Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 3751
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2256
13.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
20.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
24.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
كۆتۈرۈپ ىاقالندئۈ بىر ئوغۇل تۇغدۇم .خۇشاااالۇقۇمغا ھېچنېمە تەڭ كەلمەيتتى ،مەمەتجاننىڭمۇ ئاغزى قۇلىقىغا
يەتكەن ىدى .تۇغۇت خەۋىرىمنى ئاڭالپ ،دەدەم بىلەن ئانام يېتىپ كەلدى .بۇ چاغدە ھامماچامنىڭ كانادەدە
ئولتۇرەقلىشاااىپ قالغىنىغا ئىككى يىل بولۇپ قالغانىدى ،كېتەر چېغىدە ئۆيىنى ماڭا قالدۇرۇپ قويغانىدى ،دەدەم
بىلەن ئانام شۇ ئۆيدئ تۇغۇتۇمنى باقتى...
ھەش -ىەش دېگۈچە قىرقىم توشاااتى ،مەمەتجاننىڭ مېنى ئېلىپ كېتىدىغان ۋەقتىمۇ بولۇپ قالغانىدى ،لېكىن
ئۇنىڭدىن ھېچ ئىنجا يوق ،بىر قى الما بولۇپ قالدىم .رۇخ الەت ۋەقتىمغىمۇ ئاز قالغانىدى .دەدەم بىلەن ئاناممۇ
يۇرتقا قايتىشاااقا ئالدىرەۋەتاتتى ،ئۇالر ھەر قېتىم يېڭى بىر كۈنگە تاڭ ئاتقاندە كۆزۈمگە قارەپ قوياتتى- 50 .
كۈنى كەچتە ئۆز گۆشاااۈمنى ئۆزۈم يېگۈدئۈ بولۇپ ئولتۇرساااام ،تېلې ونۇمغا تۇيۇقالاااىز ئۇچۇر كېلىپ قالدى.
مەمەتجاندىن كەلدى ھەقاچان دئپ ئويلىدىم ئىچىمدئ .دئرھال كۆزنەككە كۆز يۈگۈرۈتتۈم ،نەدىكىنى ،ئۇچۇر
مەمەت جا ندىن ئەمەس ،ناتونۇش بىر تېلې و ندىن كەلگەن ىدى .مەن ئەخلەت ئۇچۇرالردىن بولالاااااا كېرئۈ
دېگەنلەرنى كالالمغا كەلتۈرۈپ ،ئۇچۇرغا خۇشياقمىغاندئۈ بىر قۇر كۆز يۈگۈرۈتۈپ چىقتىم:
ئىپارخان ،باال تۇ غدۇم دئپ كۆرئڭلەپ يات ماي ،ئۆيلىرىگە بىر بېرىپ كەلالااااىلە .سااااىلى بالىنىڭ ىوق -
سۈيدۈكىگە مىلىنىپ ياتقانلىرى بىلەن ۋەىا سىز ئەرلىرى با شقا بىرىنىڭ قۇچىقىدە جاھان ھۇزۇرىنى سۈرۈۋەتىدۇ.
مۇشۇندەق ئاڭقاۋالرچە يۈرۈۋئرسىلە ،ئۆيلىرىگە ئىككىنچىلەپ قايتىپ كېلەلمەيال .بىر ئاق كۆڭۈل كىشىدىن.
ئۇچۇرنى كۆرۈپ بېشاىمدىن بىر قاىاق مۇز ساۈيى قۇيۇلغاندئۈ ئەندىكىپ كەتتىم .بۇ قاندەق بولغىنى ئەمدى؟
م ەن ئۇچۇر كەلگەن نومۇرغا تېلې ون قىلدىم .تېلې ون ئېتىك ! تىلىم تۇتۇلۇىال قالدى .شااااۇ ھامان مەمەتجانغا
تېلې ون قىلدىم ،ئۇنىڭ تېلې ونىمۇ ئېتىك .بىر مۇدھىش قول گېلىمنى بوغۇۋەلغاندئۈ نەىەس ئااللماي بوغۇلۇىال
قالدىم ،كۆز ئالدىم قارەڭغۇالشتى .ئەسلىي ئىش مۇندەقكەندئ!
مەن چاىىنىمنى يېپىنچاقلىغىنىمچە ئۆيدىن ئوقتەۈ چىقىپ كەتتىم .بۇندەق بولۇشاااى مۇمكىنمۇ؟ مەن كۆيگەن،
مەن سۆيگەن ،ئەقىدئ -ئىخالس قىلغان ئادئم شۇندەق ىەس ئىشالرنىمۇ قىالرمۇ؟ ياق! بۇندەق بولۇشى ئەسال
مۇمكىن ئەمەس! مۇمكىن بولمى الا ،قور سىقىدە بىر جىن بولمى الا ،مەمەتجان نېمى شقا ۋەقتىدە يارى شىقىنى قىلىپ
ئۆيگە ئېلىپ كەتمەيدۇ؟ چوقۇم بىرگەپ بار! مەن ئون مىنۇتقا قالماي درختۇرخانىدىكى ئۆيگە يېتىپ كەلدىم.
درختۇرخانا قورۇسااااى جىمجىە ئىدى .ئاۋۋەل غايەت زرر تاغدئۈ قارىيىپ كۆرۈنىدىغان بىناغا ،ئارقىدىن - 2
قەۋئتتىكى ئۆيىمىزگە نەزئر ئاغدۇردۇم .چىرەغالر ئۆچۈرۈلگەن ،ھەممە ئۇيقۇغا كەتكەن .مەن كارىدررغا كىردىم.
ئىشاااىك تۈۋىگە كېلىپ ئۆي ئىچىگە زئڭ ساااالدىم .ئۆي ئىچى جىمجىە .ئىككىلىنىپ بىردئم تۇردۇم ،ئارقامغا
ياندىم ،يەنە چىقتىم .ئاخىر ىەم بىلەن ئىشااىككە ئاچقۇن سااالدىم .تونۇش ئىشااىك تىس قىلغان ئاۋەز بىلەن
يېنىك ئېچىلدى .ىۇتۇمنىڭ ئۇچىدە دئساااالاااەپ ئۆيگە كىردىم .ئۆي ئىچى جىمجىە ،خىرئ ئاي يورۇقىدە ئۆي

