Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 3693
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1201
26.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
37.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
43.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
«5 )5ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ رۇكۇغا بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم»
دېيىلىدۇ.
«6 )6سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ رۇكۇدىن تۇرۇپ ،ئۆرە بولغاندا« ،رەببەنا
لەكەل ھەمدۇ» دېيىلىدۇ.
«7 )7ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،سەجدىگە بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال»
دېيىلىدۇ.
«8 )8ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ بېشىنى سەجدىدىن كۆتۈرۈپ ،تىزلىنىپ ئولتۇرىلىدۇ.
9 )9ئاندىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئىككىنچى قېتىم سەجدىگە باش قويۇلىدۇ ۋە ئۈچ
قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېيىلىدۇ.
«1010ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىدىن دەس تۇرۇپ ،ئىككىنچى رەكئەت ئۈچۈن قول
باغلىنىپ تۇرىدۇ.
ئىككىنچى رەكئەت:
1 )1ئۆرە تۇرغاندا رەت بويىچە :بىسمىلالھ بىلەن پاتىھە سۈرىسى ئوقۇلىدۇ.
«2 )2ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ رۇكۇغا بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم»
دېيىلىدۇ.
«3 )3سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ رۇكۇدىن تۇرۇپ ،ئۆرە تۇرغاندا« :رەببەنا
لەكەل ھەمدۇ» دېيىلىدۇ.
«4 )4ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىگە بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال»
دېيىلىدۇ.
«5 )5ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ بېشىنى سەجدىدىن كۆتۈرۈپ ،تىزلىنىپ ئولتۇرىلىدۇ.
6 )6ئاندىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئىككىنچى قېتىم سەجدىگە باش قويۇلىدۇ ۋە ئۈچ
قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېيىلىدۇ.
«7 )7ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىدىن باش كۆتۈرۈپ ،ئولتۇرۇلىدۇ.
113
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
8 )8ئولتۇرغاندا «ئەتتەھىيياتۇ» ئوقۇلىدۇ.
«9 )9ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئورنىدىن تۇرۇپ ،ئۈچىنچى رەكئەت ئۈچۈن قول
باغلىنىدۇ.
ئۈچىنچى رەكئەت:
( (1ئۆرە تۇرغاندا ،بىسمىلالھ بىلەن پاتىھە سۈرىسى ئوقۇلىدۇ.
«( (2ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ رۇكۇغا بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم»
دېيىلىدۇ.
«( (3سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ رۇكۇدىن تۇرۇپ ،ئۆرە بولغاندا «رەببەنا
لەكەل ھەمدۇ» دېيىلىدۇ.
«( (4ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،سەجدىگە بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال»
دېيىلىدۇ.
«( (5ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ بېشىنى سەجدىدىن كۆتۈرۈپ ،تىزلىنىپ ئولتۇرىلىدۇ.
( (6ئاندىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئىككىنچى قېتىم سەجدىگە باش قويۇلىدۇ ۋە ئۈچ
قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېيىلىدۇ.
«( (7ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئولتۇرۇلىدۇ.
( (8ئولتۇرغاندا ،تەرتىپ بويىچە :ئەتتەھىيياتۇ ،ئالالھۇممە سەللى ،ئالالھۇممە بارىك،
رەببەنا ئاتىنا...دۇئالىرى ئوقۇلىدۇ.
( (9ئاۋۋال باشنى ئوڭ تەرەپكە بۇراپ« :ئەسسەالمۇ ئەلەيكۇم ۋەرەھمەتۇلالھ» دەپ،
ئاندىن باشنى سول تەرەپكە بۇراپ« :ئەسسەالمۇ ئەلەيكۇم ۋەرەھمەتۇلالھ» دەپ ساالم
بېرىلىدۇ.
شامنىڭ سۈننىتىنىڭ ئوقۇلۇشى
«نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن ناماز شامنىڭ ئىككى رەكئەت
سۈننىتىنى» دەپ نىيەت قىلىنىدۇ .شامنىڭ سۈننىتىنىڭ ئوقۇلۇشى ،بامدات نامىزنىڭ
سۈننىتىگە ئوخشايدۇ.
خۇپتەن نامىزى
خۇپتەن نامىزى 4رەكئەت دەسلەپكى سۈننەت 4 ،رەكئەت پەرز ۋە 2رەكئەت ئاخىرقى
سۈننەت بولۇپ ،جەمئى 10رەكئەت.
خۇپتەننىڭ دەسلەپكى سۈننىتىنىڭ ئوقۇلۇشى
«نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن خۇپتەن نامىزىنىڭ 4رەكئەت
سۈننىتىنى» دەپ نىيەت قىلىنىدۇ.
نىيەتتىن كېيىن نامازدىگەرنىڭ سۈننىتىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ .بۇ ئىككى ناماز سۈننىتى
غەيرى مۇئەككەدە بولۇپ ،پەقەت نىيەتتىال پەرق بار.
114
ئىككىنچى بۆلۈم :ئىبادەت
خۇپتەننىڭ پەرزىنىڭ ئوقۇلۇشى:
( (1تەكبىر ئېيتىش( .پەقەت ئەرلەر)
«( (2نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن خۇپتەن نامىزىنىڭ تۆت رەكئەت
پەرزىنى» دەپ نىيەت قىلىنىدۇ .نىيەتتىن كېيىنكىسى پىشىن نامىزىنىڭ پەرزىگە ئوخشاش
ئوقۇلىدۇ.
خۇپتەننىڭ ئاخىرقى سۈننىتىنىڭ ئوقۇلۇشى:
«نىيەت قىلدىم ،ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن خۇپتەن نامىزىنىڭ ئىككى رەكئەت
سۈننىتىنى» دەپ نىيەت قىلىنىدۇ.
نىيەتتىن كېيىنكىلەر بامدات نامىزىنىڭ سۈننىتىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
ۋىتىر نامىزىنىڭ ئوقۇلۇشى
خۇپتەن نامىزىدىن كېيىن ئوقۇلىدىغان ئۈچ رەكئەتلىك ۋىتىر نامىزىدا ،باشقا نامازالرغا
قارىغاندا ،بىرال پەرق بار بولۇپ ،ئۇنىڭدا ئۈچىنچى رەكئەتتە پاتىھە سۈرىسى بىلەن ئايەتلەر
ياكى بىر سۈرە ئوقۇلغاندىن كېيىن ،دەرھال رۇكۇغا بېرىلمايدۇ« ،ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ
قۇالق قېقىپ ،قول قايتا باغلىنىپ ،قۇنۇت دۇئاسى ئوقۇلۇپ ،ئاندىن رۇكۇغا بېرىلىدۇ.
بىرىنچى رەكئەت:
«( (1نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسىى ئۈچۈن بۈگۈنكى ۋىتىر نامىزىنى» دەپ
نىيەت قىلىنىدۇ.
«( (2ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئىفتىتاھ (باشالش) تەكبىرى كەلتۈرۈلۈپ ،قولالر بىر-
بىرىگە باغلىنىپ تۇرىدۇ.
( (3ئۆرە تۇرغاندا رەت بويىچە :سۇبھانەكە ،ئەئۇزۇ-بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى ،قۇرئان
كەرىمدىن ئايەتلەر ياكى بىر سۈرە ئوقۇلىدۇ.
«( (4ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ رۇكۇغا بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم»
دېيىلىدۇ.
«( (5سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ رۇكۇدىن تۇرۇپ ،ئۆرە بولغاندا« ،رەببەنا
لەكەل ھەمدۇ» دېيىلىدۇ.
«( (6ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،سەجدىگە بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال»
دېيىلىدۇ.
