Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 4279
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1964
21.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
31.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
36.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
خەۋەر كەلدى .ئالالھىم بىلەن ئۇچرىشىدىغانلىقىمدىن سۆيىنىۋاتىمەن ،لېكىن ئۈممىتىمدىن
ئايرىلدىغانلىقىم ئۈچۈن ئازابلىنىۋاتىمەن .مەن خەۋەرنى ئالدىم ،ئالالھنىڭ يېنىغا
كېتىمەن».
ۋاپاتىدىن ئىككى كۈن بۇرۇن ساھابىلەرنىڭ ياردىمى بىلەن مەسجىدكە كېلىپ،
ئاستا مۇنبەرگە چىقىپ ،جامائەتكە قاراپ تۇرۇپ مۇنداق دېدى« :ئەي مۇسۇلمانالر! ئەگەر
بىرىڭالرغا يامانلىق قىلغان بولسام ،ئۇنىڭ جازاسىنى تارتىشقا تەييارمەن ،كىمنى ئۇرغان
بولسام ،دەرھال كەلسۇن ۋە ئۇرسۇن .كىمنىڭ مەندە ئېلىشى بولسا ،مانا مال-مۈلكۈم،
كەلسۇن ،ھەققىنى ئالسۇن».
-6ئاينىڭ -8كۈنى دۈشەنبە ئەتىگەندە پەيغەمبىرىمىزنىڭ كېسىلى سەل ساقايغاندەك
بولۇپ مەسجىدكە باردى .بامدات نامىزىنى ئەبۇ بەكرى ۋە جامائەت بىلەن بىللە ئوقۇپ،
مەسجىدتىن ئۆيىگە قايتقاندا ،كېسىلى ئېغىرالشتى .ئۇ كۈنى چۈشكە يىقىن بولغاندا« :ئەي
ئۇلۇغ رەببىم! ئۆلۈمنىڭ شىددىتىگە قارىتا ،ماڭا ئاسانلىق بەرگىن ،جېنىمنى قىينىماي
ئالغىن» دەپ دۇئا قىلدى ،يېنىدىكى سۇ بىلەن يۈزىنى نەملىدى.
چۈشكە ئاز قالغاندا ،قولىنى يۇقىرىغا كۆتۈرۈپ ،بىگىز بارمىقىنى يۇقىرىغا قارىتىپ،
"رەفىقى ئەاليا" (ئۇلۇغ دوستقا) دېدى ،بۇ ئۇنىڭ ئاخىرقى سۆزى ئىدى.
ئالالھنىڭ ئەلچىسى 63يېشىدا ،مۇبارەك روھىنى ياراتقۇچىسىغا تەسلىم قىلدى.
پەيغەمبىرىمىز ۋاپات بولغان يەرگە دەپنە قىلىندى .مەدىنىدە ئۇنىڭ قەبرىسى بار يەر
«رەۋزائى مۇتاھھەرە» دېيىلىدۇ .سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىزنىڭ 23يىللىق پەيغەمبەرلىك
255
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
ھاياتىنىڭ 13يىلى مەككىدە 10 ،يىلى مەدىنىدە ئۆتتى .ئۇ ئىنسانالرنىڭ بەخت-سائادىتى
ئۈچۈن خىزمەت قىلىپ ،ئاخىرقى پەيغەمبەر بولۇش سۈپىتى بىلەن ۋەزىپىسىنى تولۇق
ئورۇنالپ ،بۇ ئالەمدىن كۆچۈپ كەتتى.
دۇنيادا نېمە بولسا ،ھەممىسى ،ئۇنىڭ بىزگە بەرگىنى،
قەرزدار ئۇنىڭغا جەمئىيەت.
قەرىزداردۇر ،ئۇ گۇناھسىزغا پۈتكۈل ئىنسانىيەت،
ئەي رەببىم ،قىيامەتتە بىزنى بۇ ئىقرار بىلەن تىرىلدۈر.
-مەھمەت ئاكىف ئەرسوي
پەيغەمبىرىمىزنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىنكى ۋەقەلەر
پەيغەمبىرىمىزنىڭ ۋاپاتى مۇسۇلمانالر ئارىسىغا ئېغىر بىر ئازاپ ئېلىپ كەلدى.
مەدىنە مۇنەۋۋەر ماتەمگە تولدى .ساھابىلەرنىڭ بەزىلىرى پەيغەمبەرنىڭ ۋاپاتىغا
ئىشەنمىدى .ئۇ ۋاقىتتا ،ئەبۇ بەكرى كېلىپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يۈزىنى ئېچىپ
سۆيۈپ يىغلىدى .ئاندىن قىسقا بىر سۆز قىلىپ ،ساھابىلەرنى ئەمىن تاپقۇزدى.
ئۇ كۈنى ،ئۇزۇنغا سوزۇلغان مۇزاكىرىدىن كېيىن ئەبۇ بەكرى بىرىنچى خەلىپە بولۇپ
سايالندى .ئەتىسى مۇسۇلمانالر مەسجىدكە يېغىلىپ ،ئەبۇ بەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇغا
بەيئەت قىلدى.
پەيغەمبىرىمىزنىڭ ۋاپاتىدىن بىر كۈن كېيىن يەنى سەيشەنبە كۈنى ۋاپات بولغان
يەرگە دەپنە قىلىندى.
پەيغەمبىرىمىز ئاغرىپ قالغاندا يېنىدىكى يەتتە دەرھەم پۇلنى سەدىقە قىلىپ پېقىر-
يوقسۇلالرغا تارقىتىپ بەردى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋاپات بولغاندا ،ھېچ قانداق مال-
دۇنيا مىراس قالدۇرمىدى.
ئۇنىڭ قالدۇرۇپ كەتكەن ئەڭ چوڭ مىراسى دۇنيانى قاراڭغۇلۇقتىن يورۇقلۇققا چىقارغان
ئىسالمنىڭ نۇرى بىلەن ئىنسانالرنى ھوزۇر-ھاالۋەت ۋە بەخت-سائادەتكە ئېرىشتۈرگەن
يۈكسەك ئەخالق-پەزىلىتى ئىدى.
قۇرئان كۆرسەتكەن ،پەيغەمبىرىمىز سىزغان نۇرلۇق يولدا ماڭغانالر نېمىدىگەن
بەختلىك-ھە!
256
تۆتىنچى بۆلۈم :تەرجىمىھال
پەيغەمبەرلىك زامانىڭدا پەقەت،
دۇنيادا كۆرۈلدى ئادىل مۇتلەق.
كېڭەيگەنتى قاناتلىرىڭ زېمىنگە،
رەھمەت بولدى ئۇ ،پۈتكۈل ئالەمگە.
دەۋرىڭدە ،باھار بولدى ئەخالق،
پۈركۈنۈپ ېىمىن ،ئېچىلدى ئۇپۇق.
تارقالدى پەزىلىتىڭ جاھانغا،
جان بەردى ئاسمان ۋە زېمىنغا.
تارىختا تەڭدىشى يوق ھەم مىسالى،
تىلالردا داستان ئۇنىڭ ئىشلىرى.
سۈپىتىدىن سۆزنىڭ خۇالسىسىنى ئال،
ئىنسانتى ،لېكىن پەرىشتىدىن ئەۋزەل.
-مۇستافا فەھمى گەرچەكەر
پەيغەمبىرىمىزنىڭ پەرزەنتلىرى
پەيغەمبىرىمىزنىڭ 7پەرزەنتى دۇنياغا كەلگەن بولۇپ ،بۇالردىن ئۈچى ئوغۇل ،تۆتى
قىز ئىدى.
ئوغۇل بالىسى :قاسىم ،ئابدۇلالھ ۋە ئىبراھىم.
قىز بالىسى :زەينەپ ،رۇقىيە ،ئۇممۇگۈلسۈم ۋە فاتىمە.
ئۇالردىن ئالتىسى خەدىچە رەزىيەلالھۇ ئەنھادىن ،ئوغلى ئىبراھىم بولسا ،مارىيەدىن
تۇغۇلدى .قاسىم بىلەن ئابدۇلالھ ،پەيغەمبەرلىك كېلىشتىن بۇرۇن ،كىچىكال ۋاپات بولدى.
