşki kukal
pulat...
Bekki hayen samahne petempeh kalasa ta petermen. Tom kukale ike paya
valeçne. Bekki hay payne Yuratsah çise yana, ançah Tome hayen payne kaşt çeç
çırtkalasa pahna. Çapla hanalansan, çielten eçmelli te pulna unta, — sive şıv
çitelekleh pulna. Partak tahtasan, Bekki malalla kayas tene. Tom ana hireç nimen
te çenmen, kayrantarahpa vara çapla kalana:
— Bekki, epe men kalas tenine ese itleme pultaratan-i?
Bekki şuralsa kayna, ançah çapah ta itleme pultaratap pulmalla, tene.
— Eppin, aka men, Bekki: piren çakantah Yulmalla, kunta eçmelli şıv ta
pur... Aka piren Yulaşki çurta tatake.
Bekki hayen kuççulne Yuhma, hayne hıta makarma irek pana. Tom ana hay
pelne taran yapatsa hatlanna, ançah val taraşni ahaleh pulna. Yulaşkinçen
Bekki:
— Tom! — tese çenne,
— Men, Bekki?
— Vesem piren çinçen astusa ilse şırama tuhaççe-şi?
— Tuhmasar. Pallah, tuhaççe.
— Ten, vesem pire hale te şıraççe pule, Tom?
— Ten, hale te şıraççe. Val tereseh ente.
— Epir çukkine vesem açtan asarhaççe-ha? Ese menle şuhaşlatan, Tom?
— Parahut tavransan asarhaççe pule, tetep.
— Tom, un çuhne pite tettem pulat pule. Epir pımannine vesem kuraççeşi vara?
— Pelmestep, ıttisem purte kile tavransan, sanan annü türeh ente halaha
palhatat.
Bekkin sane-pitençe harani palarsa kayna, ana kuçençen pahsan, Tom hay
temen yanaş kalasa yanine çuhlasa ilne. Bekkin keçer hayen Yultaşe patençe çer
kaçmalla pulna vet-ha, ana kilte ketmeççe te vet. Açasem kalaçma parahna ta
şuhaşa kayna. Sasartak Bekki kalleh hıta makarsa yana, Tom tineh çakna anlansa
ilne: hayen puçne per şuhaş pırsa kene pek, Bekkin puçne te çav hurlanmalli
şuhaşah pırsa kene ikken. Val şuhaş aka menre pulna: vırsarnikun çurri irtsen
tin missis Teçer hayen Bekkiye missis Garper patençe çıvarmannine pelme
pultarat. Açasem Yulaşki çurta tatake çinçen kuçne ilmeser pahsa larna, val

hullen, nimen herhenüser irelse petse pınine asarhasa pahna. Yulaşkinçen çurta
çippi per çur dYuym tarşşe çeç tarsa Yulna; unan naçarkka çuti perre çülelle
haparna, tepre anna, perre çülelle haparna, tepre anna. Çasah piteh te haramalla
sem-tettem pulsa tana, niçta ta çuta pulman.
Bekki hay Tom ıtamençe makarnine astusa ilne. Men çuhle vahat irtne-şi,
vesençen nihaşe te çavna kalama pultarayman. Vesem çakna çeç pelne; vahat pite
numay irtsen (haysene çapla tuyaina) vesem ikkeşe te ıyha kaysa nim pelmi
pulnine haysem çinçen sirse parahna ta haysene pırsa tivne inkeke kalleh tuyma
puçlana. Hale vırsarnikun, ten, tuntikun ta pule, tene Tom. Val Bekkie
samahlattarma hatlansa pahna, ançah heraçana ıtla ta pısak huyha pussa ilne; unan
menpur emeçe te yaltah sünse larna. «Epir çukkine tahçanah astumalla pulna, hale
ente, ten, pire şıraççe te pule», — tese kalana Tom. — Epe menpur vaypa
kaşkaratap, — kam ta pulin ilte te kile», — tene. Val kaşkarsa yana; ançah
tettemre sasa yan-yan! kaynisem piteh te haramalla iltenne, çavanpa val urah
kaşkarsa ta pahman.
Sehetsem irtne, çer termine lekne açasene kalleh vıça aptratma puçlana.
Hayne tivne çur tüperen Toman per tatak vırtsa Yulna: vesem ana valeçne te çise
yana. Ançah, ana çisessen, vesen hıramesem tata hıtarah vıçna pek tuyansa kayna.
Kaşt kana çini haysen hıramençen tarahlana pek çeç pulna.
Per huşa irtsen, Tom çapla kalana:
— Ş-ş-ş... Ese iltren-i? — tene.
Vesem ikkeşe te sıvlama çaransa itleme puçlana. Takam taçta inçetre,
inçetre kaşkarna pek tuyanna. Tom çavantah hireç kaşkarna ta, Bekkie alaran
tıtsa, koridor tarah çav ennelle hıpaşlasa kayma puçlana. Untan val kalleh
çaransa tana: sasa kalleh iltense kayna, çıvahrah iltenne pek tuyanna.
— Vesem kaşkaraççe! — tene Tom. — Kuntalla kileççe! Atya, Bekki, an hara,
hale purte layah pırat.
Tıtkana lekneskersem hepertese havaslansah kayna. Ançah vesem çupma
pultarayman, menşen tesen kaşni utamrah ansa kaymalli taran şataksem tel
pulna, çavanpa sıhlansa utmalla pulna. Çasah vesem per çavan pek şatak patne
pırsa tana ta per utam ta malalla kayma pultarayman. Şatake viçe fut taranaş
ta, çer fut taranaş ta pulma pultarna, — kirek menle pulsan ta, un urla kaçma
may kilmen. Tom hırame çine vırtna ta hay men çul pultarna taran ayalalla
karansa pahna. Şatakan tepe palarman... Pahsa ketse taras pulat ente haysene
ilme kiliççen. Vesem itlese tana, ançah sasasem hullentereh te inçetereh iltenme
puçlana. Tatah temiçe samantran vesem yaltah ta iltenme parahna. Ah, menle şel,
menle kiçem pulsa kayna. Tom hayen sassi urmaşsa kayiççeneh kaşkarta, ançah
ana nikam ta hireç çeneken pulman. Çapah ta val Bekkie şançak pama taraşna,
ançah, vesem per emer huşşieh paşarhansa ketse tarsan ta, sasasem urah iltenmen.
Açasem hıpaşlasa haysen şıve patne utsa çitne. Piteh te ketse ıvanmalla
sehet hıççan sehet tasalsa pına. Vesem kalleh çıvarsa kayna ta, vıçaskersem,
petempeh huyha pussa çiterneskersem, varansa kayna. Hale ente ıtlarikun pule
tese şutlana Tom.
Sasartak unan puçne per şuhaş kereh kayna. Çıvahra aykkinelle kayma
temiçe koridor ta pulna. Ahal eçser aptrasa lariççen çavsene yerlese pahsa
çüressi layahrah mar-şi? Val kesyinçen hut çelenen kantrine turtsa kalarna, ana
çul sart tepekençen kakarsa lartna ta Bekkipe perle çula tuhsa kayna, utna mayepe
çamhine sütse pına. Ançah per çirem utam yahan kaysanah karidor petse larna; unan
veçençe taran şatakalla sikmelli laptak pekki pulna. Tom çerkuçlense larna ta

ayalalla ansa kayakan stenana tepçese pahma puçlana, untan hayen alli çitne taran
ketes hıçençi stenana hıpaşlama tapratna, untan partak sıltamallarah karansa
pahna ta, çav samantra vara per çirem yardra çeç tene pek çul sart ketessi hıçençen
çurta tıtna ala kuransa kayna. Tom hepertese kaşkarsa yana, ançah ala hıççan
çınnin keletki te tuhsa tana, val Dco indeets pulna. Tom harasa hıtsah kayna, ni
alline, ni urine te tapratma pultarayman; «ispanets» çav minutrah sikkipe yara
parsa, çasah kuçran çuhalna, unşan Tom şutsarah hepertese kayna. Dco man sassa
eple pallasa ileymere-şi, sudra kalasa katartnaşan val eple-ha mana çapsa
parahmare-şi tese, piteh telenne Tom. Ançah unan sassi yan kaysa ulşanna
pulmalla. Çavanpa çeç val mana pallaymare, tene arçın aça hayne hay. Sehri
hapnipe unan ütençi kaşni muskule vaysarlansa kayna, hayne hay val çapla
kalana: «Kayalla, çalkuç şıve patne, tavranma vay çitet pulsan, epe vara çavantah
Yulatap, urah çere niçta ta kaymastap, çav Dco indeetspa kalleh tel pulas marççe»,
— tene.
Val hay men kurnine Bekkiren pıtarna. «Ahal çes kaşkartam», — tene val
ana.
Ançah hıram vıççiye tata nimane pelmeser asap tüsse larassi val sehre
hapsa hatlannisençen te usaltarah. Vesem çalkuç patençe huyharsa larna ta untan
ıyhalasa kayna, kayran numayççen çıvarna — çaka vara vesen şuhaşesene te
ulaştarsa yana. Pite çies kileken pulnipe vesem varansa kayna. «Hal ente Yunkun e
keçnernikun, ten, ernekun e şamatkun ta pule, — tese şutlana Tom, — şırakansem
te, şırasa tupas çuk tese, piren çine alapa çeç sulçeç pule», — tene. Val teper
koridora tepçese pahma senne. Hat te men haramalli pulsan ta, val çapah kaysa
çüreme hater pulna, Dco indeetsa tel pulassinçen te harama parahna. Ançah Bekki
pite vaysarlansa çitne. Val enterkese piteh salhullan larna, vırantan
tapranasşan ta pulman. «Epe ham açta larna çerteh larsa Yulatap, vilem kilessine
ketetep, val çitessi inçeh mar ente, — tene val. — Ese kayas teten pulsan, kantra il
te kay, ançah epe sana manpala samahlamaşkan ças-çasah kile-kile kayma
yalanatap, sanran ta samah iletep: haruşa minut kilse çitsen, ese man patra lar,
purte petiççeneh mana alaran tıtsa lar», — tene.
Tom ana çuptusa ilne, çavan çuhne ana hayne takam pırtan pavsa lartna
pekeh pulna. Val çer ayençi şatakran tuhmalli vıran şırasa tupma e tata
haysene şırakansene tel pulma emetlenessine parahman pek pulna. Hay alline val
hut çelenen kantripe ilne te, per koridore tarah hıpaşlasa, tavata uran upalense
ayalalla anma puçlana, hayne hıram vıççnye tata çıvharakan vilem çinçen
şuhaşlani aptaratsa çiterne.

