Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 50

Süzlärneñ gomumi sanı 3756
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place

ئىمام بۇخارى ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قۇرئاننىڭ بۇيرۇغىنىغا ئەمەل قىلىپ ،رۇكۇ ۋە
سەجدىسىدە« :ئى پەرۋەردىگارىمىز ﷲ! سېنى بارلىق كەمچىلىكتىن پاك دەپ
(((
بىلىمىز ۋە ساڭا ھەمدۇسانا ئېيتىمىز .ئى ﷲ! ماڭا مەغپىرەت ئاتا قىلساڭ»
دېگەن دۇئاالرنى كۆپ قىالتتى .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم ،ئىبنى ماجە ،نەسەئى
ۋە ئەبۇ داۋۇد قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.
((( سۇبھانەكەلالھۇممە رەببەنا ۋە بىھەمدىكە ئەلالھۇممەغفىر لى.

نەسىر سۈرىسى

ئىمام ئەھمەد مەسرۇقتىن ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ھاياتىنىڭ ئاخىرقى كۈنلىرىدە« :سېنى
بارلىق كەمچىلىكتىن پاك دەپ بىلىمىز ۋە ساڭا ھەمدۇ ـ سانا ئېيتىمىز .مەن ﷲ
تائاالدىن مەغپىرەت تىلەيمەن ۋە ئۇنىڭغا تەۋبە قىلىمەن(((» دېگەننى كۆپ دەيتتى
ۋە« :پەرۋەردىگارىم ھەقىقەتەن مېنىڭ ئۈممىتىمدە بىر ئاالمەتنى كۆرىدىغانلىقىمنى
ماڭا خەۋەر بەردى ۋە مېنى مەن شۇ ئاالمەتنى كۆرگەن ۋاقتىمدا تەسبىھ ئېيتىشىمغا،
ھەمدى ئېيتىشىمغا ۋە ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تىلىشىمگە بۇيرۇدى .ﷲ ھەقىقەتەن
تەۋبىنى بەك قوبۇل قىلغۇچىدۇر .مەن ئۇ ئاالمەتنى كۆردۇم .ئۇ ئاالمەت بولسا ،ﷲ
تائاالنىڭ﴿ :ﷲنىڭ ياردىمى ۋە غەلىبىسى كەلگەن ۋە ﷲنىڭ دىنىغا كىشىلەرنىڭ
توپ -توپ بولۇپ كىرگەنلىكىنى كۆرگىنىڭدە ،رەببىڭغا تەسبىھ ئېيتقىن ،ھەمدى
ئېيتقىن ۋە ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تىلىگىن .ﷲ ھەقىقەتەن تەۋبىنى بەك قوبۇل
قىلغۇچىدۇر﴾ دېگەن ئايەتلىرىدە بايان قىلىنغان ئاالمەتتۇر -،دېدى .بۇ ھەدىسنى

ئىمام مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلدى.

بارلىق ئالىمالرنىڭ قارىشىچە ،ئايەتتە بايان قىلىنغان ﷲ تائاالنىڭ
غەلىبىسىدىن مەككىنىڭ پەتھى قىلىنىشى كۆزدە تۇتۇلىدۇ .چۈنكى ئەرەب قەبىلىلىرى
ئىسالمغا كىرىش ئۈچۈن ،ئەگەر مۇھەممەد ھەقىقىي پەيغەمبەر بولسا ،ئۆز قەۋمىنىڭ
ئۈستىدىن غەلىبە قىلىدۇ دەپ ،مەككىنىڭ پەتھى بولۇشىنى كۈتۈپ تۇراتتى .ﷲ
تائاال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا مەككىنى پەتھى قىلىپ بەرگىنىدە ،ئۇالر ﷲنىڭ
دىنىغا توپ -توپ بولۇپ كىردى .ئىككى يىل ئىچىدە ئىسالم دىنى ئەرەب يېرىم
ئارىلىنىڭ ھەممە يېرىگە ئومۇملىشىپ بولدى ۋە ئەرەبلەرنىڭ باشقا قەبىلىلىرىنىڭ
ئىچىدىمۇ ئىسالم دىنىغا كىرمىگەن ئادەم قالمىدى .ﷲ تائاالغا كۆپ ھەمدۇساناالر
بولسۇن!
ئىمام بۇخارى ئەمر ئىبنى سەلەمەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
مەككە پەتھى بولغان ئىدى ،ھەر بىر قەبىلە ئىسالم دىنىغا كىرىش ئۈچۈن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا بېرىشقا ئالدىراشتى( .چۈنكى )،ئەرەب قەبىلىلىرى:
مۇھەممەد بىلەن ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ ئىشىغا ئارىالشماڭالر .ئەگەر مۇھەممەد ھەقىقىي
پەيغەمبەر بولسا ،ئۆز قەۋمىنىڭ ئۈستىدىن غەلبە قىلىدۇ دەپ ،ئىسالم دىنىغا
كىرىش ئۈچۈن ،مەككىنىڭ پەتھى بولۇشىنى كۈتۈپ تۇراتتى.
بىز مەككىنى پەتھى قىلىش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلغان ئۇرۇش ھەققىدە “تارىخ
كىتابلىرىمىزدا” توختالدۇق .بۇ ھەقتە ئىزدىنىشنى خالىغۇچىالر ئاشۇ كىتابالرغا
مۇراجىئەت قىلسۇن .ﷲ تائاالغا كۆپ ھەمدۇ ساناالر بولسۇن!
ئىمام ئەھمەد ئەبۇئەمماردىن جابىر ئىبنى ئابدۇلالھنىڭ قوشنىسىنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن بىر سەپەردىن قايتىپ كەلدىم .جابىر ئىبنى
ئابدۇلالھ مەندىن ھاردۇق سوراپ قېشىمغا كىرىپتۇ .مەن ئۇنىڭغا :كىشىلەرنىڭ
((( سۇبھانەكەلالھۇممە ۋە بىھەمدىكە .ئەستەغپىرۇلالھە ۋە ئەتۇبۇ ئىلەيھى.

649

گۇرۇھ ـ گۇرۇھقا بۆلۈنۈپ كەتكەنلىكىدىن ۋە ئۇالر پەيدا قىلغان ئىشالردىن سۆزلەپ
بەردىم .شۇنىڭ بىلەن ،جابىر ئىبنى ئابدۇلالھ يىغالپ كەتتى ۋە ئازدىن كېيىن:
مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ« :ھەقىقەتەن كىشىلەر ﷲنىڭ دىنىغا توپ -
توپ بولۇپ كىرىدۇ ۋە ئاز زاماندىن كېيىن ئۇنىڭدىن توپ -توپ بولۇپ چىقىپ
كېتىدۇ» دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان ئىدىم -،دېدى.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،نەسىر سۈرىسىنىڭ تەپسىرى
تۈگىدى.

