Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 738
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 572
14.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
21.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
26.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
تۇغمــا ۆئگىنىــش سېستىمىســى ناھايىتــى كىچىك
يېشــىدىن باشــاپال بۇزغۇنچىلىققــا ۇئچراۋاتىــدۇ.

توغراق ئانىالرگۇرۇپپىسى

19

بىزگە قانداق دادىالر كېرەك؟
دادىالر-مىللەتنىڭ تۈۋرۈكى،قول-قانىتى.دادىالرنىڭ ۋۇجۇدى،
ھەققانىيەت بىلەن ،باتۇرلۇق بىلەن ،چىۋەرلىك بىلەن ،ئەقىل ۋە دىيانەت بىلەن
تولۇشى كېرەككى ،ئۇ يەردە دېلىغۇللۇق ،مۈجمەللىك ،پەمسىزلىك ،بېلى
بوشلۇق ،ساداقەتسىزلىك ،ھاماقەتلىك ،ھورۇنلۇق ئىللەتلىرى بولماسلىقى كېرەك.
دادىالر قەيسەرلىكتە ،چىدام -جاسارەتتە ،ئىلىم -ھۈنەردە ،ۋاپادارلىقتا ،ئەل -
يۇرتقا ھىممەت كۆرسىتىشتە ،پەرزەنتلەرگە ئۈلگە بواللىشى كېرەك .مۇشۇالرنى
قىلىش ئۈچۈن قانداق قىلىش كېرەك؟ ئەلۋەتتە مېنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق دادىالر
ئۆزىمىزنى بىر قېتىم دەڭسەپ كۆرۈشىمىز ۋە ئۆزىمىزنى مۇكەممەللەشتۈرۈش
ئۈچۈن تىرىشىشىمىز الزىم .
يالقۇن روزى

بىزگە قانداق ئانىالر كېرەك؟
دادىالر ،قەيسەرلىكتە ،چىدام -جاسارەتتە ،ئىلىم -ھۈنەردە ،ۋاپادارلىقتا،
ئـەل -يۇرتقـا ھىممـەت كۆرسىتىشـتە ...پەرزەنتلەرگـە ئۈلگـە بواللىشـى كېـرەك.
بالىلىرىمىـز مەدەنىيـەت ۋە دۇنيـا قاراشلار ئۈسـتۈنلۈك تالىشـىۋاتقان دەۋردە
ياشـاۋاتىدۇ .بۇنـداق مۇھىتتـا ،بىزگـە مېھىـر -شـەپقەتنى غەپلـەت بۆشـۈكىگە
ئايالندۇرۇۋالغـان ئانىلار كېـرەك ئەمـەس ،بەلكـى ئۇنـى يۈكسـەك ئېتىقـاد
ئىستراتېگىيىسـىگە ئايالندۇرغـان ئانىلار كېـرەك.
ئابدۇقادىر جااللىدىن

