Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 4448
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2144
16.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
24.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
29.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
جېنىم دادا ،مەن ھېچ ئىش قىلم ىدىم ھۈ ھۈ ھۈ...ئالدىنقى كۈنى ئېتىزلىقتا ئوت ئېلىۋات سام ،سەمەت يېنىمغا
كەپتىكەن ،بىللە كېتەيلى دې دى .ھۈ ھۈ ...ئوتالرنى
يىغىپ تاغارغا سېلى شىپ بەرگەن ئىدى ...قو شنىالر شۇنى
كۆرگەن ئوخشايدىكەن ھۈ ھۈ ...ئاشۇنى كۆپتۈرۈپ بىزنى
ئەسكى ئىش قىلدى دەۋاتىدۇ ھۈ ھۈ ھۈ...
دەۋاتى دۇ؟ -مېھرىگۈلخ ان چ اي ان چ اقق ان دەكئەن دىكى پ ئورنى دى تۇرۇپال ھەمراگۈلنى ڭ گ ېپىنى
تارتىۋا لدى -كىم دەۋات ىدۇ؟ ھە ،كىم دەۋات ىدۇ؟ ئۆز
كۆزى بىلەن كۆرمىس ە كىم دەيدۇ ش ۇ گەپنى؟ قىلغان
ئىش ىدى ئۇيالماقتا يوق ،تۆھمەت دەيدىيا تېخى! نومۇس
قىلى شنى بىلمەم سەن زادى؟ ئە -جامائەت ئالدىدا نېمە
رەس ۋاچىلىق بۇ؟ مۇش ۇ كۈننى كۆرگىلى تۆرەلگەن
بولغىيمىدىم خۇدايىم ...ھۈ ھۈ ھۈ ...باالم يوقكەن دەپ

27

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئازالپ -ئا مانالپ باققىنىمن ىڭ س
ھۈ........

ازايىمۇ بۇ ھۈ ھۈ

زادى نېمە گەپ بۇ...نېمە گەپ بوالتتى ،قىزلىرى س ەمەت دېگەن ئاس النبىلەن قوناقلىقتا ئىچ -پەش تارتى شىپ يۈرۈپتىكەن ،خەق
نەخ مە يدا ندا كۆرۈپ قاپتۇ .توۋا قى لدىم خۇدايىم ،خەق
كۆرمىگەن بولس ا قاچانغىچە بىلمەي يۈرەتتۇقكى تاڭ؟ قىز
بالىمۇ باقامدۇ كىشى...
بارى تاخۇنن ىڭ كۆزلىرىگە قاراڭغۇلۇق تىقى لدى .دەقىقە
ئىچىدە يۈزلىرى قارىداپ ،غەزەپتى تىترەپ كەتتى.
ئۇ ئايالىنىڭ چېقىش تۇرۇش لىرى بىلەن قانچە س وراققا
تارتىپ ،قورقۇتۇپ بېقىپمۇ قىزىدى ئىقرارغا مۇناس ىپ بىر
جاۋاپ ئااللمىغاندى كېيى ،س ەمەتنى چاقىرىش قا ئادەم
ئەۋەتتى ،ئەپسۇسكى ،ئۇ خوشنا ناھىيەدىكى چوڭ ئانىسىنى
يوقلىغىلى كەتكەن بولۇپ ،ئەۋەتىلگەن كىش ى ئىككى
كۈن دى كېيى كېلى دىغ انلىق ج اۋابى بىلەن ق ايتى پ
كە لدى .بارى تاخۇن قىزىن ىڭ <<ھېچ>>
دېگەن گەپلىرىگە ئىش ەنمەي ،ئۇنى راس ا س وراققا تارتتى،
ھەتتا ئىككى قات ئارغامچا بىلەن تورۇ سقا ئې سىپ ھارغۇچە
ئۇردى .ھەمراگۈ ئۇخالپ چۈش ىدىمۇ كۆرۈپ باقمىغان بۇ
ئۇۋالچىلىق ،بۇ خورلۇق قا ئىچ ىدە قان -قان يىغاليتتى.
دادا ئايالىغا ئىش ەنمەي قانداق قىلس ۇن؟! ياش بالىالر
28

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

بىلىپ – بىلمەي گۇناھلىق ئىش قىلىپ قويغان بولۇش ى
مۇمكى .ئۆزىمۇ ياش چاغلىرىدا بۇ ئىش تى مۇس تەس نا
بواللىغان ئەمەس .بىر دەملى ھەۋەس نىڭ ئازدۇرۇش ىغا
بەرداش لىق بېرەلمەي ،ئون گۈلىن ىڭ بىرى ئېچىلمى غان
چىرايلىققىنا قىز بىلەن ش ەيتاننىڭ كەينىگە كىرىپ قويدى.
ئۇزاق ئۆتمەي ئۇ قىز توي قىلدى ،ئەمما توينىڭ ئەتىس ى
ئېرى ئۇنى ‹‹قىز ئەمەس كەنس ەن›› دەپ ،ئىزا –
ئاھانەتلەر بىلەن كەلگەن ئۆيىگە يولغا س ېلىپ قويغاندا بۇ
نومۇس س ىزلىقالر بىراقال چۇۋۇلۇپ چىقمىدىمۇ؟! بىراق،
ھەمراگۈ ئۇنداق قىلس ا بولمايدۇ ،ئۇ دېگەن قىز باال،
يەنە كېلىپ ،بارىتاخۇننىڭ بىر تالال قىزى.
ھەمراگۈ خۇداغا نالە قىلىپ تىزراق جېنىنى ئېلىش ىنى،
مەرھۇم ئانىس ىنىڭ يېنىغا ،ئۆز دەرگاھىغا تىزرەك ئېلىپ
كېتىش ىنى تىلەيتتى .دادىس ىغ ا ي الۋۇرۇپ ئۆزىگە
ئىشىنىشىنى ،دالست -دۈشمەنلەرنىڭ پىتنە -پاساتلىرىغا
ئالدانماس لىقنى ئۆتۈنەتتى .بىراق ،تاش يۈرەك ئۆگەي ئانا
دەي -دەيگە س ېل ىپ ،مەھەللە -كو يدىكىلەر گەپنى
ئ اۋۇتۇپ دېگەن دەك ب اش النغ ان بۇ جى دە پ ات
تىنچىيدىغاندەك قىلمايتتى .قىزنىڭ ش ۇ تاپتىكى ھالىغا نە
ئۆگەي ئانا ،نە ئەمەلىيەتتى بىخەۋەر دادا رەھىم قىل سۇن؟
نە ئىنس ى -جى ياردەم قىل ىپ ،بۇ قىس تاقالردى
قۇتۇلدۇرسۇن؟

29

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

كىشىلى تۇرمۇش يولى ئەگرى -توقاي بولىدۇ .ئىنسان
بۇ يولالردا گ اھ مۈدۈرۈپ ،گ اھ يىقىلى پ قوپۇپ ،گ اھ
كۈلۈپ ،گاھ يىغالپ ئۆز ھاياتىنىڭ مەناس ىنى يارىتىپ،
ھەم ش ۇئارقىلىق جىس مىنى ،رالھىنى ،يۈرىكىنى ئۇپرىتىپ
يا شايدۇ .شۇنى سى ئېنىقكى ،بۇالر ھەممى سى ھاياتلىقنىڭ
يارىشىغى.
ھەمراگۈ ئوياليتتى؛ ئەگەر بىردەم ي الغۇز ق الغۇدەك،
قولىغا تۆمۈرنىڭ س ۇنۇقىغا چاغلىق بىر نەرس ە يۇلۇققىدەك
پۇر سەت بولغىنىدا ،بۇ رەھىم سىز دۇنيادى ،بۇ شەپقەت سىز
كىش ىلەر ئالىمىدى مەڭگۈلۈككە خوش لىش ىش ئۈچۈن بىر
ئىش قىلس ا ،ش ۇنىڭ بىلەن بۇ ئازاپ -ئوقۇبەتلەر ۋە
ناھەقچىلىقتى بىراقال قۇتۇلۇپ ،ھا مان بار ىدى غان يەرگە
بالدۇرراق كەتس ە .ش ۇنىڭدا ئۆگەي ئانىس ىنىڭ چىقمىغان
ئالەم شۇمۇ دەردلىرى چىقىپ ،ئۇنىڭغا بولغان ئۆچمەنلىكى
پەس ەيس ە .ھېچ ئىش تى خەۋىرى يوق بىچارە دادىس ى
قىزىنىڭ پاكلىقىغا ئىش ەنس ە .ئىش قىلىپ بۇ دۇنيادى يوق
بولس ىمۇ ئۆزىنىڭ پاكلىقىنى ئىس پاتالپ بېرىپ ئاندى
ئۆلسە ...ئاھ ...نەقەدەر قورقۇنچلۇق ھە...
س