650

مەسەد سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 5 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﮈﮉﮊﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑﮒ ﮓﮔﮕﮖ
ﮗﮘﮙﮚ ﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
ئەبۇ لەھەبنىڭ ئىككى قولى قۇرۇپ كەتسۇن! (ئەمەلدە) قۇرۇپ كەتتى﴿ .﴾1ئۇنىڭغا
مال -مۈلكى ۋە ئېرىشكەن نەرسىلىرى ئەسقاتمىدى﴿ .﴾2ئۇ الۋۇلداپ تۇرغان ئوتقا (يەنى
دوزاخقا) كىرىدۇ﴿ .﴾3ئۇنىڭ ئوتۇن توشۇغۇچى (يەنى سۇخەنچى) خوتۇنىمۇ الۋۇلداپ
تۇرغان ئوتقا كىرىدۇ﴿ .﴾4ئۇنىڭ بوينىدا مەھكەم ئېشىلگەن ئارغامچا بولىدۇ﴿.﴾5

بۇ سۈرىنىڭ نازىل بولۇش سەۋەبى ۋە ئەبۇلەھەبنىڭ پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمغا قارشى تۇرغانلىقى
ئىمام بۇخارى ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم تاغنىڭ تۆپىسىگە چىقتى ،ئاندىن« :ئى خااليىق!» دەپ ۋارقىرىدى.
شۇنىڭ بىلەن ،قۇرەيشلىكلەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا يىغىلدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا« :ئېيتىڭالرچۇ! ناۋادا مەن سىلەرگە بىر دۈشمەن
قوشۇنى ئەتىگەن ياكى ئاخشام تەرەپتە سىلەرگە ھۇجۇم قىلماقچى -،دېسەم ،سىلەر
ماڭا ئىشىنەمسىلەر؟» دېدى .ئۇالر :ھەئە -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«(ئۇنداقدا) ھەقىقەتەن مەن قاتتىق ئازاب كېلىشتىن بۇرۇن سىلەرگە ئەۋەتىلگەن بىر
ئاگاھالندۇرغۇچىدۇرمەن» دېدى .ئەبۇلەھەب قوپۇپ :سەن بۈگۈندىن باشالپ

ھاالك بول ،سەن بىزنى مۇشۇنىڭ ئۈچۈن ،چاقىرغانمىدىڭ؟ -دېدى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ
تائاال ئەبۇلەھەب ھەققىدە تەببەت سۈرسىنى چۈشۈردى .يەنە بىر رىۋايەتتە ،ئەبۇلەھەب قولىنى
قاققىنىچە قوپۇپ :سەن بۈگۈندىن باشالپ ھاالك بول ،سەن بىزنى مۇشۇنىڭ ئۈچۈن،
چاقىرغانمىدىڭ؟ -دېدى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال ئەبۇلەھەب ھەققىدە تەببەت سۈرىسىنى
نازىل قىلدى -،دەپ بايان قىلىندى.
ئەبۇلەھەب پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ تاغىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ ،ئۇنىڭ ئىسمى ئابدۇلئۇززا
ئىبنى ئابدۇلمۇتەللىب ،تەخەللۇسى ئەبۇئۇتەيبەدۇر .ئۇ چىرايى پارقىراپ تۇرىدىغان كىشى
بولغاچقا ،ئەبۇلەھەب (يەنى الۋۇلداپ تۇرغۇچى) دەپ ئاتالدى .ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا
كۆپ ئەزىيەت بېرەتتى ،ئۇنى ناھايىتى يامان كۆرەتتى ،كۆپ مەسخىرە قىالتتى .ئۇنى ۋە ئۇنىڭ
دىنىنى ناھايىتى بەك كەمسىتەتتى.
ئىمام ئەھمەد ئەبۇزىنادنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ماڭا دەيل جەمەتىدىن
ئىسالم دىنىغا كىرگەن رەبىئە ئىبنى ئۇبادە مۇنداق دەپ سۆزلەپ بەردى :تېخى ئىسالم
ھەممە كىشىلەرگە تارىمىغان بىر چاغدا ،مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ زىلمەجازنىڭ
بازىرىدا ئەتراپىدا توپلىشىپ تۇرغان كىشىلەرگە :ئى ئىنسانالر! “ال ئىالھە ئىلالھۇ” دەپ ئىمان
ئېيتىڭالر! نىجات تاپىسىلەر» دەيدىغانلىقىنى ۋە چىرايى پارقىراپ تۇرىدىغان ،كۆزى ئالغاي،
چېچىنى ئىككى تال قىلىپ ئۆرۈۋالغان بىر كىشىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قەيەرگە بارسا،
شۇ يەرگە بېرىپ :ئۇ ھەقىقەتەن دىندىن چىققان بىر يالغانچىدۇر -،دەيدىغانلىقىنى كۆردۈم.
مەن (كىشىلەردىن) :ئۇ كىشى كىم؟ -دەپ سورىسام ،ئۇالر ئۇنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
تاغىسى ئەبۇلەھەب ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.
ئىمام ئەھمەد سۈرەيجدىن ئەبۇ زىنادنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن
رەبىئەگە :سەن ئۇ كۈنلەردە كىچىك بالىمىدىڭ؟ -دېدىم .رەبىيئە :ياق ،ﷲ تائاالنىڭ نامى
بىلەن قەسەم قىلىمەنكى ،ئېسىمدە بار ،مەن ئۇ كۈنلەردە تۇلۇم كۆتۈرەلەيتتىم -،دېدى.
﴿ئۇنىڭغا مال -مۈلكى ۋە ئېرىشكەن نەرسىلىرى ئەسقاتمىدى﴾ ئىبنى ئابباس ۋە باشقىالر:
ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ۋە ئېرىشكەن نەرسىلىرى ئەسقاتمىدى﴾ دېگەن ئايىتىدىن ئۇنىڭ بالىۋاقىلىرى
كۆزدە تۇتۇلىدۇ (يەنى ئۇنىڭ باال ـ چاقىلىرى ئەسقاتمىدى دېگەنلىك بولىدۇ) -،دېدى .بۇ
ھەقتە ئائىشە ،مۇجاھىد ،ئەتا ،ھەسەن ۋە ئىبنى سىرىين قاتارلىقالرمۇ شۇنداق دېدى.

652

ئىبنى مەسئۇدنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىندى :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
قەۋمىنى ئىمان ئېيتىشقا چاقىرغان ئىدى ،ئەبۇلەھەب :ئەگەر قېرىندىشىمنىڭ ئوغلىنىڭ دېگەن
سۆزلىرى راست بولىدىغان بولسا ،مەن قىيامەت كۈنى مال -مۈلكىم ۋە باال ـ چاقىلىرىمنى
بېرىپ ،ئۆزەمنى (ئۇ قورقۇتىدىغان) قاتتىق ئازابتىن قۇتۇلدۇرىۋالىمەن -،دېدى .شۇنىڭ،
بىلەن ﷲ تائاال﴿ :ئۇنىڭغا مال -مۈلكى ۋە ئېرىشكەن نەرسىلىرى ئەسقاتمىدى﴾ دېگەن
ئايىتىنى چۈشۈردى.
﴿ئۇ الۋۇلداپ تۇرغان ئوتقا (يەنى دوزاخقا) كىرىدۇ﴾ يەنى ئۇ الۋۇلداپ تۇرىدىغان،
ئۇچقۇن چىقىرىدىغان ۋە قاتتىق كۆيدۈرىدىغان دوزاخقا كىرىدۇ.