توغراق ئانىالرگۇرۇپپىسى 20

يېڭــى تۇغۇلغــان بــوۋاق ئۈچــۈن ئــەڭ مۇۋاپىــق ئوزۇقلــۇق بــۇ نۇقتىدىــن ئېيتقانــدا ،ســۈت پاراشــوكلىرى ھەرگىــز
ئانــا ســۈتىدۇر .بــوۋاق تۇغۇلــۇپ دەســلەپ تۆت-بــەش ئانــا ســۈتىنىڭ ئورنىنــى ئااللمايدۇ.ئاناســۈتى ھــەر ۋاقىــت
كــۈن ئىچىــدە كەلگــەن ســۈتنى بىزنىــڭ تىلىمىــزدا خەلقىمىــز يېڭى،مىكروبســىز ،قوللىنىشــقا ھازىــر بولــۇپ ،بىزنىــڭ
« ئوغــۇز ســۈتى» دەپ نــام بەرگــەن بولــۇپ ،بــۇ ســۈت ئەقىللىــق ئۇيغــۇر خەلىقىمىــز «ھازىرئــاش» دېگــەن نامنــى
بــەش كۈندىــن ئىككــى ھەپتىگىچــە بولغــان مەزگىلــدە بوۋاقنىــڭ بەرگــەن .ئۇنىڭدىــن ســىرت ئانا ســۈتى ئىقتىســادىي نۇقتىدىن
ئېھتىياجىغــا قارىتــا ئۆزگىرىــپ تۇرىدىغــان ســۈت ھالىتىگــە ئېيىتقانــدا ناھايىتــى تېجەشــلىك ھېســاپلىنىدۇ.
كىرىــدۇ .بوۋاقنىــڭ بىــر كــۈن ئىچىدىكــى ســۈت تەركىبــى
ۋە مىقدارىدىمــۇ دائىــم ئۆزگىرىــش بولــۇپ تۇرىــدۇ.
يېڭــى تۇغۇلغــان بوۋاقالرنىــڭ
كېچىدىكــى ســۈتى بىلەن كۈندۈزدىكى ســۈتىمۇ
ھــەزم ابولــۇپ ئانــا ســۈتى بولســا
پەرقلىــق بولىــدۇ .ســۈتنىڭ تەركىبــى
سىڭىشــلىك ،بۆرەككــە بېســىم
چۈشــۈرمەيدىغان ،ئېممۇنــت
ۋە مىقدارىنىــڭ دائىــم ئۆزگىرىــش
ئىچىــدە بولىغانلىقىنــى بىــز تەبىئــەت
ماددىللىــرى نۇقتىســىدىن
دۇنياســىدىكى كېنگورونــى مىســال
بولســا ناھايتــى مــول بولغــان
ئېلىــپ ئىلگىرلــەپ ئۆگىنىــپ
ئوزۇقلۇقتــۇر.
ئۈتەيلــى:
ئانــا ســۈتى بوۋاقتــا
جەھەتتىــن
ھېسســي
يېڭــى تۇغۇلغــان كېنگــورو
ئىشــەنچ تۇيغۇســىنىڭ
تۇغۇلۇپ ئانىسىنىڭ قورسىقىدىكى
تىكلىنىشــى ،ئانــا بىلــەن
خالتىغــا يەرلىشــىپ ،ئانىســىنىڭ
بوۋاقتــا ھېسســىي ســاغالم
تــۆت كۆكســىدىن بىرنــى ئېمىــپ
باغلىنىــش ،بوۋاقتــا ھــوزۇر
ئوزۇقلىنىشقاباشــايدۇ .كېنگــورو
تۇيغۇســى بېرىــش قاتارلىــق
بەش-ئالتــە ئايدىــن كېيىــن يەنــە
پىسخىلوگىيىلىك ساغالملىقىنىڭ
بىرنــى تۇغااليدىغــان ھايــۋان بولــۇپ،
غــول ئاساســنى ھازىراليــدۇ.
يېڭــى تۇغۇلغــان كىنگىــرۇ بوۋىقــى
كېنگورونىــڭ قورســىقىدىكى خالتىغــا
ئانــا ســۈتى بــوۋاق ســاغالملىقى
يەرلىشــىپ ئانىســىنى ئېمىــپ ئوزۇقلىنىشــقا
ئۈچۈنــا ئەمەس،ئانىنىــڭ تــەن ۋە روھىــي
باشاليدۇ.ئۇزۇقلۇقشۇناســار كېنەورونىــڭ ئىككــى
ســاغالملىقى نۇقتىســىدىنمۇ ناھايىتــى مۇھىــم رول
كۆكســىدىن ئىككــى خىــل پەرقلىــق ســۈتنىڭ ئېقىــپ
ئوينايــدۇ .مەســىلەن :ئېمىتىــش جەريانىــدا ئانــا مېڭىســىدىكى
چىقىدىغانلىقىنــى دەلىللــەپ ئۆتكــەن.
ھىپوزىــت بېزىدىــن كەلگــەن ئوكسىتوســىن ھورمۇنىنىــڭ
گەرچــە ســۈت پاراشــوكى فېرمىللىــرى ئانــا ســۈتىدىن تۇغۇتتىــن كېيىنكــى بالىياتقۇنىــڭ ئەســلىگە كەلتــۈرۈش رولــى
بايقىغــان تەركىبلىرىنــى ســۈت پاراشــوكىغا قاتىدىغانلىقىنــى چــوڭ بولۇپ،قاناشــنى ئازايتىــدۇ.
ئېيتىســىمۇ ،ئانــا ســۈتىنىڭ تېخــى بايقالمىغــان تەركىبلىــرى ۋە
ھېسســىي قىممىتىنىــڭ ئورنىنــى باســالمايدۇ.