«( (7ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ بېشىنى سەجدىدىن كۆتۈرۈپ ،تىزلىنىپ ئولتۇرىلىدۇ.
«( (8ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئىككىنچى قېتىم سەجدىگە باش قويۇلىدۇ ۋە ئۈچ قېتىم
«سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېيىلىدۇ.
«( (9ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىدىن تۇرۇپ ،ئىككىنچى رەكئەت ئۈچۈن قول
باغلىنىپ تۇرىدۇ.
115
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
ئىككىنچى رەكئەت:
( (1ئۆرە تۇرغاندا رەت بويىچە :بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى ،قۇرئان كەرىمدىن ئايەتلەر
ياكى بىر سۈرە ئوقۇلىدۇ.
«( (2ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ رۇكۇغا بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم»
دېيىلىدۇ.
«( (3سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ رۇكۇدىن تۇرۇپ ،ئۆرە بولغاندا« ،رەببەنا
لەكەل ھەمدۇ» دېيىلىدۇ.
«( (4ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،سەجدىگە بېرىپ ،ئۇچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال»
دېيىلىدۇ.
«( (5ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ بېشىنى سەجدىدىن كۆتۈرۈپ ،تىزلىنىپ ئولتۇرىلىدۇ.
( (6ئاندىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئىككىنچى قېتىم سەجدىگە باش قويۇلىدۇ ۋە ئۈچ
قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېيىلىدۇ.
«( (7ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئولتۇرۇپ« ،ئەتتەھىيياتۇ» ئوقۇلىدۇ.
«( (8ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىدىن تۇرۇپ ،ئۈچىنچى رەكئەت ئۈچۈن قول
باغلىنىپ تۇرىدۇ.
ئۈچىنچى رەكئەت:
( (1ئۆرە تۇرغاندا رەت بويىچە :بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى ،ئايەتلەر ياكى بىر سۈرە
ئوقۇلىدۇ.
«( (2ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ قۇالق قېقىپ ،قولالر قايتا باغلىنىدۇ.
( (3قۇنۇت دۇئالىرى ئوقۇلىدۇ( .قۇنۇت دۇئالىرىنى بىلمىگەنلەر ،ئۇنىڭ ئورنىغا:
«رەببەنا ئاتىنا فىددۇنيا ھەسەنەتەن ۋە فىلئاخىرەتى ھەسەنەتەن ۋەقىنا ئازابەننار»نى
ئوقۇسىمۇ بولىدۇ.
«( (4ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،رۇكۇغا بارىدۇ ۋە ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم»
دېيىلىدۇ.
«( (5سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ رۇكۇدىن تۇرۇپ ،ئۆرە تۇرغاندا« :رەببەنا
لەكەل ھەمدۇ» دېيىلىدۇ.
«( (6ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىگە بېرىپ ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال»
دېيىلىدۇ.
«( (7ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ بېشىنى سەجدىدىن كۆتۈرۈپ ،تىزلىنىپ ئولتۇرىلىدۇ.
( (8ئاندىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ،ئىككىنچى قېتىم سەجدىگە باش قويۇلىدۇ ۋە ئۈچ
قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېيىلىدۇ.
«( (9ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىدىن بېشىنى كۆتۈرۈپ ئولتۇرۇلىدۇ.
((10ئولتۇرغاندا رەت بويىچە ئەتتەھىيياتۇ ،ئالالھۇممە سەللى ،ئالالھۇممە بارىك ۋە
رەببەنا ئاتىنا ...دۇئالىرى ئوقۇلىدۇ.
116
ئىككىنچى بۆلۈم :ئىبادەت
((11ئاۋۋال باشنى ئوڭ تەرەپكە بۇراپ« :ئەسسەالمۇ ئەلەيكۇم ۋەرەھمەتۇلالھ» دەپ،
ئاندىن باشنى سول تەرەپكە بۇراپ« :ئەسسەالمۇ ئەلەيكۇم ۋەرەھمەتۇلالھ» دەپ ساالم
بېرىلىدۇ.
ناماز ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن نىمىلەر ئوقۇلىدۇ؟
پەرز نامازالردا ساالم بېرىپ بولغاندىن كېيىن:
َاللّٰهم َا ْنت السالَم و ِمن َك السالَم َتبار ْكت يا َذا ا ْل ِجالَ ِل و اْ ِ
ال ْكرام
ُ َّ َ َّ ُ َ ْ
َ
َّ ُ َ َ َ َ
َ
«ئالالھۇممە ئەنتەسساالمۇ ۋە مىنكەسساالم تەبارەكتە يازەل جەاللى ۋەلئىكرام» دېيىلىدۇ.
پەرزدىن كېيىن سۈننەت نامىزى بولمىسا (بامدات ۋە ئەسىر نامازلىرىدەك)
اَلل ُّٰهم َص ّ ِل َع َلى َسي ِِد َنا ُم َح َّم ٍد َو َع َلى ٰا ِل َسي ِِد َنا ُم َح َّمد
ّ
ّ
َّ
«ئالالھۇممە سەللى ئەال سەييىدىنا مۇھەممەدىن ۋەئەال ئالى سەييىدىنا مۇھەممەد»
دەپ ،دۇرۇت ئېيتىلىدۇ .پەرزدىن كېيىن سۈننەت نامىزى بولسا(،پىشىن ،شام ۋە خۇپتەن
نامازلىرىدەك) دۇرۇت ۋە ساالم سۈننەت ئوقۇلۇپ بولغاندىن كېيىن كەلتۈرىلىدۇ .دۇرۇت ۋە
ساالمدىن كېيىن:
الل اَ ْكبر و الَ حو َل والَ ُقو َة ِاال َّ ب هّٰ ِ
ان هّٰ ِ
ِالل ا ْل َع ِل ِي ا ْل َعظي ِِم
الل َوا ْل َح ْم ُد للِ هّٰ ِ َو آل ِا ٰل َه ِاال َّ هّٰ
ُس ْب َح َ
َْ َ
اللُ َو هّٰ ُ َ ُ َ
َّ
ّ
«سۇبھانەلالھى ۋەلھەمدۇ لىلالھى ۋەال ئىالھە ئىللەلالھۇ ۋەلالھۇ ئەكبەر ۋەال ھەۋلە ۋە
ال قۇۋۋەتە ئىلال بىلالھىل ئەلىييىل ئەزىم» دېيىلىدۇ.
ئاندىن كېيىن ،ئەئۇزۇ-بىسمىلالھ بىلەن «ئايەتۇل كۇرسى» ئوقۇلىدۇ.
وم اَل َت ْا ُخ ُذه ِس َن ٌة و اَل َنومۜ َله ما ِفي السمو ِ
ض َم ْن
ات َو َما ِفي اْالَ ْر ِ ۜ
اَ هّٰللُ اَل ٓ ِا ٰل َه ِا اَّل ُه َ ۚو اَ ْل َحي ا ْل َق ُّي ُ ۚ
ُ
َ ْ ٌ ُ َ
َّ ٰ َ
ُّ
ٍ
َذا ا َّلذٖي َي ْش َف ُع ِع ْن َد ُ ٓه ِا اَّل ب ِِاذ ِن ۜه يعلم ما بين ايدٖيهِ م وما خلفه ۚم ول يحٖيط
ون ب َِشيء ِم ْن ِع ْل ِم ٖهٓ ِا اَّل
ْ ٖ َ ْ َ ُ َ َ ْ َ َ ْ ْ َ َ َ ْ َ ُ ْ َ اَ ُ ُ َ ْ
ب َِما َشا ٓ َ ۚء َو ِس َع ُكر ِس ُّي ُه
ْ
«ئالالھۇ الئىالھە ئىلال ھۇۋەل ھەييۇل قەييۇم .التەئخۇزۇھۇ سىنەتۇن ۋەال نەۋم .لەھۇ
ما فىس-سەماۋاتى ۋەما فىلئەرزى .مەن زەللەزى يەشفەئۇ ئىندەھۇ ئىلال بىئىزنىھ .يەئلە
مۇ مابەينە ئەيدىھىم ۋەماخەلفەھۇم .ۋەال يۇھىتۇنە بىشەي-ئىن مىن ئىلىمىھى ئىلال بىما
شائە .ۋەسىئا كۇرسىييۇھۇس-سەماۋاتى ۋەل-ئەرزى .ۋەال يەئۇدۇھۇ ھىفزۇھۇما ۋە ھۇۋەل-
ئەلىييئۇل ئەزىم».