پەيغەمبىرىمىزنىڭ يەنە بىر نامى «ئەبۇل-قاسىم» بولۇپ ،يەنى قاسىمنىڭ دادىسى.
پەيغەمبىرىمىز بۇ نامدىن بەكمۇ خۇرسەن بوالتتى .چۈنكى ،كىچىكال ئايرىلغان ئوغلىنڭ
ئىسمى تىلغا ئېلىنغىنىدىن تەسەللى تاپاتتى.
يەنە بىر ئوغلى ئىبراھىم ،ھىجرەتتىن كېيىن مەدىنىدە توغۇلۇپ ،ئۇمۇ كىچىكال ۋاپات
بولۇپ كەتتى .ئوغلىنىڭ ۋاپاتى ھەققىدە پەيغەمبىرىمىز كۆز يېشى قىلىپ ،مۇنداق دېدى:
«كۆز ياشقا تولىدۇ ،كۆڭۈل ئازابقا .ئالالھنىڭ ھۆكمىگە بويسۇنۇشتىن باشقا چارىمىز
يوق .ئەي ئىبراھىم! سېنىڭدىن ئايرىلدىم ،چوڭقۇر ئازاپ ئىچىدە قالدىم».
ئىبراھىم ۋاپات بولغان كۈنى قۇياش تۇتۇلغان ئىدى .بەزى كىشىلەر« :ئىبراھىمنىڭ
ۋاپاتىغا قۇياش تۇتۇلدى» دېدىلەر .پەيغەمبىرىمىز بۇ قاراشنىڭ خاتا ئىكەنلىكىنى
چۈشەندۈرۈپ مۇنداق دېدى« :شۈبھىسىز ،قۇياش ۋە ئاي ،ئالالھنىڭ ئايەتلىرىنىڭ ئىككى
بىشارىتىدۇر ،ئۇالر ھېچ كىمنىڭ ئۆلۈمى ياكى ھايات تۇرۇشىدىن تۇتۇلمايدۇ».
257
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
پەيغەمبىرىمىزنىڭ قىزلىرىنىڭ ھەممىسى چوڭ بولۇپ ،ئۆيلۈك-ئوچاقلىق بولدى.
فاتىمەدىن باشقا ئۈچ قىزى پەيغەمبىرىمىزدىن بۇرۇن ۋاپات بولدى .كىچىك قىزى فاتىمە
رەزىيەلالھۇ ئەنھا ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ بىلەن ئۆيلەندى .پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئەۋالدلىرى
ئۇنىڭ نەسلىدىن داۋامالشتى.
ئەشەرە مۇبەششەرە
پەيغەمبىرىمىز ساھابىلىرىدىن ئون كىشىنىڭ جەننەتكە كىرىدىغانلىقىدىن خوشخەۋەر
بەردى .بۇالر «ئەشەرەئى مۇبەششەرە» دېيىلىدۇ .بۇ جەننەت بىلەن خوشخەۋەر بېرىلگەن
ئون كىشى دېمەكتۇر.
بۇالرنىڭ ئىسىملىرى تۆۋەندىكىلەردۇر:
-1ئەبۇ بەكرى-2 ،ئۆمەر-3 ،ئوسمان-4 ،ئەلى-5 ،تەلھا-6 ،زۇبەير-7 ،ئابدۇرراھمان
بىن ئەۋف -8سەئەد بىن ئەبى ۋاققاس-9 ،سەئىد ئىبنى زەيد-10 ،ئەبۇ ئۇبەيدە بىن
جەرراھ.
پەيغەمبىرىمىزنىڭ ساھابىلىرى
پەيغەمبىرىمىزنى كۆرگەن ۋە مۇسۇلمان بولۇپ ۋاپات بولغان كىشىلەر «ئەسھاب»
(ساھابە) دېيىلىدۇ.
ساھابە ئىككىگە بۆلىنىدۇ:
)1مۇھاجىرالر :مۇشرىكالرنىڭ زۇلمىدىن قۇتۇلۇش ۋە دىنى ۋەزىپىسىنى ئەركىن-ئازادە،
قورقماي ئورۇنالش ئۈچۈن مەككىدىن مەدىنىگە ھىجرەت قىلغان مۇسۇلمانالر «مۇھاجىر»
دېيىلىدۇ.
)2ئەنسار :مەككىدىن كەلگەن مۇسۇلمانالرغا ھەر خىل ياردەم قىلغان مەدىنە خەلقى
«ئەنسار» دېيىلىدۇ.
مۇھاجىرالرغا ياردەم قىلغانلىقى ئۈچۈن ئۇالرغا «ئەنسار» نامى بېرىلگەن.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئىنسانىيەت قەلبىنى يورۇتقان گۈزەل ئەخالقى
ئالالھنىڭ ئەڭ سۆيۈملۈك بەندىسى ،ئەڭ ئاخىرقى ۋە ئەڭ ئۇلۇغ پەيغەمبىرى مۇھەممەد
سەللەلالھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەم بەخت-سائادەت قۇياشى بولۇپ تۇغۇلدى .قاغجىراپ كەتكەن
تۇپراقالر سۇ بىلەن جانالنغاندەك ،ئالالھتائاال پەيغەمبىرىمىز بىلەن دۇنياغا يېڭىدىن
ھاياتلىق بەردى.
ئۇنىڭ قەلىبلەرگە ياققان ئىمان چىرىغى سايىسىدە ،خاتا ئېتىقادالر سۈپۈرۈپ تاشالندى،
جاھالەتنىڭ ئورنىنى ئىلىم ،زۇلۇمنىڭ ئورنىنى ئادالەت ،دۈشمەنلىكنىڭ ئورنىنى دوستلۇق
ئالدى .ھەقىقى مەنىدىكى ئىسالمى قېرىنداشلىق ئورنىتىلدى .ئايالالر ،ئائىلە ۋە جەمئىيەتتە
مۇناسىپ بولغان قىممەتكە ئېرىشتى.
258
تۆتىنچى بۆلۈم :تەرجىمىھال
سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز ئىنسانالرغا ،دۇنيا ئاخىرەتتە بەختلىك بولۇشنىڭ يوللىرىنى
كۆرسىتىپ بەردى .ئۆگەتكەن ئەخالق پرىنسىپلىرىنى ،ئاۋۋال ئۆزى قىلىپ ،ئەڭ ياخشى
ئۆرنەك بولدى
پەيغەمبىرىمىزنىڭ قەلبى ئىنسان سۆيگۈسى بىلەن تولدى .شۇنداق مەرھەمەتلىك
ئىدىكى ،قولىدىكى ھەممە نەرسىنى باشقىالرغا بېرىپ ئۆزى ئاچ قالغان چاغلىرىمۇ بولغان
ئىدى .پەقەت ئىنسانالرغىال ئەمەس ،بەلكى ھايۋانالرغىمۇ شەپقەت ۋە مەرھەمەت بىلەن
مۇئامىلە قىالتتى .ئۇسسغان بىر مۈشۈككە ئۆز قولى بىلەن سۇ ئىچكۈزۈپ ،ھايۋانالرغىمۇ
ياخشى مۇئامىلە قىلىشقا بۇيرىدى.
پەيغەمبىرىمىز
پەرزەنتلىرىنى
ئىنتايىن
ياخشى
كۆرەتتى،
ئېلىپ
قۇچىقىغا
ئەركىلىتەتتى.
بىر كىشى پەيغەمبىرىمىزنىڭ بالىسىنى سۆيۈپ ،ئەركىلتىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ« :مېنىڭ
ئون باالم بار ،ئۇالردىن ھېچ بىرىنى سۆيۈپ باقمىدىم» دېدى.
پەيغەمبىرىمىز ئۇنىڭغا« :مەرھەمەت قىلمىغانغا ،مەرھەمەت يوق» دېدى.