Vatar ikkemeş sıpak
«TUHAR! TUPANÇEÇ!»
Aka ıtlarikun ta çitre. Kantarlahi apat hıççanhi sehetsem irtne hıççan
kun kaç enne sulançe. Peçek hula Sankt-Peterburg hale te traurla-ha: çuhalna
açasem tupanman-ha. Vesem çalanççar tese, çirküsençe moleben tutaraççe. Uyram
kelesem te pelet patnelle sahalah mar haparaççe, keltavakanesem val kelesene
haysen petem çunne hursa keltavaççe, çer ayançi şatak aşençen elekhi pek
savanaçla hıparsem kilmeççe. Şırakanesem numayaşe şırama parahna ta haysen
yalanhi eçesem patne tavranna, pallah, açasem tupanas çuk ente, tese şutlana vesem.

Missis Teçer piteh çirle, çurri ıtla val ataşsah vırtat. Ana kurna
çınsem çapla kalaççe: «Val hayen heraçine çense puçne çeklet te per minut huşşi
itlese tarat, untan, yıvarran yınaşsa ilse, puçne minter çinelle hurat», —
teççe. Polli manakkaşe pite pısak huyha ükpe, unan kavak çüçe yaltah şuralsa
kayna pek pulna. Itlarikun kaçhine petem hula nime emetlenmeser, salhullan
ıyha putna.
Çer varrinçe ketmen çerten hulari çirkü uhmaha erne pekeh tankaltattarni
iltense kayna. Per samantrah vara uramsene uhmah pek çüreken tumlannatumlanman çınsem tuhsa tulna. Vesem: «Tuhar! Tuhar! Tupançeç! Tupançeç!» — tese
çuharna. Timer çatmasempe çankartattarna, tüttürutsem kaşkartna. Petem halah
uşkanepe şıv herrinelle Tompa Bekkie hireç çupna, vesene hulari çınsem uça
küme çine lartsa, hıta kaşkarsa haysem turtsa pına. Uşkan kümene huparlasa
ilne, perle pırakansempe perleşne te permay «ura» kaşkarsa asla uram tarah
çaplan utna.
İllYuminatsi çutsa yana. Çıvarma nikam ta vırtman. Hayen menpur emere
tarşşençe te hula çavan pek çapla çer kurman. Per çur sehet huşşinçe Teçer
sudya kilne hulari çınsem purte tene pekeh pırsa tuhsa kayna.. Vesem çalanna
açasene ıtalasa açaşlana ta vesene çuptuna, missis Teçera ala pana, samahlama
hatlanna. Ançah vesem samahlama pultarayman, petem kil-çurta kuççul Yuhtarsa
tultarna.
Polli manakkaşe şutsarah havaslanna, missis Teçer ta çavnaşkalah
hepertene. Çer ayençi şatak patnelle çuptarna çın, missis Teçeran upaşki patne
çitse, ana savanaçla hıpar pelterme elkerne pulsan, missis Teçer petemeşpeh
teleyle pulna puleççe.
Tom divan çinçe vırtat, val hayne pite tanlasa itleken çınsene haysem
telenmelle mıskara kurni çinçen kalasa katartat. Samah hitrereh tuhmaşkan
palarmallarah epizodsem te sahalah mar hayençen şuhaşlasa kalarsa huşsa
kalat val. Yulaşkinçen val hay Bekkie parahsa havarsa razvedkana kayni çinçen
te kalasa katartre: hay ike galereya viter tuhni çinçen, hayen kantri men çul çitne
taran viççemeş galereya tarah kayni çinçen kalare. Unan kantra çamhiye yalt
veçne çitiççeneh sütelse petne te, val ente kayalla tavranas tese tana-men. Sasartak
inçetre hevel çuti pek çuta kurah kayna, val kantrana parahna ta alapa hıpaşlasah
çavantalla kayma puçlana, untan puçepe hulpuççiyesene per pısakah mar şatak
aşne çikse pahna ta, hay umençe asla Missisipi şıve Yuhsa vırtnine kurah kayna.
Şuhaşlasa pahar-ha, çerle pulna pulsan, val çuta yaltartatniye kuras ta çukçe,
galereya veçneh çitse pahas şuhaş ta unan puçne keres çukçe. Untan val savanaçla
hıparpa Bekki patne eple tavranni çinçen kalasa katartre. Val tavransan, Bekki
ana çapla kalana: «Ese çavan pek pustuy yapalasempe man çuma an çıpçan-ha, menşen
tesen epe ıvanna, epe ham çasah vilessine pelse taratap, çavanşan epe hepertetep»,
— tene. Tom ana eple çavarsa hatlanni çinçen, tata, çuta kavak kun çutine kursan,
Bekki hepertenipe kaştah vilse kaymanni çinçen kalasa katartre. Hay tavar
şatak viter eple tapalansa tuhni çinçen, untan Bekkie pulaşni çinçen kalare:
haysem çer çine larsa hepertenipe makarsa yani çinçen te kalare. Çav vahatrah
vesem patençen temenle çınsem kimepe işse irtse kayaççe-men. Tom vesene çense
ilne: «Epir çakanta çer ayençi şatak aşençen tuhramar, piren şutsarah çies
kilet», — tene.
Çınsem maltan enenmen, menşen tesan un pek nieple te pulma
pultaraymast, tene vesem: «Eser hale larakan vıran çer ayençi şatak aşnelle
kerse kaymalli vırantan pilek milya anatarah-çke», — tene. Untan çınsem çapah ta

açasene kime çine lartna ta per çurta ilse kayna, kaçhi apat çiterne, ike-viçe
sehet kantarna ta untan kilne leçse havarna.
Tul çutaliççen Teçer sudyana tata ana pulaşsa çürene çınsene çer ayençi
şatak aşençen kantrasempe turtsa kalarçeç te (vesem unta kantrasempe çıhansa
larna pulna-men) vesene savanaçla hıpar kalasa katartreç.
Viçe kun ta viçe kaç ıvansa, vıçsa puranni ahal irtse kayma pultarayman,
ana Tompa Bekki çasah tuyreç. Yunkun kunepeh tata keçnernikunne te vesem vıran
çinçe vırtsah irtterçeç, vırtnaçemen vesene tata hıtarah ıvanna pek tuyançe. Tom
keçnernikunne tarsa çürekeleme puçlare, ernekun hula tarah çüreme tuhsa kayre,
şamatkun vara val matturah pulçe teme pulat. Ançah Bekkiye vırsarnikunççeneh
pülemren tuhmare, kayran tuhsassan ta, val yıvar çirpe çirlese vırtna sanlan
tuyançe.
Gek çirleni çinçen iltseneh, Tom ernekunah ana kurma tese kayre. Ançah ana
çirleken patne val kunne te, şamatkun ta, vırsarnikun ta kertmereç. Kayran vara
ana kaşni kunah kertme puçlareç, çapah çer ayençi şatakra men pulni çinçen
kalama huşmareç, çerene humhatsa yama pultarakan temasene te tivme huşmareç.
Vesem samahlana çuhne talah aram Duglas yalanah unta pulçe, Tom an kalaçtar tese,
val yalanah ana astusa taçe. Kardif tave çinçe men pulsa irtni çinçen Tom hayen
kilyışençen te iltre. Çavan pekeh ana per çapkalançakan villine pristan
patençe, şıv aşençe, tupni çinçen te kalasa katartreç: havalakansençen tarsa
hatalma hatlansa, val şıva ansa kayna pulmalla.
Çer ayençi şatakran hatalsa tuhsan, per ike erneren Tom Geka kurma kayre.
Çav vahatalla Gek çitelekleh vay ilse çitneççe, kirek men çinçen te kalaçma
pultaratçe, ıtlaşşi humhansa kaynipe tem pulasran ta haramallah marççe ente.
Sudyan çurçe çul çinçe pulna mayepe Tom unta Bekkie kurma ta keçe. Sudyapa unan
pallakan çınnisem Toma samahlattarma puçlareç, tahaşe vara şüt tusa: «Sanan
çer ayençi şataka tatah kaysa kuras kilmest-i?» — tese ıytre. Tom çapla kalare:
«İya, epe haleh te kayma hater», — tere.
— Epe san hıççan kayas tekennisem tatah tupanassi teleşpe perre te
ikkelenmestep, Tom, — tere sudya, — ançah epir vesene may tupramar. Hale ente
çav çer ayençi şatakra nikam ta, nihçan ta tekeh ataşsa kayas çuk.
— Menle apla? Ma?
— Menşen tesen epe, ike erne pulat ente, alakne listalla timer
tıttartam ta viçe çarapa piterse larttartam. Uççiyesem man alara.
Tom şura pir pekeh şuralsa kayre.
— Men pulçe sana, aça? Ey, kam ta pulin kunta kiler, per stakan şıv parar!
Şıv ilse kilçeç. Toma pitençen sirpetreç.
— Nu, vat, hale ente irtse kayre. Men pulçe vara sana, Tom?
— Oh, sudya, unta, çer ayençi şatakra... Dco indeets!