مەنىسى« :بىر ئالالھتىن باشقا ھېچ ئىالھ يوقتۇر؛ ئالالھ ھەمىشە تىرىكتۇر ،ھەممىنى
ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچىدۇر؛ ئۇ مۈگدەپ قالمايدۇ ،ئۇنى ئۇيقۇ باسمايدۇ؛ ئاسمانالردىكى ۋە
زېمىندىكى ھەممە نەرسە ئالالھنىڭ (مۈلكى)دۇر؛ ئالالھنىڭ رۇخسىتىسىز كىممۇ ئالالھنىڭ
ئالدىدا شاپائەت قىاللىسۇن؛ ئالالھ ئۇالرنىڭ ئالدىدىكى (يەنى دۇنيادا قىلغان) ،كەينىدىكى
(يەنى ئۇالر ئۈچۈن ئاخىرەتتە تەييارلىغان) ئىشالرنىڭ ھەممىسىنى بىلىپ تۇرىدۇ؛
117
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
ئۇالر ئالالھنىڭ مەلۇماتىدىن (ئالالھ) ئۇالرغا بىلدۈرۈشنى خالىغان نەرسىلەردىن (يەنى
پەيغەمبەرلەرنىڭ تىلى ئارقىلىق بىلدۈرگەن نەرسىلەردىن) باشقا ھېچ نەرسىنى بىلمەيدۇ،
ئالالھنىڭ كۇرسى (مەلۇماتى) ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .ئاسمان ـ زېمىننى
ساقالش ئۇنىڭغا ئېغىر كەلمەيدۇ .ئۇ يۇقىرى مەرتىۋىلىكتۈر ،ھەممىدىن ئۇلۇغدۇر-2( ».سۈرە
بەقەرەنىڭ -255ئايىتى)
ئاندىن رەت-تەرتىۋى بويىچە:
ان هّٰ ِ
الل
33قېتىم.
«سۇبھانەلالھ»ُ ،س ْب َح َ
«ئەلھەمدۇلىلالھ» ،اَ ْل َح ْم ُد لِ 33قېتىم.
33قېتىم
«ئالالھۇ ئەكبەر»،
اللُ اَ ْكبر
هّٰ َ ُ
تەسبىھ بولسا تەسبىھ ،بولمىسا بارماقتا سيرىلىدۇ.
ئۇنىڭدىن كىيىال:
اللُ َو ْح َد ُه الَ َشري َِك َل ُه َل ُه ا ْل ُم ْل ُك َو َل ُه ا ْل َح ْم ُد َو ُه َو َع َلى ُك ّ ِل َشيئٍ َقديِر
آل ِا ٰل َه ِاال َّ هّٰ
ْ
«ال ئىالھە ئىللەلالھۇ ۋەھدەھۇ الشەرىكەلەھ ،لەھۇل مۇلكۇ ۋەلەھۇل ھەمدۇ ۋەھۇۋە ئەلە
كۇللى شەيئىن قەدىر» دېيىلىپ ،قولالر مەيدە ئېگىزلىكىدە كۆتۈرۈلۈپ دۇئا قىلىنىدۇ.
پەيغەمبىرىمىز تەۋسىيە قىلغان ۋە مەنىسى تۆۋەندىكىدەك بولغان بۇ دۇئا ئوقۇلىدۇ:
«ئالەملەرنىڭ رەببى ئالالھقا ھەمدۇ-ساناالر بولسۇن .پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمغا ۋە ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەرگە ،ساھابىلىرىگە دۇرۇت ۋە ساالم بولسۇن.
ئالالھىم! بەرداشلىق بېرەلمەيدىغان ئېغىرچىلىقتىن ،دۇنيا ۋە ئاخىرەت ئىشلىرىمىزدا
قىيىنچىلىق تارتىشتىن ،كۆڭۈللەرنى پاراكەندە قىلىدىغان ئىشالرنىڭ يۈز بېرىشىدىن،
دۈشمەنلەرنى سۆيۈندۈرىدىغان تەقدىر-پىشانىدىن ساقلىشىڭ ئۈچۈن پەقەت سەندىنال
پاناھ تىلەيمىز.
ئالالھىم! گۇناھلىرىمىزنى ئەپۇ قىلغىن ۋە بىزنى قوغدىغىن ،بىزدىن رازى بولغىن،
ئىبادەتلىرىمىزنى قوبۇل قىلغىن ،بىزنى جەننەتلىك قىلغىن ،جەھەننەمنىڭ يالقۇنلىرىدىن
ساقال ،دۇنيا ۋە ئاخىرەتكە مۇناسىۋەتلىك پۈتكۈل ئىشلىرىمىزنى ياخشىال ،سېنى سېغىنىش،
ساڭا شۈكرى قىلىش ۋە ئىبادەت قىلىش ئۈچۈن بىزگە ياردەمچى بولغىن.
ئالالھىم! پۈتكۈل ئىشلىرىمىزنىڭ نەتىجىسىنى ياخشى قىلغىن ۋە بىزنى دۇنيانىڭ
ئازاب-ئوقۇبەتلىرىدىن ،ئاخىرەتنىڭ جازالىرىدىن ساقلىغىن.
ئالالھىم! مەرھىمىتىڭگە ئېرىشىشىكە سەۋەب بولىدىغان ،كەچۈرۈمگە ئېرىشتۈرىدىغان
ئىش-ھەرىكەتلەرنى ،ياخشىلىقالرنىڭ ھەممىنى قولغا كەلتۈرۈشنى ،جەننەتلىك بولۇشنى،
گۇناھالردىن يىراق تۇرۇپ ،جەھەننەمدىن قۇتۇلۇشنى سەندىن ئارزۇ قىلىمىز.
ئالالھىم! ھېچبىر گۇناھىمىزنى قالدۇرماي ھەممىسىنى كەچۈرگىن ،بىزنى ئازاب-
ئوقۇبەتلەرگە قويۇپ قويما ،بىزنى سۆيۈندۈر ،بىزگە پۈتكۈل قەرزلىرىمىزنى تۆلىيەلەيدىغان
كۈچ-قۇۋۋەت بەرگىن ،دۇنيا ۋە ئاخىرەتكە ئائىت سەن رازى بولىدىغان ھەممە
118
ئىككىنچى بۆلۈم :ئىبادەت
ئېھتىياجلىرىمىزنى ھەل قىلغىن .ئەي مەرھەمەتلىكلەرنىڭ ئەڭ مەرھەمەتلىكى بولغان ئۇلۇغ
ئالالھىم!
ئالالھىم! بىزگە دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ياخشىلىق ۋە گۈزەللىك ئاتا قىلغىن .بىزنى
مەرھەمىتىڭ بىلەن ئەپۇ قىلغىن ،جەھەننەم ئازابىدىن ساقلىغىن .ئەي مەرھەمەتلىكلەرنىڭ
ئەڭ مەرھەمەتلىكى بولغان ئالالھىم!