ەمەت ئۈچىنچى كۈنى قوش

نا ناھىيەدى

قايتىپ

كەلدى ھەم بولغان ئى شالرنى ئاڭالپ ،دەرغەزەپ بولغىنىچە
بارىتاخۇننىڭ ھويلىسىغا چاپتى.

30

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

يەنە بىر مە يدان توپىالڭ كۆتۈرۈلگەن بۇ غەۋ غا ئاخىر ىدا
س ەمەتنىڭ ئوغۇ بالىدارچىلىقىغا ئېلىپ << ھەمراگۈلنى
مانا مەن ئالىمەن ،ئۇنى ياخ شى كۆرىمەن ،شۇڭا ئارقى سىغا
كىرىۋالغىنىم راس ت .لېكى بىز پاك ،ئالال خالىس ا ئۇنى
يەنىال پ اك پېتى ئەمرىمگە ئ الىمەن>> دېگەن گەپلىرى
بىلەن ،قاينىغان قازانغا سوغۇق سۇ قۇيغاندەكال جىمىقتى.
ئە -مەھەللە ئۇن ىڭ بۇ نوچىلىقى غا ئاغزىنى كا ماردەك
ئېچىپ ھەيران قېلىش تى .بەزىلىرى << ناش ايان ئىش
قىلغىنى راس تكەن ،بولمىس ا ئاش ۇ جىدەلنىڭ ئۈس تىدىال
مۇش ۇ نداق گەپنى قىل ىپ ئۇنى ئالىمەن دە مدۇ؟ چوقۇم
بارىتاخۇن قىزىمنى ئالىس ەن دەپ تۇرىۋالغان گەپ>> ...
دېس ە ،يەنە بەزىلەر << ئوغۇ بالىكەن! بىش ەم ئانىس ى
بىلەن قارام ئاكىسىدى قورقماي شۇ گەپنى قىاللىغاندىكى ،
يامان نېمىكەن .تاپقان دادىس ىغا بارىكالال!>> دېيىش ىپ،
ھەممىس ى ئۆز ئالدىغا پەتىۋا چىقىرىپ يۈرۈش تى .ھېچكىم
بىلمەيتتىكى ،ھەمراگۈ ھەممە ئىن سانالردى بىزار بولغان،
س ەمەتتى ،گەپ تېپىش قا ئۇس تا مەھەللە كىش ىلىرىدى ،
كۆڭلى قارا ئۆگەي ئانىس ىدى ،ھەت تا يۈرىكى قىزىنىڭ
پ اكلىقىنى س ېزەلمىگەن ،ب اغرىغ ا ت اش تېڭىۋالغ ان
ىدى ...ھەمم ىدى نەپرەتلە ندى .ئۇ ئىچ -
دادىس
ب اغرىنى مۇجۇپ تۇرغ ان بۇ ن اھەقچىلىقنى ھېچق ان داق
قىلىپمۇ يۇيىۋېتەلمەيتتى ھەم ھېچكىمنى ئۆزىن ىڭ پاكلىقى غا
ئىش ەندۈرەلمەيتتى .نەچچە كۈندى بىرى توختاۋس ىز
31

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئېقىۋاتقان كۆز ياشلىرى ئۇنى ئىچىدى تۈگەشتۈرۈپ بارماقتا
ئى دى .ئەس ەبى تۇيغۇالر ئۇنى غ الجىر كىس ە
يۇقتۇرىۋالغ ان دەكال قىلى پ قويغ ان بولۇپ ،چ اچلىرىنى
يۇلۇپ ،قوللىرىنى چىش لەپ ،ئۆي ئىچى دىكى قولىغ ا
چىققانلىكى نەر سىنى ئېتىپ ،دە س سەپ -چېقىپ بۇزماقتا
ئ ىدى .ھوجرا ئۆيىگە يالغۇز س والپ قويۇل غان ھەمراگۈ
مۇش ۇ نەچچە كۈن ئىچ ىدە ئورۇقالپ ،بىر تېرە -بىر
ئۇستىخان بولۇپ قالدى.
ئىككى ھەپتىدى كېيى ھەمراگۈ بىلەن س ەمەتنىڭ
تويى بولدى .ھەمراگۈلنىڭ يېش ى توي قىلىش يېش ىغا
توش مىغانلىقتى ،توي خېتى بىجىرىدىغان كىش ىگە مىڭ
يۈەن سۈڭگۈتۈش بىلەن ھە قىلىنغان توي خېتىنى ئا ساس
قىل ىپ تۇرۇپ ،ئاددىيال توي ئۆتكۈزۈ لدى .س ەمەتن ىڭ
تاتلىق خىياللىرى ۋە پىالنىدىكىدەك ئۆتكۈزۈلمىگەن بۇ توي
گەرچە ھەش ەم -دەرەمس ىز بولغىنى بىلەن ،س ەمەت
ھەرھالدا خوش ا ئىدى .ئۆزى ياخش ى كۆرگەن قىز بىلەن
توي قىل ىپ ،ئۇن ىڭ بىلەن بىللە تۇرمۇش كەچۈرۈش نى
ئويالپ گۈلقەقەلىرى ئېچىلىپ كەتكەن س ەمەت ،باش قا
ئىش الرنى ئويالش نى خالىمايتتى .ئۇالرنىڭ تويىغا تۈزۈكمۇ
ئادەم كەلمىدى .نېمى شقىكى ،تارقىىتلغان شۇنچە باغاقالر
ئۆز ئىگىس ىنى بۇ تويغا چىلالپ كېلىش كە قادىر بواللمىغان
ئىدى .بۇنىڭدى بارىتاخۇن ،س ەمەت ۋە ئۇنىڭ ئۇرۇق -
تۇققانلىرى ش ۇنچىلى كۆڭۈلس ىز ھەم رالھى چۈش كۈن
32