Vatar viççemeş sıpak
DCO İNDEETs PURNAÇAN YuLAŞKİ KUNESEM
Pilek minut huşşinçe çene hıpar petem hulana saralçe. Partak tarsan,
vunike kime, çınsem tiese, Mak-Dugal şatake patnelle kayre. Vesem hıççan tuptulli passacir tiese parahuçe te şure. Tom Soyer Teçer sudyapa perle per kime
çinçe pıçe. Alaka uçsa yarsanah, pırsa çitne çınsem çer ayençi şatak
tettemlehençe hurlahla yapala kurçeç. Çer çinçe Dco indeets villi vırtat, unan

kuçesem Yulaşki minut çitiççeneh çutaşan tata irekle tençeri savanaça kurasşan
çunna pek; val hay pitne alak çurake çumne terşenterne. Toman kamale çemçelse
kayre, menşen tesen val çav mesken çın menle hen-hur tüsse irtternine hayen
opıçe tarahah avan pelse taçe. Val herhenme puçlare, ançah çav vahatrah tata ana
şutsarah çamallan tuyansa kayre. Hay çav Yun Yuhtarakan usal çın çinçen sudra
kalasa katartnaranpa val yalanah harasa çüretçe, harasa çüressi hayşen yeple
yıvar pulnine val hale çeç çanipeh anlansa ilçe.
Haype Yunaşarah metisan kukar çeççiye vırtat, val çurmalla huçalsa
kayna. Alakan ayalti urla huna hulan hamine petempeh çav çeçepe kassa, turpaslasa
peterne. Ançah taraşsa hatlanni ahaleh pulna, menşen tesen tul ençen çul tuhsa
tarsa alak sulli pek pulsa vırtna, çav hıta yapalana çeçe te çenterme pultarayman.
Unta kam ta pulin sien kurna pulsan ta, çule mar, çeççi sien kurna. Çav çul
kartlasa taman pulin te, çapah metis hatlanni saya kayatçe, menşen tesen val, urla
hamana çeçepe kassa peteres pulsan ta, alak ayepe hesense tuhma pultaras çukçe, —
val ana hay te avanah pelne. Çavanpa ta mesken çın men te pulin tavas tese çeç,
kiçemmen irteken vahata eple te pulin irtteres, ıvansa çitne aspuça men çinçen
te pulin şuhaşlattaras tese çeç yıvaça kassa hatlanna. Çer ayençi şatakan malti
payençe stena çurakençe yalanah per pilek-ulta yaşka çavençen tuna çurta tepesem
pulna, vesene unta turistsem çike-çike havarna. Ançah hale per çurta Yulaşki te
pulman. Termene pırsa hupanna çın vesene şırasa tupsa çise yana. Val temiçe çara
çerçi çeelense tıtma pultarna ta, vesene te çatsa yana, vesen çernisene çeç parahsa
havarna. Meskensker vıça vilemepeh vilse kayna. Untan inçetreh mar eripen çer
çinçen çülelle stalagmit üsse haparna, val hay telençe çakansa tarakan stalaktit
çinçen numay emer huşşi şıv tumlamesem tumlasa tanipe pulna. Termene pırsa
lekne çın stalagmit tarrine katsa ilne te unan huçake çine çul huna, hakla şıv
tumlamesene puçtarmaşkan çul çine peçek lapçak altna, çav tumlamsem sehet
mayatnikenni pek salhu yerkelehpe kaşni çirem minutra tumlasa tana. Çirem
tavata sehet huşşinçen vara çapla per dessert kaşake çuhle şıv puçtarna.
Troyana çemerse peterne çuhne te, Rim huli nikesne huna çuhne te, Hristosa
patalana çuhne te, varçsa ileken Vilgelm Britani imperine puçtarna çuhne te,
Kolumb tineselle tuhsa kayna çuhne te, Leksington patençi çapaçu çene hıpar
pulsa tana çuhne te *, piramidana tuna vahatrah çav tumlamsem tumlasa tana. Vesem
hale te tumlasa taraççe, malaşne te, epe hale asanna eçsem halapsem aşne putsa
petempeh manaça tuhsan ta, çav tumlamsem tumlasa tareç. Nivuşle çav üprelle
etemen aşe çunnine hay vahatençe kantarmaşkan çeç çav tumlam pilek pin çul
huşşi tüsemlen patlatsa ükse tana pule? Çites vuna pin çul huşşinçe purnaça
kertmeşken urahlarah pısak tellev pur-şi?
* Kunta avalhi istoripe çene istorire pulsa irtne eçsene asanna: Troya petni (piren
eraççen 1181 ç.); Rim puçlanni (piren eraççen 753 ç.); Kolumb Amerikana tupni (1492 ç.)
tata ıt. te. Pahanmasar puranakansemşen varçna çuhne (1775 ç.) amerikanetssem Leksington
huli patençe (Amerikara) akalçansempe puçlasa hireç pulsa çapaçni.

Çaksem purte eç çukran kilse kereken ıytusem vesem. Teleyser metis hakla
tumlamsene puçtarma çul çinçe laptak tunaranpa numay, numay çul irtne ente.
Ançah ku taranççen te Mak-Dugal şatakençi telenmelli yapalasene kurma pırakan
turist, purinçen ıtlarah çav hurlahla çul patençe çaransa, hullen tumlakan
tumlamsene pahsa tarat. Çer ayençi şatakri çi palarakan yapalasem huşşinçe

«Dco indeetsan çaşki» pirvayhi vıran yışansa tarat. «Aladdin dvoretse» te
ikkemeş vırana kaysa tana.
Dco indeetsa çer ayençi şataka kemelli vırantan inçeh mar altsa
pıtarçeç. Ana pıtarmaşkan tavrari pur yalsempe fermasençen te halah çiç
çuhramranah puçtarançe; purte vesem kimesempe, furgonsempe pıçeç. Fermersem
haysempe perle açisene tata çimellipe eçmelli te ilse pıçeç, kayran vesem çapla
kalareç: «Metisa pıtarnine pahsa, epir ana çaksa velernine pahsa kilenes çuhleh
kilentemer pule», — tereç. Metisa pıtarni permayah üsse pırakan per eçe peterse
huçe: Dco indeetsa kaçarmaşkan ştat gubernatore patne petitsi taratas eçe çarsa
lartreç. Petitsi ayne pite numay çın ala pusna. Çavan pirki temiçe miting ta
pulsa irtre, unta herülle samahsem kalareç, kuççulsem pite numay Yuhtarçeç.
Çineh tarakan heraramsençen komitet pulsa taçe, vesem traurla tumtirsem tahansa
gubernator patne kayas ta unan umençe makarsa kamalne çemeçteres, val ıra kamalla
aşak pultar, hay tumalli eçe uripe taptasa hutar tese, yalansa tarhaslas, tereç.
Dco indeetsa hulari pilek çınna velerne tese ayaplana, ançah meneh-ha vara val.
Val çere şuyttan pulas pulsan ta, ana kaçarttarmalli petitsi çine ala pusma tata
haysen numay şıvla zapasesençen çav petitsi çine kuççul tumlamesem tumlatma
hater pulakan tamsaysem çitelekleh tupanaççe pule.
Metisa pıtarsan teper kunne Tom Geka, pısak eçsem çinçen kalaçsa
pahmaşkan, çın çuk çere ertse kayre. Çav vahatalla Tom men kurnisem çinçen Gek
vallietsran tata talah aram Duglasran tepe-yerepeh iltne. Ançah, Tom samahe
tarah, vesem ana per yapala çinçen, unan çıvah tuse çinçen kalasa paman, unan hayen
tusepe çavan çinçen kalaçsa pahas kilne. Gek sane-piçe salhulançe.
— Epe peletep men pulnine, — tere Gek — Ese «ikkemeş nomerte» pulna ta
unta nimen te tupman... per viski çeç tupna. Çavanta ese kaysa çürene tese mana
nikam ta kalamare, çav viski teleşpe pulna istori çinçen iltseneh, epe hamah
çuhlasa iltem. Ese ukçasene kalarsa kileymennine epe türeh tavçarsa iltem,
ahallen ese man pata ta kerse çav hıpara pelterme may tupattanç-çe, — urah
nikama ta mar, mana çeç kalattanççe. Çav pıtarsa huna ukça piren alla keres çuk
tese, Tom mana yalanah temen sisterse taratçe.
— Men ese, Gek? Taverna huçi çinçen kalasa pelterekenni epe mar. Ese
peleten vet, şamatkun epir piknika kayna çuhne tavernara purte çipereh pulna.
Sanan çerle unta hural tamalla pulnine ese astumastan-i vara?
— Astumasar, astavatap ente. Ançah peleten-i, çavan hıççan hale mana per
çultalaka yahan irtne pek tuyanat. Çav Dco indeets hıççan kaysa, ana talah araman
çurçe patneh yerlese çitne kaç pulnaççe...
— Ana ese yerlese tutaran-i vara?
— İya. Ançah un çinçen per samah ta an şarla! Epe unan Yultaşesem Yulnah
pule, tetep. Mana tavaras tese, vesem menle te pulin irser eç an tuççar. Epe mar
pulsan, hal val Tehasra pulatçe, nimen tuman pekeh veçteretçe.
Gek vara nikama ta kalamalla marri çiçen hıta sisterse hay men kurnisene
purne te kalasa katartre. Tom ku taranççen çavan per payne çeç — valliets men
pelline çeç — iltne ikken.
— Anlantan-i, — tere Gek Yulaşkinçen, halapan çi pısak temi patne
tavransa, — «ikkemeş nomerten» viski çeklene çınsem ukçine te kalarsa kayna.
Kirek menle pulsan ta, piren eç petneh ente, Tom.
— Gek, çav ukça «ikkemeş «nomerte» nihçan ta pulman.
— Men? — Gek hay Yultaşne pitençen şataras pekeh pahsa ilçe.
— Tom, ese kalleh çav ukça yerne tupran-i-men?