ئەي رەببىمىز! مېنى ،ئاتا-ئانام ،ئۇرۇق-تۇغقان ،دوست-بۇرادەر ۋە پۈتكۈل مۆمىنلەرنى
ھېسابقا تارتىلىدىغان كۈنى مەرھەمىتىڭ بىلەن كەچۈرگىن .ئەي مەرھەمەتلىكلەرنىڭ ئەڭ
مەرھەمەتلىكى بولغان ئالالھىم!
پۈتكۈل پەيغەمبەرلەرگە ساالم بولسۇن ،پۈتكۈل كائىناتنىڭ ئىگىسى ئۇلۇغ ئالالھتۇر!
دەپ ،دۇئانى:
«سۇبھانە رەببىكە رەببىل ئىززەتى ئەمما يەسىفۇن .ۋە سەالمۇن ئەلەلمۇرسەلىن .ۋەلھەمدۇ
لىلالھى رەببىل ئالەمىن» ئايىتى بىلەن قولىنى يۈزىمىزگە سۈركەپ ئاخىرالشتۇرىمىز.
119
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
سوئالالر:
( (1ناماز ئوقۇشنىڭ مۇھىملىقىنى سۆزلەپ بېرىڭ.
( (2ناماز ئوقۇش كىملەرگە پەرز قىلىنغان؟
( (3نامازنىڭ ۋاقتى ۋە ناماز ئوقۇلمايدىغان ۋاقىتالرنى ئېيتىپ بېرىڭ.
( (4نامازنىڭ تۈرى قانچە خىل؟
( (5نامازنىڭ پەرزلىرى قانچە؟ ناماز سىرتىدىكى پەرزلەرنى سۆزلەپ بېرىڭ.
( (6ناماز ئىچىدىكى پەرزلەرنى سۆزلەپ بېرىڭ.
( (7نامازنىڭ ۋاجىب ۋە سۈننەتلىرى قايسىالر؟
( (8نامازنى بۇزىدىغان ئامىلالر قايسىالر؟
( (9نامازدا مەكرۇھ بولىدىغان ئامىلالر قايسىالر؟
((10تۆت رەكئەت پەرز نامىزى بىلەن تۆت رەكئەت سۈننەت نامىزىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى
پەرق نېمە؟
((11مۇئەككەد سۈننەت بىلەن غەيرى مۇئەككەد سۈننەتنىڭ ئوقۇلۇشىدا قانداق پەرق
بار؟
((12ۋىتىر نامىزىدا باشقا نامازالردىن پەرقلىق بولغان نېمە ئوقۇلىدۇ؟
((13ناماز ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن نېمىلەر ئوقۇلىدۇ؟
120
بەشىنچى
باب
ناماز ئوقۇش ()2
نوقتىلىق مەزمۇنالر:
سەھۋى سەجدىسى
جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇشنىڭ پەزىلىتى
مەسجىد ۋە جامائەت ئەدەپ-ئەخالقى ،نامازنىڭ جامائەت بىلەن ئوقۇلۇشى
جۈمە كۈنى ۋە جۈمە نامىزى ،جۈمە نامىزىنىڭ ئوقۇلۇشى
ھېيت-بايرام نامازلىرى
تەشرىق تەكبىرلىرى
تەراۋىھ نامىزى
ئولتۇرۇپ ۋە ئىما-ئىشارەت بىلەن ناماز ئوقۇش
سەپەردىكىلەرنىڭ نامىزى
ۋاقتى ئۆتكەن نامازالرنىڭ قازاسى
تىالۋەت سەجدىسى
مېيت نامىزى
سەھۋى سەجدىسى
ناماز ئوقۇۋاتقاندا:
( (1پەرزلەردىن بىرىنى ئۇنتۇپ كېچىكتۈرۈش.
( (2ۋاجىپالردىن بىرىنى ئۇنتۇپ كېچىكتۈرۈش ياكى ئۇنتۇپ ئوقۇش.
بۇ نوقساننى يوقىتىش ئۈچۈن نامازنىڭ ئاخىرىدا سەھۋى سەجدىسى قىلىش ۋاجىبتۇر.
پەرزلەردىن بىرسى ئۇنتۇلۇپ ياكى بىلىپ تۇرۇپ قەستەن سادىر بولسا ،ناماز بۇزۇلىدىغان
بولغاچقا ،سەھۋى سەجدىسى بىلەن تامامالنسا بولمايدۇ ،نامازنى قايتىدىن ئوقۇش كېرەك.
ۋاجىبالردىن ھەر قانداق بىرىنى بىلىپ قەستەن قىلمىغان ئەھۋالدا ،سەھۋى سەجدىسى
قىلىنمايدۇ ،نامازنى قايتا ئوقۇش كېرەك.
سەھۋى سەجدىسى قاچان ۋە قانداق قىلىنىدۇ؟
ناماز ئوقۇۋاتقاندا پەرز ياكى ۋاجىبلەردىن بىرسى ئۇنتۇلۇپ ياكى ۋاجىبتىن بىرسى
تاشلىنىپ قالسا ،نامازنىڭ ئەڭ ئاخىرقى ئولتۇرۇشىدا ،پەقەت ئەتتەھىيياتۇنىال ئوقۇپ،
ئوڭ تەرەپكە ساالم بىرىپ« ،ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىگە باش قويۇپ ،ئۈچ قېتىم
«سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دەپ ،ئاندىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ سەجدىدىن باش كۆتۈرۈپ
ئولتۇرۇپ ،يەنە« ،ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئىككىنچى قېتىم،قايتا سەجدىگە باش قويۇپ،
121
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
ئۈچ قېتىم« ،سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دېگەندىن كېين ،يەنە «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ
سەجدىدىن باش كۆتۈرۈپ ،ئولتۇرۇلىدۇ .ئولتۇرغاندا «ئەتتەھىيياتۇ ،ئالالھۇممە سەللى،
ئالالھۇممە بارىك ۋە رەببەنا ئاتىنا »..دۇئالىرى ئوقۇلۇپ ،ئاۋۋال ئوڭغا ،ئاندىن سولغا ساالم
بېرىلىدۇ .مانا بۇ سەھۋى سەجدىسى بولىدۇ.
جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇشنىڭ پەزىلىتى
دىنىمىز جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇشقا ئەھمىيەت بېرىدۇ .جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇغان
مۇسۇلمانالر بىر-بىرى بىلەن تونۇشۇپ ،دىني بىلىملەرنى بىلمىگەنلەر بىلگەنلەردىن
ئۆگىنىپ ،ياخشى خۇي-مىجەز يېتىشتۈرىدۇ ،ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۆزىنىڭ يامان
ئادەتلىرىنى تاشاليدىغان بولىدۇ.
جامائەت بىلەن بىللە بولغان مۇسۇلمانالرنىڭ ئوتتۇرىسىدا سۆيگۈ-مۇھەببەت پەيدا
بولۇپ ،قېرىنداشلىق ۋە ئۆزئارا ياردەمدە بولۇش ھېس-تۇيغۇلىرى كۈچىيىدۇ .پەرىشتىلەردەك
ئالالھنىڭ ھوزۇرىدا سەپ تۈزۈپ ناماز ئوقۇغان مۆمىنلەر يالغۇز ناماز ئوقۇغانالردىن تېخىمۇ
كۆپ ساۋابقا ئېرىشىدۇ.