36

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

ئىچىگە بىر قۇر نەزئرىمنى ئاغدۇردۇم .ھەممە نەرسااە جايىدە ،لېكىن ىۇرەق سااەل ئۆزگىچە .مەن ئاۋەز چىقارماي
ئىلگىرىلىدىم ،ياتاق ئۆيگە كىرىپ تۇرۇىال قالدىم .كارىۋەتتا مەن كۆرۈشاااانى خالىمايدىغان ئىككى گەۋدئ! مەن
چىرەغنى ياقتىم .ئاۋۋەل كۆزۈمگە چېلىققىنى ئانىدىن تۇغما ھالەتتە يېنىدە ياتقان بىر ناتونۇش گەۋدئ بولدى،
ناتونۇش گەۋدىن ىڭ غولى چوڭ بولۇپ ،ئۇزۇن ۋئ بەتبەشااااىرئ ىاچىقىنى يەنە بىر گەۋدىگە ئارتىۋەل غان ىدى.
بەتبەشىرئ گەۋدئ ئاستىدە كىچىك بالىدئۈ ياتقىنى ئېنىقكى مېنىڭ ئېرىم مەمەتجان ئىدى .ئۇمۇ يالىڭان بولۇپ،
خورئكنى دۆڭ تارتىپ ،بەخىرەمان ياتاتتى .بۇ ھالنى كۆرۈپ ئۆزۈمنى تۇتالماي چىرقىرەپ سالدىم.
ئاۋەزىم بەۈ ئۈنلۈۈ چىقىپ كەتكەن چېغى ،ئايال ئاالق -جاالق ئورنىدىن تۇرۇپ ماڭا قارىدى ،ئارقىدىن ئۇمۇ
بوغۇزالنغان چو شقىدئۈ سەت چىرقىرىغىنىچە يوتقانغا بې شىنى تىقتى .مەن ئىزىمدىال ئولتۇرۇپ قالدىم .كۆزۈمگە
قارەڭغۇلۇق تىقىلغانىدى .ئاڭغىچە مەمەتجان ئويغىنىپ بىر ماڭا ،بىر يېنىدە سۇغا چۈ شۈپ كەتكەن مۈ شۈكتەۈ
شۈمشىيىپ يېتىۋەلغان ئايالغا قارەپ ئورنىدىن دئس تۇرۇپ كەتتى...
بۇ ...مەن ،سىز...مەمەتجاننىڭ كۆزلىرى جامدئۈ ئېچىلىپ كەتكەنىدى.
بۇ رئ سۋەچىلىقالرغا يەنە قارەپ تۇرۇ شقا تاقىتىم يوق ئىدى ،شۇڭا مەمەتجانغا ئاخىرقى قېتىم بىر قارىۋئتكەندىن
كېيىن ئۆيدىن چىقىپ كەتتىم...
مەمەتجان ماڭا ھارەم بولغانىدى ،ئۇ ئۆيىمىزگە نەچچە رئت كەلدى ،كەچۈرۈم ساورىدى ،شاۇ كۈنى ئاخشاىمى
ئاغىنىلىرى بىلەن ھارەق ئىچكەنلىكىنى ،قالغان ئىشااالردىن ئۆزىنىڭ خەۋئرسااىز ئىكەنلىكىنى قايتا -قايتا دئپ
بېشااااىمنى ئو چاق قىلىۋئتتى .لېكىن ئۇ ئا لدى مدە ئۆزىنى ئاقالشاااا قا ئاجىز ئ ىدى .سااااەۋئبى ،مەن بۇ
شەرمەندىلىكلەرنى ئەقلى ھوشۇم جايىدە چاغدە ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆرگەنىدىم ،مەمەتجان قانچە قەسەم قىلالۇن،
ھەر قاندەق باھانە -سەۋئبلەر بىلەن ئۆزىنى ئاقلى الۇن ھەممى الى بەرىبىر ئىدى ،مەن ئۇنى كەچۈرئلمەيتتىم.
ساااەۋئبى ،مەن ئۇنىڭغا ئەقىدئ قىلغان ،ئۇنى دئپ يۇرت -مەھەللە ،ئاتا -ئانا ،درساااە -بۇرەدئرلەردىن
ئايرىلىپ ،كىشى يۇرتىدە سەرسان -مۇساىىر بولۇشقا رەزى بولغانىدىم .ئۇ ماڭا قەرزدەر ئىدى.
ئەمدى ئۇنى ئاياپ ئولتۇرۇ شنىڭ يولىمۇ ،ئورنىمۇ قالمىغانىدى .شۇڭا ئاتا -ئانامغا ھەممىنى دېدىم .بۇالردىن
قېيىنئانام ،قىېيىنئاتاممۇ خەۋئر تاىتى ،ئەھۋەلنى ئۇققاندىن كېيىن دەدەم ياقىالاااىنى تۇتتى ،ئانامنىڭ يىغىالاااى
بىنانى بىر ئالدى ،قېيىنئانام ئانىالااىدىن ئايرىلغان بوتىالقتەۈ بوزالپ تۇرۇپ كەچۈرۈم سااورىدى ...ئاخىر ئانام
بۇندەق ىەسااەندئ ئەرنىڭ قولىدە تۇتقۇزىدىغان باال يوق ،دئپ ئوغلۇمنى ئېلىپ يۇرتقا كەتتى ...مانا ئارىدىن
بىر يىلدىن ئارتۇق ۋەقىە ئۆتتى .بىر يىلدىن بېرى ھەسرئت -نادەمەت ئىچىدئ تەنھا كۈن ئۆتكۈزۈۋەتىمەن.

37

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

كى شىلەر ۋەقىە ھەممىنى ئۇنتۇلدۇرىدۇ ،دېيى شىدىكەن ،لېكىن ماڭا كەلگەندئ ئۇندەق بولمىدى .ئارىدىن خېلى
ۋەقىتالر ئۆتكەن بولالااىمۇ ئاشااۇ مۇدھىش كېچىنى ،ىاۈ مۇھەببىتىم چېچەۈ ئاچقان مۇقەددئس كارىۋەتتا ئىرماش
چىرماش يېتىشقان بىر جۈپ ھاياسىز تەننى ھېچ قىلىپمۇ كۆز ئالدىمدىن نېرى قىاللمىدىم.مەمەتجانمۇ كەچۈرۈم سورەپ ھارغان چېغى ،بەش ئايدىن بېرى كۆزۈمگە كىرىۋەلماس بولدى...
مەن ئۈچۈن قاباھەتلىك چۈش سانالغان ئاشۇ كېچىمۇ يورىدى.
ئاتا -ئانام بىر ىاتمان كۆڭۈل ئاغرىقىنى يۈدۈپ يۇرتقا كەتتى .قېيىنئاتام ،قېيىنئاناممۇ گەپ يېگۈزئلمىگەندىن
كېيىن كەلمەس بو لدى ،تىر ىك تۇرۇپ يۈرئۈ ىارئ مدىنمۇ ئايرى لدىم .ىاۈ كۆڭۈلنى دئپ تازە ۋەيى غا يەتكەن
چېغىمدە تەنھالىق كوچىالاااىغا تاشاااالندىم .يىغلىدىم ،قاقشاااىدىم ،ئالالغا ساااېغىندىم ،بىتەلەي تەقدىرىمدىن
رئنج ىدىم ،ئۆزۈمنى ئەيىبل ىدىم ،لېكىن ھېچنېمىنى ئۆزگەرتەلم ىدىم .تەن ھالىق ۋئ نەىرئت مېن ىڭ جىالاااامىمنى
ئىكەكدئپ قۇرۇق ئىالااااكىلىتقا ئايالندۇرۇپ قويدى ،مۇھەببەت بولمىغان ۋئ مۇھەببەتتىن ئوزۇقالنمىغان تەندئ
ما غدۇرمۇ ،ئارزۇ -ئىالااااتەكمۇ بوش بول ىدىكەن ،مەن كۈ ندىن -كۈنگە ئاجىزالپ ،قوي غان تۇتقىنىمنى
بىلمەيدىغان بولۇپ قالدىم .يەنە بىرئر يىل مۇ شۇندەق يۈر سەم ،ئى شتىنىمنى بې شىمغا كىيىپ كوچىغا چىقمىغان
تەقدىردىمۇ ئۇنىڭ بۇ تەرىپىدىكى ئى شالر بولماي قالمايتتى .بىر نا شۈكرى ئەبلەخنى دئپ ياش جېنىمنى نابۇت
قىلالااام بولمايتتى .شااۇڭا بۇ مۇدھىش رېئاللىقتىن قۇتۇلۇشاانىڭ يولىنى ئىزدئشااكە باشاالىدىم .بىرىنچى قېتىم
ئويلىغىنىم مەمەتجاندىن ئۆن ئېلىش بولدى .ئايال كىشااى ئۈچۈن ئېرىدىن ئۆن ئېلىش بىردئملىكال ئىش ئىدى.
قورساااق توق بۇ زەماندە ماڭا كۆز تاشااالپ تۇرغانالرمۇ ئاز ئەمەس ئىدى ،لېكىن بۇ بەۈ ىەس ئۇسااۇل بولۇپ،
مەمەت جا ندىن ئۆن ئالىمەن دئپ ئۆزۈم خەقن ىڭ ئويۇنچۇقى بولۇپ قاالتتىم .مەن نېمىال دېگەنبىلەن ئالىي
مەكتەىنى ئوقۇغان ،تۇرمۇ شنىڭ ئى ال الىق -سوغۇقىنى با شتىن كەچۈرگەن ،ئاق -قارىنى ىەرق ئەتكەن ئادئم
ئىدىم ،يەنە كېلىپ بىر دەڭلىق درختۇرخانىنىڭ سېالتىرەالر باشلىقى ياردئمچىالى ئىدىم .درختۇرخانىدە ئۆزۈمگە
تۇشاالۇق ئورنۇم ،شااەرئپ تاختىالااىدە رئسااىمىم بار ئىدى .شااۇڭا ھە دئىال بىر ئىشااالرنى قىلىپ كېتەلمەيتتىم.
مېنىڭ يەنە بىر قېتىم توي قىلغۇممۇ ،يۇرتقا كېتىپ تۇرمۇ شۇمنى قايتىدىن با شلىغۇممۇ يوق ئىدى .ماڭا ىەقەت
شىكە ستىلەنگەن كۆڭلۈمگە ئارەم بەرگىدئۈ دىلدەش ،سىردەش ،ىىكىردەش بىر سى بول الىال بوالتتى ...ىەريادىم
ئالالنى تەسااىرلەندۈرگەن چېغى ،ئەنە شااۇندەق مۇرئككەپ ھېالااالااىيات قاينىمىدە ياش تۆكۈۋەتقان مەنىالااىز
كۈنلەرنىڭ بىرىدئ ئويلىمىغان يەردىن سىزنى ئۇچرىتىپ قالدىم .تۇنجى كۆرۈ شۈ شتە سىز ماڭا ىاكىز ،تۇرمۇ شتا
ىى شقان ،ئېغىزى چىڭ ،ئىچى كۈچلۈۈ ئادئم سۈىىتىدئ تۇيغۇ بەردىڭىز .بەختىمگە يارى شا شۇ ئاخ شىمى سىز
ماڭا قىزىقىپ قالدىڭىز .بىز سورۇندىن چۈشمەي تانالا ئوينىدۇق ،كونا تونۇشالردئۈ قىزغىن ىارەڭالشتۇق .قارەپ
باق الام ،گەپ -سۆزىڭىز جايىدە ،تۇرقىڭىز مەغرۇر ،لېكىن كۆڭلىڭىزنىڭ بىر يەرلىرى ئېچىرقىغان ،شۇندەقتىمۇ
ئۆزىڭىزنى تۇتۇۋەل غان .بىر قىالااااىم بىزئڭ ئەرلەردئۈ تانالااااى غا ئىككى ىىرقىرەپ بولغۇچە ئادئمن ىڭ كۆزىگە