— Gek val ukça çer ayençi şatakra. Gekan kuçesem çutalsa kayreç.
— Hu men kalanine teper hut kala-ha, Tom.
— Gek, val ukça çer ayençi şatakra.
— Tom, çannipe kala, çavna ese nimen kulmasar-tumasarah kalatan-i e şüt
tavatan-i?
— Nimen kulmasarah kalatap. Gek... Epe emerte te çakan pek perre kulmasar
urah nihçan ta kalaman. Sanan manpa perle çavanta kayas kilet-i, mana çav ukçana
ilme pulaşas kilet-i?
— Pıras kilmeser. Pallah, pıratap! Niçta ataşsa kaymasar çavanta lekme
pultaratpar pulsan, pıratapah.
— Gek, epir nimenren te haramasar çavanta haYullanah kaysa keme
pultaratpar.
— Pite avan! Ançah ese ma apla şuhaşlatan-ha, ukçi çavanta...
— Tahta, Gek, epir çavanta çitiççen. Epir ukçine tupmastpar pulsan, sana
epe haman parappana tata haman men purrine yaltah paratap. Turşan ta, an
ikkelen, paratap!
— Yure, pırat! Haçan kaymalla teten ese?
— Hale kaysan ta Yurat, havan kayas kilet pulsan. Sanan vay çitet-i?
— Unta şalalla taran anmalla-i? Epe ura çinçe çüreme puçlani viçe e
tavata kun ente. Ançah epe per milaran ıtla kayma pultaras çuk, Tom, — kayma
pultaras çuk tese şutlatap epe.
— Urah çınnan kirek kaman ta pilek milya kaymalla pulatçe, ançah epe sana
çi keske çulpa ilse kayatap, val çula mansar puçne urah nikam ta pelmest. Epe sana
unta kimepe ilse kayatap. Gek, kerse kaymalli vıran patneh çiteretep... untalla ta,
kuntalla ta ham işetep, — ese pürnüne te tapratmastan.
— Haleh kayar, Tom!
— Pite avan! Piren çakarpa aş tata çelemsem ilmelle pulat, puşa mihe
te kirle, hut çelen kantrisene te per ik-viçe çamha iler, çav çeneren şuhaşlasa
kalarna yapalasene, kükert şarpakesene te — petemeşpeh iler. Çavanta, çer ayençi
şatakra, larna çuhne çav şarpaksem ham çumra pulmanşan epe temiçe hut ta
kulyantam.
Kantarla irtsen çasah açasem, per çın kilte çukkine kura, unan peçek
kimmine kivçen ilçeç te türeh çula tuhsa kayreç. Çer ayençi şataka kemelli
vırantan temiçe milya kaysanah, Tom çapla kalare.
— Çer ayençi şataka kemelli aylam patençen anatalla kayakan çanka sart
herrine kuratan-i? Val yaka ta tikes pek tuyanat: ni kil-çurt tavraşe, ni vuta
sklaçesem te çuk unta, temesem çeç, vesem te per yışşiskersem. Ançah av çavanta,
işelne çerte, şura tes kuratan-i? Çavna epe palla tuna. Atya, tuhar!
Vesem çıran herrine tuhreç.
— Ak çakantan, epir tana çerten, Gek, epe tuhsa kilne şatak anine ese nimen
karanmasarah valta hullipe tertme pultaratan. Şırasa tup-ha val açtine.
Gek yeri-tavra yaltah şırasa çavrançe te nimen te tupmare. Tom muhtansa
sumah çatlahe aşneh kerse kayre.
— Aka val! Pahsa savan, Gek! Ku çak tavraşsençi çi avantarah şatak. Astu,
nikama ta an şarla! Tahçantanpah epe vara-huraha kayas tese puranatap, ançah çakan
pek kerse çüremelli şatak çukçe, tavraran kaysa çavransa çüressi kiçem pek
tuyanat. Hale ente ku şatak — piren, kunta epir nikama ta kertmestper. Dco
Garperpa Ben Rodcersa ançah kertetper, menşen tesen piren şaykka pulmalla

vet. İkken çeç pulsan, menle vara-hurah pulat vara! Tom Soyeran şaykki — piteh
avan vet ku samahsem, Gek?
— İya, Tom, pite avan. Kama çaratapar-ha epir?
— E, kam tel pulat, çavna. İrten-çüren çınsene, — vara-hurahsem yalanah
çapla hatlanaççe.
— Vesene velermelle te-i?
— Çuk yalanah velermelle mar. Vesene luççe, tülevne tülese tatiççen, çer
ayençi şatakra usramalla.
— Tüleve men val?
— Ukça. Ese tıtkana lekne çınna hay tusesençen ukça puhma huşatan, val men
çuhle puçtarma pultarat unta. Tusesem çultalak huşşinçe tülevne tatmasan, vara
ese ana velereten. Vara-hurahsen yerki çavan pek. Ançah heraramsene velerme
Yuramast. Vesene çaraççipe piterse huraççe. Heraramsem vesem yalanah pite
hitreskersem te puyanskersem tata şutsar harakanskersem pulaççe. Ese vesençen
seheçesene, hakla yışşi yapalisene ileten. Ançah vesempe kalaçna çuhne yalanah
çepeç te şlepkene hıvsa kalaçmalla. Vara-hurah tavraşe val — çer çinçe çi çepeç
halah, un çinçen ese kaşni kenekereh vulama pultaratan. Heraramsem per viç-tavata kuntan sana Yuratma puçlaççe. Çer ayençi şatakra per-ike erne larkalaççe te
kayran vara makarma ta parahaççe, Yulaşkinçen vesene çav şatakran havalasa ta
kalarayman: vesene ayakkalla ilse kayatan — vesem unta kayallah pıraççe. Pur keneke
çinçe te çapla çırna.
— Ara, val piteh te avan vet, Tom! Val pirat pulassinçen te avantarah pule,
ten.
— İya, avantarah çav... numay ençen avantarah — kil te çıvahrah tata... tsirka
kaysa kilme te pulat... tata urahhi te...
Çav vahatra açasem kime çinçen pur yapalisene te yatsa peterçeç te çer
ayençi şatak aşne kerse kayreç. Tom malta pıçe. Vesem tunnelen teper veçne
çitreç, haysen kantrisene çul sart tepekençen kakarçeç te malalla kayreç. Tavatpilek utamran vesem çalkuçe patne pırsa tuhreç, Tom vara hayen petem çançurame
saraltatsa kaynine tuysa ilçe. Val Geka stena çumençeh tam kupi çinçe Yulna çurta
tepne katartre, sünse pırakan çurta çutine haysem Bekkipe ikkeşe eple astusa
larni çinçen te kalasa paçe.
Hullen-hulleneh vesem paşaltatsah kalaçma puçlareç: vesene şaplahpa
tettemleh pussa taçe. Vesem malallah kayreç, ançah çasah teper koridoralla
parançeç, vara «Vilmelli sikem» laptake patne çitiççeneh utreç. Çurta çutinçe
vesem aka men kurçeç: laptak ayençe tepser şatak mar, per çirem-vatar fut çülleş
tamla çanka vıran çeç ikken.
— Hale epe sana per yapala katartatap, — tere Tom şappan.
Val çurtana çülelle çeklere te çapla kalare:
— May kilne taran inçetereh ketes hıçnelle pah-ha. Kuratan-i çavanta...
pısak çul çinçe... çurta haramepe çırnine?
— Tom, val heres vet!
— Anlantan-i ente, «ikkemeş nomer» açta?! Heres ayençe — aha? Anlantani? İndeets Dco çurtapa pınine epe çakanta kurtam ta ente.
Gek numayççen çav temskerle palla çine pahsa taçe, untan çetreken sasapa
çapla kalare:
— Tom, kuntan kayar!
— Menle apla! Ukçana parahsah kaymalla-i?