بۇ ھەقتە سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز مۇنداق خوشخەۋەر بېرىدۇ:
«جامائەت بىلەن ئوقۇغان نامازنىڭ ساۋابى يالغۇز ئوقۇغان نامازدىن 20ھەسسە
كۆپ».
«خۇپتەن نامىزىنى جامائەت بىلەن ئوقۇغان كىشى يېرىم كېچىگىچە ناماز ئوقۇغاننىڭ
ساۋابىغا ئېرىشىدۇ .بامدات نامىزىنى جامائەت بىلەن ئوقۇغان كىشى پۈتكۈل كېچە ناماز
ئوقۇغاننىڭ ساۋابىغا ئېرىشىدۇ».
«بىر كىشى ئۆيىدە چىرايلىق پاكىزلىنىپ ،ئالالھنىڭ پەرزلىرىدىن بىرىنى ئورۇنالش
ئۈچۈن مەسجىدلەردىن بىرىگە بارسا ،تاشلىغان ھەر بىر قەدىمى گۇناھلىرىنى يوق قىلىپ،
59
قالغانلىرى ئۇنىڭ مەرتىۋىسىنى يۇقىرى كۆتۈرىدۇ».
پەرز نامازلىرى يالغۇزمۇ ئوقۇلىدۇ ،ئەمما جامائەت بىلەن ئوقۇلۇشى سۈننەتى-
مۇئەككەدە بولىدۇ .جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇشنىڭ مەنىۋىي پايدىسى ئىنتايىن كۆپ بولۇپ،
جەمئىيەتنىڭ ئىتىپاقلىقىنى كۈچەيتىشتە مۇھىم رولى بار.
سۈننەت ۋە نەپلە نامازالر جامائەت بىلەن ئوقۇلمايدۇ .پەقەت تەراۋىھ نامىزى سۈننەت
بولۇشىغا قارىماستىن ،ھەم يالغۇز ھەم جامائەت بىلەن ئوقۇلىدۇ .ۋاجىب بولغان ۋىتىر
نامىزى پەقەت رامىزان ئېيىدا جامائەت بىلەن بىللە ئوقۇلىدۇ .جۈمە ۋە ھېيت-بايرام
نامازلىرى پەقەت جامائەت بىلەن ئوقۇلۇپ ،يالغۇز ئوقۇلمايدۇ.
مەسجىد ۋە جامائەت ئەدەپ-ئەخالقى
مەسجىد مۇسۇلمانالرنىڭ ئالالھقا ئىبادەت قىلىدىغان يېرى بولۇپ ،يەر-يۈزىدىكى
ئەڭ ئۇلۇغ يەر بولغان مەسجىدلەر «ئالالھنىڭ ئۆيى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ .مەسجىدكە ئىباەت
« .59ئەت-تەرغىب ۋەتتەرھىب»-1 ،جىلد-260 ،بەت.
122
ئىككىنچى بۆلۈم :ئىبادەت
قىلىش ئۈچۈن بارغان مۆمىن ئالالھنىڭ زىيارەتچىسى ۋە مېھمىنى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ .ئۆي
ئىگىىسى ئۆيىگە كەلگەن مېھماننى نازۇ-نېمەتلەر بىلەن كۈتۈۋالغاندەك ،مەسجىدكە بارغان
مۆمىنلەرگە ئالالھتائاال چوڭ مۇكاپاتالرنى بېرىدۇ.
پەيغەمبىرىمىز بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ« :ئۆيىدە كامىل تاھارەت ئېلىپ مەسجىدكە
بارغان كىشى ئالالھنىڭ مېھمىنى بولۇپ ،بۇ مېھماننى ئالالھ ياخشى كۈتۈۋالىدۇ».
60
مەسجىدلەرنى ھۆرمەتلەش ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ مەسئۇلىيىتى بولۇپ ،ئۇالر:
( (1مەسجىدكە تاھارەت ئېلىپ چىرايلىق ،رەتلىك كىيىنىپ كىرىشى كېرەك.
( (2مەسجىدكە ئاۋۋال ئوڭ پۇتى بىلەن كىرىپ ،پەيغەمبىرىمىزگە ساالم بېرىشى
كېرەك.
( (3مەسجىدتىن چىققاندا ،ئاۋۋال سول پۇتى بىلەن چىقىشى كېرەك.
( (4ئاياق ۋە پايپاقلىرى پاسكىنا ھالدا مەسجىدنىڭ گىلەملىرىگە دەسسىمەسلىكى
كېرەك.
( (5سەۋەپسىز ھالدا مەسجىدتە پۇتىنى ئۇزۇن سۇنۇپ ئولتۇرۇش ،ۋاقىراپ-جارقىراش،
گۈلدۈر-گۇپپاڭ قىلىش ۋە دۇنياغا ئائىت ئىشالرنى سۆزلىشىش قاتارلىق ئەدەپسىز ئىش-
ھەرىكەتلەردىن يىراق تۇرۇشى كېرەك.
( (6پىياز ،سامساق يەپ ،ئاغزى پۇراپ قالغان ھالدا مەسجىدكە بېرىپ ،جامائەتنى
بىئارام قىلىش ،كېكىرىش ۋە ئەتراپىدىكىلەرنى سەسكەندۇرىدىغان ئىش-ھەرىكەتلەردە
بولۇش قاتارلىقالردىن ساقلىنىشى كېرەك.
مەسجىدتە قۇرئان ئوقۇلۇۋاتقان ،تەبلىغ قىلىنىۋاتقان بولسا ،دىققەت ۋە ھۆرمەت بىلەن
ئاڭالش ،مەسجىدكە كىچىكىپ كەلگەنلەر بىكار يەرلەردە ئولتۇرۇشى ،ئالدىدىكى سەپكە
ئۆتىمەن دەپ جامائەتنى بىئارام قىلماسلىقى الزىم.
مەسجىد بىلەن تونۇشۇپ چىقايلى:
مەسجىدلەر ئىسالم جەمئىيىتىنىڭ ئايرىلماس بىر تەركىبى قىسمى ،ئىسالمنىڭ
سىمۋولىدۇر .تۈركىي مىللەتلەر تارىختىن بۇيان مەسجىد سېلىشقا ئىنتايىن ئەھمىيەت
بەرگەن .كۈنىمىزدىمۇ ئىنتايىن يۇقىرى سەۋىيەلىك ئېنژېنىرالرنى يېتىشتۈرۈپ ،ھەيۋەتلىك
مەسجىدلەرنى بەرپا قىلىۋاتىدۇ.
مەسجىد (جامە) :مۇسۇلمانالر توپلۇشۇپ ئىبادەت قىلىدىغان يەردۇر .كىچىك
مەسجىدلەردە ئادەتتە كۈنلۈك نامازالر ئوقۇلىدۇ ،جۈمە ۋە ھېيت-بايرام نامازلىرى
ئوقۇلمايدۇ.
مەسجىدنىڭ تەركىبى قىسىملىرى:
مېھراب :مەسجىدلەردە قىبلىگە توغرىالنغان ۋە ئىمامنىڭ نامازغا باشالمچىلىق قىلغاندا
تۇرىدىغان يېرى.
.60يۇقىرىقى ئەسەر-1 ،جىلد-214 ،بەت.
123
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
مۇنبەر :مەسجىدتە ئىمامنىڭ جۈمە ۋە ھېيت-بايرام نامازلىرىدا خۇتبە ئوقۇغاندا
تۇرىدىغان يېرى.
كۇرسى :مەسجىدتە تەبلىغ قىلغاندا ئولتۇرىدىغان ئېگىزرەك بىر يەر.