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئىدى .مېھرىگۈلخان بولس ا ئىچ -ئىچىدى س ۆيۈنۈپ
كېتىۋاتاتتى .ئۇ خۇددى ش ۇنداق بولۇش ىنى كۈتكەندەك،
بۇ ئەھۋالدى تولىمۇ خۇش ا ئىدى .ئۇنىڭ كۆز ئالدىدى
بۇن دى نەچچە يىلالر بۇرۇنقى ئىش الر بىر -بىرلەپ
ئۆتمەكتە ئىدى...
مېھرىگۈلخ ان بۇ ئۆيگە كىلى بولۇپ كىرگەن دە،
ئالدىدا تۆت يا شلىق بىر ئوغلى بولۇپ ،ئۇنىمۇ مۇ شۇ ئۆيگە
بىللە ئەكەلگەن ئ ىدى .بۇ چا غدا ھەمراگۈ تولۇقس ىز
ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇۋاتق ان بولۇپ ،ب ارىت اخۇن ئۆگەي
بولس ىمۇ ئوغلى بولغ انلىقى دى تولىمۇ س ۆيۈنگەن ۋە
ھەمراگۈلگە قىلمىغ ان مېھرىب انلىقىنى ئۆگەي ئوغلىغ ا
يەتكۈزگەن ئ ىدى .ئۇ چاغالردا مېھرىگۈل خان ھەمراگۈلگە
ئۆگەيلى قىلمايتتى ،مۇنچە ئۆچلۈك قىلىدىغان ئىش لىرىمۇ
يوق ئى دى .لېكى ،توي بولۇپ يېرىم يىل دى كېيى
ھەمراگۈلگە قىزى ل چىقى پ ،ئ ارقى دىنال بۇ كىس ە
مېھرىگۈلخاننىڭ تۆت يېرىم ياش لىق ئوغلىغا يۇقتى .ئىككى
ھەپتە داۋالىغاندى كېيى كىزىككە ئۆزگىرىپ ،خېلى ئۇزۇن
ئورۇن تۇتۇپ ياتتى .ئاخىرى داۋاالش الر كار قىلماي باال بۇ
دۇنيا بىلەن ۋىداال شتى .مېھرىگۈلخان ھەمراگۈلنى ئوغلىنىڭ
ئۆلۈمىگە س ەۋەپچى بولدى دەپ قاراپ ،مانا ش ۇنىڭدى
كېيى ئۆگەي قىزى غا چىش ى -تىرنىقىغىچە ئۆق بولۇپ
كە ت تى .ك ېي ى ن كى چ ا غالردا ،ب ار ىت ا خۇن ب ىلەن
مېھرىگۈلخاننىڭ يەنە بالىلىق بولۇش خىياللىرى ئارمان پېتى
33

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

قېلىۋەرگەچكە ،بۇ ئۆچمەنلى توس الغۇس ىز بىر كۈچكە
ئايلىنىپ ،ئۆگەي ئانا بىلەن ئۆگەي قىز ئوتتۇرىس ىدا ئەنە
شۇنداق زىددىيەتلەرنىڭ كېلىپ چىقى شىغا سەۋەپ بولۇپ
قالدى.
توي د ى ك ېي ى كوچ ا -كويالردىكى غە يۋەت -
شىكايەتلەر بې سىققان بول سىمۇ ،ھەمراگۈلنىڭ يۈرىكىدىكى
زىدە س اقايماي ،ئەكس ىچە تېخىمۇ يامانلىش ىش قا قاراپ
يۈزلەندى .قېيى ئانىس ى ئۇنى ياقتۇرماي ،ھە دېىس ە
چەتكە قا قاتتى .بىر ئىش الرنى با ھانە قىل ىپ تېگى بار
گەپلەرنى قىلىۋاالتتى .باش قا ئىش الر غا يۆلەپ تۇرۇپ
دارتمىالپ تىلالپ ،غورالرىغ ا ت ېگەتتى<< .ئوغلۇمنى ڭ
بە خت ىگە ئو ل تۇردى ،ب ىزنى ڭ يۈز ىم ىز نى تۆ كۈپ،
ان قىلىۋەتتى >> دەپ
ئىن اۋىتىمىزنى يەر بىلەن يەكس
ق ارىغ اچق ا ،ھەمراگۈ ھەرق انچە كۆيۈنۈپ خىزمىتىنى
يوالت ماي ،بارلىق
قىلس ىمۇ ،ئۆي ئىش لىرى غا يېقى
ئىش الرنىڭ ھۆددىس ىدى بىر ئۆزى چىقىپ ،ھاردىم -
تالدىم دېمەي ئىشلىسىمۇ قېيىنئانىسىغا ياخشى بواللمىدى.
ئۆگەي ئانى سىدى قېلى شقۇ سىز بۇ زالىم ئايالنىڭ زەھەردەك
ئاچچىق گەپلىرى ،يولس ىزال چېقىۋېلىش لىرى ،ئۈس تى -
ئۈس تىلەپ بىر ئىش الرغا بۇيرۇش ى ،ۋاقتىدا پۈتتۈرۈپ
بواللمى سا يامان كۆر سىتىپ سەمەتكە چېقى شتۇرۇ شلىرى ،ھە
دېگەن دىال ھەمراگۈلنى قىيى ئەھۋال دا قويۇپ ،يۈرەك
يارىلىرىنى تاتىاليتتى .نەگىال بارس ا قازاننىڭ قۇلىقىنىڭ
34

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

تۆت بولى دىغ انلىقىنى چۈش ىنى پ يەتكەن ھەمراگۈ
دەردلىرىنى ئىچىگە يۇتۇپ ،چىدا شقا مەجبۇر بولدى .تاكى
كەق بولۇپ ھوجرا ئۆيىدە س ەمەت بىلەن يالغۇز قالغاندىال
ئاندى بىر ئاز ئاراملىق تېپىپ قاالتتى .بىراق ،سەمەتنىڭ
بىپەرۋالىقى ،گەپ يېمە سلىكى سەۋەبىدى شۇنچە ئى شالرغا
سەۋەپچى بولغىنىنى ئويلى سا يەنە ئىچى قايناپ ،غەزەپ -
نەپرىتى ئۇلغىياتتى .قېيىنى ئاتىسى يۇۋاش ،كەم سۆز ئادەم
بولۇپ ،ھەممە ئىش تا خوتۇنىن ىڭ ئاغزى غا قارا يدى غان
بال ىدەكال ئورۇ ندا ئ ىدى.
بول غاچ قا ،بۇ ئۆ يدە كىچ ى
پەقەت دادىلىق س ۈرىدى باش قا ھېچكىمگە بىر تىيىنلىق
گېپىنى ئۆتكۈزەلمەيتتى .ش ۇڭالش قا ھەمراگۈ ئۇچراۋاتقان
خورلۇققا بىر نېمە دەپ قارش ىلىق بىلدۈرگۈس ى بولس ىمۇ،
لېكى ئايالىنىڭ بىش ەملىكىدى ،بۇ ھەقتە گەپ چىقس ىال
قايناپ س ۆزلەپ كېتىش ىدى ئەنس ىرەپ ،ھەمراگۈلگە ئىچ
ئاغرىتىپال جىممىدە يۈرمەكتە ئىدى.
كۈنلەر ئۆتۈپ ،كۈزگى ت ېرىم ۋاقتى ي ېقىنالش تى.
دېھ قانچىلىقن ىڭ تازا ئەۋجىگە چىق قان ۋاقت ىدا ھەمراگۈ
س ىزىككە چۈش تى .خۇش اللىقتا س ەمەتنىڭ ئاغزى قۇلىقىغا
يەتتى ۋە ھەمراگۈلنى بېش ىغا ئېلىپ كۆتۈرگۈدەك بولۇپ
كەتتى .لېكى ھەمراگۈ بۇ تەڭ سىز قى سمەتتى پىغانلىرى
تې شىپ ،كۈنبويى ھە سرەتلىنىپ ،ئادەم يوق يەردە يىغالپال
يۈرىدىغان بولۇپ قالدى .چۈنكى ئۇ س ەمەتتى ھامان بىر
كۈنى ئاجرىش ىپ كېتىمەن ،دەپ ئوياليتتى .ئۇنى ڭدەك
35