مەسەد سۈرىسى

ئەبۇلەھەبنىڭ ئايالى ئۇممۇ جەمىلنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ بايانى
﴿ئۇنىڭ ئوتۇن توشۇغۇچى (يەنى سۇخەنچى) خوتۇنىمۇ الۋۇلداپ تۇرغان ئوتقا كىرىدۇ﴾

ئەبۇلەھەبنىڭ ئايالى ئۇممۇ جەمىل قۇرەيش ئاياللىرىنىڭ كاتتىلىرىدىن ئىدى .ئۇنىڭ ئىسمى
ئەرۋە بىنتى ھەرىب ئىبنى ئۇمەييە ئىدى .ئۇ ئەبۇسۇفياننىڭ ھەمشىرىسى بولۇپ ،ئېرىنىڭ
كاپىرلىق( ،ھەقىقەتنى) ئىنكار قىلىش ۋە تەرسالىق قىلىش ئىشلىرىدا ئۇنىڭغا ھەمدەمدە
بوالتتى .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ئۇ قىيامەت كۈنىمۇ ئېرىنىڭ دوزاخنىڭ ئوتىدا ئازابلىنىشى ئۈچۈن
ئۇنىڭغا ياردەمدە بولىدۇ .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :ئۇنىڭ ئوتۇن توشۇغۇچى (يەنى
سۇخەنچى) خوتۇنىمۇ الۋۇلداپ تۇرغان ئوتقا كىرىدۇ .ئۇنىڭ بوينىدا مەھكەم ئېشىلگەن ئارغامچا
بولىدۇ﴾ يەنى ئۇ ئېرىنىڭ (ئوتتا) تېخىمۇ بەكرەك كۆيۈشى ئۈچۈن ئېرى بار دوزاخقا تاشالشقا
ئوتۇن توشۇيدۇ .ئۇ شۇ ئىشقا تەييار تۇرىدۇ .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :ئۇنىڭ بوينىدا
مەھكەم ئېشىلگەن ئارغامچا بولىدۇ﴾ مۇجاھىد ۋە ئۇرۋە :ئۇ ،ئوتتىن بولغان ئاغامچىدۇر-،

دېدى.

ئەۋفىي ئىبنى ئابباس ،ئەتىيە جەدەلى ،زەھھاك ۋە ئىبنى زەيد قاتارلىقالرنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئۇممۇ جەمىلە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ماڭىدىغان يولغا تىكەن
قويۇپ قوياتتى.
مۇجاھىد﴿ :ئۇنىڭ بوينىدا مەھكەم ئېشىلگەن ئارغامچا بولىدۇ﴾ دېگەن ئايەتنىڭ مەنىسى:
(ئۇنىڭ بوينىدا) تۆمۈردىن بىر تاقاق بولىدۇ دېگەنلىكتۇر -،دېدى.

ئەبۇلەھەبنىڭ ئايالىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئەزىيەت بەرگەنلىكى
ئىبنى ئەبۇھاتەم ئەسما بىنتى ئەبۇبەكرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
تەببەت سۈرىسى چۈشكەندە ،ئالغاي ئۇممۇ جەمىل قولىدا تاش كۆتەرگىنىچە :ساڭا ۋاي!
ئەيىبلەنگۈچىنىڭ (گېپىگە) كىرمىدۇق ،دىنىنى تاشلىدۇق ،بۇيرۇقىغا ئاسىيلىق قىلدۇق-،
دەپ ۋاقىراپ كەلدى .بۇ چاغدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئولتۇرۇۋاتقان ئىدى .ئەبۇبەكرىمۇ
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يېنىدا بىللە ئولتۇراتتى .ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :بۇ خوتۇن
كەلدى ،مەن ئۇنىڭ سېنى كۆرۈپ قېلىشىدىن قورقىمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«ئۇ ،مېنى ھەرگىزمۇ كۆرەلمەيدۇ» دەپ ،بىر نەچچە ئايەتنى ئوقۇپ ،شۇ ئايەتلەر بىلەن
ئۆزىنى ساقلىدى.
بۇ ئايەتلەرنىڭ بىرى ﷲ تائاالنىڭ(﴿ :ئى مۇھەممەد!) سەن ئاخىرەتكە ئىشەنمەيدىغان
(مۇشرىكالرغا) قۇرئاننى ئوقۇغان چېغىڭدا ئۇالر بىلەن سېنىڭ ئاراڭدا يوشۇرۇن پەردە پەيدا
قىلدۇق﴾((( دېگەن ئايىتىدۇر .ئۇ خوتۇن ئەبۇبەكرىنىڭ قېشىغا كېلىپ توختىدى ،ئەمما
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى كۆرمىدى .ئەبۇبەكرىگە :ئى ئەبۇبەكرى! ھەمراھىڭ (مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمنى دېمەكچى) مېنى سۆكۈپتىمىش -،دېدى .ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :ياق،
((( ئىسرا سۈرىسى 45ـ ئايەت.

653

بۇ ئۆينىڭ (يەنى كەبىنىڭ) پەرۋەردىگارى بىلەن قەسەم قىلىمەنكى ،ئۇ سېنى سۆكمىدى-،
دېدى .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇ خوتۇن :قۇرەيشلىكلەر مېنىڭ قۇرەيشنىڭ كاتتىسىنىڭ قىزى
ئىكەنلىكىمنى ئەلۋەتتە بىلىدۇ -،دېگەچ قايتىپ كەتتى.
ۋەلىد ۋە باشقىالر مۇنداق رىۋايەت قىلىدۇ :ئۇممۇجەمىل كەبىنى تاۋاپ قىلىپ كېتىۋېتىپ
كىيىمىگە پۇتلىشىپ كەتتى ۋە :ئەيىبلەنگۈچى ھاالك بولسۇن! -دېدى .ئابدۇلمۇتەللىبنىڭ
قىزى ئۇممۇھەكىم :مەن ھەقىقەتەن تۇرمۇش قۇرۇپ بولغان ،شۇڭا بۇ ھەقتە مەن توغرۇلۇق سۆز
ئېچىلمايدۇ .بىلىمىم يېتەرلىك ،ماڭا بىلىم ئۆگىتىلمەيدۇ .ھەممىمىز بىر تاغىنىڭ بالىلىرىمىز،
قۇرەيشلىك بۇنى ئوبدان بىلىدۇ -،دېدى.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،مەسەد سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.