شەرەفە :مۇناردىكى ئەزان ئوقۇش ئۈچۈن مەخسۇس ياسالغان يەر .ئۇ يەرگە مۇنار
ئىچىدىكى يۆگىمەچ پەشتاق بىلەن چىقىشقا بولىدۇ.
ئالەم :مۇنارنىڭ چوققسىدىكى ھىالل ئاي ۋە يۇلتۇز شەكلىدىكى سىمۋول بەلگە.
نامازنىڭ جامائەت بىلەن ئوقۇلۇشى
نامازنىڭ بىرىنچى رەكئىتىدە ئىمامغا ئەگەشكەنلەرنىڭ (ئىقتىدا قىلغانالرنىڭ)
ئەھۋالى:
ئىمامنىڭ ئارقىسدا جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇغان كىشى ئوقۇلىدىغان نامازغا ھەمدە
ئىمامغا ئەگىشىشنى نىيەت قىلىدۇ .مەسلەن ،پىشىن نامىزىنىڭ پەرزىنىڭ ئوقۇلۇشىغا قاراپ
چىقايلى:
«( (1نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن بۈگۈنكى پىشىن نامىزىنىڭ
پەرزىنى ،ئىقتىدا قىلدىم ھازىر ئىمامغا».
جامائەت بىلەن ئوقۇلغان ھەممە نامازدا ئىمامغا ئەگەشكەن كىشى ،نىيەتنىڭ ئاخىرىغا
ئىقتىدا قىلدىم ھازىر ئىمامغا (ئىمامغا ئەگىشىپ ناماز ئوقۇشقا) دېگەن جۈملىنى دېيىشى
كېرەك.
( (2ئىمام تەكبىر ئېيىتقاندا ،جامائەتمۇ دەرھال تەكبىر ئېيتىپ قوللىرىنى باغاليدۇ ۋە
ئىچىدە «سۇبھانەكە»نى ئوقۇپ جىم تۇرىدۇ .جامائەت ئۇنىڭدىن باشقا رەكئەتلەرنىڭ
ھەممىسىدە ،ئۆرە تۇرغاندا ھېچنەرسە ئوقۇمايدۇ .پەقەتال ئىمام پاتىھە سۈرىسنى تۈگەتكەندە
ئىچىدە «ئامىن»ال دەيدۇ.
( (3رۇكۇغا بارغاندا ،جامائەت ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم» دەيدۇ .ئىمام
«سەمىئالالھۇ لىمەن ھەمىدەھ» دەپ ئۆرە تۇرغاندا ،جامائەتمۇ ئۆرە تۇرۇپ «رەببەنا لەكەل
ھەمدۇ» ،سەجدىگە باش قويغاندا ،ئۈچ قېتىم «سۇبھانە رەببىيەل ئەئال» دەيدۇ.
( (4سەجدىدىن باش كۆتۈرۈپ ئولتۇرغاندا ،ئىمام بىلەن ئوخشاش ھالدا «ئەتتەھىيياتۇ،
ئالالھۇممە سەللى ،ئالالھۇممە بارىك ،رەببەنا ئاتىنا ۋە رەببەناغفىرلى» دۇئالىرىنى ئوقۇيدۇ
ۋە ئىمام بىلەن بىللە ساالم بېرىدۇ.
ئىمامغا ئەگىشىپ ناماز ئوقۇغان كىشى تەكبىر ئېيتىقاندا ،رۇكۇغا بارغان ،رۇكۇدىن
كېيىن ئۆرە تۇرغان ،سەجدىگە باش قويغان ،سەجدىدىن باش كۆتۈرگەن ۋە ساالم
بەرگەندە ،ئىمامغا ئەگىشىدۇ ،ئۇنىڭدىن بۇرۇن قىلمايدۇ.
بىر رەكئەتنىڭ رۇكۇسىدا ،يەنى ئىمام رۇكۇدىن ئۆرە تۇرغىچە دەرھال نىيەت قىلىپ،
تەكبىر ئېيىتقان ۋە رۇكۇدا ئىمامغا ئەگەشكەن كىشى شۇ رەكئەت نامازغا ئۈلگۈرگەن
بولىدۇ.
124
ئىككىنچى بۆلۈم :ئىبادەت
ئىككىنچى رەكئەتتە ئىمامغا ئەگەشكەنلەرنىڭ ئەھۋالى:
بىرىنچى رەكئەتنىڭ رۇكۇسىغا ئۈلگۈرەلمىگەن كىشى ،ئۈلگۈرگەن يەردىن نىيەت
قىلىپ ،تەكبىر ئېيتىپ ،ئىمامغا ئەگىشىدۇ ،ئىمام بىلەن بىللە نامازنى داۋامالشتۇرىدۇ .ئەڭ
ئاخىرقى ئولتۇرۇشتا «ئەتتەھىيياتۇ»نى ئوقۇپ ئىمامنىڭ ساالم بېرىشىنى كۈتۈپ تۇرۇپ،
ئىمام ئوڭ تەرەپكە ساالم بېرىشى بىلەن تەڭال ،ئۈلگۈرەلمىگەن رەكئىتىنى يالغۇز ئوقۇش
ئۈچۈن ساالم بەرمەيال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ ،سۇبھانەكە ،ئەئۇزۇ بىسمىلالھ،
پاتىھە سۈرىسى ،ئايەتلەر ياكى بىر سۈرە ئوقۇيدۇ .ئاندىن كېيىن رۇكۇغا بېرىپ ،سەجدە
قىلىپ ئولتۇرغاندا «ئەتتەھىيياتۇ ، ،ئالالھۇممە سەللى ،بارىك بىلەن رەببەنا ئاتىنا»..
دۇئالىرىنى ئوقۇيدۇ .ئاۋۋال ئوڭغا ،ئاندىن سولغا ساالم بېرىپ نامىزىنى تاماماليدۇ.
ئۈچىنچى رەكئەتتە ئىمامغا ئەگەشكەنلەرنىڭ ئەھۋالى:
تۆت رەكئەتلىك بىر نامازنىڭ ئۈچىنچى رەكئىتىدە ئىمامغا ئەگەشكەن كىشى ئەڭ
ئاخرىقى ئولتۇرۇشتا «ئەتتەھىيياتۇ»نى ئوقۇپ ،ئىمامنىڭ ساالم بېرىشىنى كۈتۈپ ،ئىمام ئوڭ
تەرەپكە ساالم بەرگەندە ،ساالم بەرمەيال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ ،ئۈلگۈرەلمەي
قالغان ئىككى رەكئىتىنى مۇنداق ئاخىرالشتۇرىدۇ:
«سۇبھانەكە ،ئەئۇزۇ بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى»گە ئايەتلەر ياكى بىر باشقا سۈرىنى
قوشۇپ ئوقۇپ ،رۇكۇ ۋە سەجدىلەرنى قىلغاندىن كېيىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە
تۇرىدۇ« .بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى» ئايەتلەر ياكى بىر سۈرە ئوقۇپ ،يەنە رۇكۇغا
بېرىپ ۋە سەجدىسىنى قىلغاندىن كېيىن ئولتۇرىدۇ« .ئەتتەھىيياتۇ ،ئالالھۇممە سەللى،
ئالالھۇممە بارىك ۋە رەببەنا ئاتىنا »..دۇئاسىنى ئوقۇپ ،ئوڭ-سولغا ساالم بېرىپ نامىزىنى
تاماماليدۇ.