— İya... parahsa kaymalla. Dco indeets çune açta ta pulin çakanta çıvahrah
çüret pule.
— Çuk, Gek, çuk. Val çüret pulsan ta, metis vilne vıranta, çer ayençi şataka
kilse kene çerte, çüret, çakantan pilek milara.
— Çuk, Tom, metis sıvlaşe unta mar. Val ukça patençeh, ukçana sıhlat. Epe
sıvlaş tavraşsen yalisene peletep ente, ese te pite avan peleten.
Gek teres kalat te pule tese şuhaşlama puçlare Tom, val temen şiklense
kayre. Sasartak unan puçne per şuhaş pırsa keçe:
— Eh, menle uhmah epir iksemer te! Heres pur çerte Dco indeets sıvlaşe
çüres çuk vet-ha.
Çavan pek kalani pite şançakla ta enenterülle tuhre.
— Tom, epe un çinçen şuhaşlamaram ta. Ese teres kalaran, kunta heres
purri pirenşen teley val. Çak çanka vırantan anar ta arça şırar.
Tom maltan anma puçlare, anna mayepe val tam çinçe kartlaşkasem tukalasa
pıçe. Gek un hıççan ançe. Pısak çul sart larna şatakalla tavata galereya tuhat.
Açasem viççeşençe tepçese pahreç, ançah nimen te tupaymareç. Ayal herrinelle
tuhakan galereyinçi stenara pısakah mar lapçak asarhareç vesem, unta sarsa huna
utiyalsem vırtaççe, kive şalavar çakki, okorok tire tata kaşlasa peterne çah
şammisem kurankalaççe. Ançah ukça arçi niçta ta çuk. Açasem çav vırana yaltah
şırasa uhtarsa tuhreç, şırani usasarah pulçe. Aptarasa çitne Tom çapla kalare:
— Val: «heres ayençe», tese kalare-ha. Aka çaka ente heres ayençi pulat.
Ukçi çul sart ayençe pulma pultarayras çuk; çul sarçe çer çumne taççanah çıpaçsa
tarat vet.
Vesem kalleh şırama tıtançeç. Numayççen tata layah pahsa şırasa
çürereç, Yulaşkinçen kanma larçeç. Gek nimen te şuhaşlasa ilme pultaraymare.
Yulaşkinçen Tom çapla kalare:
— Pah-ha, Gek, çul sartan per ençe ura yerrisem kuranaççe, tata çurta çave
tumlasa larna, teper ençe nimen te çuk. Menşen-ha val apla? Ukça çul sart ayençe,
unşan epe ukça hursah tavlaşatap. Epe kaysa tam aşençe şırasa pahatap.
— Ku vara naçar şuhaşah mar, Tom, — tere Gek havassan.
Tom hayen çeççine, «çan-çan Berlou» tekennine, turtsa kalarçe. Val tavata
dYuym ta altma elkereymere, çeççi temenle yıvaç yapala çine pırsa tarançe.
— Gek, ese ilteten-i?
Gek hay te ente taraşsah altsa hatlançe, tama çernisempe çavre. Çasah
açasem hamasem tupreç, vesene çavantah ayakkalla ıvatsa yaçeç. Hamisene çul sart
hıçnelle kaymalli sarlaka çurak çine vitse lartna-men. Tom çurta tıtna alline
malalla tassa şalalla tinkerçe, ançah çuraka petempeh çutatsa pahaymare, çavanpa
ta unta kerse tepçese pahas, tere val. Ku çer ayepe kayakan koridor pulçe. Peşkense
te hutlansa larsa, Tom tavar şatak viter kerse kayre. Kukar-makar kayakan şatak
eripeneh ayalalla, çer aşnelle, ansa pıçe. Tom malta utre. Gek un hıçençen
yapşansa tankkare. Vesem maltan sıltamalla parançeç, untan sulahayalla tatah per
keske huşa kayreç te, sasartak Tom çapla kaşkarsa yaçe:
— Men val, Gek, pah-ha!
— Ara, unta nimen ikkelenmelli te çuk. Ku — ıltan tultarna arçah. Çer
ayençi hatla şatakra lara parat val, unpa Yunaşar puşa tar eşçeke, saran
yenesem aşençe ike paşal, ik-viç maşar kive mokasin *, çen piçihhi tata şıv
aşençe yepense petne terle apar-tapar.
* Palan tirençen çelene ata.

— Yulaşkinçen tupramar! — tere Gek, teksemlense kayna ukça kupi aşne
alline çikse.
— Epir sanpa iksemer puyan ente!
— Gek, epe yalanah şansa tarattam çav pıtarna ukça pireneh pulat tese.
Çakan pek teley kilse tuhnine enenme hen pulsan ta, hale ente val piren! Çapah ta
vahata ahal irtteres mar — haleh arçana çeklese kalaras. Kür-ha, paham, epe ana
çeklese hapartma pultaratap-şi?
Arça per alla kerenkkene yahan turtat. Tom ana aran-aran çekleme pultarçe,
ançah ana çeklese kaymaşkan piteh te melle mar.
— Epe çakan pek pulassa pelseh tanaççe, — tere Tom. — Astavatan-i, vesem
çav arçana tuhatsa lartna çurtra çeklereç, epe çavan çuhneh val arça vesene
yıvarrine kurtam. Epe hampa perle mihesem ilse kilme astuni layah ta pulçe-çke.
Çasah ukçasene mihesem aşne puşatsa peterçeç. Açasem vesene herespe
palla tuna çul sart çine çülelle yatsa hapartreç.
— Hale ente paşalsempe ıtti yapalasene te, men purrine petempeh çeklese
kalarar, — tere Gek.
— Çuk, Gek, vesene untah havarar. Epir vara-hurahra çüreme tıtansan, vesem
lapah pire kirle pulaççe. Epir vesene yalanah unta usrapar, orgisene * te kuntah
tavapar. Kunta vet orgisene tumaşkan kalama çuk avan.
— Menle orgisem vesem?
— Pelmestep. Ançah vara-hurahsen yalanah orgisem pulaççe, — piren te
orgisem tumalla pulat. Nu kayar ente, Gek, epir ahal te kunta ıtla numay
lartamar. Manan hıram ta vıçsa kayre. Epir kime çinçe çırtkalapar ta tabak
turtapar.
Vesem çara temsem aşne kerse kayreç, asarhanarah yeri-tavra pahkalareç,
çıran herrinçe nikam ta çukkine kurçeç te çasah haysen peçek kimmi çine larçeç,
irhi apat tureç, tabak ta turtreç. Hevel gorizont patnelle anma puçlasan, vesem
haysen kimmine çıran herrinçen tertreç te, kayalla tapransa kayreç. Tom çıran
çıvahençerehhen işse pıçe, val tettem puliççeneh işre. Tettem pulsan, vesem
çıran herrine tuhreç.
* Pit irserlense, aşkansa eçse-çinisem.

— Aka men tavar, Gek — tere Tom, — atya ukçana talah aram Duglasan vuta
sarayen maççi çine pıtarsa lartar, epe irpe kiletep, ukçine şutlatpar ta
valeçetper. Untan vara ana pıtarsa lartma varmanta şançakla vıran şırasa
tupatpar. Ese hale kunta Yul ta astusa tar, epe Bani Teylor patne taçka ilme
çupatap. Çasah kiletep.
Val samantrah kuranmi pulçe, çasah taçka ilse te kilçe. Arçın açasem un
çine ike peçek mihe huçeç, çielten kive çetek-çatakpa vitreç te haysen tievne
turtsa tu çinelle ulahma puçlareç. Valliets pürçe telne çitsen, vesem kanma taçeç.
Lap malalla tapransa kayas tene vahatra alak suli patne huçi tuhre.
— Ey, kam unta?
— Gekpala Tom Soyer.
— Pit te avan! Atar man hıççan, açasem, epir sire tahçanah ketetper. Nu,
marş malalla, Yurtapa! Epe siren taçkana turtsa pırap. Val partak çamaltarah
pulsan kanserlemestçe te. Men vara unta siren? Kirpeçsem-i-men e kive timer-i?
— Kive timer, — tere Tom.