654

ئىخالس سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 4 ،ئايەت
بۇ سۈرىنىڭ نازىل بولۇش سەۋەبىنىڭ ۋە پەزىلىتىنىڭ بايانى
ئىمام ئەھمەد ئۇبەي ئىبنى كەئبنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
مۇشرىكالر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :ئى مۇھەممەد! سەن بىزگە پەرۋەردىگارىڭنى
سۈپەتلەپ بەرگىن! -دېدى .شۇنىڭ بىلەن ﷲ تائاال(﴿ :ئى مۇھەممەد!) ئېيتقىنكى ،ئۇ

ـ ﷲ بىردۇر .ھەممە ﷲغا موھتاجدۇر .ﷲ باال تاپقانمۇ ئەمەس ،تۇغۇلغانمۇ ئەمەس .ھېچ
كىشى ئۇنىڭغا تەڭداش بواللمايدۇ﴾ دېگەن سۈرىنى چۈشۈردى .بۇ ھەدىسنى ئىبنى جەرىر
ۋە تىرمىزىالرمۇ رىۋايەت قىلدى .لېكىن بۇالر بۇ ھەدىسنى مۇنداق رىۋايەت قىلدى﴿ :ھەممە
ﷲغا موھتاجدۇر .ﷲ باال تاپقانمۇ ئەمەس ،تۇغۇلغانمۇ ئەمەس﴾ چۈنكى ،تۇغۇلىدىغان

ھەرقانداق نەرسە ئۆلىدۇ .ئۆلىدىغان ھەرقانداق نەرسىگە باشقىالر مىراسخورلۇق قىلىدۇ.

ئەمما ﷲ تائاال ئۆلمەيدۇ ۋە باشقىال ئۇنىڭغا مىراسخور قىلىنمايدۇ﴿ .ھېچ كىشى ئۇنىڭغا
تەڭداش بواللمايدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ تەڭدىشى يوقتۇر .ھېچ نەرسە ﷲ تائاالغا

ئوخشاش ئەمەستۇر.

ئىخالس سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى ھەققىدە كەلگەن ھەدىسلەرنىڭ بايانى
ئىمام بۇخارى ئابدۇراھماننىڭ قىزى ئۇرۋەدىن ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىر كىشىنى بىر قوشۇنغا باش
قىلىپ ئەۋەتكەن بولۇپ ،ئۇ كىشى ھەمراھلىرىغا ناماز ئوقۇپ بەرگەندە ،ھەر نامازدا
ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇپ ،ئاندىن نامازنى تۈگىتىدىكەن .ئۇالر قايتىپ كەلگەندە،
بۇ ئىشنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا خەۋەر قىلدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا:
«ئۇنىڭدىن سوراپ بېقىڭالر .ئۇ نېمە ئۈچۈن شۇنداق قىلىپتۇ؟» دېدى .ئۇالر ئۇ
كىشىدىن (ئۇنىڭ نېمە ئۈچۈن شۇنداق قىلغانلىقىنى) سورىغان ئىدى .ئۇ كىشى:
ئىخالس سۈرىسى بولسا ،ﷲ تائاالنى سۈپەتلەپ كەلگەن سۈرىدۇر.

شۇڭا مەن ئۇنى ئوقۇشنى ياخشى كۆرىمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇنىڭغا دەپ
قويۇڭالر .ﷲ تائاال ھەقىقەتەن ئۇنى ياخشى كۆرىدۇ» دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم ۋە
نەسەئىمۇ رىۋايەت قىلدى.
ئىمام بۇخارى ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :قۇبا
مەسچىتىدە كىشىلەرگە ئىمام بولۇپ بېرىدىغان ئەنسارىلىق بىر ئادەم بار ئىدى .ئۇ نامازنىڭ
ھەر بىر رەكئىتىدە ئىخالس سۈرىسىگە يەنە بىر سۈرە قوشۇپ ئوقۇيتتى .كىشىلەر ئۇنىڭغا:
سەن ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇيسەن ،يەنە تېخى ئۇ يېتەرلىك ئەمەستەك ئۇنىڭغا قوشۇپ
يەنە بىر سۈرە ئوقۇيسەن ،سەن ئىخالس سۈرىسىنىال ئوقۇ ياكى بۇنى ئوقۇماي باشقا سۈرە
ئوقۇ -،دېدى .ئۇ كىشى :مەن ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇشنى تاشالپ قويالمايمەن .ئەگەر
سىلەر مېنىڭ مۇشۇنداق ئىمام بولۇپ بېرىشىمنى خالىساڭالر ،مەن ئىمام بولۇپ بېرىمەن .ئەگەر
خالىمىساڭالر ،مەن سىلەرگە ئىمام بولۇپ بەرمەيمەن -،دېدى .ئۇالر ئۇ كىشىنى ئۆزلىرىنىڭ
ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى كىشى دەپ قارايتتى .شۇڭا ئۆزلىرىگە ئۇنىڭدىن باشقا بىرسىنىڭ ئىمام
بولۇپ بېرىشىنى خالىمايتتى .كېيىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ھىجرەت قىلىپ ئۇالرنىڭ قېشىغا
كەلگەندە ،ئۇالر بۇ ئىشنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئى
كىشى! سەن نېمىشقا ھەمراھلىرىڭ سەندىن تەلەپ قىلغان ئىشنى قىلمىدىڭ؟ سېنىڭ ھەر
بىر رەكئەتتە ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇشۇڭنىڭ سەۋەبى نېمە؟» دېدى .ئۇ كىشى :مەن بۇ
سۈرىنى (ئوقۇشنى) ياخشى كۆرىمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :سېنىڭ بۇ سۈرىنى
(ئوقۇشنى) ياخشى كۆرگەنلىكىڭ سېنى جەننەتكە كىرگۈزىدۇ» دېدى.

ئىخالس سۈرىسىنىڭ قۇرئاننىڭ ئۈچتىن بىرىگە باراۋەر بولىدىغانلىقى
ھەققىدە كەلگەن ھەدىسلەرنىڭ بايانى

656

ئىمام بۇخارى ئەبۇسەئىدنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بىر كىشى يەنە
بىر كىشىنىڭ ئىخالس سۈرىسىنى قايتا -قايتا ئوقۇغانلىقىنى ئاڭلىدى .بۇنى ئاڭلىغان ئۇ
كىشى بۇ سۈرىنى ئاددىي كۆرگەندەك قىلىپ ،سەھەردىال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا
كېلىپ ،بۇ ئىشنى ئۇنىڭغا دەپ بەردى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :جېنىم قولىدا بولغان زات
ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەم قىلىمەنكى ،شەك -شۈبھىسىزكى ،ئىخالس سۈرىسى قۇرئاننىڭ
ئۈچتىن بىرىگە باراۋەر بولىدۇ» دېدى .بۇ ھەدىسنى ئەبۇداۋۇد ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت
قىلدى.
ئىمام بۇخارى ئەبۇسەئىد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ساھابىلىرىگە« :سىلەردىن بىرىڭالر بىر كېچىدە قۇرئاننىڭ ئۈچتىن
بىرىنى ئوقۇشتىن ئاجىز كېلەمدۇ؟» دېدى .بۇ ئىش ساھابىلەرغا ئېغىر كېلىپ :ئى ﷲ نىڭ
پەيغەمبىرى! بىزدىن كىممۇ بۇنىڭغا قادىر بواللىسۇن؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«“ئۇ ﷲ بىردۇر .ھەممە ﷲغا موھتاجدۇر” دېگەن سۈرە (يەنى ئىخالس سۈرىسى) قۇرئاننىڭ
ئۈچتىن بىرىگە تەڭدۇر» دېدى.