ناماز ئوقۇغاندا ئويناش ئۈچۈن دۈمبىسىگە چىققان ئوماق نەۋرىلىرى ،ھەسەن بىلەن
ھۈسەيننىڭ بۇ قىلىقىغا قارشى چىقماي ،ئۇالرنىڭ ئويناپ بولۇشىنى ساقاليتتى.
ئۇ ،ناھايىتى كەمتەر بولۇپ ،باي ،كەمبەغەل دەپ ئايرىمايتتى ،بىر خىزمەتكار ئۆيىگە
تەكلىپ قىلسىمۇ ،ياق دېمەي باراتتى .يوقسۇل ،پېقىر-پۇقرا بىلەن بىللە ئولتۇرۇپ تاماق
يەيتتى ،ئەڭ كەمبەغەل كىشىلەرنىڭ ئۆيىگە بېرىپ ئەھۋال سورايتتى.
كېسەللەرنى يوقاليتتى ،ساقىيىشى ئۈچۈن دۇئا قىالتتى .بىرەر يىغىلىشقا بارسا ،قەيەر
بوش بولسا شۇ يەرگە بېرىپ ئولتۇراتتى ،پۇتىنى باشقىالر تەرەپكە ئۇزاتمايتتى.
بىر كىشى پەيغەمبىرىمىزنى زىيارەت قىلغىلى بېرىپ ،ھاياجانلىنىپ ،تىترەشكە
باشلىدى ،پەيغەمبىرىمىز ئۇنىڭغا مۇنداق دېدى« :دوستۇم تىترىمە! مەن بىر ھۆكۈمدار
(باشلىق) ئەمەس .قۇرەيشتە قېتىپ قالغان نان يەيدىغان بىر ئايالنىڭ ئوغلىمەن»
دېدى.
كېيىم-كېچەكلىرىنى ئۆزى يامايتتى ،ئاياغلىرىنى ئۆزى ئوڭشايتتى ،الزىملىق نەرسىلەرنى
ئۆزى بازارغا بېرىپ سېتىۋىلىپ ئۆيگە ئەكىلەتتى ،ھېچكىمگە ئېغىرچىلىق سالمايتتى.
سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز نەمۇنە ئائىلە رەئىسى ئىدى .ئايالالرغا ئىنتايىن سىلىق-
سىپايە مۇئامىلە قىالتتى ،ئۆي ئىشلىرىدا ئۇالرغا ياردەم قىالتتى .ئۇ مۇنداق دەيتتى:
«سىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىڭالر ،ئاياللىرىغا ياخشى مۇئامىلە قىلغانالردۇر».
پەيغەمبىرىمىز مېھماننى ھۆرمەتلەپ ،ئۇالرنىڭ خىزمىتىنى ئۆزى قىالتتى .مۇسۇلمان
بولمىغانالر كەلسىمۇ ئوخشاش شەكىلدە قارشى ئاالتتى.
ئۇ ھېچكىمگە ناچار سۆز قىلمايتتى ،ھەممە ئادەمگە ياخشى مۇئامىلە قىلىپ ،ھېچكىمگە
ئازار بەرمىگەن ئىدى.
259
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
10يىل پەيغەمبىرىمىزنىڭ خىزمىتىنى قىلغان ئەنەس مۇنداق دەيدۇ« :پەيغەمبىرىمىز،
ماڭا ھېچقاچان" ئۇھ" دەپ باقمىدى ،مەن قىلغان بىر ئىشقا ،بۇنى نېمىشقا قىلدىڭ ياكى
قىلمىغان بىر ئىشقا ،بۇنى نېمىشقا قىلمىدىڭ ،دەپ ئاچچىقالپ باقمىدى».
پەيغەمبىرىمىز كۈلۈپ تۇرىدىغان ،سۆزى شىرىن ئىنسان ئىدى .باشقىالر بىلەن
گەپلەشكەندە قۇالق ساالتتى ،گېپىنى ئۈزىۋەتمەيتتى .ئەيىپىنى كۆرسە يۈزىگە سالمايتتى.
پەيغەمبىرىمىز ئاددى-ساددا ۋە پاكىز ياشايتتى .بەدىنىنى دائىم پاكىز تۇتاتتى،
كېيىم-كېچەكلىرىنىڭ پاكىز بولۇشىغا ئاالھىدە دىققەت قىالتتى ،چىشلىرىنى پاكىز تۇتۇش
ئۈچۈن مىسۋاك ئىشلىتەتتى .مەينەتلىكنى ھېچ ياخشى كۆرمەيتتى .ساھابىلىرىگە مەسجىدكە
پاكىز كېلىشنى بۇيرۇيتتى.
بىر قېتىم ئۈستى-بېشى مەينەت ھالدا مەسجىدكە كەلگەنلەرگە« :پاكىز بولۇپ كەلگەن
بولساڭالر ،تېخىمۇ ياخشى بوالتتى» دېدى.
پەيغەمبىرىمىز راست گەپ قىالتتى .ۋەدىسىدىن ھەرگىز يانمايتتى ،يالغانچىالرنى
پەقەتال ياخشى كۆرمەيتتى .راستچىللىقى ۋە ئىشەنچىلىكلىگى تۈپەيلىدىن «مۇھەممەدۇل-
ئەمىن» يەنى «ئىشەنچىلىك مۇھەممەد» دەپ ئاتالغان ئىدى.
ئۇ ئىنسانالرنىڭ ئەڭ مەرتى ئىدى .ئۆزىدىن بىر نەرسە تەلەپ قىلغانالرنى ھېچ ۋاقىت
قۇرۇق قايتۇرمايتتى ۋە «مەن پەقەت بىر تارقىتىپ بەرگۈچى ،بەرگەن ئالالھ» دەيتتى.
لېكىن تىلەمچىلىكنى ياخشى كۆرمەيتتى ،تىلەمچىلىكتىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ئۇالرغا ئىشلەپ
تېپىشنىڭ يولىنى كۆرسىتىپ بېرەتتى.
ئۇ ھېچكىمدىن ئىنتىقام ئالمايتتى ،ئەپۇ قىلىشنى ياخشى كۆرەتتى .ئۆزىگە ئەسكىلىك
قىلغانالرغىمۇ ياخشىلىق قىالتتى .ئۆزىگە قىلىنغان ياخشىلىقنى ھېچ ۋاقىت ئۇنتۇپ
قالمايتتى ،ياخشىلىق قىلغانالرغا دائىم ياخشىلىق قايتۇراتتى .ياشانغانالرغا ھۆرمەت بىلەن
مۇئامىلە قىالتتى ،كىچىكلەرنى سۆيگۈ ،شەپقەت بىلەن ئىززەتلەيتتى .سۈت قېرىندىشىنى
كۆرگەندە ،ئورنىدىن تۇرۇپ ،يېپىنچىسىنى يەرگە يېيىپ ،ئۇالرنى ئولتۇرغۇزاتتى.
پەيغەمبىرىمىز ھورۇنلۇقنى ۋە بىكار ئولتۇرۇشنى ياخشى كۆرمەيتتى .مەسجىد سالغاندا
تاش توشۇپ ،بىر ئىشچىدەك ئىشلىدى .ساھابىلەر ،ئۇنىڭ دەم ئېلىشنى تەلەپ قىلغان
بولسىمۇ ،ئۇ يەنىال ئىشلەشنى داۋامالشتۇردى.
ساھابىلەر بىلەن چىققان بىر سەپەردە ،دەم ئېلىش ئۈچۈن بىر يەردە توختاپ يېمەك
تەييارالش ئۈچۈن ئىش تەقسىم قىلىشتى .پەيغەمبىرىمىز« :ئۇنداقتا مەن قااليدىغان ئوتۇن
توپالي» دېدى ،دوستلىرى ئىشلىسە ،ئۆزى بىكار تۇرۇشنى خالىمايتتى.
سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز ماددىى ئىمكانالرغا ئىگە بولغان ئەھۋالدىمۇ ،ئاددىى-ساددا
تۇرمۇش كەچۈرۈپ ،قولىدا نېمە بولسا ،يوقسۇلالرغا تارقىتىپ بېرەتتى .شۇنىڭ بىلەن،
قەۋمدە ئىجتىمائى ئادالەتنى پەقەت ئېغىزدا ئەمەس ،ئىش-ھەرىكەتلىرى بىلەن ئەمىلىيەتتە
كۆرسەتتى ۋە ئىنسانالرغا نەمۇنە بولدى.