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ھاياتىغا پاكس ىزلىق تامغىس ى بېس ىپ ،ئۆمۈر بويى
يۇيۇل ما يدى غان ئىپالس داغ قا مەھكۇم قىل غان ئادەم بىلەن
ئۆمرىنىڭ ئاخىرىغىچە بىللە ئۆتۈشكە ئەسال رايى يوق ئىدى.
ئەينى چاغدا <<ياق!>> دەپ دادىسى ۋە ئۆگەي ئانىسىنى
قايىل قىلىش قا ئاما بولمىغانلىقتى ،ئۇالرنىڭ زالرى بىلەن
بولغ ان بۇ توينى ھ ام ان خېمىغ ا ي انى دۇ دەپ ھۆكۈم
قىل غاچ قا ،ئارتۇق تىركىش ىپمۇ كەتمىگەن ،ھەم ئە -
جامائەت ئارى سىدىكى بۇ شەرمەندىچىلىكلەرنى پەقەت توي
قىلىش يولى بىلەنال بېس ىقتۇرغىلى بولى دىغ انلىقىنى
بىلگەچكە ،تەقدىرگە تەن بەرگەن ئىدى .ھەمراگۈ نۇرغۇن
ئى شالرنى تولىمۇ ئاددى ئويلىدى .بىر مەزگىلنى ئۆتكۈزۈپ،
ئە ئاغزى بېسىققاندا ئاندى سەمەت بىلەن ئارىنى ئوچۇق
قىلىپ ،يىراقالرغا -ئۇنى ھېچكىم تونىمايدىغان ،ھېچكىم
كۆڭلىگە ئازار بەرمە يدى غان جايالر غا كېت ىپ ،ئۆڭكۈردە
يېتى پ -قوپس ىمۇ كۆڭۈ ئ اغرىقى دى ،خورلۇق ۋە
ئىزىلشىتى خالى ھالدا ،ئۆز تۇرمۇشىنى كەچۈرۈپ باققۇسى
بار ئ ىدى .ما نا ئە مدى قۇرس ىق ىدىكى بۇ ھا ياتن ىڭ
ئىشلىرىدى ،ئانىسى تارتىۋاتقان خورلۇق ،تەڭسىزلىكلەردى
بىخەۋەر بۇ دۇن يا غا كۆز ئېچىش ئۈچۈن كۈ ندى -كۈنگە
يېتىلىۋاتقان بالىسى ئۇنى ساراسىمىگە سېلىپ قويدى .ئەگەر
ا ئۇ بۇ ئۆي دى مەڭگۈ چىقى پ
ب اال تۇغۇلۇپال ق الس
كېتەلمەيتتى ،ش ۇن داقال خورلىنىش ،ئىزىلىش لەرنى ڭ
مەڭگۈلۈك ھۆددىگىرىگە ئايلىنىپ قاالتتى .ئۇ ئۆز -ئۆزىنى
36

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

تەتۈر پى شانە ،بىتەلەي ،تۇغۇلۇ شىدىنال پى شانى سىگە ئېلىپ
قوپق ان بەخىتس ىزگە چىقىرى پ يۇم -يۇم يىغلى دى.
تەقدىرنىڭ بەرمىش لىرىدى زارلىنىپ نالە قىلدى .لىېكى
ئۇنىڭ ئەرز -دادىنى ئاڭالش قا ھېچكىم يوق ئىدى ،ھەم
ھېچكىممۇ ئۇنى بۇ تۇرمۇشتى قۇتۇلدۇرۇپ چىقالمايتتى.
ئەمما كۈنلەرنىڭ ئۆتۈ شىگە ئەگى شىپ قۇر سىقىدا بارا –
بارا يېتىل ىپ چوڭىيىۋات قان كىچ ى بىر جان ئۇنىڭ غا ئۇ
ئۆزىمۇ ئويالپ باقمىغان ،تېگىگە يېتىش ى ئەس ال مۇمكى
بولمايدىغان بىر ش ىرى س ېزىم ئاتا قىلىش قا باش لىدى.
ئىپتىخارلىق تۇيغۇس ىغا ئوخش اپ كېتىدىغان ،ۋە يەنە
قانداقتۇر بىر سۆيۈنۈشنى ئۆزىگە مۇجەسسەملىگەن بۇ تۇيغۇ
ھەمراگۈلنى بەخت بۆش ۈكىدە ئەللەيلىنىۋاتقاندەك تاتلىق
بىر خىيا قاينىمىغا س ۆرەپ كېرەتتى .ئۇ ئۆمرىدە تۇنجى
قېتىم ھىس قىلغان بۇ بەخت تۇيغۇسىنىڭ ئانىلىق سۆيگۈسى
ئىكەنلىكىنى بىلگىنىدە ،بۇ يېڭى ئائىلىسىنى چى قەلبىدى
قوبۇ قى لدى ،ھە مدە تۇرمۇش ىدا بار بول غان بارلىق
كۆڭۈلسىزلىكلەرنى ئۇنتۇشقا بە باغلىدى.
بىر كۈنى ئېتىزغا ماڭغان قېينىئانا ھەمراگۈلگە چۈشتە پولو
ئېتىپ ئېتىز بېشىغا ئاپىرىشقا بۇيرىدى .ھەمراگۈ ئۆيدىكى
ئىش الرنى بىر قۇر بېس ىقتۇرغاندى كېيى تاماق ئەتتى،
ئاندى تاماقنى كىچى كورىغا ئۇس ۇپ ،ئېتىزغا ماڭدى.
يېرىم يولغا كەلگەندە ھۈركۈپ كەتكەن بىر ئىشەك ھارۋىسى
ئۇنى ڭ ئ ال دى دى قۇيۇن دەك ئۆتۈپ قېلى پ ،ئۇنى
37

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

چۆچۈتىۋەتتى ۋە قېينى ئانىس ى قا تارلىق تۆت ئادەمن ىڭ
چۈ شلۈك تامىقى يەرگە تۆكۈلدى .ئۇ ئى شەك ھارۋى سىدى
ئۆزۈ م نى ق ا چۇر ىمەن دەپ كە ين ىگە داج ىغ ا چق ا
ئىھتىياتسىزلىقتى ئېرىققا چۈشۈپ كەتتى ،يەنە كېلىپ بىلى
ئېرىقن ىڭ قىرى غا قاتتىق ئۇرۇ لدى .ئۇ يات قان يىر ىدىال
ھۇش ىدى كېتىپ ،ش ۇ ياتقانچە بىرەر س ائەتچە يېتىپ
قالدى .يەر خوش نىلىرى ئۇنى ئېرىق ئىچىدى بايقىغاندا
ئاللىقاچان خۇن تەۋرەپ كەتكەن بولۇپ ،دالختۇرغا بېرىپ
تەكشۈرتكەندە بويىدى ئاجراپ كەتكەن بولۇپ چىقتى.
س ەمەتنىڭ خۇش اللىقى ئاللىقاياقالرغا غايىپ بولغان،
قېينى ئا نا كىلىنىن ىڭ يارامس ىزلىق ىدى ئاغرىن ىپ ئۇنى
دۈشكەلىگەن ،ئۆگەي ئانا ئۇنىڭ بېشىغا كەلگەن قىسمەتنى
ئۆزىنى ڭ ئوغلىنى ئۆلتۈرگەنلىكتى خۇدايىم ئۇنىڭغىمۇ
ياندۇرۇپ بەردى دەپ چۈ شەنگەن ...ئى شقىلىپ ھاياتنىڭ
بۇ پۈتمى شلىرى ھېچكىمگە توغرا يولى ،توغرا چۈ شىنى شلى
تەرىپى بىلەن قوبۇ ئەمەس ئىدى.
شۇنىڭدى ئىتىبارەن سەمەت بىلەن ھەمراگۈلنىڭ ئەسلىدىمۇ
ئانچە ياخش ى بولمىغان تۇرمۇش ىغا تېخىمۇ دەز كەتتى.
قېينىئانىسى ھە دېگەندىال ئۇنى سەمەتكە يامان كۆرسىتىپ،
پۇر سەت تاپ سىال چېقىۋېلىپ تۇردى .قېيى ئانا بۇ ئائىلىگە
كەلگەن ھەرقانداق كۆڭۈل سىزلى ،پى شكەللىكلەرنى ئۇنىڭ
ئايىغى ياراش مىغانلىقى س ەۋەبىدى دەپ بىلىپ ،ئۇنى
ئۆيىگە ئۈنگەن ش ۇمبۇيا ھېس اپالپ يۈردى‹‹ .يالغاننى يۈز
38