38

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

قارەيدىغان ئادئتتىن يىرەق ...كۆڭۈل دېگەن ئاجايىپ نېمىكەن ،شۇ كۈنىال سىزنى ياقتۇرۇپ قالغىنىمغا قارەڭ.
كېچىچە كۆزۈمگە ئۇيقۇ كىرمىدى ،سىز بىلەن خىيالەن مۇڭدىشپ چىقتىم...
ئەتىالااى ئورنۇمدىن تۇرۇىال ئىالاامىڭىزنى زىكرى قىلدىم ،يۇيۇنۇۋېتىپ ناخشااىغىمۇ غىڭشااىپ قويدۇم تېخى...
مېنىڭ بۇندەق تۇيغۇدە بولۇپ باقمىغىنىمغا ئۇزۇن بولغانىدى .نەىرئت ۋئ بېالاااىم ئادئمنى تەنىچى ،چېچىالڭغۇ
قىلىپ قويىدىكەن .شۇڭا ئادئتتە كۈندئ قاىىقىم تۈرۈۈ ،ررھىم سۇلغۇن يۈرئتتىم ،ئىش خۇشياقمايتتى .بۈگۈنكى
ررھىي ھالىتىمنى كۆرۈپ خىزمەتدەشلىرىم ھەيرەن قالدى.
مەن ئەتىگەنلىك تەك شۈرۈ شنى تۈگىتىپال ھەممىنى بىر ياققا قايرىپ قويۇپ ئۇدۇل “مارس”قا قارەپ يول ئالدىم.
رەسااە گەىنى قىلالااام ،مېنىڭ تەسااتە كەلگەن بۇ ىۇرسااەتنى قولدىن بېرىپ قويغۇم يوق ئىدى .تەييارلىقىمنى
تۈگەتكەندىن كېيىن سىزگە ئۇچۇر قىلدىم .بەختىمگە يارى شا سىزمۇ مېھىر -مۇھەببەتكە تە شنا بولۇپ تۇرغان
ئىكەنالااىز ،تېزال كەلدىڭىز ۋئ “ئەساالىي ئالىدىغان خوتۇن درختۇركەن” دېگەن بىر جۈملە سااۆزىڭىز ئارقىلىق
بىلىپ -بىلمەي كۆڭلىڭىزدىكىنى ئاشكارىالپ قويدىڭىز...
شۇ كۈندىن باشالپ بىزنىڭ ئۇچۇر -ئاالقىمىز كۆىىيىشكە ب−ەشلىدى .تېلېف−رندىن كومپيۇتېرغا كۆچتۇق.
ىارىڭىمىز قىالقا بولغىنى بىلەن مەنىلىك ئىدى .ئاقىۋئت بىلىپ -بىلمەي سىزگە باغلىنىپ قالدىم.
سىز يەنىال تەمكىن ئىدىڭىز .ىارىڭىمىز ئەر -ئايالالر ئوتتۇرىالىدىكى ھېالالىيات مەسىلىلىرىگە يېقىنالپ قالالىال،
گەىنى دئرھال با شقا ياققا بۇرۇۋەالتتىڭىز .بۇ ھال سىزگە بولغان قىزىقى شىمنى تېخىمۇ كۈچەيتىۋېتەتتى .تۇرۇىال
ئۆز ئايىغى بىلەن ئا لدى غا كەلگەن لوق گۆشاااانى يېمەي كۆزىنى يۇمۇپ تۇرۇۋېلىشاااا قا مەجبۇر قىاللىغۇدئۈ
ئەزىمەت جانن ىڭ ئا يالى زەدى قا ندەقرەق ئا يا لدۇ؟ دېگەن خى يال كالالم غا كىرىۋە لدى .كۆرمىگەن بول غاچ قا
چىرەيىمىز ھەققىدئ بىر نەر سە دېيەلمەيتتىم ،لېكىن ئايالىڭىزغا قارىغاندە ياش ئىكەنلىكىمدئ گەپ يوق ئىدى .بۇ
مەندىكى ئۈسااااتۈنلۈۈ ئىدى 34 .ياش چوكانالرنىڭ ئەڭ بەردئم مەزگىلى ئىدى .مەندئ ئايالىڭىزنى كۆرۈپ
بېقىش ئى التىكى تۇغۇلدى .بىر ئى شنىڭ ىېيىغا چۈ ش الەڭ قىلغىلى بولمايدىغان ئىش يوقكەن ،شۇ ئى شنى خىيال
قىلىپ بەشااىنچى كۈنى ئويلىمىغان يەردىن ئايالىڭىز بىلەن يۈز كۆرۈشااۈش ىۇرسااىتىگە ئېرىشااىپ قالدىم .ئۇ بىر
قېتىملىق گۈل چېيى ئىدى ،بىز بىر نەچچىمىز مېھمان كۈتۈشااكە ياردئملەشااكەنىدۇق .ئايالىڭىز بىلەن كەلگەن
ئا يالالر بەۈ چوڭچى خېنىمالر ئىكەن ،ھە دېگە ندئ قىز تەرئىنى گەىتە چېق ىپ چ ىدىغۇچىلىكىمىزنى قويم ىدى.
ئايالىڭىزمۇ بەۈ گەىدەن چوكان ئىكەن ،چوڭالرنىڭ گېپىگە درساااە تارتىپ ،ئوت ئۈساااتىگە ياغ چېچىپ تاس
قالدى گۈلچاينى خازەن چايغا ئايالندۇرۇپ قويغىلى .توۋە دئپ ياقامنى تۇتتۇم .چىن گەىنى قىل الام ،ئۇ سىزگە
زەدىال ماس كەلمەيدىكەن ،سىزنىڭ ئارتۇق ئىشالرغا ئارىالشماي دەئىم غەمكىن يۈرۈشىڭىز ئاساسالىز ئەمەسكەن.
تۇرۇىال ئۆزۈمگىال ئەمەس ،سىزگىمۇ ئىچىم ئاغرىپ قالدى ...ئايالىڭىزنى كۆرگەن ۋئ ررھىي دۇنياسىنى ئاختۇرۇپ
چىققاندىن كېيىن ئۆزۈمگە بولغان ئىشاااەنچىم تېخىمۇ ئاشاااتى .مەن ياشاااتىال ئەمەس ،باشاااتىمۇ ۇچىرەيدىمۇ،