ئۇنىڭ يولىدا ماڭغانالر نېمىدىگەن بەختلىك-ھە!
260
تۆتىنچى بۆلۈم :تەرجىمىھال
سوئالالر:
( (1مەككە قاچان فەتىھ قىلىندى؟ پەيغەمبىرىمىز مۇشرىكالرغا قانداق مۇئامىلە
قىلدى؟
( (2ھۇنەين ئۇرۇشى قەيەردە بولدى؟ ئۇ ئۇرۇشنىڭ سەۋەبى نېمە؟ نەتىجىسى قانداق
بولدى؟
( (3ئەۋتاس ئۇرۇشى ۋە تائىفنى قورشاپ ھۇجۇم قىلىشنىڭ نەتىجىسى قانداق بولدى؟
( (4پەيغەمبىرىمىز مەككىدىن مەدىنىگە قاچان قايتىپ كەلدى؟
( (5پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئۇرۇشلىرىنىڭ ئاالھىدىلىگى قايسىالر؟
( (6ئەبۇ بەكرىنىڭ ھەج ئەمىرلىگى قانداق بولدى؟
( (7ۋىدالىشىش ھەججى قاچان قىلىندى؟
( (8ۋىدا خۇتبىسىدە قايسى مەسىلىلەر ئۈستىدە توختالدى؟
( (9پەيغەمبىرىمىز قاچان ۋە نەدە ۋاپات بولدى؟
((10پەيغەمبىرىمىز قەيەرگە دەپنە قىلىندى؟ قەبرىسىگە نېمە دەپ نام بېرىلدى؟
((11پەيغەمبىرىمىزنىڭ قانچە بالىسى بار ئىدى؟ ئىسىملىرىنى ئېيتپ بېرىڭ.
((12ئەشەرە مۇبەششەرە دېگەن نېمە؟ ئۇالر كىملەر؟
((13ساھابە دېگەن نېمە؟
((14پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئالىجاناب ئەخالق-پەزىلىتىنى سۆزلەپ بېرىڭ.
261
تاھارەت ئالغاندا ئوقۇلىدىغان دۇئاالر
( (1تاھارەت ئېلىشقا باشلىغاندا« :ئەئۇزۇ» ۋە «بىسمىلالھ»تىن كېيىن بۇ دۇئا
ئوقۇلىدۇ:
ِ
ورا
ذي َج َع َل ا ْل َم َاء َ
اَ ْل َح ْم ُد للِ هّٰ ِ ا َّل ِ
ورا َو َج َع َل اْال ْسالَ َم نُ ً
ط ُه ً
ئۇقۇلىشى« :ئەلھەمدۇ لىلالھىللەزى جەئەلەلمائە تەھۇرەن ۋە جەئەلەل ئىسالمە نۇرا».
مەنىسى :سۇنى تازىلىغۇچى قىلغان ۋە ئىسالمنى نۇر قىلغان ئالالھقا ھەمدۇ ساناالر
بولسۇن.
( (2ئېغىزغا سۇ ئالغاندا:
اس ِق ِني ِم ْن َح ْو ِض َنبِي َِك َك ْا ًسا الَ اَ ْظ َماُ َب ْع َد ُه
اَلل ُّٰه َّم ْ
ّ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممەسقىنى مىن ھەۋزى نەبىييىكە كەئسەن ال ئەزمەئۇ بەئدەھۇ
ئەبەدە».
مەنىسى :ئالالھىم! ماڭا پەيغەمبىرىڭنىڭ بولىقىدىن شۇنداق بىر ئۇچۇم سۇ ئىچكۈزگىنكى،
ئۇنىڭدىن كېيىن ھېچ ئۇسسىماي.
( (3بۇرنىغا سۇ ئالغاندا:
اَللّٰهم الَ َتحرِ م ِني رايِح َة َن ِع ِ
يم َك َو َج َّن ِات َك
ْ ْ َ َ
ُ َّ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە ال تەھرىمنى رەيىھەتە نەئىمىكە ۋەجەننەتىك».
مەنىسى :ئالالھىم! مېنى نېمەتلىرىڭنىڭ ۋە جەننەتلىرىڭنىڭ خۇش پۇراقلىرىدىن
مەھرۇم قىلمىغىن.
( (4يۈزنى يۇيغاندا:
وه َو َت ْس َو ُّد ُو ُجوهٌ
َالل ُّٰهم َب ّي ِْض َو ْجهِ ي بِنُورِ ك َي ْو َم َت ْب َي ُّض ُو ُج ٌ
َّ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە بەييىز ۋەجھى بىنۇرىكە يەۋمە تەبيەززۇ ۋۇجۇھۇن ۋە تەسۋەددۇ
ۋۇجۇھ».
مەنىسى :ئالالھىم! بەزى يۈزلەر ئاقىرىدىغان ،بەزى يۈزلەر قارىيىدىغان كۈندە ،مېنىڭ
يۈزۈمنى ئاق قىلغىن.
( (5ئوڭ قولنى يۇيغاندا:
اَللّٰهم اَع ِط ِني ِكتابِي بِي ِم ِيني و ح ِ
اسب ِني ِح َس ًابا َي ِسيرا
َ
ُ َّ ْ
َ َ ْ
َ
ً
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە ئەئتىنى كىتابى بىيەمىنى ۋە ھاسىبنى ھېسابەن يەسىرا»
262
تاھارەت ئالغاندا ئوقۇلىدىغان دۇئاالر
مەنىسى :ئالالھىم! ماڭا كىتابىمنى ئوڭ تەرەپتىن بەرگىن ۋە ھېسابىمنى ئاسانالشتۇر.
( (6سول قولنى يۇيغاندا:
ِ
ظهرِ ى و ال تح ِ
ِ
ِ ِ
ِ ِ
اسب ِني ِح َس ًابا َشدي ًِدا
اَلل ُّٰه َّم الَ ُت ْعط ك َتابِي بِش َمالي َو الَ م ْن َو َراء َ ْ
َ َ ُ َ ْ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە ال تۇئتى كىتابى بىشىمالى ۋە ال مىن ۋەرائى زەھرى ۋە ال
تۇھاسىبنى ھېسابەن شەدىدە».
مەنىسى :ئالالھىم! ماڭا كىتابىمنى سول ۋە ئارقا تەرىپىمدىن بەرمە ۋە مېنى ئېغىر بىر
ھېسابقا تارتما.
( (7باشقا مەسھ قىلغاندا:
اَلل ُّٰهم َغ ِ ّش ِني بِر ْح َم ِت َك َو اَ ْنزِ ْل َع َلي ِم ْن َبر َك ِات َك
َّ
َ
َ
َّ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە غەششىنى بىرەھمەتىكە ۋە ئەنزىل ئەلەييە مىن بەرەكاتىك».
مەنىسى :ئالالھىم! مېنى رەھمىتىڭ بىلەن يۆگىگىن ۋە ئۈستۈمگە بەرىكەتلىرىڭنى
ياغدۇرغىن»
( (8قۇالققا مەسھ قىلغاندا:
ِ ِ
ِ
ون اَ ْح َس َن ُه
ون ا ْل َق ْو َل َف َي َّتب ُِع َ
ين َي ْس َت ِم ُع َ
اج َع ْلني م َن ا َّلذ َ
اَلل ُّٰه َّم ْ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممەجئەلنى مىنەللەزىنە يەستەمىئۇنەل قەۋلە فەيەتتەبىئۇنە ئەھ
سەنەھۇ»
مەنىسى :ئالالھىم! مېنى ھەق سۆزنى ئاڭالپ ،سۆزنىڭ ئەڭ توغرىسىغا رىئايە
قىلىدىغانالردىن قىلغىن.