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

قېتىم تەكرارلىس ا راس ت قا ئايلىن ىدۇ›› دېگەن گەپ
راس تمىكى -تاڭ ،ئۇ توغرىس ىدىكى يامان گەپ ،ناچار
س ۈپەتلەرنى ئاڭالۋېرىپ ،س ەمەتمۇ بارا -بارا ئىش ىنىپ
قالماقتا ئىدى .كېيىنچە ئۇمۇ ھەمراگۈلگە قوپا تېگىدىغان،
ئورۇنس ىز بىر ئىش الرغا ئاچچىقاليدىغان ھەم ئانىس ىنىڭ
كۆزىچىال تىلاليدىغان بولىۋالدى .ئۈس تى -ئۈس تىلەپ
كېلىۋاتقان بۇ خورلۇقالر ئۇنى بارغانچە تۈگەش تۈرىۋېتىپ
بارماقتا ئىدى.
ئىن سان بارچە ئېغىرچىلىقالرنى كۆتۈرۈ شكە قادىر كەل سىمۇ،
تە قدىر بېش ى غا يۈكلىگەن ھەر قا نداق بىر پۈتمىش نى
يوقۇتىۋېتى شكە ،با شقا يولالر ئارقىلىق ئۇنىڭدى قۇتۇلۇ شقا
قادىر ئەمەس ،ئايالالرنىڭ كۆز يېش ى يۈرەك -باغرىنى
زارداپ قىلى پ ئ اقى دۇكى ،دۇني ا ت اش يۈرەكلىرىنى ڭ
قەلبىدىكى مەڭگۈلۈك مۇزنى ئېرىتىشكە قۇربى يەتمەيدۇ...
*

*

*

*

*

يېرىم كېچە ،ھەمراگۈ ئۆزى يالغۇز ئۇيقۇس ىز كۆزلىرىنى
تورۇس قا تىكىپ ياتاتتى .س ەمەت مەھەللە كومېتىتىغا
نۆۋەتچىلى قىلغىلى كەتكەن بولۇپ ،ئەتە ئەتىگەن قايتىپ

39

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

كېلەتتى .ئۇ تەگس ىز خىيالالر بىلەن ياتقاندا تۇيۇقس ىز
ئىشى يىنى چېكىلدى.
كىم؟ -دې دى ھەمراگۈ س ە چۆچۈپقىن ا .ئۇس ەمەتنى نۆۋەتچىلىكنى باش قا بىرىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىپ
ياكى باش قىالر بىلەن نۆۋەت ئالمىش پ قايتىپ كەلگەن
ئوخشايدۇ دەپ ئويلىغان ئىدى.
ھەمراگۈ ئورن ىدى تۇرۇپ چاپىنىنى كې يدى ،ئا ندى
ئىش ىككە قاراپ ماڭدى .لېكى ئىش ى ئۇرغۇچى زۇۋان
س ۈرمىگەچكە س ە ئەيمىنىپ تۇرۇپ قالدى .ئىش ى
ئىچىدى ئىلىغلىق ئىدى.
كىم؟ھەمراگۈ ئىككىنچى قېتىم س ورىدى .ئىش ى ئۇرغۇچى
جاۋاپ بەرمەس تى ئىش ىكنى ئىتتىرىپ -تارتىپ نەچچە
س ىكو نت ھەپىلەش تى .قورققىن ىدى يۈرىكى ئاغزى غا
كەپلەشكەن ھەمراگۈ ئۆي ئىچىگە ئەلەڭلەپ قاراپ ،قولىغا
چىققۇدەك بىر نەرسە ئىزدەشكە باشلىدى .چۈنكى ئۇ ئىشى
ئۇرغۇچىنىڭ س ەمەت ئەمەس ،باش قا بىرى ئىكەنلىكىنى
جەزم قىلغان ئىدى .ئەگەر ئۇ سەمەت بولغىنىدا ،ئى شىكنى
ئۇرمايال :
خوتۇن ،ئىش ىكنى ئاچە ،س ېغىنىپ كەلدىم -دەپھەيي ارلىق قىالتتى .لېكى بۇ ئېنىقال س ەمەت ئەمەس
ئىدى .تېخى ئۈندىمەي تۇرۇشلىرى...
40

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

كىم سەن؟ ...زۇۋانىڭ يوقمىدى؟...ھەمراگۈ قورققىن ىدى غا -غا تىترەپ تۇرس ىمۇ،
ب ارلىق غەيرىتىنى يىغى پ ،پەس ئ اۋازدا يەنە بىر قېتىم
سورىدى.
مەن ،ئىشىكنى ئېچىڭە....ھەمراگۈلنىڭ يۈرىكى جىغغىدە قىلدى .سىرتتىكى كى شى
شۇنچە پەس ئاۋازدا سۆزلىگەن بول سىمۇ ،ئۇ ئاۋاز ئىگى سىنى
تونۇغان ئىدى .لېكى ،مۇنچە كەچتە ،بۇ يېرىم كېچىدە،
يەنە كېل ىپ س ەمەتن ىڭ ئۆ يدە يوقلىقىنى بىل ىپ تۇرۇپ
ئىشى چەككىدەك ئۇنىڭ بۇ ئۆيدە نېمە ئىشى بار زادى؟
ھە ...بىر ئىش بارم ىدى ئا كا؟ ...مەن ...مەنيېت ىپ بول غان - ...ھەمراگۈلن ىڭ ئاۋازى تىترەپ ئارانال
چىقاتتى .ئىش ى ئۇرغۇچى س ەمەتنىڭ ئاكىس ى بولۇپ،
ئۈق ئوغۇ پەرزەنتل ى بۇ ئائىل ىدە ،قېينى ئا نا-قېينى
ئاتىس ى ،س ەمەتنىڭ ئىككىنچى ئاكىس ى ئەر -ئايا ۋە
س ەمەت بىلەن ھەمراگۈ لدى ئى بارەت ئۈق ئائىلە بىللە
تۇراتتى .چوڭ ئاكىس ى ئاللىقاچان ئۆي ئايرىپ چىقىپ
كەتكەن ،يەنە كېلىپ ،تىجارەت ئى شى سەۋەبلى ۋىاليەت
ئاتالپ ئولتۇراقلىش ىپ قالغان ئىدى .ئىككىنچى ئاكىس ى
توي قىلغىلى خېلى يىلالر بولغان بولس ىمۇ ،نىمىش قىكى

41

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئۆي ئايرىپ چىقىپ كەتمەي مۇش
تۇراتتى.

ۇ ھويلىدا ئۇالر بىلەن

بىلىمەن.س ەمىت اخۇن ئۆي دە يوق ،نۆۋەتچىلىكەپتىكەن ،كەنتكە كەتكەن.