39

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

ئەقىلدىمۇ( ئۇنىڭدىن ئۈساااتۈن تۇرەاليدىكەنمەن! مەن ئىشاااەنچكە تولدۇم ،خىيال خىيالنى تۇغىدىكەن .خىيال
يەنە ئادئمنىڭ ئۆزىگە خاس دۇنياسااىنى يارىتىدىكەن .مەن سااىز بىلەن ئارىلىشااىش جەريانىدە ھېچكىمنىڭكىگە
ئوخشىمايدىغان ئۆزۈمنىڭ دۇنياسىنى يارىتىپ چىقتىم .بۇ دۇنيادە سىز بىلەن مەن ئىككىمىزال بار ئىدۇق!
كۈنلەر ئۆتتى ،ئايالر ئۆتتى .گۈلقەنە قانچە ئۇزۇن قويالاااا ،شاااۇنچە تەم كىرگەندئۈ مېنىڭ دۇنيارىم ۋەقىتنىڭ
ئۆتۈشاااى بىلەن تېخىمۇ رئڭدەرلىشاااىپ باردى .شاااۇندەق ئەھمىيەتلىك چاغالردە غوىۇركام يەنە بىر قېتىملىق
ئۇچرىشىش ىۇرسىتى يارەتتى ھەمدئ دەۋەملىق ئۇچرىشىپ تۇرۇشىمىزنىڭ ئاساسىنى قۇرۇپ چىقتى.
بۇ قېتىملىق سورۇندە بىز كونا ئاشىق -مەشۇقالردئۈ ھاياجان ئىلكىدئ ئۇچرەشتۇق .چۈشمەي تانالا ئوينىدۇق،
قانماي ىارەڭالشااااتۇق ...سااااورۇن ئاخىرلىشااااىدىغان چاغدە مېنى ئاىىرىپ قويىدىغان بولدىڭىز .قانچىلىك
ھاياجانالنغىنىمنى سۆز بىلەن ئىپادىلەپ بېرىشكە ئاجىزلىق قىلىمەن .لېكىن نېمىشقىدۇر مەن يەنىال قورقتۇم .سىز
ئوبدەنال تەڭ شىلىپ قالغانىدىڭىز ،قىزىقچىلىقتا بىرئر ئى شنىڭ يۈز بېرىپ قېلى شىدىن ساقالنغىلى بولمايتتى...
نېمىال دېگەنبىلەن بىز موسااۇلمان ىەرزئنتى ،نىكاھالااىز قىلىنغان ھەرقاندەق يېقىنچىلىق بىزنى ئىككىال ئالەمدئ
ئوبدەن قىلمايدۇ ،شاااۇڭا ساااىزدىن ئۆزۈمنى قاچۇردۇم ،لېكىن ئۆزۈمنىڭ قانچىلىك بىئارەم بولغانلىقىمنى ساااىز
ھەرگىزمۇ ھېس قىلىپ يېتەلمەيالىز.
قەدىرلىك ئەزىمەت ،مەن ھەممىنى ئەقلىي ھېس قىلىپ يەتتىم .مەن سااىزگە موھتا ،بىلىپ تۇرىمەن ،سااىزمۇ
ماڭا موھتا ،بىز بىر -بىرىمىزدىكى كەمتۈكلۈكلەرنى تامامەن تولۇقالپ كېتەلەيمىز .سىز مېنىمۇ ،ئۆزىڭىزنىمۇ
بۇ ندەق قىي ناپ يۈرمەڭ .ھا يات باقىۋئ ندئ ئەمەس ،ئاز كۈن ئۆتمەي ھەممىمىز قېرىيمىز ،تۇىرەق قا ئايلىن ىپ
كېتىمىز ،ئۇ چاغدە بەزى ئىشالرنى قىاليلى دئىمۇ قىاللمايمىز.
بۇندەق دېالەم ،باشقىچە ئويلىنىپ قالماڭ .مېنىڭ سىزدىن كۈتىدىغىنىم كۆپ ئەمەس .مەن سىزنى ئايالىڭىزدىن
ئاجرىشااىڭ دېمەيمەن ،ئۇندەق دئيدىغانغا ھەققىممۇ يوق .ىەقەت باشااقىالر تەرىپىدىن ئېتىبارسااىز قالدۇرۇلغان
ئاشۇ ىاكىز كۆڭلىڭىزدىن بىرئر زئررئ ئېلىپ مېنىڭ قارەڭغۇلۇق قاىالپ كەتكەن نىمجان كۆڭلۈمگە ئازرەق بولالىمۇ
يورۇقلۇق ئاتا قىلالاااىڭىزال كۇىايە ،ئۇنى مەن بىر دئساااتە نۇرغا تاۋەپ قىلىپ ،چەكلىك ئۆمرۈمنى چەكالاااىز
مەنىلەرگە ئىگە قىلىپ ئۈنالىز ياشايمەن.
مېن ىڭ مەمەت جان بىلەن نى كاھىم ئاللىبۇرۇن ئۈزۈلگەن ،لېكىن ئۇ ھازىرغىچە بۇنى ئېتىرەپ قىل ماي يۈر ىدۇ .ئۇ
ئۆزىنىڭ ئىشى .خالىالىڭىز شەنبە كۈنى چۈشكە دۆڭ باغدىكى ئاچامنىڭ ئۆيىگە كېلىڭ ،مولالم بىلەن دېيىشىپ
قويدۇم ،نىكا قىلدۇرەيلى!
مەن خەتنى ئوقۇپ بولۇپ ،يېلى چىقىپ كەتكەن توىتەۈ الىالااااىيىپال قالدىم .بۇ نېمە كارەمەت ئەمدى؟ 46
يىللىق ھايات مۇساااىەمنىڭ ئېالااىمدئ ساااقالنغانلىرى خۇددى كىنو لېنتىالااىدئۈ كۆز ئالدىمدىن بىر -بىرلەپ