( (9بوينىغا مەسھ قىلغاندا:
ِ ِ
ِ
النارِ
َالل ُّٰه َّم َا ْعت ْق َر َق َبتي م َن َّ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە ئەئتىق رەقەبەتى مىنەننار»
مەنىسى :ئالالھىم! مېنىڭ ۋۇجۇدۇمنى جەھەننەمنىڭ يالقۇنىدىن ئازاد قىلغىن.
((10پۇتنى يۇيغاندا:
الصر ِ
ِت َق َدمي ع َلى ِ
اط َي ْو َم َتزِ ُّل في ِِه اْالَ ْق َد ُام
اَلل ُّٰه َّم َث ّب ْ
َ َّ َ
ّ َ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە سەببىت قەدەمەييە ئەلەسسىراتى يەۋمە تەزىللۇ فىھىلئەقدەم»
مەنىسى :ئالالھىم! پۇتالرنىڭ قىيىپ كېتىدىغان كۈنلىرى ئاياغىمنى توغرا يولدا
مۇستەھكەم قىلغىن.
263
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
نامازدا ئوقۇلىدىغان دۇئاالر
سۇبھانەكە:
ِ
اس ُم َك َو َت َعا ٰلى َج ُّد َك َو آل ِا ٰل َه َغير َك
ُس ْب َحا َن َك ال ُ
ّٰله َّم َوب َِح ْمد َك َو َت َب َ
ار َك ْ
ُْ
نامازدا ئۆرە (قىيام) تۇرغاندا ئوقۇلىدۇ.
ئوقۇلىدىغان يەرلىرى:
( (1ھەر نامازنىڭ تۇنجى رەكئىتىدە ئىفتىتاھ تەكبىرىدىن كېيىن،
( (2نامازدىگەرنىڭ سۈننىتىنىڭ ئۈچىنچى رەكىئىتىگە تۇرغاندا ،پاتىھە سۈرىسىدىن
بۇرۇن،
( (3خۇپتەن نامىزىنىڭ دەسلەپكى سۈننىتىدە ،ئۈچىنچى رەكئەتكە تۇرغاندا ،پاتىھەدىن
بۇرۇن،
( (4تەراۋىھ نامىزى تۆت رەكئەتتە بىر ساالم بېرىپ ئوقۇلسا ،ئۈچىنچى رەكئەتكە
تۇرغاندا ،پاتىھە سۈرىسىدىن بۇرۇن،
( (5مېيت نامىزىدا بىرىنچى تەكبىردىن كېيىن،
ِ
(و َج ِل َّ َث َنآ ُؤ َك) َو آل ِا ٰل َه َغير َك.
ُس ْب َحا َن َك ال ُ
اس ُم َك َو َت َعا ٰلى َج ُّد َك َ
ّٰله َّم َوب َِح ْمد َك َو َت َب َ
ار َك ْ
ُْ
ئوقۇلۇشى« :سۇبھانەكەلال ھۇممە ۋە بى ھەمدىكە ۋە تەبارە كەسمۇكە ۋە تەئەال جەددۇكە
(ۋە جەللە سەنائۇك) ۋەال ئىالھە غەيرۇك»
مەنىسى :ئالالھىم! سەن كەم سۈپەتلەردىن پاك ۋە يىراقسەن .سېنى دائىم مۇشۇنداق
مەدھىيلەيمەن ۋە ماختايمەن .سېنىڭ نامىڭ مۇبارەكتۇر .مەۋجۇدلىقىڭ ھەممە نەرسىدىن
ئۈستۈندۈر .سەندىن باشقا ھېچ ئىالھ يوقتۇر.
ئەسكەرتىش :تىرناق ئىچىدىكى «ۋەجەللە سەنائۇكە» جۈملىسى مېيت نامىزىدا
ئوقۇلىدۇ.
ئەتتەھىيياتۇ:
ئوقۇلىدىغان يەرلەر:
نامازالردا ھەر قېتىم ئولتۇرغاندا ئوقۇلىدۇ:
اَلت ِحيات للِ هّٰ ِ والص َلوات وال َّطيِبات اَلسـاآلم ع َلي َك اَيها النبِى ورحم ُة هّٰ ِ
ـاآلم
َّ َّ ُ
لس ُ
الل َو َب َر َكاتُ ُه اَ َّ
ُّ َ َّ ُّ َ َ ْ َ
َ َّ َ ُ َ ّ َ ُ َّ ُ َ ْ
ِ
اعب ُد ُه َو َر ُسولُ ُه.
الص ِال ِحي َِن َا ْش َه ُد َا ْن آل ِاله ِاال الل واشهد ان محمد
او َع ٰلى ِع َب ِاد هّٰ
َع َل ْي َن َ
الل َّ
ٰ َ َّ هّٰ ُ َ َ ْ َ ُ َ َّ ُ َ َّ ً َ ْ
ئوقۇلۇشى« :ئەتتەھىيياتۇ لىلالھى ۋەسسەالۋاتۇ ۋەتتەييىباتۇ .ئەسساالمۇ ئەلەيكە
ئەييۇھەن-نەبىييۇ ۋە رەھمەتۇلالھى ۋە بەرەكاتۇھۇ .ئەسساالمۇ ئەلەينا ۋەئەال ئىبادىلالھىس-
264
نامازدا ئوقۇلىدىغان دۇئاالر
سالىھىن .ئەشھەدۇ ئەن ال ئىالھە ئىللەلالھۇ ۋە ئەشھەدۇ ئەننە مۇھەممەدەن ئەبدۇھۇ ۋە
رەسۇلۇھۇ»
مەنىسى :تىل ،بەدەن ۋە مال بىلەن قىلىنىدىغان پۈتكۈل ئىبادەتلەر ئالالھ ئۈچۈندۇر.
ئەي پەيغەمبەر! ئالالھنىڭ ساالمى ،رەھمىتى ۋە بەرىكىتى ساڭا بولسۇن .ساالم بىز ۋە
ئالالھنىڭ پۈتكۈل ياخشى بەندىسى ئۈچۈن بولسۇن .شۇنىڭغا گۇۋاھلىق بېرىمەنكى،
ئالالھتىن باشقا ئىالھ يوق .يەنە گۇۋاھلىق بېرىمەنكى ،مۇھەممەد ئۇنىڭ بەندىسى ۋە
پەيغەمبىرىدۇر.
ئالالھۇممە سەللى ۋە ئالالھۇممە بارىك:
ئوقۇلىدىغان يەرلەر:
)1پۈتكۈل نامازالرنىڭ ئەڭ ئاخىرقى ئولتۇرۇشىدا ،ئەتتەھىيياتۇنىڭ كەينىدىن،
)2دىگەر نامىزىنىڭ سۈننىتى بىلەن خۇپتەننىڭ دەسلەپكى سۈننىتىنىڭ بىرىنچى
ئولتۇرىشىدا ،ئەتتەھىيياتۇدىن كېيىن،
)3تۆت رەكئەتتە بىر ساالم بېرىلىپ ئوقۇلغان تەراۋىھ نامىزىنىڭ ئىككىنچى رەكئەتنىڭ
ئاخىرىدىكى ئولتۇرۇشتا ئەتتەھىيياتۇدىن كېيىن،
)4مېيت نامىزىدا ،ئىككىنچى تەكبىردىن كېيىن،
َالل ُّٰهم َص ّ ِل َع ٰلى ُم َح َّم ٍد َو َع ٰلى ٰا ِل ُم َح َّم ٍد َك َما َص َّلي َت َع ٰلى ِا ْبراهٖيم َو َع ٰلى ٰا ِل ِا ْبراهٖيم ِا َّن َك
َ َ
َ َ
ْ
َّ
ٖيد.
ٖيد َمج ٌ
َحم ٌ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە سەللى ئەلە مۇھەممەدىن ۋە ئەال ئالى مۇھەممەد .كەما سەللەيتە
ئەلە ئىبراھىمە ۋە ئەال ئالى ئىبراھىم .ئىننەكە ھەمىدۇن مەجىد».