ئىخالس سۈرىسى

ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇشنىڭ جەننەتكە كىرىشنى ۋاجىپ قىلىدىغانلىقى
ھەققىدە كەلگەن ھەدىسلەرنىڭ بايانى
ئىمام مالىك ئىبنى ئەنەس ئۇبەيدە ئىبنى ھۇنەينىدىن ئەبۇ ھۇرەيرەنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن بىللە كېلىۋاتقان ئىدىم.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىر ئادەمنىڭ ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇۋاتقانلىقىنى ئاڭالپ« :ۋاجىپ
بولدى» دېدى .مەن :نېمە ۋاجىپ بولدى؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :جەننەت
ۋاجىپ بولدى» دېدى .بۇ ھەدىسنى تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە يەنە« :سېنىڭ بۇ سۈرىنى (ئوقۇشنى) ياخشى
كۆرگەنلىكىڭ سېنى جەننەتكە كىرگۈزىدۇ» دېگەن ھەدىسى يۇقىرىدا بايان قىلىپ
ئۆتۈلدى.

ئىخالس سۈرىسىنى قايتا ـ قايتا ئوقۇش توغرىسىدا كەلگەن ھەدىسلەرنىڭ
بايانى
ئىمام ئەھمەد مۇئاز ئىبنى ئابدۇلالھ ئىبنى خەبىبتىن ئۇنىڭ دادىسىنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ( :بىر كۈنى) ئازراق يامغۇر ياغدى ۋە ھاۋا قاراڭغۇالشتى .بىز
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ چىقىپ ،بىزگە ناماز ئوقۇپ بېرىشىنى ساقالپ تۇرۇۋاتقان ئىدۇق.
بىر ئازدىن كېيىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم چىقىپ قولۇمنى تۇتۇپ« :ئېيتقىنكى» دېدى.
مەن شۈك تۇردۇم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئېيتقىنكى» دېدى .مەن :نېمىنى ئېيتىمەن؟-
دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :سەن ئىخالسنى ،فەلەق ۋە ناس سۈرىلىرىنى ئەتىگەن
ـ ئاخشامدا ئۈچ قېتىمدىن ئوقۇساڭ ،بۇالر ساڭا ھەر كۈنى ئىككى قېتىم يېتەرلىك بولىدۇ»
دېدى .بۇ ھەدىسنى ئەبۇداۋۇد ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى .ئەمما
نەسەئى بۇ ھەدىسنى مۇنداق شەكىلدە رىۋايەت قىلدى« :بۇالر ساڭا ھەممە نەرسە ئۈچۈن
يېتەرلىك بولىدۇ».

اﷲ تائاالنىڭ ئىسىملىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان سۈرە بىلەن دۇئا قىلىش
توغرىسىدا كەلگەن ھەدىسنىڭ بايانى
نەسەئى ئابدۇلالھ ئىبنى بۇرەيدەدىن ئۇنىڭ دادىسىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :مەن (يەنى دادىسى) پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن بىللە مەسچىتكە كىردىم.
(مەسچىتتە) بىر ئادەم ناماز ئوقۇپ ،دۇئاسىدا :ئى ﷲ! سەن ﷲ دۇرسەن .ھەممە ساڭا
موھتاجدۇر .سەن باال تاپقانمۇ ئەمەس ،تۇغۇلغانمۇ ئەمەس .ھېچ كىشى ساڭا تەڭداش
بواللمايدىغان سۈپەتلىك ﷲ دۇرسەن .مېنىڭ سېنىڭدىن باشقا ھېچ بىر ئىالھنىڭ يوقلۇقىغا
گۇۋاھلىق ئېيتقانلىقىم ئۈچۈن مەن سەندىن تىلەكلىرىمنى سورايمەن -،دەۋاتقان ئىكەن.

657

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :جېنىم قولىدا بولغان زات ﷲ تائاالنىڭ نامى بىلەن قەسەم
قىلىمەنكى ،ھەقىقەتەن ئۇ ئادەم ﷲ تائاالدىن شۇ ئىسىم بىلەن بىر نەرسە سورالسا بېرىدىغان
ۋە دۇئا قىلىنسا ئىجابەت قىلىدىغان كاتتا ئىسمى بىلەن تىلىكىنى تىلىدى» دېدى .بۇ
ھەدىسنى ئەبۇداۋۇد ،تىرمىزى ۋە ئىبنى ماجە قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.

شىپالىق ئۈچۈن ھۈرۈلىدىغان سۈرىلەرنىڭ بايانى
ئىمام بۇخارى ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ھەر كېچىسى يېتىپ بولۇپ ،ئىككى ئالقىنىنى جۈپلەپ ،ئۇنى
پۈۋلىۋەتكەندىن كېيىن ،ئىككى ئالقىنىغا ئىخالس ،فەلەق ۋە ناس سۈرىلىرىنى ئوقۇپ ،بېشى،
يۈزى ۋە بەدىنىنىڭ ئالدى تەرىپىدىن باشالپ قولى يەتكەن يەرگىچە سىاليتتى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم بۇ ئىشنى ئۈچ قېتىم قىالتتى .بۇ ھەدىسنى ئەبۇداۋۇد ،تىرمىزى ،نەسەئى ۋە
ئىبنى ماجە قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.

ﭑﭒﭓ
ﭑ ﭒﭓ ﭔﭕﭖﭗﭘﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟﭠﭡ
ﭢﭣ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
(ئى مۇھەممەد!) ئېيتقىنكى ،ئۇ ـ ﷲ بىردۇر﴿ .﴾1ھەممە ﷲغا موھتاجدۇر﴿ .﴾2ﷲ
باال تاپقانمۇ ئەمەس ،تۇغۇلغانمۇ ئەمەس﴿ .﴾3ھېچ كىشى ئۇنىڭغا تەڭداش بواللمايدۇ﴿.﴾4
بۇ سۈرىنىڭ نازىل بولۇش سەۋەبى يۇقىرىدا بايان قىلىندى.