— Çapla pule terem çav. Çakanta arçın açasem, uhmahsem pekeh, pustuy
vırtakan timer tavraşne puçtaras eçre haysen petem vahatne irtterme, unta
haysen petem vayne huma hater. Timerşen timer şaratakan zavodra haysene per
ulta tsent çeç paraççe. Haysene unşan ike hut ıtlarah paras pulsan ta, eçlessine
eçlesşen mar ente vesem. Etem teni çavan pek ente val. Nu, marş, havartrah!
Açasem haysen menşen hıpalanmalline pelesşen pulçeç.
— Kalamastap. Missis Duglas patne çitsen kuratar ak.
Gek hayne ahal çinçeneh ayaplanisene hanahsa çitne, çavanpa val partak
şiklensereh:
— Çanah ta, mister Dcons, epir nimen te tuman-çke, — tere.
Valliets ahaltatsah kulsa yaçe.
— Pelmestep, Gek, pelmestep, açam. Un çinçen epir nimen te pelmestper.
Ara, ese talah arampa tusla vet-ha?
— İya. Manşan tus val, teres.
— Aka, havah kuratan. Menten haratan-ha vara tata ese?
Itlah çiveç asla pulman Gek hireç menle otvet kalassine şuhaşlasa tupma
ta elkereymere, ana Tompa perle missis Duglasan hana pülemne çışsa ta kertreç.
Mister Dcons taçkana alak hıçne taratsa havarçe te hay te vesem hıççanah keçe.
Hana pülemençe çap-çuta, hulari yatla çınsem purte unta puçtaranna. Unta
Teçersem, Garpersem, Rodcerssem, Polli manakkaşe, Sid, Meri, paçaşka, haçat
redaktore tata ıtti halah ta numay, vesem purte praçnik çuhnehi pek tumlanna.
Talah aram arçın açasene pite kamallan yışançe. Çakan pek layah mar tumlanna
hanasene untan kamallarah yışanni urah niçta ta pulman: vesem haysen
tumtiresem çine çurta çave tumlatsa peterne tata tampa varalanna.
Polli manakkaşe vatansa petempeh hep-herle herelse kayre, salhullan Tom
çine pahsa puçne sullasa ilçe. Ançah açasem haysem asaplanna pek çurri çuhle te
nikam asap kurakan pulmare.
— Tom kilte çukçe, — tese anlantarsa kalare mister Dcons, — epe ente ana
tupas ta çuk tese şutlanaççe, ançah kayran unpala tata Gekpala lap haman alak
patençeh hireç pultam ta kunta vaskasa ilse kiltem, — tere.
— Piteh te layah, — tere talah aram. — Atar man hıçran, açasem.
Val vesene çıvarmalli püleme ertse pıçe te çapla kalare:
— Çavanar ta urah tumtir tahanar. Kunta ike çene kostYum, kepesem,
çalhasem, — men kirli purte pur. Ku Gek valliççe. Çuk, çuk, Gek, tav an tu: perne
epe ilne, teprine mister Dcons. Ançah sire iksere te Yuraççe. Tumlanar ente...
epir ketetper... haterlense çitsen, ayala piren pata anar, — tere te tuhsa kayre.

Vatar tavattameş sıpak
ILTAN YuHAMESEM
— Tom, epir çüreçe viter tuhsa tarma pultaratpar, — tere Gek. — Çüreçi
çerten çülleh mar.
— Men lapartatatan? Men tuma tuhsa tarmalla piren?
— Peleten-i, epe çavan pek çapla kompanire pulma hanahman. Manan ana
kurassam ta kilmest. Kaymastap epe unta, Tom.
— Pustuy val, nimeh te mar. Epe vet çerne veç pek te humhanmastap. Sana ta
hurlantarma paras çuk epe, an paşarhan.
Sid pırsa keçe.

— Tom, — tere val, — manakku permayah ketre sana. Meri sana valli
vırsarnikunhi kostYum haterlese huçe, ese açta kaysa kene-şi tese paşarhançe.
Ehe, açtan san yemü çine çurta çavepe tam lekne?
— Mister Siddi, sire epe havaran eçsempe appalanma kanaş paratap. Men
mutalanma şutlaççe-ha vesem? Men tumaşkan?
— Ahaleh, talah aram patençe payan hanasem pur, unan kulleneh hana vet... Ku
hutençe val vallietspa unan ıvalesem çav kaç hayne inkekren hatarna yatpa kaçhine
hanasem puhsa apatlantarat. Peleten-i tata, epe sana per yapala çinçen, sana
interesle pulsan, kalasa katartma pultaratap.
— Men vara?
— Aka men: payan kaçhine vata mister Dcons purne te per yapalapa
telenterme şutlat, ançah epe val çavan çinçen manakkana kalana çuhne
petemeşpeh varttan itlese tatam, hale ente val vuçeh te varttanlah mar pule tese
şutlatap. Purte peleççe... Talah aram ta... hay pelmeş pulat pulsassan ta. Pallah
ente, mister Dconsan çakanta Geka ilse kilmelleh pulna. Geksar puçne petem
varttanlah petse laratçe.
— Varttanlahe menre vara, Sid?
— Vara-hurahsene talah aram kile patne çitiççeneh hıçran yerlese
pırakanni Gek pulna. Mister Dcons purne te pite telenmelle yapala kalatap tese
şutlat, ançah hayen nimen te tuhmast.
Sid savannipe eheltetse kulsa ilçe.
— Sid, ese lapartatsa katartmaran-i?
— Kirek kam kalana pulsan ta, çavah mar-i? Çınsem peleççe te, eçe te petre
unta.
— Sid, çavan pek layah mar hatlanma pultarakan! çın petem hulipe te perre
çeç, ese val! Ese Gek vıranençe pulas pulsan, ese nimen namasa pelmesereh tu
çinçen ayakkalla şavanattan, vara-hurahsem çinçen nikama ta kalasa katartas çukçe.
Ese layah mar tuma çeç pultaratan, kama ta pulin layah tunaşan muhtanine ese
kuraymastan. Aka sana! Tav tuni kirle mar, talah aram kalaşle. — Tom Sida
halhinçen yanlattarçe te ana alakran tapsa kalarsa yaçe. — Hale tasal kuntan. Havna
ıran tata henetteres kilet pulsan, kaysa manakkana eleklese par.
Teper tavata-pilek minutran talah araman hanisem setel huşşine kaçhi
apat çime larçeç. Apatlanmalli pülemre açasem valli peçek setelsem lartsa
paçeç. Mayla vahat şırasa tupsa mister Dcons keske samah kalare. Val hayne tata
hayen ıvalesene çıs tunaşan talah arama tav ture, ançah çav vahatrah tata val
çapla anlantarsa paçe: «Kunta tata teper çın ta pur, val yavaşşipe...»
Tata malalla ta, tata malalla ta, tata malalla ta kalare. Mister Dcons
teatrti pek effektsem tuma asta. Val çav petem eçe Gek eple hutşannin
varttanlahne stsena çinçi pısak iskusstvapa uçsa katartsa paçe, ançah mister
Dcons kalasa katartnipe intereslenessi hıtanah çaksa kayre, çınsem haysem
telennine te piteh palartmareç, urah çuhne val un pek pulmastçe ente. Çapah ta
missis Duglas hay şutsarah telense kayna pek pulçe, Geka çav teri muhtasa tav tuma
tapratre, çavanpa mesken aça hayen çene tumtirepe asap tüsnisem çinçen mansa
kayna pekeh pulçe, menşen tesen val hale te hay çine purte pahnaran, purte hayne
muhtanaran tata hıtarah asap kurçe.
Missis Duglas çavantah: «Epe Geka ham pata ilme, ana kyleşülle pek
verentse kalarma şut tıtram, untan vara haman ıtlaşşi ukça pulsan, ana per-per
ıtla pısakah mar eç puçlasa yama pulaşatap, — tere.
Kunta Tom çereçe kilse çitre. Val çapla kalare:

— Gek val teleşren aptramast. Gek hay te puyan çın, — tere.
Çavan pek kamallan şüt tunine puhanna çınsem purte haras ahaltatsa kulsa
yışanassine vesem haysene haysem tıtma pelni çeç çarçe. Ançah nimen çenmeser
larni te temenle layah mar pekle pulsa tuhre. Tom ana havartrah irtterse yama
vaskasa çapla kalare:
— Gekan ukça pur. Eser mana enenmester pule te, ançah unan per kupa ukça
pur. Tarhasşan, an kular, epe sire haleh katartatap! Partak tahtar-ha!
Tom pülemren çupsa tuhre. Purte nimen çinçen te pelmeser, intereslense
per-perin çinelle pahkalasa ilçeç, Geka kuçran ıytsa pahreç, ançah val vilne
pekeh, nimen çenmeser taçe.
— Sid, men pulna Toma? — tese ıytre Polli manakkaşe. — Val... Çuk, çav
açaran men ketse ilessine nihçan ta pelmelli çuk. Epe ham emerte te...
Polli manakkaşe hay samahne kalasa petereymere, menşen tesen Tom pırsa
keçe, mihesem yıvarrype val ayalalla pekerelne. Val setel çine sara ukçasene per
kupa kalarsa huçe te çapla kalare:
— Aka! Men kalaram epe sire! Çakanta çurri Gekan, çurri manan! — tere.
Çavan çul numay ıltana kursan, pahsa larakansen sıvlama sıvlaşe te
tavarlansa kilne pek pulçe. Per minut huşşi nikam ta per samah çeneymere,
purte nimen şuhaşlamasar pahsa larçeç. Untan purte per sasapah haysene
anlantarsa pama ıytreç. Tom havassanah kileşre. Val kalani varam pulsan ta,
piteh te kilense itlemelle pulçe. Ittine petempeh mansa kaysa, çavna itlese
larassine pasas mar tese, Toma nikam ta samah çense kanserlemere. Val kalasa
petersen, mister Dcons çapla kalare:
— Epe tata haman çınsem valli layah sYurpriz haterlese huna pule tese
şutlanaççe. Ançah ireksereh ente hamah kalatap: çakanpa tanlaştarsan, manan
sYurpriz nimene te tamast, pustuy yapala pek çeç tuyanat, — tere.
Ukçisene şutlasa pahreç. Unta vunike pin dollartan partak ıtlarah ikken.
Çavanpa ta, hanana pınisençen numayaşen vırantan tapranman purlahe çavantan
haklarah tana pulin te, tarukah çakan pek numay ukçana nihaşe te kurman-men.