مەنىسى :ئالالھىم! ئىبراھىم ۋە ئىبراھىمنىڭ ئۈممىتىگە مەرھەمەت قىلغاندەك مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالم ۋە ئۇنىڭ ئۈممىتىگە ،مەرھەمەت ئاتا قىلغىن ،شەرىپىنى يۈكسەك قىلغىن.
شۇبھىسىزكى ،ماختاشالرغا ئەڭ اليىق بولغانمۇ سەن ،شان-شەرەپ ئىگىسىمۇ سەن.
ٍ
ٍ
ِ
ار ْك َت َع ٰلى ِا ْبراهٖيم َو َع ٰلى ٰا ِل ِا ْبراهٖيم ِا َّن َك
اَلل ُّٰه َّم َبارِ ْك َع ٰلى ُم َح َّمد َو َع َلى ٰال ُم َح َّمد َك َما َب َ
َ َ
َ َ
ٖيد.
ٖيد َمج ٌ
َحم ٌ
ئوقۇلۇشى« :ئالالھۇممە بارىك ئەلە مۇھەممەدىن ۋە ئەال ئالى مۇھەممەد .كەمە بارەكتە
ئەال ئىبراھىمە ۋە ئەال ئالى ئىبراھىم .ئىننەكە ھەمىدۇن مەجىد».
مەنىسى :ئالالھىم! ئىبراھىم ۋە ئىبراھىمنىڭ ئۈممىتىگە ئاتا قىلغاندەك ،مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالم ۋە ئۇنىڭ ئۈممىتىگىمۇ ياخشىلىق ۋە بەرىكەت ئاتا قىلغىن .شۈبھىسىزكى،
ماختاشالرغا ئەڭ اليىق بولغانمۇ سەن ،شان-شەرەپ ئىگىسىمۇ سەن.
265
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
رەببەنا ئاتىنا ۋە رەببەناغفىرلى:
ئوقۇلىدىغان يەرلەر:
( (1نامازدا ئولتۇرغاندا ،ئالالھۇممە سەللى ۋە ئالالھۇممە بارىكتىن كېيىن،
( (2قۇنۇت دۇئاسىنى بىلمىگەن كىشى ۋىتىر نامىزىدا ،ئۇنىڭ يېرىگە «رەببەنا ئاتىنا»
ئايىتىنى ئوقۇسا بولىدۇ.
( (3مېيت نامىزىدا ،ئۈچىنچى تەكبىردىن كېيىن ئوقۇلىدىغان ئايەتلەرنى بىلمىگەن
كىشى ،ئۇالرنىڭ ئورنىغا ،يەنە «رەببەنا ئاتىنا» ئايىتىنى دۇئا نىيىتىدە ئوقۇسا بولىدۇ.
ِ
ِ ِ
الد ْنيا حس َن ًة و ِفي اْ ٰ ِ ِ
النارِ
اب َّ
الخرة َح َس َن ًة َوق َنا َع َذ َ
َر َّب َنا ٓ ٰات َنا في ُّ َ َ َ َ
َ
ئوقۇلۇشى« :رەببەنا ئاتىنا فىد دۇنيا ھەسەنەتەن ۋە فىل ئاخىرەتى ھەسەنەتەن ۋە
قىنا ئەزابەننار ،بىراھمەتىكا يا ئەرھەمەر راھىمىن».
مەنىسى :ئالالھىم! بىزگە دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ،ياخشىلىق ۋە گۈزەللىك ئاتا قىلغىن.
بىزنى دوزاخ ئوتىدىن ساقلىغىن.
ِ ِ۪
ِ ِ
ِ ۪
اب
وم ا ْل ِح َس ِ
َر َّب َنا ا ْغف ْر لٖى َو ل َوال َد َّى َو ل ْل ُمؤمنٖ َ
ين َي ْو َم َي ُق ُ
ئوقۇلۇشى« :رەببەناغفىرلى ۋە لىۋالىدەييە ۋە لىل-مۇئمىنىنە يەۋمە يەقۇمۇلھېساب».
مەنىسى :ئەي بىزنىڭ رەببىمىز! مېنى ئاتا-ئانامنى ۋە پۈتكۈل مۆمىنلەرنى ھېساب
كۈنىدە (ھەممە كىشىنىڭ سوراققا تارتىلىدىغان كۈنىدە) مەغپىرەت قىلغىن.
قۇنۇت دۇئالىرى:
ۋىتىر نامىزىنىڭ ئۈچىنچى رەكئىتىدە پاتىھە سۈرىسى ۋە بىر سۈرە ئوقۇغاندىن
كېيىن ،قول يۇقىرىغا كۆتۈرۈلۈپ تەكبىر ئېيتىلىپ ،قول قايتا باغالنغاندا ،قۇنۇت دۇئاسى
ئوقۇلىدۇ.
وب ِا َلي َك ۝ َو َن َت َو َّك ُل
يك ۝ و نؤ ِمن بِك و نت
اَلل ُّٰه َّم إ َِّنا َن ْس َت ۪عٖينُ َك َو َن ْس َت ْغ ِف ُر َك َو َن ْس َت ْه ۪دٖ َ
َ ُْ ُ َ َ َُ ُ ْ
لخير ُك َّل ُه َن ْش ُكر َك َو الَ َن ْك ُفر َك ۝ َو َن ْخ َل ُع َو َن ْتر ُك َم ْن َي ْف ُجر َك.
َع َلي َك ۝ و نث ۪نٖى عليك ا
ْ
َ ُْ َ َْ َ ْ َ ْ َ
ُ
ُ
ُ
ُ
سعى َو َن ْح ِف ُد َنر ُجو
۝ اللّٰهم ِاياك نعبد و لك نصلٖى و نسجد و ِاليك ن
ْ
َ ُ َّ َّ َ َ ْ ُ ُ َ َ َ ُ َ ّ َ َ ْ ُ ُ َ َ ْ َ َ ْ ٰ
لك َّفارِ ُم ْل ِح ٌق ۝
َر ْح َم َت َك َو َن ْخ ٰشى َع َذ َاب َك ۝ ِا َّن َع َذ َاب َك ِب ْا ُ
ئوقۇلۇشى :ئالالھۇممە ئىننا نەستەئىينۇكە ۋە نەستەغفىرۇكە ۋە نەستەھدىكە .ۋە
نۇئمىنۇ بىكە ۋە نەتۇبۇ ئىلەيكە .ۋە نەتەۋەككەلۇ ئەلەيكە ۋە نۇسنى ئەلەيكەل خەيرە
كۇللەھۇ نەشكۇرۇكە ۋەال نەكفۇرۇكە ۋەنەخلەئۇ ۋەنەترۇكۇ مەن يەفجۇرۇك .ئالالھۇممە ئىيياكە
نەئبۇدۇ ۋەلەكە نۇسەللى ۋەنەسجۇدۇ ۋەئىلەيكە نەسئا ۋەنەھفىدۇ نەرجۇ رەھمەتەكە ۋەنەخشا
ئەزابەكە ئىننە ئەزابەكە بىلكۇففارى مۇلھىق.
266
نامازدا ئوقۇلىدىغان دۇئاالر
مەنىسى :ئالالھىم! سەندىن ياردەم سورايمىز ،گۇناھلىرىمىزنىڭ مەغپىرەت قىلىنىشىنى
تەلەپ قىلىمىز ،سەن رازى بولغان ئىشالرغا باشلىشىڭنى ئارزۇ قىلىمىز .ساڭا ئېتىقاد
قىلىمىز ،ساڭا تەۋبە قىلىمىز ،ساڭا ئىشىنىمىز .بىزگە ئاتا قىلغان پۈتكۈل نېمەتلىرىڭنىڭ
قىممىتىنى بىلىپ ،ساڭا مىننەتدارلىقىمىزنى بىلدۈرىمىز .ھېچ قايسى نېمىتىڭنى ئىنكار
قىلمايمىز ۋە ئۇالرنى باشقىالردىن بىلمەيمىز .نېمەتلىرىڭنى ئىنكار قىلغان ۋە ساڭا قارشى
تۇرغانالرنى تاشاليمىز.