658

ئىكرىمە مۇنداق دەيدۇ :يەھۇدىيالر :بىز ﷲ تائاالنىڭ ئوغلى ئۇزەيرىگە ئىبادەت
قىلىمىز -،دېدى .خىرىستىيانالر :بىز ﷲ تائاالنىڭ ئوغلى ئىساغا ئىبادەت قىلىمىز -،دېدى.
ئوتپەرەسلەر :بىز قۇياش بىلەن ئايغا ئىبادەت قىلىمىز -،دېدى .مۇشرىكالر :بىز بۇتالرغا
ئىبادەت قىلىمىز -،دېدى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال پەيغەمبىرىگە بۇ سۈرىنى چۈشۈردى.
﴿(ئى مۇھەممەد!) ئېيتقىنكى ،ئۇ ـ ﷲ بىردۇر﴾ يەنى ئۇ تەڭدىشى ،ۋەزىرى ،ئوخشىشى
ۋە تەڭتۇشى يوق بولغان بىر ﷲ دۇر .ئايەتتىكى﴿ :أَ َحد (يەنى بىردۇر)﴾ دېگەن سۆز پەقەت
ﷲ تائاال ئۈچۈنال قوللىنىلىدۇ .بۇ سۆز ﷲ تائاالدىن باشقا بىرسىگە قوللىنىلمايدۇ .چۈنكى،
ﷲ تائاال ئۆزىنىڭ بارلىق سۈپەت ۋە ئىشلىرىدا كامالەتكە يەتكەن زاتتۇر.
﴿ھەممە ﷲغا موھتاجدۇر﴾ ئىكرىمە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىبنى ئابباسنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئۇ ،بارلىق كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ ھاجەتلىرىدە ۋە
تىلەكلىرىدە موھتاج بولىدىغان زاتتۇر .ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە

ئىخالس سۈرىسى

ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ﷲ تائاال بولسا ئۆزىنىڭ ئۇلۇغلىقىدا،
ھۆرمەتلىكلىكىدە ،كاتتىلىقىدا( ،گۇناھكارالرنى جازاالشقا) ئالدىرىماسلىقىدا ،ئىلمىدە ۋە
ھېكمىتىدە كامالەتكە يەتكەن ئۇلۇغ ،ھۆرمەتلىك ،كاتتا ،ئالدىرىمايدىغان ،ھەممە نەرسىنى
بىلىدىغان ۋە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلىدىغان زاتتۇر.
ھۆرمەت ۋە ئۇلۇغلۇقىنىڭ ھەممە تۈرلىرىدە كامالەتكە يەتكەن زات بولسا ،ھەممە
كەمچىلىكتىن پاك بولغان ﷲ دۇر .مانا بۇالر ،ئۇنىڭدىن باشقا بىرسىگە اليىق بولمايدىغان
سۈپەتلەردۇر .ھېچ نەرسە ئۇنىڭغا تەڭداش ئەمەستۇر .ھېچ نەرسە ﷲغا ئوخشاش ئەمەستۇر.
بىر بولغان قۇدرەتلىك ﷲ ھەممە كەمچىلىكتىن پاكتۇر.
ئەئمەشى شەقىقتىن ئەبۇۋائىلنىڭ﴿ :ھەممە ﷲغا موھتاجدۇر﴾ دېگەن ئايىتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە :ﷲ تائاال ئۇلۇغلۇقتا كامالەتكە يەتكەن زاتتۇر -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.

اﷲ تائاالنىڭ بالىسى ،ئاتا ـ ئانىسى ،ئايالى ۋە تەڭدىشى بولۇشتىن پاك
ئىكەنلىكى
﴿ﷲ باال تاپقانمۇ ئەمەس ،تۇغۇلغانمۇ ئەمەس .ھېچ كىشى ئۇنىڭغا تەڭداش بواللمايدۇ﴾
يەنى ﷲ تائاالنىڭ بالىسى ،ئاتا ـ ئانىسى ۋە ئايالى يوقتۇر .مۇجاھىد﴿ :ھېچ كىشى ئۇنىڭغا
تەڭداش بواللمايدۇ﴾ دېگەن ئايەتنىڭ مەنىسى :ئۇنىڭ ئايالى يوق دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ﷲ ئاسمانالرنى ۋە يەرنى ئۆرنەكسىز ياراتقۇچىدۇر ،ﷲ
نىڭ خوتۇنى يوق تۇرسا ،قانداقمۇ بالىسى بولسۇن؟ ھەممە نەرسىنى ﷲ ياراتقان ،ھەممە
نەرسىنى ﷲ ئوبدان بىلگۈچىدۇر﴾((( يەنى ﷲ تائاال ھەممە نەرسىنىڭ ئىگىسى ۋە ئۇالرنىڭ
ياراتقۇچىسى تۇرسا ،قانداقمۇ ئۇنىڭ مەخلۇقاتلىرى ئىچىدىن تەڭتۇشى ياكى يېقىنى بولسۇن؟
ﷲ تائاال مۇنداق بولۇشتىن پاكتۇر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالر« :ﷲنىڭ بالىسى بار» دېيىشتى.
سىلەر شەك -شۈبھىسىز قەبىھ بىر سۆزنى قىلدىڭالر .بۇ سۆزنىڭ (يامانلىقىدىن) ئاسمانالر
پارچىلىنىپ كەتكىلى ،يەر يېرىلىپ كەتكىلى ،تاغالر گۇمران بولۇپ كەتكىلى تاس قالدى .بۇ
شۇنىڭ ئۈچۈنكى ،ئۇالر ﷲنىڭ بالىسى بار دەپ دەۋا قىلدى .بالىسى بولۇش ﷲغا اليىق
ئەمەستۇر .ئاسمانالردا ۋە زېمىندا ﷲغا بەندە بولۇپ بويسۇنمايدىغان ھېچ مەخلۇق يوقتۇر.
شەك -شۈبھىسىزكى ،ﷲ ئۇالرنى تۇلۇق ئىگەللىدى ۋە سانىنى مۇكەممەل بىلدى .قىيامەت
كۈنى ئۇالرنىڭ ھەممىسى ﷲنىڭ دەرگاھىغا تەنھا كېلىدۇ﴾(((﴿ ،ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر):
«ﷲنىڭ (پەرىشتىلەردىن) بالىسى بار» دېيىشتى ،ئۇنداق ئەمەس .ﷲ (بۇنىڭدىن) پاكتۇر،
(پەرىشتىلەر ﷲنىڭ) ھۆرمەتلىك بەندىلىرىدۇر .ئۇالر ﷲغا ئالدى بىلەن سۆز قىلىشقا
پېتىنالمايدۇ ،ئۇالر ﷲنىڭ ئەمرى بويىچە ئىش قىلىدۇ﴾(((﴿ ،ئۇالر« :ﷲ بىلەن جىنالرنىڭ
((( ئەنئام سۈرىسى 101ـ ئايەت.
((( مەريەم سۈرىسى 95 - 88ـ ئايەتلەر.
((( ئەنبىيا سۈرىسى 27 - 26ـ ئايەتلەر.