ئۈچ رەكئەتلىك نامازشام ۋە ۋىتىر نامازلىرىنىڭ ئۈچىنچى رەكئىتىدە ئىمامغا ئەگەشكەن
كىشى ئىمام بىلەن شۇ رەكئەتنى ئوقۇپ ،ئىمامنىڭ ساالم بېرىشىنى كۈتۈپ ،ئىمام
ئوڭ تەرەپكە ساالم بەرگەندە ،ئۆزى ساالم بەرمەيال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ
«سۇبھانەكە ،ئەئۇزۇ بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى»گە ئايەتلەر ياكى بىر باشقا سۈرىنى
قوشۇپ ئوقۇپ ،مەلۇم بولغاندەك رۇكۇ ۋە سەجدىلەرنى قىلغاندىن كېيىن «ئالالھۇ ئەكبەر»
دەپ ئۆرە تۇرىدۇ« .بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى» ،ئايەتلەر ياكى بىر سۈرە ئوقۇپ ،يەنە
رۇكۇ ۋە سەجدىسىنى قىلغاندىن كېيىن ئولتۇرىدۇ .پەقەت «ئەتتەھىيياتۇ» دۇئاسىنى
ئوقۇپال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ ،بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى ،ئايەتلەر ياكى بىر
سۈرىنى قوشۇپ ئوقۇپ ،رۇكۇ ۋە سەجدىسىنى قىلغاندىن كېيىن ئولتۇرىدۇ« .ئەتتەھىيياتۇ،
ئالالھۇممە سەللى ،ئالالھۇممە بارىك ۋە رەببەنا ئاتىنا »..دۇئالىرىنى ئوقۇپ ،ئوڭ-سولغا
ساالم بېرىپ ،نامىزىنى تاماماليدۇ.
تۆت رەكئەتلىك بىر نامازنىڭ تۆتىنچى رەكئىتىدە ئىمامغا ئەگەشكەن كىشى:
يەنە ئىمام بىلەن شۇ رەكئەتنى ئوقۇپ ،ئەڭ ئاخىرقى ئولتۇرۇشتا «ئەتتەھىيياتۇ»
نى ئوقۇپ ،ئىمامنىڭ ساالم بېرىشىنى كۈتىدۇ ،ئىمام ئوڭ تەرەپكە ساالم بەرگەندە ،ئۆزى
125
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
ساالم بەرمەيال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ «سۇبھانەكە ،ئەئۇزۇ بىسمىلالھ ،پاتىھە
سۈرىسى»گە ئايەتلەر ياكى بىر باشقا سۈرىنى قوشۇپ ئوقۇپ ،مەلۇم بولغاندەك رۇكۇ ۋە
سەجدىلەرنى قىلغاندىن كېيىن «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئولتۇرۇپ ،پەقەت «ئەتتەھىيياتۇ»
دۇئاسىنى ئوقۇپال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ ،بىسمىلالھ ،پاتىھە سۈرىسى ۋە ئايەتلەر
ياكى بىر سۈرىنى قوشۇپ ئوقۇپ ،رۇكۇ ۋە سەجدىسىنى قىلغاندىن كېيىن «ئالالھۇ ئەكبەر»
دەپ ئۆرە تۇرۇپ ،پەقەت بىسمىلالھ بىلەن پاتىھە سۈرىسىنىال ئوقۇپ ،رۇكۇ ،سەجدىسىنى
قىلغاندىن كېيىن ئولتۇرۇپ« ،ئەتتەھىيياتۇ ،ئالالھۇممە سەللى ،ئالالھۇممە بارىك ۋە
رەببەنا ئاتىنا »..دۇئالىرىنى ئوقۇپ ،ئوڭ-سولغا ساالم بېرىپ ،نامىزىنى تاماماليدۇ.
ئەڭ ئاخىرقى رەكئەتنىڭ رۇكۇسىدىن تۈزلىنىپ ئۆرە تۇرغاندا ،ئىمامغا ئەگەشكەن
كىشى ئىمام ئوڭ تەرەپكە ساالم بېرىشىگىال «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ ئۆرە تۇرۇپ ،ئۆزى
باشتىن-ئاخىرى پۈتكۈل رەكئەتلەرنى تولۇق ئوقۇپ ،نامىزىنى ئاخىرالشتۇرىدۇ.
جۈمە كۈنى ۋە جۈمە نامىزى
جۈمە مۇسۇلمانالرنىڭ ئۇلۇغ بىر كۈنى .شۇ سەۋەبتىن مۇسۇلمانالر ئۇ كۈننى خۇددى
بىر ھېيت-بايرامدەك سۆيگۈ بىلەن قارشى ئېلىپ ،يۇيۇنۇپ-تارىنىپ ،پاكىز كىيىم-
كېچەكلىرىنى كېيىپ مەسجىدكە بېرىشى كېرەك .بۇ ھەقتە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق
دەيدۇ« :بىر كىشى كامىل تاھارەت ئالغاندىن كېيىن ،جۈمەگە بېرىپ جىم ئولتۇرۇپ
خۇتبىنى ئاڭلىسا ،ئۇنىڭغا ئۈچ كۈن قوشۇلۇپ ،بۇ جۈمەدىن كېلەر جۈمەگىچە بولغان ۋاقىت
61
ئىچىدىكى گۇناھلىرى ئەپۇ قىلىنىدۇ».
جۈمە نامىزى 4رەكئەت دەسلەپكى سۈننەت 2 ،رەكئەت پەرز ۋە 4رەكئەت ئاخىرقى
سۈننەت بولۇپ ،جەمئى 10رەكئەتتۇر .جۈمە كۈنلىرى چۈشتە شۇ كۈندىكى پىشىن
نامىزىنىڭ ئورنىدا ئوقۇلىدۇ .جۈمە نامىزىنىڭ پەرزى جامائەت بىلەن ئوقۇلىدىغان بولۇپ
يالغۇز ئوقۇلمايدۇ.
جۈمە نامىزى كىملەرگە پەرز قىلىنغان؟
جۈمە نامىزىنىڭ بىر كىشىگە پەرز بولۇشى ئۈچۈن مۇسۇلمان ،ئەقلى-ھۇشى جايىدا ۋە
باالغەتكە يەتكەن بولۇشتىن باشقا يەنە 6شەرتى بار.
جۈمە نامىزىنىڭ پەرز بولۇشىنىڭ شەرتلىرى:
( (1ئەر بولۇش (ئايالالر ئۈچۈن پەرز ئەمەس)
( (2ئەركىن ۋە ئازاد بولۇش.
( (3مۇقىم بولۇش (سەپەردە بولماسلىق)
( (4ساالمەت بولۇش.
( (5ئەما بولماسلىق.
( (6پۇتلىرى ساق بولۇش.
« .61رىيازۇس-سالىھىن»-2 ،جىلد-440 ،بەت.
126
ئىككىنچى بۆلۈم :ئىبادەت
يۇقىرىقى شەرتلەردىن بىرى ئۆزىدە يوق بولغان كىشىگە جۈمە نامىزى پەرز ئەمەس.
ئەمما ئۇ ئەھۋالدىكى بىر كىشى مەسجىدكە بېرىپ ،جۈمە نامىزىنى ئوقۇسا ئۇ كۈننىڭ
پىشىن نامىزىنى ئوقۇغان بولىدۇ.
جۈمە نامىزى دۇرۇس بولۇشىنىڭ شەرتلىرى:
( (1جۈمە نامىزىنى چۈشتە ئوقۇش.
( (2نامازدىن ئاۋۋال خۇتبە ئوقۇش.
( (3جۈمە ئوقۇلىدىغان يەر ھەممە كىشىگە ئوچۇق بولۇش.
( (4ئىمامدىن باشقا ئەڭ ئازبولغاندا ئۈچ ئەر كىشى جامائەت بولۇش.
( (5جۈمە قىلىنغان يەر شەھەر ياكى شەھەر ھۆكۈمىتى تەۋەلىكىدە بولۇش.