ئالالھىم! بىز پەقەت ساڭىال قۇللۇق قىلىمىز .نامازنى پەقەت سىنىڭ رىزالىقىڭ ئۈچۈن
ئوقۇيمىز ،پەقەت ساڭىال ئىبادەت قىلىمىز .ساڭىال يۈگۈرتكەن ۋە يېقىنالشتۇرغان نەرسىلەرگە
ئېرىشىش ئۈچۈن تىرىشىمىز .ئىبادەتلىرىمىزنى سۆيگۈ بىلەن قىلىمىز .مەرھەمىتىڭنىڭ
داۋاملىشىشىنى ۋە كۆپىيىشىنى تىلەيمىز .ئازابتىن قورقىمىز ،شۈبھىسىزكى ،سېنىڭ ئازابىڭ
پەقەتال كافىرالر ۋە ئىمانسىزالر ئۈچۈندۇر.
267
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
نامازدا ئوقۇلىدىغان بەزى سۈرىلەر
پاتىھە سۈرىسى:
﴿﴾1
للِ ِ
۪
ٖين ﴿ ﴾2اَلر ْحم ِن الر ۪حٖ ِ
ين ﴿ِ ﴾4ا َّيا َك َن ْعب ُد َو ِا َّيا َك
يم ﴿َ ﴾3م ِال ِك َي ْو ِم ۪ ّ ٖ
الد ِ
اَ ْل َح ْم ُد هّٰ َر ِّب ا ْل َعا َلم َ
َّ ٰ
ُ
َّ
َنست ۪عٖين ﴿ِ ﴾5اه ِدنا ِ
اط ا ْلمست ۪قٖيم ﴿ِ ﴾6صر َ ۪
وب
الصر
ين َا ْن َع ْم َت َع َليهِ م َغيرِ ا ْل َم ْغ ُض ِ
اط ا َّلذٖ َ
ْ َ ُ
ْ ْ ْ
ْ َ ّ َ َ ُْ َ َ
َ
ع َليهِ م و اَل َّ ٓ ۪
ين ﴿﴾7
الضا ٖلّ َ
َ ْ ْ َ
نامازدا ئۆرە (قىيام) تۇرغاندا ئوقۇلىدۇ:
ئوقۇلۇشى :ئەلھەمدۇ لىلالھى رەببىل ئالەمىن .ئەررەھمانىر رەھىم .مەلىكى يەۋمىددىن.
ئيياكە نەئبۇدۇ ۋە ئىيياكە نەستەئىن ،ئىھدىنەسسىراتەل مۇستەقىم .سىراتەللەزىنە ئەنئەمتە
ئەلەيھىم غەيرىل مەغزۇبى ئەلەيھىم ۋەالززاللىن.
مەنىسى :ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ئالالھنىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن .جىمى
ھەمدۇسانا ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ئالالھقا خاستۇر .ئالالھ ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە
مېھرىباندۇر .قىيامەت كۈنىنىڭ ئىگىسىدۇر( .رەببىمىز) ساڭىال ئىبادەت قىلىمىز ۋە سەندىنال
ياردەم تىلەيمىز .بىزنى توغرا يولغا باشلىغىن .غەزىپىڭگە يولۇققانالرنىڭ ۋە ئازغانالرنىڭ
يولىغا ئەمەس ،سەن ئىنئام قىلغانالرنىڭ يولىغا (باشلىغىن) (-1سۈرە پاتىھەنىڭ تولۇق ئايىتى)
فىل سۈرىسى:
بۇ ۋە بۇنىڭدىن كېيىن كەلگەن سۈرىلەر ،نامازالردا ئۆرە (قىيام) تۇرغاندا ۋە پاتىھە
سۈرىسىدىن كېيىن ئوقۇلىدۇ.
يل ﴿َ ﴾2واَ ْر َس َل
اَ َلم َتر َكي َف َف َع َل َر ُّب َك ِباَ ْص َح ِ
يل ﴿ ﴾1اَ َل ْم َي ْج َع ْل َك ْي َد ُه ْم ۪فٖي َت ْض ۪لٖ ٍ
اب ا ْل ۪فٖ ِ
ْ َ ْ
ٍ
ٍ
ِ
ِ
ِ
۪
ٍ
يل ﴿َ ﴾4ف َج َع َل ُهم َك َع ْصف َم ْأ ُكول ﴿﴾5
ارة م ْن س ۪ ّ ٖ
ج ٍ
َع َل ْيهِ ْم َ
ط ْي ًرا اَ َبابٖ َ
۪يل ﴿َ ﴾3ت ْرمٖيهِ ْم بِح َج َ
ْ
ئوقۇلۇشى :ئەلەم تەرە كەيفە فەئەلە رەببۇكە بى ئەسھابىلفىيل .ئەلەم يەجئەل كەيدەھۇم
فىتەزلىلىن .ۋەئەرسەلە ئەلەيھىم تەيران ئەبابيل .تەرمىھىم بىھىجارەتىن مىن سىججىل.
فەجەئەلەھۇم كەئەسفىن مەئكۇل.
مەنىسى :پەرۋەردىگارىڭنىڭ فىل ئىگىلىرىنى قانداق قىلغانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئۇ
ئۇالرنىڭ ھىيلە ـ مىكرىنى بەربات قىلمىدىمۇ؟ ئۇ ئۇالرنىڭ ئۈستىگە توپ ـ توپ قۇشالرنى
268
نامازدا ئوقۇلىدىغان سۈرىلەر
ئەۋەتتى .قۇشالر ئۇالرغا ساپال تاشالرنى ئېتىپ ،ئۇالرنى چاينىۋېتىلگەن ساماندەك قىلىۋەتتى.
(-105سۈرە فىلنىڭ تولۇق ئايىتى)
قۇرەيش سۈرىسى:
الشت ِ
اِ ۪ل اَٖيل ِف ُقري ٍش ﴿۪ ﴾1ايل ِفهِ م رِ حلة ِ
الصي ِف ﴿َ ﴾2ف ْلي ْعب ُدوا َر َّب ٰه َذا ا ْلبي ِت ﴿﴾3
اء و
َْ
َ ُ
َْ
ٖ اَ ْ ْ َ َ ّ َ ٓ َ َّ ْ
اَ َّل ۪ ٓذٖي اَ ْط َع َم ُهم ِم ْن ُجو ٍع َو ٰا َم َن ُهم ِم ْن َخ ْو ٍف ﴿﴾4
ْ
ْ
ئوقۇلۇشى :لىئىيالفى قۇرەيشىن .ئىيالفىھىم رىھلەتەششىتائى ۋەسسەيف ،فەليەئبۇدۇ
رەببە ھەزەلبەيت ،ئەللەزى ئەتئەمەھۇم مىن جۇئىن ۋە ئەمەنەھۇم مىن خەۋف.
مەنىسى :قۇرەيش قوغدالغانلىقلىرى ئۈچۈن ،ئۇالر قىشلىق ۋە يازلىق سەپىرىدە
قوغدالغانلىقلىرى ئۈچۈن ،بۇ ئۆي (يەنى بەيتۇلالھ)نىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىبادەت قىلسۇنكى،
ئۇ ئۇالرنى ئاچلىقتا ئوزۇقالندۇردى ،ئۇالرنى قورقۇنچتىن ئەمىن قىلدى-106( .سۈرە قۇرەيشنىڭ
تولۇق ئايىتى)
مائۇن سۈرىسى:
ط َع ِام
ين ﴿َ ﴾1ف ٰذ ِل َك ا َّل ۪ذٖي يدع الي ۪تٖ
َا َر َا ْي َت ا َّل ۪ذٖي يُ َك ِ ّذ ُب ب ۪ ّ ٖ
ِالد ِ
يم ﴿َ ﴾2و اَل َي ُح ُّض َع ٰلى َ
َ ُ ُّ ْ َ َ
ِ
۪
ِ
۪
ين ُهم يُ ٓر ُاؤ َن
ون ﴿ ﴾5ال ۪ذٖ
ا ْل ِم ْس ۪كٖ ِ
اه َ
ين ُه ْم َع ْن َص اَلتهِ ْم َس ُ
ين ﴿ ﴾4اَ َّلذٖ َ
ين ﴿َ ﴾3ف َو ْي ٌل ل ْل ُم َص ّٖل َ
َ َّ َ ْ َ
ون ﴿﴾7
اع َ
﴿َ ﴾6و َي ْم َن ُع َ
ون ا ْل َم ُ
ئوقۇلۇشى :ئەرەئەيتەللەزى يۇكەززىبۇ بىددىن فەزەلىكەللەزى يەدۇئئۇليەتىم .ۋەال
يەھۇززۇ ئەال تەئامىل مىسكىن ،فەۋەيلۇل لىلمۇسەللىين .ئەللەزىنە ھۇم ئەن سەالتىھىم
ساھۇن ،ئەللەزىنە ھۇم يۇرائۇن ۋە يەمنەئۇنەل مائۇن.