659

ئارىسىدا قۇدا -باجىلىق بار» دەپ جۆيلۈدى .جىنالر شەك -شۈبھىسىز بىلىدۇكى ،ئۇالر
(يەنى شۇ سۆزنى قىلغۇچىالر) (دوزاخقا) چوقۇم ھازىر قىلىنىپ (شۇ يەردە ئازاب چېكىدۇ).
ﷲ ئۇالرنىڭ (ﷲنىڭ بالىسى بار دەپ) سۈپەتلىگەنلىرىدىن پاكتۇر﴾(((.
ئىمام بۇخارى مۇنداق ھەدىس رىۋايەت قىلدى« :ئاڭلىغان ئەزىيەتكە ﷲ تائاالدىن بەك
سەۋر قىلىدىغان بىر كىشى يوقتۇر .ﷲ تائاال ئىنسانالرغا رىزىق ۋە ساالمەتلىك ئاتا قىلىدۇ،
ئۇالر :ﷲ تائاالنىڭ بالىسى بار -،دەيدۇ».
ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۇرەيرەدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ھەدىسى قۇددىسىدا مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ﷲ تائاال مۇنداق دېدى :ئىنسان مېنى ئىنكار قىلدى ،بۇنداق
قىلىش ئۇنىڭغا اليىق ئەمەس ئىدى .ئۇ مېنى تىللىدى ،بۇنداق قىلىش ئۇنىڭغا اليىق ئەمەس
ئىدى .ئۇنىڭ :ﷲ تائاال مېنى دەسلەپتە قانداق ياراتقان بولسا ،مېنى شۇ ھالىتىدە ئەسلىگە
ھەرگىز قايتۇرالمايدۇ -،دېگەن سۆزى ئۇنىڭ مېنى ئىنكار قىلغانلىقىدۇر .ماڭا ئۇنى دەسلەپتە
يارىتىش ئۇنى شۇ ھالىتىگە قايتۇرۇشتىن ئاسان ئەمەستۇر .ئۇنىڭ :ﷲ تائاالنىڭ بالىسى
بار -،دېگەنلىكى بولسا ،مېنى تىللىغانلىقىدۇر .مەن بولسام ،بىر ﷲ دۇرمەن ،ھەممىسى ماڭا
موھتاجدۇر .مەن باال تاپمىدىم ۋە (باشقا بىرسىدىن) تۇغۇلمىدىم .ھېچ كىشى ماڭا تەڭداش
بواللمايدۇ».
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،ئىخالس سۈرىسىنىڭ تەپسىرى
تۈگىدى.

660

((( ساففات سۈرىسى 159 - 158ـ ئايەتلەر.

فەلەق سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 5 ،ئايەت
فەلەق سۈرىسى بىلەن ناس سۈرىسىنىڭ تەپسىرى
ئىبنى مەسئۇدنىڭ فەلەق بىلەن ناس سۈرىسى ھەققىدىكى قارىشى
ئىمام ئەھمەد زەر ئىبنى ھەبەشنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن
ئۇبەي ئىبنى كەئبكە :ئىبنى مەسئۇد فەلەق ۋە ناس سۈرىلىرىنى ئۆز ئالدىغا يازغان قۇرئانغا
يازماپتۇ -،دېدىم .ئۇبەي ئىبنى كەئب :مەن گۇۋاھلىق بېرىمەنكى ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ماڭا جىبرىئىل ئەلەيھىسساالمنىڭ ئۆزىنى فەلەق سۈرىسى بىلەن ناس سۈرىسىنى ئوقۇشقا
بۇيرۇغانلىقىنى ۋە ئۆزىنىڭ ئۇ ئىككى سۈرىنى ئوقۇغانلىقىنى خەۋەر بەردى .شۇنىڭ ئۈچۈن،
بىزمۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئوقۇغاننى (يەنى ئۇ ئوقۇغان سۈرىلەرنى) ئوقۇيمىز -،دېدى.

بۇ ئىككى سۈرىنىڭ پەزىلىتى
ئىمام مۇسلىم ئۇقبە ئىبنى ئامىردىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :بۇ كېچە ئوخشىشى كۆرۈلۈپ باقمىغان ئايەتلەرنىڭ چۈشكەنلىكىنى
كۆرمىدىڭمۇ؟ (ئۇ بولسىمۇ) فەلەق ۋە ناس سۈرىلىرىدۇر» .بۇ ھەدىسنى ئىمام ئەھمەد ،تىرمىزى
ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.
ئىمام ئەھمەد ئۇقبە ئىبنى ئامىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن بىر
ئۆڭكۈردە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئۇلىغىنى يېتىلىۋالغان ئىدىم .توساتتىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئى ئۇقبە! سەنمۇ مىنمەمسەن؟» دېدى .مەن :گۇناھ بولۇپ قاالرمىكىن دەپ
قورقۇۋاتىمەن -،دېدىم .شۇنىڭ بىلەن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم (ئۇالغدىن) چۈشۈپ
بەردى .مەن (ئۇالغقا) ئازراققىنا مىندىم .ئاندىن يەنە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مىندى.
بىر ئازدىن كېيىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئى ئۇقبە! مەن ساڭا

كىشىلەر ئوقۇغان سۈرىلەرنىڭ ئىچىدە ئەڭ ياخشى بولغان ئىككى سۈرىنى ئۆگىتىپ قويايمۇ؟» دېدى.
مەن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! شۇنداق قىل -،دېدىم .شۇنىڭ بىلەن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ماڭا
فەلەق ۋە ناس سۈرىلىرىنى ئوقۇپ بەردى .ئاندىن نامازنىڭ ۋاقتى كېلىپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
نامازغا تۇردى ۋە بۇ ئىككى سۈرىنى ئوقۇدى .نامازدىن كېيىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم يېنىمدىن
ئۆتۈۋېتىپ« :ئى ئۇقبە! قانداقراق ئىكەن .سەن بۇ ئىككى سۈرىنى ھەر قېتىم ئوخلىماقچى بولغان
چېغىڭدا ۋە ئۇيقىدىن ئويغانغان چېغىڭدا ئوقۇغىن» دېدى .بۇ ھەدىسنى نەسەئى ۋە ئەبۇداۋۇدمۇ
رىۋايەت قىلدى.
نەسەئى ئۇقبە ئىبنى ئامىردىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :ھەقىقەتەن كىشىلەر ﷲ تائاالغا فەلەق سۈرىسى ۋە ناس سۈرىسى بىلەن سېغىنىپ پاناھ
تىلىگەندەك پاناھ تىلەپ باقمىدى».
نەسەئى ئۇقبە ئىبنى ئامىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم بىلەن بىللە كېتىۋاتاتتىم ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئى ئۇقبە! ئوقۇ» دېدى .مەن:
نېمىنى ئوقۇيمەن؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىر ئاز جىم تۇرغاندىن كېيىن يەنە« :ئوقۇ»
دېدى .مەن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! نېمىنى ئوقۇيمەن؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«“فەلەق سۈرىسى” نى ئوقۇ» دېدى .مەن ئۇنى تاكى ئاخىرىغىچە ئوقۇدۇم .ئاندىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئوقۇ» دېدى .مەن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! نېمىنى ئوقۇيمەن؟ -دېدىم.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم“« :ناس سۈرىسى” نى ئوقۇ» دېدى .مەن ئۇنىمۇ تاكى ئاخىرىغىچە ئوقۇدۇم.
شۇ چاغدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :بىر كىشى مۇشۇنىڭغا ئوخشاش بىر نەرسە بىلەن ﷲ تائاالدىن
بىرەر نەرسە سوراپ باقمىغان ۋە بىر كىشى مۇشۇنىڭغا ئوخشاش بىر نەرسە بىلەن (ﷲ تائاالغا
سېغىنىپ) پاناھ تىلەپ باقمىغان» دېدى.
نەسەئى ئىبنى ئابىس جۇھەنىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ماڭا« :ئى ئىبنى ئابىس! مەن سېنى ﷲ تائاالغا سېغىنىپ پاناھ تىلىگۈچىلەر پاناھ تىلەيدىغان
ئەڭ ياخشى نەرسىگە باشالپ قويمايمۇ؟» دېدى .مەن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! شۇنداق قىل-،
دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :فەلەق سۈرىسى بىلەن ناس سۈرىسىدىن ئىبارەت ئىككى سۈرە
(ﷲ تائاالغا سېغىنىپ پاناھ تىلىگۈچىلەر پاناھ تىلەيدىغان ئەڭ ياخشى نەرسىدۇر)» دېدى.