40

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

ئۆتۈشااااكە باشاااالىدى .ئۇ ،دېدىم ئۆز -ئۆزۈمگە .ھايات نېمىدېگەن مۇرئككەپ؟ ئادئملەرنى چۈشااااىنىش
نېمىدېگەن تەس؟ ئۆز خاھىشىڭ بويىچە ياشاش نېمىدېگەن قىيىن؟
كىنو كۆرۈنۈ شلىرى بەكمۇ كۆپ ،بەلكىم بې شىمنىڭ تۈكىدىن كۆپ بول الا كېرئۈ ،لېكىن ھەممى الى ئۈن نۇقتىغا
ئۈن ئايالغا كېلىپ مەركەزلىشىدۇ .بىرىنچىالى ،ئالىي مەكتەىتىكى ئاشىقىم ئىپارگۈل ،ئۇنىڭ ماڭا قالدۇرغىنىئاچچىق ئەساالىمە ،ھەساارئت ۋئ نادەمەت! ئىككىنچىالااى ،ئالمىرئ .ئۇنىڭدىن جىق نەرسااىلەرگە ئېرىشااىپتىمەن،
شاااۇنىڭ بىلەن بىللە يوقاتقانلىرىممۇ ئاز ئەمەس ئىكەن ،چاتاق يېرى دەۋەملىق يوقىتىۋېتىپتىمەنن ئۈچىنچىالاااى
يەنە ئىپااارگۈل ،ئۇنىڭاادىن نېمىلەرگە ئېرىشااااكەنلىكىمنى دئپ بېرئلمەيمەن ،بەلكىم ئېرىشااااىاادىغااانلىرىم
ئالدىمدىدۇ ...بىز ئەرلەرنىڭ بەختى نېمە ئۈچۈن ئايالالرغىال باغلىنىپ قالىدىغاندۇ؟ ھازىر زەمان شااااۇنچە
كەڭرى ،نېمە دېالەڭ شۇ بار .لېكىن ھالقىلىق يەرلەر يەنە شۇ ئايالالر بىلەن مۇناسىۋئتلىك!
مەن ھاياتىمدە ماڭا قۇچاق ئاچقان ئۈن ئايالنى بىر -بىرىگە ساااېلىشاااتۇرۇپ باقتىم .ئالدىنقىالاااى “ئاچچىق
شااااىتۇل” .ئۇنىڭ ھازىر نەلەردئ ئىكەنلىكى ماڭا قارەڭغۇ .ئالمىرئ يېنىمدە ،ئۇ ماڭا ئىككى باال تۇغۇپ بەردى.
ئۇمۇ ئەسلىدئ بەرنا قىز ئىدى ،تۇرمۇشتىكى چاكىنا نەرسىلەر ئۇنى يەپ كەتتى .ئۇ ئۆزى خاالپ ،بەلكى بەدئل
تۆلەپ تۇرۇپ ئۆزىدىن يىرەقالشاااتى .ماڭا بېرىدىغان ۋئ مەندىن ئالىدىغانلىرىنى ئۆزگىلەردىن ،مەۋھۇم دۇنيادىن
ئىزدئپ ئۆزى نى تۈگەشااااتۈرۈۋەلدى .نەتىجىدئ ئارىمىزدە ھاڭ ىەيدە بولدى .بۇنى ھېس قىلغان بىرەۋ بۇ ھاڭنى
ئېتىش كويىدە يۈرۈۋەتىدۇ .رەسە گەىنى قىلالام ،ئىپارگۈلنىڭ دېگەنلىرى بەرھەق .ئالمىرئ ئىدەرىدىكى ۋەتىلدەق
ئايالالر توىىغا قوشااااۇلغان بەش يىلدىن بېرى ،مېنىڭ ئالتۇن ىەتنۇس كۆتۈرۈپ تىلەمچىلىك قىلغان بىتەلەي
قەلەندئردئۈ ئوسااال كۈنگە قالغانلىقىمغا ئۆزۈممۇ ئىقرەر .ئۇنىڭغا جىق ىۇرسااەت بەردىم ،بۈگۈن ئوڭشااىال ،ئەتە
ئوڭشااىال بىلەن كۈنلەر ئۆتۈۋئردى ،مەن بالىلىرىمنى ،كىشااىلىك ئەخالقنى ،ئەڭ مۇھىمى ئار -نومۇساانى دئپ
ھەممىگە چىدىدىم .لېكىن ئالمىرئ بۇنى ھېس قىاللمىدى .مەن يول قويغانالېرى ئۇ كاۋەۈ ئىزدئپ قارەڭغۇ ھاڭغا
بېشااىچىالپ كىرىپ كەتتى .مەنمۇ بىر ئەر كىشااى بولۇش سااۈىىتىم بىلەن ئۈن ۋەخ تاماققىال ئەمەس ،مېھىر -
مۇھەببەتكىمۇ ،ئەركىلەپ ىەىىلەشاالەرگىمۇ موھتا

ئىدىم .بىر بېجىرىم ئەر بولۇش سااۈىىتىم بىلەن يەنە ئايالىم

بەرمىگەننى باشااقىالردىن ئېلىشااقا تامامەن ھەقلىق ئىدىم .لېكىن مەن ئۇندەق قىلمىدىم ،مانا ئەمدى ئارىدىن
ئىپارگۈل ئوتتۇرىغا چىقىپ “بەر ھەم مەندىن ئال” دئۋەتىدۇ .ئۇنىڭ تەلىپى ئاددىي بولۇپ ،ىەقەت ۋئ ىەقەت
بىر زئررىال نۇر! مەن ئاشاااۇ بىر زئررئ نۇر بەدىلىگە نۇرغۇن نەرساااىلەرگە ئېرىشاااەلەيمەن ،ۋۇجۇدۇمدىكى مەنىۋى
ئېچىرقاشااالرغا مەلھەم تېپىپ ،ئالمىرئنىڭ ئالىيىشاالىرىغا تىك قارەپ ،ۋەتىلدەشاالىرىغا ئىچىمدئ كۈلۈپ ،بىرسااىگە
موھتا

بولماي ئۆز خاھىشااااىم بويىچە يۈرئلەيمەن ،شااااۇنىڭ بىلەن بىللە يەنە دىلى ئېزىلگەن بىر ئاجىزئنىڭ

تۇرمۇشىغا خۇشاللىقمۇ ئاتا قىالاليمەن.
بې شىمنىڭ ئىچىمۇ ،تې شىمۇ قاتتى .ھە دئي دې الەم ،نېمىال دېگەنبىلەن مەن بىر ئائىلى الى بار ئادئم .ياق دئي
دېالااەم ،ئۆز ئەھۋەلىم ئۆزۈمگە ئايان .ىۇرسااەت كەتالااە يەنە قولغا كەلمەيدۇ .ئالمىرئنىڭ قالغان قىالااقىغىنە

41

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

ئۆمرۈمدئ ھوشااىنى تېپىپ ،ماڭا مۇھەببەت ئاتا قىلىشااىغا كۆزۈم يەتمەيدۇ .كېيىنكى ئۆمرۈمنىڭ ئۆز گۆشااۈمنى
ئۆزۈم يەپ بۇرۇقتۇملۇقتا ئۆتىدىغانلىقى ئېنىق!
كالېندەرغا قارىدىم .بۈگۈن چې الالغا ،15كۈنگە ىەي شەنبە ،ئىپارگۈل قارەر چەككەن شەنبىگە ىەقەت بىر كۈنال
قالدى دېگەن گەپ .مۇشاااۇ بىر كۈن تەقدىرىمنى بەلگىلەيدۇ .يا ئالىيجانابلىق يولىنى تۇتۇپ قاقشاااال بولۇپ
كېتىمەنن يا ئەقىل سەرمايەمنى كۆڭۈل دۇلدۇلىغا تاىشۇرۇۋېتىپ ھەممىدىن بىغەم ھالدە ياشايمەن!
ئىپارگۈلنىڭ دېگىنى بويىچە خەتنى تولۇق ئۆچۈرۈۋئتتىم .لېكىن ئۇ قەلبىمگە كېلىپ جايلىشااااىۋەلدى .خەتنىڭ
قەلبىمدىكى تەسىرىنىمۇ كومپيۇتېردىن ئۆچۈرۈۋئتكەندئۈ ئۆچۈرۈۋئتكىلى بولغان بولالا نېمىدېگەن ياخشى بوالتتى
ھە!ئىپارگۈلگە بىر نەرسااە دېيىشااىم الزىم ئىدى .بىرسااى ساااڭا ئىشااىنىپ ،چىن ئىخالسااى بىلەن كۆڭۈل قارنىنى
ئالدىڭدە قويۇۋەتالااااا ،گەپ قىلماي تۇرۇۋېلىش ئىنالاااااندەرچىلىققا توغرە كەلمەيتتى .لېكىن نېمە دېيىشااااىمنى
بىلەلمەيتتىم .ئەگەر ئىپارگۈل شااااالالق چوكان بولغان بولالااااىدى ،ھەدئپ بولغىچە ،ھۇدئپ ئالدىغا چىققان
بوالتتىم ،كۆڭۈل ئارزۇلىرىم قانغان ھامان ئاخىرئتنىڭ مۈشاااۈكىدئۈ ۈ−ۆزۈمنى يۇمۇۋەلالاااامال ئىش ىۈتەتتى.
لېكىن ئىپارگۈلنىڭ دئۋەتقانلىرى ئەڭ سااەمىمىي گەىلەر بولۇپ ،ئۇنىڭغا دئماللىققا كېالااىپال جاۋەب بېرىش خېلى
خېلى نوچىالرنىڭمۇ قولىدىن كەلمەيتتى .سااەۋئبى دېيىلىۋەتقان گەىلەر سااەمىمىي بولۇپ ،سااەمىمىي ئىشااقائەسااااتايىدىل مۇئامىلە قىلمىغاندە ،مۆلچەرلىگۈسااااىز يامان ئاقىۋئتلەر كېلىپ چىقاتتى ،ئەڭ مۇھىمى خەقنىڭ
ئىشەنچىالىدىن قالىدىغان گەپ ئىدى.
تاماكا تۇتا شتۇرۇپ ،قېنىپ -قېنىپ شورىدىم .بې شىم ىىرقىرەپ كەتتى .شۇ چاغدە تېلې ونۇم سايرەپ قالدى.
مەن ئېرىنچەكلىك بىلەن كۆزنەككە كۆز يۈگۈرۈتتۈم .تېلې ون ئالمىرئدىن كەلگەنىدى .ئۇنى ئالالام ياخشى گەپ
يوق ئىدى .ئالماسلىققىمۇ ئامالىم يوق ئىدى.
ۋئيدەدەم...ئالمىرئ ۋەررىدئ يىغلىۋئتتى .مەن جىددىيلىشىپ ئورنۇمدىن تۇرۇپ كەتتىم.
دەدەمغا نېمە بوىتۇ؟-دەدەم ئۇ ...تۈگەپ كېتىپتۇ.