مەنىسى :دىننى ئىنكار قىلغان ئادەمنى كۆردۈڭمۇ؟ ئۇ يېتىمنى دۆشكەلەيدىغان،
مىسكىنگە تاماق بېرىشنى تەرغىب قىلمايدىغان ئادەمدۇر ،شۇنداق ناماز ئوقۇغۇچىالرغا
ۋايكى ،ئۇالر نامازنى غەپلەت بىلەن ئوقۇيدۇ .نامازنى رىيا بىلەن ئوقۇيدۇ .ئۇالر قولقا
بەرمەيدۇ-107( .سۈرە مائۇننىڭ تولۇق ئايىتى)
269
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
كەۋسەر سۈرىسى:
ِا َّنٓا َا ْع َطي َنا َك ا ْل َك ْو َثر ﴿َ ﴾1ف َص ّ ِل ِلر ّب َِك َوا ْن َحر ﴿ِ ﴾2ا َّن َش ِان َئ َك ُه َو اْالَ ْب َتر ﴿﴾3
ْ
ْ
َ
َ
ُ
ئوقۇلۇشى :ئىننا ئەئتەينا كەل كەۋسەر .فەسەللى لى رەببىكە ۋەنھەر .ئىننە شانىئەكە
ھۇۋەل ئەبتەر.
مەنىسى :بىز ساڭا ھەقىقەتەن نۇرغۇن ياخشىلىقالرنى ئاتا قىلدۇق .پەرۋەردىگارىڭ
ئۈچۈن ناماز ئوقۇغىن ۋە قۇربانلىق قىلغىن .ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام ـ نىشانى
قالمايدۇ-108( .سۈرە كەۋسەرنىڭ تولۇق ئايىتى)
كافىرون سۈرىسى:
ون َ ٓما اَ ْعب ُد ﴿َ ﴾3و َ آل اَ َنا۬
ون ﴿َ ﴾2و َ آل اَ ْن ُت ْم َعاب ُِد َ
ون ﴿ َ ﴾1آل اَ ْع ُب ُد َما َت ْع ُب ُد َ
ُق ْل َيٓا اَ ُّي َها ا ْل َك ِاف ُر َ
ُ
ين ﴿﴾6
ون َ ٓما َا ْع ُب ُد ﴿َ ﴾5ل ُك ْم ۪دٖينُ ُك ْم َو ِلي ۪دٖ ِ
َعاب ٌِد َما َع َب ْد ُت ْم ﴿َ ﴾4و َ آل َا ْن ُت ْم َعاب ُِد َ
َ
ئوقۇلۇشى :قۇليا ئەييۇھەل كافىرۇن الئەئبۇدۇ ماتەئبۇدۇن ،ۋەال ئەنتۇم ئابىدۇنە ما
ئەئبۇد ،ۋەال ئەنا ئابىدۇن ما ئەبەتتۇم ،ۋە ال ئەنتۇم ئابىدۇنە ما ئەئبۇد ،لەكۇم دىينۇكۇم
ۋەلىيە دىن.
مەنىسى( :ئى مۇھەممەد! سېنى بۇتالرغا چوقۇنۇشقا ئۈندىگۈچى كۇففارالرغا) ئېيتقىنكى،
«ئى كاپىرالر! سىلەر چوقۇنۇۋاتقان بۇتالرغا مەن چوقۇنمايمەن .سىلەرمۇ مەن ئىبادەت
قىلىۋاتقان ئالالھقا ئىبادەت قىلمايسىلەر .سىلەر چوقۇنغان بۇتالرغا مېنىڭ چوقۇنغىنىم يوق.
سىلەرنىڭمۇ مەن ئىبادەت قىلغان ئالالھقا ئىبادەت قىلغىنىڭالر يوق .سىلەرنىڭ دىنىڭالر
ئۆزۈڭالر ئۈچۈن ،مېنىڭ دىنىممۇ ئۆزۈم ئۈچۈن-109( ».سۈرە كافىروننىڭ تولۇق ئايىتى)
نەسر سۈرىسى:
ين هّٰ ِ
ِا َذا ٓجاء َنصر هّٰ ِ
اجا ﴿َ ﴾2ف َسب ِْح ب َِح ْم ِد
ون ۪فٖي ۪دٖ ِ
اس َي ْد ُخ ُل َ
الل َوا ْل َف ْت ُح ﴿َ ﴾1و َراَ ْي َت َّ
الل اَ ْف َو ً
الن َ
ّ
َ َ ْ ُ
ان َت َّو ًابا ﴿﴾3
اس َت ْغ ِف ْر ُه ِا َّن ُه َك َ
َر ّب َِك َو ْ
ئوقۇلۇشى :ئىزا جائە نەسرۇلالھى ۋەلفەتھۇ ،ۋە رەئەيتەنناسە يەدخۇلۇنە فىي دىنىلالھى
ئەفۋاجەن ،فەسەببىھ بىھەمدى رەببىكە ۋەستەغفىرھۇ ،ئىننەھۇ كانە تەۋۋابە.
270
نامازدا ئوقۇلىدىغان سۈرىلەر
مەنىسى :ئالالھ نىڭ ياردىمى ۋە غەلىبىسى كەلگەن ۋە ئالالھنىڭ دىنىغا كىشىلەرنىڭ
توپ ـ توپ بولۇپ كىرگەنلىكىنى كۆرگىنىڭدە ،رەببىڭغا تەسبىھ ئېيتقىن ،ھەمدى ئېيتقىن
ۋە ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تىلىگىن .ئالالھ ھەقىقەتەن تەۋبىنى بەك قوبۇل قىلغۇچىدۇر-110( .
سۈرە نەسرنىڭ تولۇق ئايىتى)
مەسەد سۈرىسى:
ات َل َه ٍب
ارا َذ َ
َت َّب ْت َي َ ٓدا َابٖ۪ي َل َه ٍب َو َت َّب ﴿ٓ َ ﴾1ما َا ْغ ٰنى َع ْن ُه َمالُ ُه َو َما َك َس َب ﴿َ ﴾2س َي ْص ٰلى َن ً
﴿َ ﴾3و ْامر َا ُت ُه َح َّما َل َة ا ْل َح َط ِب ﴿۪ ﴾4فٖي ۪جٖ ِيد َها َحب ٌل ِم ْن َم َس ٍد ﴿﴾5
ْ
َ
ئوقۇلۇشى :تەببەت يەدا ئەبى لەھەبىن ۋەتەببە ،مائەغنا ئەنھۇ مالۇھۇ ۋەما كەسەبە،
سەيەسال ناران زاتە لەھەب ،ۋەمرەئەتۇھۇ ھەممەلەتەل ھەتەب ،فىجىدىھا ھەبلۇن مىن
مەسەد.
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Temel Dini Bilgiler - 17
  • Büleklär
  • Temel Dini Bilgiler - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3297
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1404
    27.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3365
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1482
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1587
    27.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3524
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1373
    26.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3472
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 866
    26.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3693
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1201
    26.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1310
    28.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3574
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1404
    26.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3427
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1569
    27.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3178
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1584
    27.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3244
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1675
    25.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1660
    28.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3494
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1602
    28.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3421
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1599
    29.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 4279
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1964
    21.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 1463
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 604
    25.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.