ئۇنىڭغ ا

بىلىمەن دېدىمغۇ ،توال گەپ قىلماي ئىش ىكنى ئېچىڭەگەپ بار.
ھەمراگۈ ھەيران قا لدى .بۇ يېرىم كېچ ىدە دېمىس ە
بولمايدىغان قانداق گەپ بولغىيدى؟ يا كۈندۈزى دېمەي،
يا ئەتىگىچە س اقلىماي ،مۇش ۇ يېرىم كېچىدە << گەپ
بار>> دەپ ئىشى ئۇرغىنى نېمىسى؟
ئەتە دېس ىڭىز بوپتىكەن ئاكا .ھازىر بەك كەق بوپكەتتى ،مەنمۇ يېتىپ بولغان...
ئەتە دېس ەممۇ ش ۇ گەپنى دەيمەن ،ھازىرال دېگۈم بارئىدى.
ھەمراگۈلنى قورقۇنچ چۇلغىۋال دى .چۈنكى ئۇ بۇرۇنمۇ
قېيىن ئاكىس ىن ىڭ ئۆزىگە غەلىتە نەزەردە قاراپ تىكىل ىپ
قال غانلىقىنى بىر نەچچە قېتىم كۆرگەن ۋە ئۇن ىڭ ئادەم
چۈ شىنىپ بولمايدىغان غەلىتە نۇر چاقناپ تۇرغان كۆزلىرىگە
قاراپ تېنى ش ۈركەنگەن ئىدى .ھەمراگۈ نېمە قىالرىنى
بىلمەي تۇرۇپال قا لدى .ئاۋازىنى قويۇۋېت ىپ ۋارقىراش نى

42

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئويالپ يەنە دەقىقە ئىچ ىدە بۇ نىيىت ىدى يا ندى .ئەم ما،
زادى قانداق قىلىش كېرەك؟ ش ۇ تاپتا ئۇنىڭ ئاغزىغا گەپ
كەلمەيتتى .ئۇ ئىچى دە س ەمەتنى مىڭنى تىللى دى.
مۇش ۇ نداق كېچ ىدە ئۆزىنى يالغۇز قويغىنى غا ئۆكۈنۈپ،
پۈتۈن ئاچچىقىنى ئۇنى ڭدى چى قار ماقچى بول غا ندەك،
خىيالەن راسا تىللىدى .قانداقال بولمىسۇن ماۋۇ ئىشنى ھە
قىلىش كېرەك ئىدى .توساتتىنال ئۇنىڭ كاللىسىغا بىر ئەقىل
كەلدى-دە ،جاۋەن ئۈ ستىدىكى ئۈ ستە سائىتىنى دەرىزە
تۈۋىگە ئەكىلىپ س ىنچىالپ قارىدى .كېچە س ائەت بىر
بوالي دېگەن ئىدى :
ئەمس ە بەش مىنۇت س اقالپ تۇرۇڭ ئاكا .س ەمىتاخۇنكېچە س ائەت بىردە نۆۋەت ئالمىش ىپ قايتىپ كېلىمەن
دېگەنتى .ئۇ كەلگەندە ئىش ىكنى ئاچاي ،ئۆيگە كىرىپ
ئولتۇرۇپ ،قانداق گېپىڭىز بولسا بەخۇدۇك دەڭ!
توال ياس المىلىق قىلما ،بۈگۈن س ەمەتنىڭ نۆۋىتىتۇرس ا ،خالى غانچە ئالمىش ىپ كېلەلە مدىكەن؟ ئاچە
ئىشىكنى ،ساڭا دەيدىغان گىپىم بار.
ھەمراگۈ ئۇنى ڭ مەقس ىتىنى چۈش ەن دى ھەم
مۇتلەقلەش تۈردى .دېمەك ،قېيىنئاكىس ى ئۇنىڭغا نىيىتىنى
بۇزىۋاتاتتى .ئۇ ئەمدى تەمكى بولۇپ بۇ ئۆتكەلدى ئۆزى
ئۆتمىسە بولمايدىغانلىقىنى ھىس قىلدى:

43

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئۇ يوق يەردە دېمىس ىڭىز بولمايدىغان قانداق گەپتىئۇ؟ يېڭى توي قىلغان ياش ئەر -خوتۇن تۇر ساق ،مۇ شۇ
كېچ ىدە مېنى ئۆ يدە قويۇپ ئۇ يەردە يالغۇز ئۇخال مدۇ ؟
شۇڭا قايتىپ كېلىمەن دېگەن ،مەنمۇ ئۇنى ساقالپ تېخىچە
ئۇخلىمىدىم .بىردەمگىچە كېلىدۇ ھەقىچان...
ھەمراگۈ ش ۇالرنى د ېگۈچە بۇ غەيرەتنى ڭ ئۆزىگە
قا نداقچە كېل ىپ قال غانلىقىنى بىلمەيتتى .بىراق بۇ ھىيلە
ئۈنۈم كۆرسەتتى .ئىشى سىرتىدىكى قېينىئاكىسى:
خەپ ،ئەتە تاڭمۇ ئا تار .زۇۋا ندازلىقىڭ غا تويىس ەنتېخى -...دەپ غۇدۇرىغىنىچە ئىشىكتى يىراقالپ كەتتى.
ھەمراگۈ ش ۇ بى ئارام بولغىنىچە تاكى ياڭ ئاتقىچە
ئۇخلى يالم ىدى .ئۇ قېينى ئاكىس ىن ىڭ بۇ يېرىم كېچ ىدە
ئىشى چىكىشىدى ئەجەبلەنمەي تۇرالمايتتى.
تاڭ س ەھەر ،ئۇيقۇس ىز كۆزلىرىدى قىزىللىق ياندۇرۇپ
كىرىپ كەلگەن س ەمەت ھەمراگۈلنىڭ چىرايىنىڭ تاتىرىپ
كىس ەلمەن كىش ىدەك بولۇپ قالغىنى بىلەن كارى يوق،
تېخى يىغىلمىغان يوتقانغا كىرىپ ،يۆگىنىپ ياتتى .باشتى
ئا ياغ پەرەنجە بىلەن چۈمكىنىۋال غان ھەمراگۈ دۇ ئاقىلىپ جاينامازدى تۇردى ۋە ئۇنىڭ يېنىغا كەلدى:
-مىجەزىڭىز يوقما؟

44

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

بەك توڭالپ كەتتىم ،كەن ت ئىش خ انىس ى بەكسوغۇقكەن ،كۆمۈر يوق دەپ مە شكە ئوت قالىماپتۇ گۇيال.
دېمىسىمۇ قالىغۇدەك ھېچنېمە يوقكەن...
قىزىق بىر پىيالە چاي ئىچىپ ئاندىئىسسىپ قاالتتىڭىز.

ياتام سىز؟ سە

ياق بولدى ،مەن بىردەم ئۇخلىۋاالي ،س ەن ئىش ىڭنىقىلىۋەر.
ھە ،سىزگە ...سىزگە دەيدىغان گېپىم بارئىدى...س ەمەت يوتقانغا تىقىۋالغان بېش ىنى چىقىرىپ ھەمراگۈ
تەرەپكە بۇرۇلدى:
نېمە ئىشتى؟ مەن ئويغانغاندا دېسەڭ بولمامدۇ؟ھە ...مەيلى ئەمسە ،ئۇخالۋېرىڭ.ياق -دېدى سەمەت سە ئۈستىگە سۈرۈلۈپ -ئاۋاگېپىڭنى دە ،بولمىسا ئۇخلىيالمىغۇدەكمەن.
ئەمس ە ...ئاۋا دەپ باقاي ،بولغىدەك يېرى بولس اماقۇ دەڭ .قوش ۇلغىڭىز كەلمىس ە خاپا بولماي ،ياق
دېسىڭىز بولىۋېرىدۇ...
ۋاي -ۋۇي ...تىلىڭنى چاينى ماي بىر دېسئاۋا !