42

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

كۆزۈمگە قارەڭغۇلۇق تىقىلدى .قېيىنئاتامنىڭ ساالمەتلىكى ياخشى ئىدى .كەم سۆز ،چىقىشقاق بۇ ئادئم مېنىڭ
بەۈ ھۆرمىتىمنى قىالتتى.
سىلى نەدئ؟ئۆيگە ماڭدىم.ئەمىالە ئۆيدئ كۆرۈشەيلى.مەن ئىشاااىكنى تاقاپ ئالدىرەش ئۆيگە قارەپ يۈگۈردۈم .ئۆيگە كىرىشاااىمگە ئايالىم بوينۇمغا ئېالاااىلىپ يىغالپ
كەتتى .مەن ئۇنىڭغا تەسااەللى بەرگەن يالقۇنغا تېلې ون قىلىۋېتىپ قارىلىق كىيىملەرنى ئىزدىدىم .ھايالشااىماي
ئىككى باالم يېتىپ كېلىشتى ،تۆتىمىز كىچىك ماشىنا بىلەن يۇرتقا قارەپ يولغا چىقتۇق...
توي شاااەھەردئ ،ناماز يېزىدە قىزىيدۇ .قېيىنئاتام نامدەر كىشاااىلەردىن ئىدى ،مېيىتى بەۈ ناماز تاىتى .بۇ بىز
ئۈچۈن بىر تەسەللى ئىدى.
ئايالىم يالغۇز قىز بولغاچقا ،دەدىالى ئۇنىڭغا بەۈ ئامرەق ئىدى .شۇڭا قېيىنئاتامنىڭ ئۆلۈمى ئايالىمغا بەۈ تەسىر
قىلدى ،ئۇ ماشااااىنىغا چىققاندىن تارتىپ ئۈن نەزىرىالااااىنى بەرگىچە بولغان تۆت كۈن جەريانىدە توختىماي
يىغلىدى .يىغىمۇ بوش يەردىن چىقمايدىكەن ،ئۈچىنى بەرگەن كۈنى ھالالااااىزلىنىپ ،تاىالااااىدىال يىقىلدى.
ئۆيدىكىلەرنىڭ بىر قى المى مېھمان ئۇزىتى شقا قېلىپ ،بىر قى المىمىز درختۇرخانىغا چاىتۇق .ئايالىم شۇ ياتقانچە
15كۈنگىچە كارىۋەتتىن چۈشمىدى .ئىچ ئاغرىقى ئۇنىڭ يۈرىكىنى كاردىن چىقارغانىدى.
19كۈنى درختۇرخانىدىن چىقىپ 20 ،نەزىرىالااىنى بەرگەندىن كېيىن ئىدەرىگە قايتىپ كەلدۇق .قايتۇرۇپكېلىشااكە ئىدەرىدىكىلەر ئەمەس ،غوىۇركام ،يالقۇن باشاالىق يەتتە كىشااى ئىككى ماشااىنىدە كەلگەنىدى .ئۇالر
ئارىالااااىدە ئىپارگۈلمۇ بار ئىدى .ئىپارگۈلنى كۆرۈپ باشااااقىچە بولۇپ قالدىم .ئۇ مۇشااااۇ 20كۈن جەريانىدە
كۆرۈنەرلىااك ئورۇ قل ىغااان بو لۇپ ،كۆزل ىرىااد ىن ھااارغ ى نل ىق ،ب ىپەرۋەل ىق نۇرل ىرى تۆ كۈ لۈپ تۇرە ت تى.
ئىدەرىدىكىلەرنىڭ ،بولۇىمۇ نەچچە يىل دەسااتىخىنىنى كۆتۈرگەن ئايالالردىن بىر نەچچىالااىنىڭ بولالااىمۇ كېلىپ
قويمىغانلىقى ۇئۇ ئايالالرنىڭ ۈ−ۆپ قىالاااامى ئ−ئمەلدەرالرنىڭ ئاياللىرى بولغاچقا ،قاتناش−تا قىالااااىلىپ
قالمايتتى( ئايالىمغا بەۈ ئېغىر كەلگەن چېغى 502كىلومېتىرلىق مۇساىىدئ بىر ئېغىزمۇ گەپ قىلمىدى...
شاااۇ ئىشاااالردىن كېيىن ئايالىم باشاااقىچە بىر ئادئمگە ئايلىنىپ قالدى .ئىلگىرى ئۇ ساااەپ تارتىپ تاالدىن
كىرمەيتتى ،ئۆيدىكى چاغلىرىدىمۇ تېلې ون قولىدىن چۈشااامەيتتى ،ساااۆزلەپ ھارمايتتى ،ھازىر بولالاااا تاالغا
چىققىلى ئۇنىمايتتى ،گەپ سورىمىغۇچە چىش يېرىپ بىر نەرسە دېمەيتتى...

43

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

يۇرتتىن قايتىپ كېلىپ - 5كۈنى مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېر سىتېتىدە بىر يىل بىلىم ئا شۇرىدىغانلىقىم ھەققىدئ
ئۇقتۇرۇش تاىشااۇرۇۋەلدىم ،ئۇقتۇرۇش نازەرئتتىن ئىالاامىم بىلەن كەلگەن بولغاچقا ،ياق دېيىشااكە ياكى باشااقا
بىرسىنى ئالماشتۇرۇشقا بولمايتتى ،شۇڭا دېگەن مۆھلەتتە بېيجىڭغا قارەپ يولغا چىقىشقا مەجبۇر بولدۇم.
مەن ئىلگىرى مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسااىتېتىدە ئىككى يىل تەييارلىقتا ئوقۇغانىدىم ،مەكتەىمۇ ،مۇئەللىملەرمۇ
ماڭا تونۇش ئىدى ،ئۇنىڭ ئۈساااتىگە ئەينى يىلى بىر ساااىنىپتا ئوقۇپ مەكتەىتە ئوقۇتقۇچىلىققا ئېلىپ قېلىنغان
رۇستەم ئىالىملىك بىر ساۋەقدىشىممۇ بار ئىدى .ساۋەقدىشىمنىڭ قول تۇتۇشى بىلەن بىردئمدىال رئسمىيەتلىرىمنى
بېجىرىپ ياتاققا ئورۇنلىشىۋەلدىم.
ياتىقىمىز ئازەدئ بولۇپ ،بىر ياتاققا ئىككىدىن ئورۇنالشااااتۇرۇلغانىدۇق .بۇنى ئۇققاندە قۇلىقىمغا ئىشااااەنمەي
ساۋەقدى شىمغا مەنىلىك قارەپ قويدۇم .بىز ئوقۇغان ئەينى يىلالردە مەكتەىتە ياتاق بەۈ قىس ئىدى ،بىر ياتاقتا
ساااەككىزدىن ياتاتتۇق .ياتاقتا ىۇت قويغۇدئۈ جاي تېپىشااامۇ بىر مەساااىلە ئىدى .ھەتتا كادىرالر تەربىيەلەش
مەركىزىدئ ئوقۇۋەتقان چو ڭالرمۇ بىر ياتاقتا ئالتىدىن ياتاتتى .ياتاق قىس بولغاچقا ،ئۆزى ئاالقىلىشااااىپ بىلىم
ئاشااۇرغىلى كەلگەنلەر ھە دېگەندئ ياتاق تاىالماي ،مەكتەپ ئەترەىىدىكى يەر ئاسااتى ئۆيلىرىدىن ياتاق ئىجارئ
ئېلىشااقا مەجبۇر بوالتتى .بۇ ياتاقالر يەر ئاسااتى ئۆيىنىڭمۇ ئاسااتىغا ئورۇنالشااتۇرۇلغان بولۇپ ،زئي ھەم قارەڭغۇ
ئىدى .كېچە -كۈندۈز توۈ ياندۇرەالتتى .ھاۋە مەخ الۇس يا سالغان كانايالر ئارقىلىق يۈرۈ شتۈرۈلەتتى .يالغۇز
قالالااا قورققىالااى كېلەتتى .بىرئر ئاي ياتقان ئادئمنىڭ سااوغۇقى ئېشااىپ ،تاغدىن گەپ قىلالااا باغدىن جاۋەب
بېرىدىغان ىاڭقايغا ئايلىنىپ قاالتتى...
ئى المىم ئەزىمەت - ،دئپ ئۆزۈمنى تونۇ شتۇردۇم ئۈن -تىن الىز ھالدە چامادەنىنى رئتلەۋەتقان ياتاقدى شىمغالەپ قىلىپ قارەپ قويۇپ - ،بىر شەھەردئ نەچچە يىل بىللە ياشاىمۇ ئەجەب كۆرۈشمەىتىكەنمىز؟
مەن سااىزنى تونۇيمەن - ،ياتاقدىشااىم قىلىۋەتقان ئىشااىنى توختىتىپ تاماكىدىن بىر تال تۇتاشااتۇردى- ،ئىالمىم مەمەتجان ،سەھىيە ئىدەرىالىدئ ئىشلەيمەن.
مەمەتجان دېدىڭىزما؟ئاۋەزىم سەل ئۈنلۈۈ چىقىپ كەتكەن چېغى ،ياتاقدىشىم ئەجەبلىنىپ ئەترەىقا قارەپ قويدى.
ھەئە ،مەمەتجان.مەن تۇرۇىال قالدىم .بۇ نېمە كارەمەت ئەمدى؟ ئىالمىمۇ ،ئىشلەۋەتقان ئىدەرىالىمۇ ئوخشاشقۇ!