جۈمە نامىزىنىڭ ئوقۇلۇشى
جۈمە كۈنى چۈشتە نامازغا ئەزان چىققاندىن كېيىن ئاۋۋال« :نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن،
ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن جۈمە نامىزىنىڭ 4رەكئەت دەسلەپكى سۈننىتىنى» دەپ نىيەت
قىلىنىپ ،تۆت رەكئەت دەسلەپكى سۈننەت ئوقۇلىدۇ.
جۈمەنىڭ دەسلەپكى سۈننىتىنىڭ ئوقۇلۇشى پىشىن نامىزىنىڭ 4رەكئەت سۈننىتىگە
ئوخشايدۇ .سۈننەتتىن كېيىن مەسجىد ئىچىدە يەنە بىر قېتىم ئەزان ئوقۇلغاندىن كېيىن،
ئىمام مۇنبەرگە چىقىپ خۇتبە ئوقۇيدۇ .خۇتبىدىن كېيىن تەكبىر ئېيتىپ ،جۈمە نامىزىنىڭ
2رەكئەت پەرزى جامائەت بىلەن بىللە ئوقۇلىدۇ .ئىمامنىڭ ئارقىسىدىكى جامائەت «نىيەت
قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن جۈمە نامىزىنىڭ 2رەكئەت پەرزىنى ،ئىقتىدا قىلدىم
ھازىر ئىمامغا» دەپ نىيەت قىلىدۇ.
جۈمە نامىزىنىڭ پەرزى شۇنىڭ بىلەن تاماملىنىدۇ.
ئاندىن كېيىن 4رەكئەت «زۈھرى ئاخىر يەنى ئاخىرقى پىشىن نامىزى» بىلەن ئىككى
رەكئەت ۋاقىت نامىزىنىڭ سۈننىتى ئوقۇلىدۇ.
ئاخىرقى پىشىن نامىزىغا «نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن ،ۋاقتىغا
ئۈلگۈرۈپ ئوقۇيالمىغان ئاخىرقى پىشىن نامىزىنى» دەپ نىيەت قىلىنىدۇ .بۇ ئاخىرقى
پىشىن نامىزىنى ،پىشىن نامىزىنىڭ 4رەكئەت پەرز نامىزىغا ئوخشاش ئوقۇش بىلەن بىللە،
سۈننەتلەردە ئوقۇغاندەك 4رەكئەتنىڭ ھەممىسىدە پاتىھە سۈرىسىدىن كېيىن ئايەتلەر ياكى
بىر سۈرە قوشۇپ ئوقۇسا تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ.
ئەڭ ئاخىرىدا ئوقۇلىدىغان ئىككى رەكئەتلىك ۋاقىت سۈننىتىگە «نىيەت قىلدىم
ئۆتەرمەن ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن ،ۋاقىت نامىزىنىڭ سۈننىتىنى ئوقۇشقا» دەپ نىيەت
قىلىنىدۇ .بۇ نامازنىڭ سۈننىتى بامدات نامىزىنىڭ سۈننىتىگە ئوخشاش ئوقۇلىدۇ.
ھېيت-بايرام نامازلىرى
ھېيت-بايرام سۆيگۈ-مۇھەببەت كۈنى بولۇپ ،توپلۇشۇپ ئوقۇلغان ھېيت نامىزى،
مۇسۇلمانالر ئوتتۇرىسىدىكى بىرلىك ۋە باراۋەرلىكنىڭ ئەڭ گۈزەل بىر كارتىنىسى بولۇپ
127
ئىسالم دىنىدىن ئاساسى بىلىملەر
ھېسابلىنىدۇ .ھېيت-بايرام مۇسۇلمانالرنى بىر-بىرىگە يىقىنالشتۇرىدىغان ،تارقاقلىقنى
يوقۇتۇپ ،قېرىنداشلىق ھېس-تۇيغۇلىرىنى كۈچەيتىدىغان مۇھىم كۈنلەردىن بىرى بولۇپ،
ئالالھنىڭ مۆمىن بەندىلىرىگە ئاتا قىلغان زىياپەت كۈنىدۇر.
مۇسۇلمانالرنىڭ يىلدا ئىككى دىنىي بايرىمى بار:
( (1روزا ھېيت
( (2قۇربان ھېيت
جۈمە نامىزى پەرز بولغان كىشىنىڭ ھېىيت نامىزىنى ئوقۇشى ۋاجىبتۇر.
ھېيت نامىزى 2رەكئەت بولۇپ ،جامائەت بىلەن بىللە ئوقۇلىدۇ ،ئۇنىڭدا ئەزان
ئوقۇش ،تەكبىر ئېيتىش يوق .ھېيت خۇتبىسى ئوقۇش سۈننەت بولۇپ ،نامازدىن كېيىن
ئوقۇلىدۇ.
باشقا نامازالرغا ئوخشىمايدىغان يېرى ھېيت نامازلىرىنىڭ بىرىنچى ،ئىككىنچى رەكئىىتىدە
ئۈچ قېتىمدىن 6تەكبىر ئېيتىلىدۇ .بۇالر «زەۋائىد تەكبىرلىرى» دەپ ئاتىلىدۇ.
ھېيت-بايرام نامازلىرىنىڭ ئوقۇلۇشى
روزا ھېيت نامىزى:
بىرىنچى رەكئەت:
( (1جامائەت تەكشى سەپ تۈزۈپ ،ئىمامنىڭ ئارقىسدا تۇرۇپ «نىيەت قىلدىم ئۆتەرمەن
ئالالھ رىزاسى ئۈچۈن روزا ھېيت نامىزىنى ،ئىقتىدا قىلدىم ھازىر ئىمامغا» دەپ نىيەت
قىلىدۇ.
( (2ئىمام «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ تەكبىر ئېيتىپ قولىنى يۇقىرىغا كۆتۈرگەندە،
جامائەتمۇ ئىمامغا ئەگىشىپال «ئالالھ ئەكبەر» دەپ تەكبىر ئېيىتىپ قولىنى كۆتۈرۈپ،
ئاندىن قول باغالپ تۇرىدۇ.
( (3ئىمام ھەم جامائەت ئىچىدە «سۇبھانەكە»نى ئوقۇيدۇ .ئۇنىڭدىن كېيىن ئۈچ قېتىم
تەكبىر ئېيتىدۇ .ئۇ تەكبىر تۆۋەندىكىدەك بولىدۇ:
بىرىنچى تەكبىر :ئىمام ئاۋازىنى چىقىرىپ ،جامائەت بولسا ئىچىدە «ئالالھۇ ئەكبەر»
دەپ تەكبىر (ئىفتىتاھ تەكبىرىدەك) ئېيىتپ ،ئاندىن قولىنى ئىككى يېنىغا چۈشۈرۈپ
تۇرىدۇ.
ئىككىنچى تەكبىر :ئىككىنچى قېتىم «ئالالھۇ ئەكبەر» دەپ قولىنى يۇقىرىغا كۆتۈرۈپ
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Temel Dini Bilgiler - 08
  • Büleklär
  • Temel Dini Bilgiler - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 3297
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1404
    27.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 3398
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3365
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1482
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3446
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1587
    27.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3524
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1373
    26.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3472
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 866
    26.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3693
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1201
    26.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1310
    28.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3574
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1404
    26.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3427
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1569
    27.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3178
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1584
    27.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3244
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1675
    25.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3459
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1660
    28.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3494
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1602
    28.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3421
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1599
    29.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 4279
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1964
    21.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Temel Dini Bilgiler - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 1463
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 604
    25.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.