21

دىنىمىزدىكى بىباھا تەربىيە
خەتىچە كۈبرا تونگار

توغراق ئانىالر
گۇرۇپپىسى

ئىنســاننى ئىنســان قىلىدىغــان ئــەڭ
گــۈزەل پەزىلەتلەرنىــڭ بىــرى بولســا «ھېــس
قىلىش»تــۇر ،ھېــس قىلىــش ئىنســانىي
خىســلەتنىڭ يېتىلىشــىگە ئــۇل ســالىدۇ .
ھاياتنــى ،باشــقا ئىنســانالرنى ،تەبىئەتنــى ،
جانلىقالرنــى ۋە ھەتتــا جانســىزالرنى ھېــس
قىلىــپ يەتكىنىــدە رەببىنــى ھېــس قىلىــدۇ ۋە بــۇ
يــول بىلــەن روھىغــا نەقىشــلەنگەن ھەقىقــەت
ســىرلىرىنى ئېچىشــقا مۇۋەپپــەق بۇلىدۇ .شــۇنىڭ
ئۈچــۈن ئاتــا -ئانىالرنىــڭ پەرزەنىت تەربىيىســىدە
ئاساســى ۋەزىپىســىنى « ھېــس » قىالاليدىغــان
پەرزەنىــت يېتىشتۈرۈشــكە قارىتىشــى مۇھىمــدۇر.
ئىزدىنىپ باقســاق ،بىزنىڭ رەببىمىز بىزگە
مېھىر-شــەپقەتلىك بولۇشــقا چاقىرىغــان...
تۇيمــاس قەلبنــى ،كۆرمــەس كۆزلەرنــى،
ئاڭلىمــاس قۇالرقالرنى بولســا جەھەننەم بىلەن
ئاگاھالندۇرىدۇ«.خېلىــل» دەپ ســۈپەتلىگەن
نەبىســى ئىبراھىــم پەيغەمبەرنىــڭ باشــقىالرنىڭ
دەردىگــە كــۆز يېشــى تۆكىشــىنى نــەزەردە تۇتــۇپ
« ئــەۋۋاھ » ســۈپىتى بىلــەن تەرىپلەيــدۇ.
بــۇ نەزەربىلــەن بېقىلغىنىــدا ،تۇيغۇلىرىدىــن
ئايرىۋېتىلگــەن ،ئۇالرنــى ھىــس قىاللمىغــان بىــر
پەرزەنــت ئۆزلــۈك ھەقىقىتىدىــن ئۇزاقالشــقان،
دوســتلۇققا ،ھەمراھقــا ،ئاتــا -ئانىلىققــا
ياتلىشــىپ كەتكــەن بىــر شــەخىس بۇلــۇش
يولىدىدۇر.چۈنكــى ھېــس -تۇيغۇســىزلىق،
كىشــىنى ئــەڭ باشــتا ئۆزىنىــڭ ئۆزلىكىگــە
ياتالشــتۇرىدۇ.