44

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)
مەنمۇ تاماكا تۇتاشتۇردۇم.
-ئىدەرىڭىزدئ مەمەتجان ئىالىملىكلەردىن يەنە بارمۇ؟

ساقچىدئۈ سوئال سورەشلىرىمدىن سەل بىئارەملىق ھېس قىلدىمۇ بىلمىدىم ،مەمەتجان قىلىۋەتقان ئىشىنى تاشالپ
كارىۋىتىغا كېلىپ ئولتۇردى.
تۆتىمىز بار.مەمەتجان يەنە سااااوئالىڭىز بارمۇ ئاكا؟ دېگەندئۈ ھارغىن كۆزلىرىنى ماڭا يۆتكىدى .مەن ھىم ،دېگىنىمچە
دېرىزىدىن سىرتقا قارىۋەلدىم.
دئل شااۇ چاغدە تېلې ونۇمدىن ئۇچۇر سااىگنالى ئاڭالندى .مەن تېلې ون كۆزنىكىگە قارىدىم .ئۇچۇر ئىپارگۈلدىن
كەلگەنىدى .تۇرۇىال يۈرىكىم سېلىپ كەتتى.
تىچلىقمۇ؟ تۈنۈگۈن كونا جايدە چاي قىلدۇق .بەلكىم قۇلىقىڭىز قىزىغاندۇ ،ھەممەيلەن ياخشاااى گېپىڭىزنىقىلى شتى ...سىزگە بەۈ ئۆگىنىپ كەتكەن ئىكەنمەن ،سورۇن ئاخىرال شقىچە گەپ -سۆزگە ئارىال شماي سىزنى
خىيال قىلىپ چىقتىم .كەچتە تورغا چىقىڭQQ ،دە بولالىمۇ دىدەرلىشايلى .سىزنى شۇنچىلىك سېغىندىمكى...
تېلې وننى يېپىۋېتىپ ئاستا كەينىمگە بۇرۇلدۇم .مەمەتجان ئىشىككە قارىغىنىچە تاماكا چېكىپ ئولتۇرەتتى.
ئايالىڭىزدىن كەىتىما؟ياق ...ھەئەمەن كېكەچلەپ قا لدىم ،مەمەت جان كۈلۈپ قو يدى .تېلې ونۇم جىرىڭل ىدى ،كۆزنەككە قارى مايال قۇلىقىم غا
تۇتتۇم .چىرەيىم الزە سۈرگەندئۈ ئېچىشىپ كەتكەنىدى.
ۋئيمەن ئالمىرئ!ھە ...تىچلىقما؟-تىچلىق ،ئۆزىڭىزچۇ؟ نەچچە كۈندىن بېرى تېلې ون قىاليمۇ دېمىدىڭىز؟ ئادئمنى ئەنالىرىتىپ.

45

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

ئايالىمنىڭ ئاۋەزى شۇنچە يېقىملىق ،نازلىق ئىدى ،خۇددى يىرەقتىكى ئا شىقىغا سېغىنىش ھې ال الىياتىنى ئىزھار
قىلىۋەتقان مەشۇقنىڭ ئاۋەزىدئۈ.
ئالدىرەشچىلىقتا ۋەقىە چىقىرەلمىدىم - ،مەن قارەپ تۇرۇپ يالغان ئېيتتىم ،ئەمەلىيەتتە نەچچە كۈندىن بېرىتا ماق يەپ ،يېتىپ -ئۇخالپ بىكارچىلىق تا كۈن ئۆتكۈزگەنىدىم - ،تۈنۈگۈن يا تاق قا ئورۇنالشااااتىم ،ھازىر
ياتاقتا...
ئالمىرئ بىلەن خوشلىشىپ تېلې وننى يېپىۋېتىشىمگە مەمەتجان لىككىدئ ئورنىدىن تۇردى.
ھازىرقىالااااى ھەقىقىي ئا يالىڭىزكەن - ،مەمەت جان غېم ىدئ يوق ئىشااااىككە قارەپ ما ڭدى - ،تا ماق قاچىقامدىمىز؟
مەن ياتاقدىشااااىم بىلەن دىدەرالشااااقان تۇنجى كۈنىال ئويلىمىغان يەردىن قۇيرۇقۇمنى تۇتقۇزۇپ قويغانىدىم.
يەكۈنلىشااىمچە ،بىرسااى بىلەن بولغان مۇناسااىۋئتتە ،تۇنجى تەسااىر بەكمۇ مۇھىم بولۇپ ،ئۇ شااۇ كىشااىنىڭ
مۇنا سىۋئت زئنجىرىدىكى ئورنىنى بەلگىلەيتتى .مانا ئى شنىڭ بى المىلال سىدە چاغا چىقىپ ىۇ سكىيىپ ئولتۇردۇم،
كېيىنكى ئىشالر قاندەق بولۇپ كېتەر؟
ئىچىم ئېغىزى غا ىاخال تىقىپ قويغان كانايدئۈ بۇرۇقتۇم بولۇپ كەتكەنىدى .گەپ قىلماسااااتىن مەمەتجانغا
ئەگەشتىم ،بېشىم قۇم تىققاندئۈ ئېغىر ،يۈرىكىم سانالىزلىغان قۇرتالر ئۆمىلەۋەتقاندئۈ بىئارەم ئىدى.
دۈشەنبىدىن باشالپ دئرس باشالندى .سىنىپىمىزنى سېپى ئۆزىدىن مىللەتلەر مۇزېيى دېيى شكە بوالتتى .بىز 13
مىللەتتىن بولغان 27كىشااى بىر سااىنىپقا جەم بولغانىدۇق .دئرساالەر خەنزۇ تىلىدە ئۆتۈلەتتى ،شااىنجاڭدىن
كەلگەن بەشااىمىزدىن باشااقىلىرىنىڭ ،بولۇىمۇ جەنۇبىي جۇڭگودىن كەلگەنلەرنىڭ مىللىي بەلگىلىرى تازە ئېنىق
ئەمەس ئىدى ،شااۇڭا بىز تېزال باشااقىالرنىڭ دىققەت نەزئرىگە چۈشااۈپ قالدۇق ،ئۇالر بىزگە ۋئ يۇرتىمىزغا بەۈ
قىزىقاتتى ،يۇرتىمىز ،ئۆرپ -ئادئتلىرىمىز −ئققىدئ ن-ۇرغۇن سوئالالرنى سورەيتتى .بىز بىلگىنىمىزچە جاۋەب
بېرئتتۇق .ساااوئالالر كۆىەيگەنالاااېرى مەن يۇرتىمىز ۋئ ئۆزىمىز ھەققىدئ بىلىدىغانلىرىمنىڭ بەۈ ئاز ئىكەنلىكىنى
ھېس قىلىشقا باشلىدىم .ئەمەلىيەتتە بۇ باشقا مىللەت كىشىلىرىگە مىللىتىمىزنى ،يۇرتىمىزنى تونۇشتۇرۇشنىڭ ئەڭ
ياخشااى سااورۇنى ۋئ ىۇرسااىتى ئىدى .ئۇ ئۆز نۆۋىتىدئ يەنە ھەر بىر زىيالىينىڭ مۇقەددئس مەجبۇرىيىتى ئىدى!
قاندەق قىلىش كېرئۈ؟ ئۆگىنىش كېرئۈ! مەن بىكار ۋەقىە تاىالاااامال “دۆلەتلىك كۇتۇىخانا”غا بېرىپ ماتېرىيال
كۆرۈشكە ،خاتىرئ قالدۇرۇشقا باشلىدىم.
“دۆلەتلىك كۇتۇىخانا” مەكتىپىمىزگە يېقىن ئىدى ،ئارىلىقى 500مېتىرمۇ كەلمەيتتى .شاااارەئىتى بەۈ ياخشااى
بولۇپ ،بىلىم ئىگىلەيمەن دېگەن ھەر قا ندەق ئادئمنى ئۈم ىدسااااىز قا لدۇر مايتتى ،بەلكى خۇرجۇننى ئۆزى