Vatar pillekmeş sıpak
HİSEPE TİVEÇLE GEK VARA-HURAHSEN ŞAYKKİNE KERET
Vulakan ahaleh te anlansa ilme pultarat: ketmen çerten Tompa Gek alline
puyanlah pırsa keni mesken te peçek Sankt-Peterburg hulinçi halaha hıttanah
huskatsa yaçe. Çavan pek pısak ukça, çitmennine tata ıltan ukça, piteh te
telenmelle pulçe. Ukça tupni çinçen çav teri numay kalaçreç, ana çav teri
hapsansa pahreç, ana çav teri hıta pahsa savançeç, çavanpa ta gracdansençen
numayaşe çavna kurnipe uhmaha erse kayreç. Peterburgra, tata tavrari yalsençe te,
usal tuhakan kaşni pürteh pereneşeren sütse parahreç. Tapra aşne altsa çikne
ukça şırasa, çavan yışşi kaşni çurtrah nikesne yalt salatsa takreç, — çavna
arçın açasem mar, pısak arçınsemeh, şuhaşesene vılyatma Yuratakansem mar,
şançakla ta çirep çınsemeh hatlançeç. Tompa Gek kirek açta pırsan ta purte
vesene hanalama taraşreç, vesene pahsa savançeç, temenle telenmelle yapala kurna
pekeh, vesem çine kuçesene çarsa pahreç. Elekhi vahatra haçanta pulin haysen
samahne kaşt pulsan ta vırana huna pekkine açasem perre te astumaççe, hale ente
vesen kaşni samahneh, temenle aslalah vıranne huna pekeh, çınsem terle mayla
kalasa hatlanaççe. Vesem men tunine te pite palla yapala vıranne şutlaççe. Ahal

yapalasem çinçen kalaçma ta, ahal yapalasem tuma ta vesem yaltah mansa kayna pek
pulçeç temelle. Vesen irtne purnaçençe temenle uyramlahsem şırasa tupreç, çav
uyramlahsem vara vesem ahal açasem marrine layah katartsa paraççe pulat.
Vıranti haçatra vesen biografiyesene piçetlese kalarçeç.
Talah aram Duglas Gekan petem ukçine banka hıvre. Polli manakkaşe
ıytnipe, Teçer sudya ta Toman ukçine banka vırnaçtarçe. Hale ente kaşni
açiyeneh çakan pek pısak uslam pulçe: kunsereneh perer dollar, vırsarnikun
perre te çurşar dollar kilse taçe. Paçaşka men çuhle ilnipe tanah, teresreh
kalasan, paçaşkana men çuhle pama pulnipe tanah ilse taçeç vesem, menşen tesen
val hayen prihod çınnisençen çak hisepe nihçan ta ilme pultarman. Arçın aça
per erne huşşi apatlanassi tata hvatterte puranassi, şkulta verenes, tumlanas,
munça keres rashutsene kertsen te, per dollar ta çerek çeç parat ikken.
Teçer sudya Toma piteh te hisepleme puçlare. Itti açasempe per yışşi
aça manan here nihçan ta çer ayençi şatak aşençen ertse kalarma pultaras çukçe
tet val. Bekki tata hayen aşşene çak varttanlaha — Tom Bekkine hularan hatarsa
unan ayapne hay çine ilni çinçen te — kalasa pana. Çakna iltsen, sudyan kamale
tatah çemçelse kayre. Bemki çapla tarhaslama puçlana: «Tom, çavan pek layah mar
suysa, manan çuram çine ükmelli hulla hayen çurame çine ilneşen ese ana hıtah an
ayaplaççe», — tene. Sudya vara, piteh havaslansa kaysa, çapla kalana: «Val hay
çinçen mansa çınna çalasşan pulna, val suya piteh avan suya. Georg Vaşingtonan
çapa tuhna türelehpe, çav purta çinçen kalana türelehpe * Yunaşarah, puçne çülelle
çeklese utma tiveçle suya pulat», — tene. Bekki çavan çuhne çapla şuhaşlana:
«Pülem tarah utsa çürese, uripe tapsa yarsa Tom pite ıra çunli çinçen kalana
çuhnehi pekeh, atte urah nihçan ta mana çav teri çülle te çaplasker pek
tuyanmanççe», — tene. Val çavantah Tom patne çupsa kayna ta ana yaltah kalasa
katartna.
«Tomran çites vahatra e asla çar çınni e asla Yurist pulat, — tene Teçer
sudya. — Açana Natsin çar akademine ilççer tese, epe taraşsa pahatap; untan val
Yuristprudentsi aslalahne verenmelli çi layah şkulta verenter, çapla vara val
çav karerasençen kirek haşne te, ten, tarukah ikkeşne te, haterlese tatar», —
tene.
* Georg Vaşington — Amerikari Perleşülle Ştatsen pirvayhi prezidençe. Amerikara
şkulta verenmelli pur kenekesençe te ana çer çinçe çi türe kalakan çınsençen peri pulna
pek katartsa çıraççe. Itti çinçen çırna huşara val kenekesençe çapla çıraççe: aça çuhne
val aşşen sadençe çie yıvaççine kassa parahna ta çanlaha Yuratnipe val hayen hayar
aşşene çakan çinçen haeh kalasa katartna pulat.

Gek Finn alline puyanlah pırsa lekni, ana talah aram Duglas hütelese tani
Geka kulturalla obşçestvana ertse kertne. Çuk, ana ireksereh turtsa seterse
kertne, çavanpa unan asapesem çav teri yıvar pulna, val vesene aran-aran çeç tüsse
tana. Talah araman tarçisem unan pitne çava-çava yana, tumtirne tasatna, unan puçne
turapa ta şçetkapa turana, kaşni kaçah ana yerenmelle tasa tüşek çittisem çine
çıvarma vırttarna. Çi layah tus vıranne hursa çere patne paçartasa tıtmaşkan
çav çittisem çinçe per laparçak ta pulman. Apata ta unan vilkapa ta çeçepe
çimelle pulna; salfetkasempe, tarelkasempe, çey çaşkisempe usa kurmalla pulna;
keneke tarah verenmelle pulna, çirkeve çüremelle pulna, kalaçassine te çav teri
tirpeylen te yerkellen kalaçma tivne. Çavanpa ta samahsem ana pite tutla marran
tuyanma puçlana; val kirek açtalla kayma çavransa pahsan ta, ana tsivilizatsi

sançaresempe kartisem tıtkanra tıtsa usrana. Ana hayen alli-urisene çıhsa
lartna pekeh tuyanna.
Viçe erne val çav asapsene pattarran tüsse puranna, Yulaşkinçen tüseymen
te per kun vara taçta çuhalna. Hereh sakar sehet huşşi tataşah ana missis Duglas
pite paşarhansa pur çerte te şırasa çürene. Pur çın ta huskalsa kayna, ana
şırama tusem çinelle te, lapamsenelle te çupna, unan villine tupma hatlansa,
şıv aşençe te şırasa çürene. Yulaşkinçen, viççemeş talaka kaysan, irhine ireh
Tom Soyer puçne per asla şuhaş pırsa kene: vılah pusmalli elekhi lupas
hıçençi puşa piçkesene kaysa pahas, tene, val per piçkinçe vara hayhi tarkana
şırasa tupna. Gek çıvarsa vırtna. Val hay taçtan varlasa kilne apat Yulaşkisene
tin çeç çine te, hale çavarne çelem çikse, ıra kursa vırtna. Val pit-kuçne te çuman,
puçne te turaman, çiyençe hayen elekhi çetek-çatak tumtire pulna, — hay irekre
çürese teleyle puranna çuhne val çav tumtirpe kartina çine ükerme te pite
tiveçle pek tuyanna. Tom ana varatna, val çınsene men çuhle çuptarsa,
paşarhantarsa çarmantarni çinçen kalasa katartna, ana kilelle tavranmaşkan
üketlene. Gekan piçe çinçe kanle teley palarsa tani tarukah çuhalna ta, unan sanepiçe pite huyhalla pulsa tana.
— Un çinçen an ta kala, Tom, — tere val. — Epe hatlansa pahram, ançah
nimen te tuhmast, Tom. Çavsem purte manan valli mar... Hanahman epe. Talah aram
layah, aşa kamalla, ançah epe yerkesene tüsme pultaras çuk. Kaşni ir per
sehetreh tar; san kayas kilet-i, kilmest-i — pit çuma kay; untan sanan puçna
taraşsah turapa çavalaççe; val mana vut sarayençe te çıvarma irek paras çuk. Çav
usal tumtire tata! Val mana pavsah lartat, Tom. Un viter sıvlaş ta kemen pek
tuyanat, val taçta şataklansa kaytarççe. Çav teri hitre tumtir, unpa ni çer çine
larma, ni vırtma, ni açta kilne unta çikelense çüreme te Yuramast. Nührep
alakesem çinçe te temiçe çul huşşi yaranman pekeh tuyanat mana. Untan çirkeve
kay, unta halhuna taratsah itlese lar. Kuraymastap pup propoveçesene, —
şanasene tıtma ta, tabak çamlama ta Yuramast unta. Vırsarnikun kunepeh tata
puşmak tahansa çüre, hıvma ta Yuramast ana. Talah aram apatne te şankarav tarah
çiet, çıvarma ta şankarav tarah vırtat, tarassine te şankarav tarah tarat, —
pur çerte te çav teri irser tirpeyleh, nikam çınni te tüsme pultaras çuk ana.
— Ara pur çınsen te çavan pekeh vet, Gek.
— Ah, Tom, manan men eç unpala! Epe pur çın ta mar vet, epe tüsse
taraymastap ana. Ala-urasempeh çıhsa huni — vilem pekeh val. Çimelli te unta
ıtla ta çamallan pırsa leket, çavanpa unpa hıram tultarma ta interes çuk. Pula
tıtma kayas kilsen — pula tıtma kayma ıytmalla; şıva keme kayas kilsen — şıva
keme kayma ta ıytmalla. Çasah ente ıytmasar sıvlama ta Yuras çuk pule. Untan
kalaçassipe te çav teri çepeç te çemçen kalaçmalla, çavanpa samahlas ta kilmest.
Epe ahal te ente, çavar tuti kilter tese, layahrah yatlaçsa ilmeşken tese, haşper
çuhne maççana tarsa haparatap, — ahallen epe vilse kayattam, turşan ta. Talah
aram tabak turtma huşmast, kaşkarma huşmast, ni anaslama, ni karankalama, ni
halah umençe hıçkalanma ta huşmast.
Untan val temenle arasnah kürennine tata hayen çeri ıratnine palartsa
çapla kaşkarsa kalare:
— Tata val permayah turra keltavat, Tom. İrten puçlasa kaççeneh keltavat,
petmensker! Emerte te epe çakan pek heraram kurman... Manan un patençen tuhsa
tarmasan ta may kilmestçe... İya, urah nimen tuma ta pulmastçe. Çitmennine tata,
çasah şkul uçalat, manan unta çüremelle pulatçe, epe ana tüsme te pultaras çuk.
Kuratan-i, Tom, puyan pulassi val perre te savanaçla eç mar. Puyanlah val —