45

ەڭچۇ

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ماقۇ -دېدى ھەمراگۈ س ە جانلىنىپ ،قەددىنىرۇس الپ -مەن مۇ نداق ئويلى غان ،توي قىلغىنىمىزغىمۇ
يېرىم يى ل بوالي دې دى ،چوڭالرنى ڭ يېنى دىمۇ خېلى
تۇردۇق .ئەمدى ئۆي ئايرىپ چىقىپ ،ئۆز ئالدىمىزغا ئۆي
تۇتساقمىكى دەپ...
سەن ساراڭما؟ھەمراگۈ س ەمەتنىڭ تۇيۇقس ىز س ورىغان س ۇئالىغا نېمە
دەپ جاۋاپ بىرىش نى بىلەلمەي ،چىكەتكىدەك تىكىلىپال
قالدى .س ەمەتنىڭ قۇيقا چاچلىرى تى تۇرۇپ ،كۆزلىرى
يوغىنىدى.
يا ...ياق ،مەن شۇ...ھەي ،نەدە ئۇنداق ئىش بار؟ مەن ئوغۇلنىڭ كىچىكى،قائ ىدە بويىچە ئوغۇلن ىڭ كىچىكى ئۆي ئاير ىپ چىق ماي،
چوڭالرنى ڭ ھ الى دى خەۋەر ئېلى پ ،ئۇالر بىلەن بىللە
تۇرىدۇ .كېيى ئۇالر ئالەمدى ئۆتس ىمۇ ئۆي -زىمىنالر
ئوغۇلن ىڭ كىچىكىگە قال ىدۇ .مەن بۇ قائ ىدىنى بۇزۇپ،
سېنى يېتىلەپ سىرتتى ئايرىم ئۆي تۇتىمەنما؟ كىم ئۆگەتتى
ساڭا بۇ ئەقىلنى؟
بىركىم ئۆگەتمىدى -د ېدى ھەمراگۈ ئايانچلىق بىرھالەتتە تولغۇنۇپ -مەن دەيمەن ،قادىر ئا كامالر چوڭالر
بىلەن بىللە بولغاندىكى ،بىزنىڭ ئورنىمىزدا ش ۇالر خەۋەر

46

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

ئالس ا ،كېيى ئۆي -زىمىنالر قالىدىغان ئىش بولس
شۇالرغا قالسا ،بىز...

ىمۇ

ۋالي ...س اڭا بىركىم س ىرتتا كاتتا داچا ،ئۆي -ئىمارەت تەييارالپ قويغان ئوخش ىمامدۇ؟ ئۆي ئايرىيمەن
دەپال ئايرىغىلى بوالتتىمۇ؟ ھە دەپ بەرس ەم جۆيلىگىلى
تۇردۇڭغۇ ئەمدى .مېنى ئۇخلىغىلى قويۇپ ئى شىڭنى قىلغىنە
ماڭ .يەنە بىر دەپ قو ياي ،ماۋۇ گەپنى مەن ئىككىنچى
ئاڭلىمايمەن ھە!
س ەمەت گېپىنى تۈگۈتۈپ ،يەنە يوتقانغا چۈمكىنىۋالدى.
ھەمراگۈ قاپس اپ كېلىۋاتقان ئەلەملىرىنى ئىچىگە يۇتۇپ،
لىۋىنى چىڭ چىشلىگىنىچە ئورنىدى تۇرۇپ سىرتقا ماڭدى.
ئۇن ىڭ كۆز چا ناقلىرى غا س ىغ ماي تۆكۈلەيال دەپ قال غان
ياشلىرى ئىشىكتى چىققىچە ئاران چىدىدى.
ش ۇنىڭدى كېيى ئۇ بۇ توغرىلىق گەپ قىلمىدى .بىراق
مۇمكى بول سا شۇنداق قىلغۇ سى ،ئايرىم ئۆي تۇتۇپ ،بۇ
ھويلىدى چىقىپ كەتكۈس ى بار ئىدى .لېكى ،ئارمانغا
چۇ شلۇق دەرمان بولمىغان بۇ ھاياتتا ئۇ نېمىنى ئارزۇلى سا،
ش ۇ ئۇنىڭدى قېچىپ ،پەقەتال تۇتۇق بەرمەيۋاتاتتى .ئۇ
ھەممىگە كۆنۈش كە مەجبۇر ئى دى .تۇغۇلمىش ى دى
پى شانى سىگە پۈتۈلۈپ كەتكەن بەخىت سىزلى ئۇنىڭ كۈلۈپ
يايراپ ياش ىش ىغا مەڭگۈ يو قويمايدىغاندەك ،ئۇنىتەرەپ -تەرەپتى قىستاققا ئالماقتا ئىدى .ئۇ دائىم خىيا

47

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

س ۈرەتتى .ئۆتكەن ئىش الرنى ،ئارزۇس ىدىكى بولۇنمىغان،
بولۇنۇش قا نىس ىپ بولمىغان ئىش الرنى ئويالپ ئۇزاق -
ئۇزاق خىيا قىالتتى.
ئولتۇرۇپ كېتىپسىزغۇ مۇڭلىنىپ؟قادىر ئاش خانىدا ئوچاققا ئوت قاالۋېتىپ خىيالغا كەتكەن
ھەمراگۈلنىڭ ئالدىغا كېلىپ بىزەڭلى بىلەن ھىجايدى.
ھەمراگۈ چۆچۈپ دەررۇ ئورنىدى تۇرۇپ كەتتى .چۆگۈندە
پورۇقالپ سۇ قايناۋاتتى:
ش ۇنچە قاينىىتپمۇ چىقمىغۇدەك نېمە ئۆچىڭىز بار ئىدىبۇ چۆگۈندە؟
ھېچ ...شۇ ...چاي قاينىتاي دەپ...ھەمراگۈ دۇدۇقالپ گەپ قىاللماي قالدى .قادىر ئۇنىڭغا
س ەپس ېلىپ تەپس ىلىي قاراپ چىقتى .قىياقتەك ئىنچىكە،
قۇندۇزدەك قارا قاشالر ئاستىدا چولپاندەك پارالپ تۇرغان بىر
جۈپ قاپقارا ھەم چوڭ كۆزلەر ،چىمدىپ قويغاندەك ئېقىپ
چۈش كەن بۇرۇن ،س ە تاتىراڭغۇ كۆرۈنس ىمۇ ئەمما
جەزبى دارلىقىنى يوق اتمىغ ان غۇنچى دەك لەۋ ...ق ادىر
ھەمراگۈلن ىڭ چىرايى غا تىكىل ىپ تۇرۇپ قالغىنىنى ئۆزىمۇ
س ەزمەيتتى .قېيىنئاكىس ىنىڭ كۆزلىرىدە ئەكس ئېتىۋاتقان
ش ەھۋەت ئۇچقۇنلىرىنى كۆرۈپ ھەمراگۈلنىڭ تېنىگە تىترەك
ئوالش تى .قورققىنىدى چىرايى تېخىمۇ تاتىرىپ كۆزلىرى
چەكچەيدى .ئۇ قايناۋاتقان چۆگۈننى ئۇنتۇپ ،ئاشخانىدى
48

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

چىقى پ كېتىش ئۈچۈن م اڭ دى .ق ادىر تىزلى
ئىشىكنى توسۇۋالدى.

بىلەن

نەگە باراي دېگەن؟ بىردەم پاراڭلى شىمىز ،ھازىر ئۇنچەئالدىراش ئىشمۇ يوققۇ.
يولۇمنى توس ى ماڭ ئا كا -د ېدى ھەمراگۈ تىترەپتۇرۇپ -مەن تېخى قويالرغا ھەلەپ ئەتمىدىم .ھېلى ئانام
كەلسە كايىپ كېتىدۇ...
بىردەم پاراڭلىشايلى ،سە تۇرۇپ ئەتسىڭىزمۇ بولىدۇ.ئانامغا مەن ئىش قا بۇيرۇغانتىم ،ش ۇڭا كېيى قالدى دەپ
قويىمەن .ماقۇ دەپ چىقىپ كەتمەڭ ھە.
ئاكا ،مېنى توس ىماڭ ،ئىش لىرىمنى قىلىۋاالي ،كەقتەرەپتە بەك س وغۇق بولىدىكەن .بالدۇرراق ئىش الرنى
تۈگۈتۈپ ئارام ئالمىسام بولمايدۇ...
ئەمسە مەن ئىسسىتىپ قويايمۇ؟قادىر تېخىمۇ بەك ھىجىيىپ ،ھەمراگۈلنىڭ ئالدىغا يېقىنراق
كەلدى.
س ىز ...س ىز نېمە دەۋاتىس ىز؟ مەن س ىزنىڭ كېلىسىڭلىڭىز جۇمۇ! ھۆرمەت قىلغاننى بىلىڭ!
ئاچچىقتى ھامراگۈلنىڭ چىش لىرى كىرىش ىپ مۇش تلىرى
تۈگۈ لدى .ئا لد ىدىكى بۇ ئادەمنى چاي ناپ -چاي ناپ
پۈركۈۋەتكۈسى كېلىپ كەتتى ،ئەمما ئۇنداق قىاللمايتتى.
49