46

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

ئويلىغىنىدىنمۇ كۆپ جاۋەھىرەتالرغا تولدۇرۇپ بېرئتتى .ئۇنىڭدە دۆلىتىمىزنىڭ ،چەت ئەلنىڭ ھەر خىل تىل -
يېزىقتىكى ماتېرىياللىرى تولۇق تېپىالتتى ،ھەتتا يۇرتىمىز شااىنجاڭدە نەشاار قىلىنغان بارلىق كىتاب ،گېزىە -
ژۇرنالالرنىڭ ھەننىۋەسى تېپىالتتى ...مېنى ئەڭ جەلپ قىلغىنى ئاز سانلىق مىللەت كۇتۇىخانىالى بولدى- 2 .
قەۋئتكە جايالشاااقان بۇ كۇتۇىخانا ئازەدئ ،يورۇق بولۇپ ،ئادئم ئاز ئىدى .ئۈساااتەل -ئورۇندۇقلىرى ىاكىز،
تېگىگە گىلەم سااااېلىنغان ،كىتاب -ماتېرىيالالر تۈرى بويىچە تام بويلىتىپ رئتلىك تىزىپ قويۇلغان بولۇپ،
قانچىلىك الزىم بولالا ،ئۆزىمىز خالىغانچە ئېلىپ كېلىپ كۆرئلەيتتۇق.
مەن كۇتۇىخانىغا ئامرەق بولۇپ قالدىم ،دئر ستىن بىكار بول الامال ،كۇتۇىخانىغا چاىاتتىم .نېمى شقىدۇر كىتابنى
قانچە كۆپ ئوقۇغانالاااېرى بىلمەيدىغانلىرىم تېخىمۇ كۆىتەۈ بىلىنىپ ھەيرەن قاالتتىم .يىلالردىن بېرى شاااۇنچە
كۆپ ۋەقتىمنى قۇرۇق ىااارەڭ ،ئااايىغى چىقماااس ئولتۇرۇش ،دۆدئۈ يەپ -ئىچىشااااالر بىلەن مەنىالااااىز
ئۆتكۈزۈۋئتكىنىمگە ىۇشايمان قىالتتىم...
مەمەتجان باشااقىچە بىر ئادئم ئىدى .ئۇ گەپ سااورىمىغۇچە بىرئر ئېغىز گەىمۇ قىلمايتتى .بىكار قالالااىال ھارەق
ئىچەتتى ،قولىدىن تاماكا چۈشاامەيتتى .كەچتە بىر مەھەلىدئ ىەيدە بولۇپ ،ساااىانغا قاتقان بوقىدئۈ بىر ھازە
ىۇشااۇلدەپ ئولتۇرغاندىن كېيىن ىۇت -قولىنىمۇ يۇيماسااتىن كارىۋىتىغا چىقىۋەالتتى .دئرساالەرگە ئاساااسااەن
قاتناشمايتتى ،قاتناشالىمۇ باش كۆتۈرمەي ئۇخاليتتى .سىنىپتا ھېچكىم بىلەن ئاالقە قىلمايتتى.
ئۇ بېيجىڭغا كەلگەن ئىككى ئايدىن بېرى تېخىمۇ ئورۇقالپ يىڭنە يېگەن ئىتقىال ئوخشاااااپ قالغانىدى .ئەگەر
ئىشالر مۇشۇ تەرىزدئ دەۋەملىشىۋېرىدىغان بولالا ،سىنىپ مۇدىرىدىن تەنبىھ ئىشىتىشى ،ئەڭ مۇھىمى يۇرتقا ساق
ساالمەت قايتىپ كېتەلمەسلىكى مۇمكىن ئىدى.ئۇ تۇنجى كۈنىدىكى ىارىڭىمىزدىال مېنى ئوبدەنال سااارەسااىمىگە سااېلىپ قويغانىدى .دئساالەپ ئۇنىڭ ئىالاامىنى
ئاڭلىغىنىمدە جارەسااتاندە ئىشااتىنى تىزىغا چۈشااۈپ قالغان ئادئمدئۈ بەۈ بىئارەم بولغانىدىم .ئەگەر رەسااتتىنال
مەمەتجان ئىپارگ−ۈلنىڭ ئېرى بولۇپ چىقىدىغانال ئىش بولالااااا ،ئۇنىڭ بىلەن بىر يىلنى بىر ياتاقتا بىللە
ئۆتكۈزۈشۈم بەۈ قىيىنغا توختايتتى .جاھاندە شۇندەق نەق كېلىپ قالىدىغان ئىشمۇ بوالمدۇ؟ ئۇنى ئۆز نۆۋىتىدئ
تەڭرىنىڭ ماڭا بەرگەن شەىقەتالىز جازەسى دېيىشكىمۇ بوالتتى .ئويلىمىغان يەردىن ئۇنىڭ ئىدەرىالىدئ مەمەتجان
ئىالااااىملىكتىن تۆتەيلەنن ىڭ بارلىقىنى ئاڭالپ ىۇت -قولۇم غا قايت ىدىن ما غدۇر كىرگە ندئۈ بو لدى .نېمىال
دېگ−ئنبىلەن ب−ۇ ساااەتچىلىكنىڭ مۇمكىنچىلىك دەئىرىالاااى 25%كە چۈشاااكەنىدى .يەنە بىر تەرئىتىن
مەمەت جا ندئۈ بىر اليغەزئلنى ئى پارگۈ لدئۈ بەر نا چو كانن ىڭ اليىقى قا تار ىدە سااااا ناش ھېچكىمن ىڭ ئەقلىگە
سااىغمايتتى .ئەگەر شااۇندەقال بولۇپ قالغان بولالااا ،تەقدىر ئىپارگۈلگە بەۈ شااەىقەتالااىزلىك قىلغان بوالتتى.
كۆڭلۈم سااەل تەسااكىن تاىقاندئۈ بولدى .لېكىن ئاشااۇ 25%كىمۇ سااەل قارىغىلى بولمايتتى .ئۇنىڭ ئۈسااتىگە
مۇشااۇ كۈنلەردئ ئىپارگۈلنىڭ ئۇچۇرىمۇ كۆىىيىپ قالغانىدى ،كۈندئ تورغا كىرىپ ىارەڭلىشااىشاانى تەلەپ قىلىپ

47

يانغىن ئېلكىتابلىرى

ئايال )پوۋىسىت)

Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Uy - 50 - 4
  • Büleklär
  • Uy - 50 - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2196
    13.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 50 - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3683
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2231
    13.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 50 - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2256
    13.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 50 - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 2011
    14.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Uy - 50 - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 348
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 280
    26.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.