مېھىر -شەپقەتلىك پەرزەنت تەربىيىلەشنىڭ
يولى ،مېھىر-شــەپقەتلىك ئاتا -ئانا بۇلۇشــتۇر.
بالىنىــڭ ئەھۋالىنــى بىلىــش بىلىپال قالماســتىن ،
ئۇنىــڭ ھېــس -تۇيغۇســىنى ھېــس قىاللىشــىمىز
كېرەك .
چۈنكــى مېھىــر -شــەپقەت ،ئەقىلنىــڭ
ئەمــەس كۆڭۈلنىــڭ ھالىــدۇر .مېھىــر-
شــەپقەتلىك كىشــى قارشىســىدىكىنىڭ دەردىنــى
ئــۆز روھىــدا ياشــايدۇ .ئۇنىــڭ دەردى بىلــەن
دەرد تارتىــدۇ .بــۇ ھــال « قوشنىســى ئــاچ
ئىكــەن تــوق ياتمايدىغــان » تۇيغــۇ ھالىنــى
شــەكىللەندۈرگەن بولىــدۇ.
بالىلىرىمىزنىــڭ ھېــس قىلىنىشــقا
ئېھتىياجــى بــار .ئامــراق قۇشــىنىڭ ھازىســىنى
تۇتىۋاتقــان بىــر بالىغــا « ئازاپالنمــا ،ســاڭا
يېڭىســىنى ئېلىــپ بېرىمــەن » دېيىــش ،بالىنــى
ياخشــى ھېــس قىلدۇرمايــا قالمــاي ،ئەكســىچە
« قەلــب يارىســى » غــا ســەۋەب بولىــدۇ .بــۇ
چاغدا،بالىغــا ھېچقانــداق تەســەللىنىڭ
كېرىكــى يــوق .بالىنىــڭ دۈمبىســىنى ســىالش،
باغرىمىزغــا بېســىش ياكــى مېھرىمىــز بىلــەن
كۆزلىرىنىــڭ ئىچىگــە قــاراش يېتەرلىكتــۇر.
پەرزەنتلىرىمىزنــى ئۆزلىرىنىــڭ ھالــى
بويىچــە قۇبــۇل قىاليلــى .مېھىــر -شــەپقىتىمىز
بىلــەن ،باشــقىالرغىمۇ مېھىــر -شــەپقەت
يەتكۈزەلەيدىغــان پەرزەنــت تەربىيىلەشــكە
تېرىشــايلى.

توغراق ئانىالرگۇرۇپپىسى

سەن شۇنداق بىر روھسەن

خەلــق ئىچىــدە « توغــراق -قەيســەر دەرەخ.
تىــك تــۇرۇپ مىــڭ يىــل ،يىقىلىــپ مىــڭ يىــل،
يــەر ئاســتىدا مىــڭ يىــل ياشــايدۇ » .دېگــەن ســۆز بــار.
شــۇنداق ،توغــراق -ئانــا ۋەتىنىمىزنىــڭ تۇپراقلىرىــدا ھېچكىــم
سۇغۇرمىســىمۇ ھاياتلىــق تاپىدىغــان ،تارىخنىــڭ گۇۋاھچىســى
بولغــان بۈيــۈك ئابىــدە .بىزمــۇ توغراقتىكــى قەيســەر روھنــى
ئۆزىمىزگــە ئۈلگــە قىلىــپ بىــر ئــەۋالد نەۋقىرانالرنــى يېتىشتۈرۈشــكە
ئازغىنــە تۆھپــە قوشــۇش نىيىتىــدە بۇنــى تەييارلىدۇق.توغراقتــەك
ياشــناپ ،توغراقتــەك نەســىللەرنى يېتىشــتۈرۈش ئۈمىدىــدە بىــز !
مەن ئاڭا تىكىلدىم مۇھەببەت بىلەن،
تۇغۇلدى كۆڭلۈمدە مەغرۇر بىر تۇيغۇ .
ئۆلمەس بىر خەلقنىڭ مىسالى بولۇپ،
كۆرۈندى كۆزۈمگە شۇ كېسىلگەن توغراق.
قۇربان بارات
-1967يىلى -7ئاي
\
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • Toghraq Rohi - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3051
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1901
    19.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    29.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Toghraq Rohi - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 572
    14.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.