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

نېمە بو لدىڭىز ئۇنچە؟ -د ېدى قادىر چەكچىي ىپقاراپ -بىز يا يات ئادەم بولمىس اق ،مۇنچە نازلىنىپ
نېمە كەپتۇ؟ كۆڭلۈمنى چۈشەنسىڭىزچۇ جېنىم...
ق ادىر ھەمراگۈلنى ڭ قولىنى تۇتۇپ ئۆزىگە ت ارتتى.
ھەمراگۈ كۈچەپ بىرال ئىتتىرى پ ،ق ادىرنى ئىىش
ئا لد ىدى نېرى قى لدى ۋە ئۆزىنى تاال غا ئاتتى .ئۇ ھوجرا
ئۆيىگە كىرىپ ئىىش كنى ئەتتى ،ئاندى س ۇپىغا ئۆزىنى
تاشالپ بۇقۇلداپ يىغلىۋەتتى.
ھايۋان ...نۇمۇسسىز ئىپالس ...ھۇ شەرمەندە...ئۇ ئىچى دە ق ادىرنى تىلاليتتى .خۇدى ب ارلىق نەپرىتىنى
تىلالش ئارقىلىق چىقىرىۋال ماقچى بول غا ندەك ،دۇن يادىكى
بارلىق س ەت گەپلەرنى قىلىپ تىاليتتى .ئۇنى چاناپ قىيما
چىيما قىلىۋەتكۈسى كېلەتتى.ھەمراگۈلنىڭ كۈنلىرى دەككە-دۈككىدە ئۆتمەكتە ئىدى.
ھەر تەرەپتى قاپساپ كېلىۋاتقان قىيىنچىلىق ۋە تەڭسىزلى
ئۇنى ھال ىدى كەتكۈزىۋەتكەن ،يۈرىكىنى ئەزگەن ئ ىدى.
ئەم ما ،ئۇ ھېچكىمگىمۇ دەردى -ئەھۋالىنى ئېي تال مايتتى.
ش ۇنداق ئەمەس مۇ؟! دەردىنى ئېيتقۇدەك كىممۇ بولس ۇن؟
توي قىلغاندى بىرى دۇنيالىقتىكى بىردى -بىر دالس تى
بىلەن بۇرۇنقىدەك ئىزدىش ىپ باقمىدى .ئىزدىش ىپ تۇرغان
تە قدىردىمۇ ئۇنىڭ غا مۇ نداق گەپلەرنى دېگىلى بوالتتىمۇ!؟
<< تەقدىر ماڭا يات كەلدى ،ئۇ بېش ىمغا تاالي ئېغىر
50

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

قىس مەتلەرنى يۈكلەپ ،بېش ىمنى ئېگىۋاتىدۇ ،دۇنيادىكى
ب ارلىق كىش ىلەر مېنى قىين اپ ،جېنىم دى ج اق
تۇيغۇزىۋات ىدۇ ،ئۇ ئاز كېل ىپ ،قېيىن ئا كام ما ڭا يا مان
نىيەتتە بو لدى ،مەن ئۇنى يېقى يوالتم ىدىم >> دە مدۇ؟
چۈ شەن سىغۇ چۈ شەندى ،ئەگەر چۈ شەنمەي قال سا ،ئۆزىگە
ئۆزى قارا چاپلىۋال ما مدۇ؟ كىش ى كىش ىن ىڭ ھالى غا
يەتمەيدىغان ،ئىنس ان ئۆز جېنىنىڭ ھەلەكچىلىكىدە ھەممە
تۆشۈككە قاتراپ باقىدىغان بۇ ھاياتتا ھېچكىم ھېچكىمنىڭ
كۆز يېش ى ئۈچۈن ش ىپا ئەمەس .پەقەت ئالالھ ياراتقان
ئىس س ىق جاننى س اقالپ قېلىش ئۈچۈن ھەممىگە
چىدايدىغان گەپ.
<< باال كەلس ە قوش كەپتۇ>> دېگە ندەك ،قادىر
ھەمراگۈلگە << كۆڭۈ ئىزھ ار>> قىلغ ان دى تۆت كۈن
كېيىنكى بىر كۈنى س ەمەت ۋەقەگە يولۇقتى .كىۋەز
ش

اخلىرىنى تىراكتۇر س

ا پان بىلەن ئا غدۇرۇپ ،يەرنى

تۈزلەپ تەيي ارالش ئىش ى بىلەن ئېتىزغ ا قو تىراكتۇر
ھەيدەپ كەتكەن س ەمەتنىڭ كىچىككىنە بىخەس تەلى
تۈپەيلى تىراكتۇرنىڭ ئاس تىدا قېلىپ ،دالختۇرخانىغا ئېلىپ
كېتىلگەنلى خەۋىرى كەلدى .بۇ كۈتۈلمىگەن ھادىس ىدى
يۈرىكى قان بول غان ئا نا بىر تەرەپتى ئوغلىن ىڭ ھالى غا
يىغلىس ا ،يەنە بىر تەرەپتى ھەمراگۈلنىڭ ئۆز ئائىلىس گە
شۇملۇق ۋە بااليى -ئاپەت ئېلىپ كەلگەنلىكى ،ئۇ بوسۇغا
ئاتالپ كىرگە ندى بو يان بۇ ئۆ يدە بىر كۈنمۇ ئارامچىلىق
51

يانغىن ئېلكىتابلىرى

بەرگى خازان (پوۋسىت)

بولۇپ باقمىغانلىقى ،قەدە مدە بىر پىش كەللى كېلىپ،
تۇرمۇش ىنى ئۆرە -تۆپە قىلىۋەتكەنلىكىنى پىش انىس ىگە
ئۈس تۈرۈپ تۇرۇش نى ئۇنۇتمىدى .ھەمراگۈلگە س ەمەتنىڭ
ۋەقەگە يولۇقۇش ى ئاز كەلگەندەك ،ئۈس تى -ئۈس تىلەپ
بولۇنىۋات قان تا پا -تەنە ،ھا قارەت ،ئىزا -ئا ھانەتلەر
ئۇن ىڭ ئىچ -باغرىنى ئۆتمىتۆش ۈك قىلىۋېت ىپ بار ماق تا
ئىدى .ئۇ ھەر نامىزىدا ئالالدى سەمەتنىڭ ساالمەتلىكىنىڭ
تىزراق ئە سلىگە كېلى شىنى ،قېيىنئانى سى ۋە قېيىنئاكى سىغا
ئىنس اپ -ھىدايەت ئاتا قىلىش نى تىلەپ ئۇزۇندى
ئۇزۇنغ ا دۇئ ا قىلى پ يىغالپ كېتەتتى .لېكى ،تەق دىر
ئۇنىڭغا ئاتا قىلىۋاتقان بۇ ئىلتىپاتالر ھېچ تۈگەيدىغاندەك
ئەمەس ئىدى.
دالختۇرخانا بالنى ست ياتىقى ،سەمەت ئاپئاق يوتقانغا
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Uy - 64 - 3
  • Büleklär
  • Uy - 64 - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 4463
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2131
    15.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    28.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 64 - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 4448
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2144
    16.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    29.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 64 - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 4407
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2139
    16.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 64 - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1759
    16.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    29.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.