662

ئىمام مالىك ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ئاغرىپ قالسا ،بۇ ئىككى سۈرىنى ئوقۇپ ئۆزىگە ھۈرەتتى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
كېسىلى بەك ئېغىرلىشىپ قالغاندا ،مەن بۇالرنى ئوقۇپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قولىنىڭ
بەرىكىتىنى ئۇمىد قىلىپ ئۆزىنىڭ قولى بىلەن ئۆزىگە ھۈرۇپ قوياتتىم .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى،
ئەبۇداۋۇد ،نەسەئى ۋە ئىبنى ماجە قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.
ئەبۇ سەئىدنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىندى :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم جىن ۋە
ئىنسانالرنىڭ كۆزلىرى تېگىپ قېلىشتىن (باشقا دۇئاالر بىلەن ﷲ تائاالغا سېغىنىپ) پاناھ تىلەيتتى.
فەلەق سۈرىسى بىلەن ناس سۈرىسى چۈشكەن ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ ئىككى سۈرە بىلەن
پاناھ تىلەپ ،بۇ ئىككى سۈرىدىن باشقا بىر نەرسە بىلەن پاناھ تىلەشنى تاشلىدى .بۇ ئەسەرنى
تىرمىزى ،نەسەئى ۋە ئىبنى ماجە قاتارلىقالر رىۋايەت قىلدى.

فەلەق سۈرىسى

ﭑﭒﭓ
ﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪ ﭫﭬﭭﭮ ﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵ
ﭶﭷﭸﭹﭺﭻ ﭼﭽﭾﭿ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
«مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن ،قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن ،تۈگۈنلەرگە
دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن ،ھەسەتخورنىڭ ھەسەت قىلغان چاغدىكى شەررىدىن
سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ﷲ) غا سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن﴿ 1ـ .﴾5
﴿«مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ﷲ) غا سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن»
دېگىن)﴾ يەنى ھەممە مەخلۇقاتالرنىڭ يامانلىقلىرىدىن ﷲ تائاالغا سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن .سابىت

بانانى ۋە ھەسەن بەسرى :جەھەننەم ،ئىبلىس ،شەيتان ۋە ئۇنىڭ بالىلىرى شۇ مەخلۇقاتالرنىڭ
ئىچىگە كىرىدۇ -،دېدى.

﴿«قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ﷲ) غا
سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن)﴾ مۇجاھىد :بۇ قاراڭغۇلۇقتىن كۈن كىرىپ كەتكەندە پەيدا

بولىدىغان كېچىنىڭ قاراڭغۇلىقى كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى .بۇ قاراشنى ئىمام بۇخارى مۇجاھىددىن
رىۋايەت قىلدى .ئىبنى ئەبۇنۇجەيھمۇ مۇجاھىدنىڭ شۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
ئىبنى ئابباس ،مۇھەممەد ئىبنى كەئب ،زەھھاك ،خۇسەيف ،ھەسەن ۋە قەتادە قاتارلىقالر:
بۇ ،قاراڭغۇلىقى بىلەن كىرگەن كېچىدۇر -،دېدى.
زۆھرى :بۇ ،كۈن كىرىپ كەتكەندە پەيدا بولىدىغان قاراڭغۇلۇقتۇر -،دېدى .ئەبۇلمەھزەم
ئەبۇ ھۇرەيرەنىڭ :بۇ ،يۇلتۇز كىرىپ كەتكەندە پەيدا بولىدىغان قاراڭغۇلۇقتۇر -،دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلدى.
ئىبنى زەيد :ئۈركەر يۇلتۇز ئولتۇرسا ،ئەرەبلەر :قاراڭغۇ چۈشتى -،دەيتتى( .چۈنكى) كېسەل
ۋە يۇقۇملۇق كېسەللەر بۇ يۇلتۇز ئولتۇرغاندا كۆپ بولۇپ ،چىققاندا بولمايتتى -،دېدى.
ئىبنى جەرىر باشقا ئالىمالرنىڭ :بۇ ،ئاي كىرىپ كەتكەندە پەيدا بولىدىغان قاراڭغۇلۇقتۇر-،
دەيدىغانلىقىنى بايان قىلدى.
ئىمام ئەھمەد رىۋايەت قىلغان تۆۋەندىكى ھەدىس بۇالرنىڭ دەلىلىدۇر :ئىمام ئەھمەد ھارىس
ئىبنى ئەبۇسەلەمەدىن ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ئاي چىققاندا قولۇمنى تۇتۇپ ،ماڭا ئاينى كۆرسىتىپ تۇرۇپ« :سەن بۇ ئاي كىرىپ
كەتكەندە پەيدا بولىدىغان قاراڭغۇلۇقنىڭ يامانلىقلىرىدىن ﷲ تائاالغا سېغىنىپ پاناھ تىلىگىن»
دېدى .بۇ ھەدىسنى تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالر رىۋايەت قىلدى.

﴿«تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ﷲ) غا

663

سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن﴾ مۇجاھىد ،ئىكرىمە ،ھەسەن ،قەتادە ۋە زەھھاك قاتارلىقالر:
بۇنىڭدىن سېھىرگەرلەر كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى .مۇجاھىد :بۇنىڭدىن تۈگۈنلەرگە دەم سالغان
سېھىرگەرلەرنىڭ يامانلىقلىرى كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى.
ئىمام مۇسلىم رىۋايەت قىلغان بىر ھەدىستە مۇنداق بايان قىلىندى :جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا كېلىپ :ئى مۇھەممەد! ئاغرىپ قالدىڭمۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.