kiçemleh te huyha, kiçemleh te huyha. Çasrah ükse vilesçe tese çeç şuhaşlatan. Aka
çak çetek-çatak ente man kamala kayat, çak piçke te kamala kayat, vesençen epe urah
nihçan ta uyralsa kaymastap. Çav usal ukça pulmasan, epe nihçan ta çavan pek
inkeke kuras çukçe. Tarhasşan, ese man tüpene hu valli il te hu pelne pek usa kur
unpala, mana vara haşper çuhne vunşar tsent parkala. Ana ta ças-çasah an par,
menşen tesen manan şutpa, aran-aran alla pırsa kereken yapala çeç layahhan
tuyanat. Ese te talah aramran ıyt: val mana irekre havartarççe.
— Ey, Gek, epe sanan ukçuna iles çukkine peleten vet ese... Val layah mar
pulatçe... Ançah ese tata partak tüsse puransan, — aka havah kuran, çav puranaç
sanan kamalna kaye.
— Kamala kaye! Hertne plita çinçe numaytarah larni kamala kayat-şi?..
Çuk, Tom, epe puyan pulasşan mar. İrser te yerençek tata paça çurtsençe te puranas
kilmest manan. Epe çak varmana, çak Yuhanşıva, çak piçkesene Yuratatap, —
vesençen epe niçta ta parahsa kaymastap. Çava patneh kaytarççe val: hale ente
piren paşalsem te, çer ayençi şatak ta, — vara-hurahra çüremeşken purte pur.
Çav hulara ukça ala ayne kilse keçe te petempeh passa huçe!
May kilnine kura, Tom vaskasa çapla kalare:
— İtle-ha, Gek, puyanlah val mana vara-hurah pulma çaras çuk, — tere.
— Çanah-i, Tom?
— Epe hale çakanta larna pekeh çan val. Ançah sanan sanu tirpeyle
pulmasan, Gek, sana şaykkana ilme pulmast vara.
Gek heperteni çavantah petse larna.
— Mana vara-hurah şaykkine ilme pulmast-i? Ese mana piratsen
şaykkine ilneççe-çke!
— Ara, ilneççe, ançah val eçe urahlasker. Vara-hurahsem piratsençen
tasarah, vesençen ıtlarah verenne çınsem vesem. Pur çerte te tene pekeh varahurahsem huşşinçe çi asla dvoryansem, grafsem, gertsogsem numaytarah.
— İtle-ha, Tom! Ese yalanah manan tus pulna. Ese mana şaykkaran havalasa
kalaras çuk, — çanah vet, Tom? Havalasa kalarmastan. Çanah vet?
— Gek, pallah manan sana hampa perle çüretes kilet, ançah çınsem men
kaleç? «Fi! — teyeç vesem. — Tom Soyer şaykki! Unta purte temenle çetekçatakskersem çeç», — teyeç. Çetek-çatak tese vesem türeh san çinçen kaleç. Sana ente
val pite layah tuyanme — mana ta, pallah, layah tuyanas çuk.
Gek, hay aşençe terle şuhaşsem kereşnipe, per minut huşşi pek nimen
çenmeser tana. Yulaşkinçen val çapla kalare:
— Yurat. Epe per uyahlaha talah aram Duglas patne tavranatap ta hanahma
taraşatap. Ançah ese mana şaykkana il ente Tom.
— Yure, Gek, kileşterer. Atya, vata tusam, talah aram sana ıtlah an
heserleter tese, epe ana tarhaslap.
— Çanah, tarhaslan-i, Tom? Çanah-i? Pite avan! Val mana çi kirli ençen
heserlemest pulsan, epe tabakne varttan çeç turtap, yatlaçassine te varttan çeç
yatlaçap, eple te pulin tüsse irtterep. Ese haçan şaykka puhsa vara-hurah eçne
puçlasa yaratan-ha?
— Çasah! Epir, ten, payan kaçhine hamaran arçın açasene puçtarsa kileşü
tavapar.
— Men tavapar?
— Kileşü.
— Val menle yapala tata apla?

— Aka menle: epir purte per-perinşen tarapar, pire temiçe tatak tusa
turas pulsan ta, şaykkan varttanlahesene nihaçan ta kalasa katartas çuk tese tupa
tavatpar; per-per çın piren şaykaran kama ta pulin kürentersen, eper çav çınna
ta, unan kilyışesene te purne te veleretper tese tupa tavatpar.
— Vat, val avan, Tom!
— Avan pulmasar. Prisyagine tata lap çur çer telençe çın pertte çüremen,
çi haruşa çerte pamalla, usal tuhakan çurtra prisyaga parsan tata layahrah pulat.
Ançah hale çav çurtsene purne te tustarsa peterne...
— Çur çer val — avan vahat, Tom.
— İya. Prisyagine epir tupak çinçe paratpar ta Yunpala ala pusatpar.
— Vat ku avan! Ku pirat pulsa çüressinçen te million hut çapparah ente.
Apla, eppin, epe, haman hat vilse kaymalla pulsan ta, talah aram çumençe tıtansa
puranatap. Epe çan-çan vara-hurah pulsa tarsan, vara purte man çinçen kalaçma
tapratsan, vara val mana hay kilençe pahsa usrana tese haeh muhtanma puçle.

YuLAŞKİNÇEN KALANİ
Çak teres kalasa çırna keneke çakanpa petet. Ku kenekere arçın açan
biografine pana, çavanpa ta unan biografiye çakantah çaransa tamalla. Val
malalla tasalna pulsan, çitenne arçınnan biografiye pulsa taratçe. Çitenne
çınsem çinçen roman çırna çuhne açta çaransa tamalline tereseh peleten: tuy
çinçe çaransa peterse humalla. Ançah açasem çinçen çırna çuhne sanan açta
layahrah may kilet, çavanta Yulaşki pança lartmalla.
Çak kenekeri geroysem numayaşe hale te puranaççe: vesem çipereh tata
teleyle puranaççe. Ten, kayran, haçan ta pulin, epe kalleh çakanta katartna açasen
istorine çırma tıtanap, un çuhne vara vesençen menle arçınsempe heraramsem
pulnine pahap. Epe sire vesen halhi purnaçe çinçen pelteres pulsan, val pite
assarla hatlanni puleççe.

Dlya srednego şkolnogo vozrasta
MARK TVEN

PRİKLYuÇENİYa TOMA SOYERA
na çuvaşskom yazıke
Perevod s russkogo F. İceder s izdaniya
izdatelstva «Detskaya literatura»,
Moskva, 1965
Redaktor R. V. Borodkina
Hudocnik V. V. Kupriyanov
Hudocestvennıy redaktor A. A. Afinogenov
Tehniçesçkiy redaktor A. F. Nikitina
Korrektorı R. K. Kupiryanova, L. S. Bogateeva
Sdanov v nabor 23.02.1979 g.
Podpisano k peçati 10.05.1979 g.
Format 84 x 108/32. Fiz. peç. l. 7,25.
Usl. peç. l. 12,18. Uç.-izd. l. 12,82
Bumaga tipografskaya № 3. Zakaz № 1251
Tirac 12 000 ekz. Tsena 45 kop.
Çuvaşskoe knicnoe izdatelstvo,
Çeboksarı, pr. Lenina, 4.
Tipografiya № 1 Upravleniya po delam
izdatelstv, poligrafii i knicnoy torgovli
Soveta Ministrov Çuvaşskoy ASSR,
g. Çeboksarı, Kanaşskoe şosse, 15.

M. TVEN
T 26 Tom Soyer temteper kursa çüreni. Şupaşkar,
Çavaş keneke izdatelstvi, 1979.
232 s.
«Tom Soyer temteper kursa çüreni» — havasla, çav vahatra taran şuhaşa yarakan
keneke. Per emer kayalla Amerikari peçekreh hulara puranna Tom Soyer yatla
arçın aça çinçen çırsa katartna unta.
S (ÇUV.)

2013 çihvarlatna.

Click or select a word or words to search the definition