Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 49

Süzlärneñ gomumi sanı 3708
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
تۆگىنىڭ سەكرەپ تۇرۇپ كەتكەنلىكىنى بايان قىلىپ ئۆتكەن ئىدۇق.

632

ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مەككە پەتھى بولغان كۈنى مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :شەك -شۈبھىسىزكى ،ﷲ تائاال فىلنىڭ مەككىگە (كىرىشىنى)
توختىتىپ قالدى ۋە ئۇنىڭغا پەيغەمبىرىنى ۋە مۆمىنلەرنى ئىگە قىلدى .بۈگۈن ئۇنىڭ ھۆرمىتىنى
تۆكۈشنىڭ ھاراملىقى خۇددى ئۇنىڭ تۈنۈگۈنكى ھاراملىق ھالىتىگە قايتتى .بىلىڭالركى ،بۇ سۆزۈمنى
بۇ يەردە بار كىشىلەر يوق كىشىلەرگە يەتكۈزسۈن».
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،فىل سۈرىسىنىڭ تەپسىرى ئاياغالشتى.

((( قەسۋا :پەيغەمبەر ئەلەيھىسسھاالمنىڭ تۆگىسىنىڭ ئىسمى.

قۇرەيش سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 4 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗ ﭘﭙﭚﭛ
ﭜﭝﭞﭟ ﭠﭡﭢﭣﭤﭥ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
قۇرەيش قوغدالغانلىقلىرى ئۈچۈن﴿ .﴾1ئۇالر قىشلىق ۋە يازلىق سەپىرىدە قوغدالغانلىقلىرى
ئۈچۈن﴿ .﴾2بۇ ئۆي (يەنى بەيتۇﷲ) نىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىبادەت قىلسۇنكى ،ئۇ ئۇالرنى
ئاچلىقتا ئوزۇقالندۇردى ،ئۇالرنى قورقۇنچتىن ئەمىن قىلدى﴿ 3ـ .﴾4
مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ۋە ئابدۇراھمان ئىبنى زەيد ئىبنى ئەسلەملەرنىڭ قارىشىچە،
بۇ سۈرىنىڭ مەنىسى بىلەن بۇنىڭ ئالدىدىكى فىل سۈرىسىنىڭ مەنىسى ئۆز ئارا باغلىنىشلىق
بولسىمۇ( ،لېكىن) بۇ سۈرە (ئوسمان رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ كۆپەيتىپ تارقاتقان) قۇرئاندا ئۇنىڭ بىلەن
الرِحي ِم﴾ بىلەن ئايرىلىپ يېزىلغاندۇر .چۈنكى ،مۇھەممەد
الرْح ٰم ِن َّ
فىل سۈرىسىنىڭ ئارىلىقى ﴿ب ِْس ِم اهللِ َّ
ئىبنى ئىسھاق ۋە ئابدۇراھمان ئىبنى زەيد ئىبنى ئەسلەملەرنىڭ قارىشىچە ،بۇ سۈرىنىڭ مەنىسى:
قۇرەيشلەرنىڭ ئۆزلىرىنىڭ شەھىرىدە خاتىرجەم ھالدا توپلىنىشى ئۈچۈن ،بىز پىلنىڭ مەككىگە
(كىرىشىنى) توختاتتۇق ۋە پىل ئىگىلىرىنى ھاالك قىلدۇق -،دېگەنلىك بولىدۇ.
بۇ سۈرىنىڭ مەنىسىدىن قۇرەيشلىكلەرنىڭ تىجارەت قىلىش ئۈچۈن قىشتا يەمەنگە ،يازدا
شامغاقىلغانسەپەرلىرىدە(ھېچقانداقخەتەرگەئۈچرىماي)ئۆزلىرىنىڭشەھەرلىرىگەخاتىرجەمھالدا
قايتقانلىقى كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېگەن كۆز قاراشمۇ بار( .قۇرەيشلىكلەرنىڭ شۇنداق قوغدىلىشىنىڭ
سەۋەبى) ئۇالر ھەرەمدە ئولتۇرۇشلۇق كىشىلەر بولغانلىقى ئۈچۈن ،باشقا كىشىلەرنىڭ نەزىرىدە
ھۆرمەتلىك كىشىلەر دەپ قارالغانلىقىدۇر .كىمكى ئۇالرنىڭ (قۇرەيشلەر ئىكەنلىكىنى) بىلسە،
ئۇالرغا ھۈرمەت قىالتتى .ھەتتا كىمكى ئۇالرغا سەپەرلەردە قوشۇلۇپ ،ئۇالر بىلەن

بىللە ماڭسا ،ئۇ كىشىمۇ ئۇالر بىلەن بىللە خاتىرجەملىككە ئېرىشەتتى .مانا بۇ ،ئۇالرنىڭ قىشلىق ۋە
يازلىقلىرىدىكىسەپەرلىرىنىڭئەھۋالىدۇر.
ئەمما ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ھەرەمدىكى ئەھۋالىنى بايان قىلىپ بۇ ئايىتىدە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالر
(يەنى مۇشرىكالر) كۆرمەمدۇكى ،بىز ھەرەمنى ئامان (جاي) قىلدۇق ،ھالبۇكى ،ئۇالرنىڭ ئەتراپىدىكى
كىشىلەر ئەسىر ئېلىنىۋاتىدۇ ۋە ئۆلتۈرۈلۈۋاتىدۇ ،ئۇالر باتىلغا ئىشىنىپ ،ﷲ نىڭ نېمىتىنى ئىنكار
قىالمدۇ؟﴾((( شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :قۇرەيش قوغدالغانلىقلىرى ئۈچۈن ،ئۇالر قىشلىق ۋە يازلىق
سەپىرىدە قوغدالغانلىقلىرى ئۈچۈن﴾ لېكىن ،ئىبنى جەرىر بەزى گرامماتىكىلىق قائىدىلەرگە ئاساسەن:
بۇ سۈرىنىڭ مەنىسى ،سىلەر قۇرەيشلىكلەرنىڭ قوغدالغانلىقىدىن ۋە ئۇالرغا بېرىلگەن نېمەتلىرىمدىن
ھەيران قاالمسىلەر؟ -دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى .بۇ سۈرىنىڭ شۇنداق مەنە بېرىشىنىڭ سەۋەبى
بۇ سۈرە بىلەن فىل سۈرىسىنىڭ ئايرىم -ئايرىم سۈرە ئىكەنلىكىگە ھەممە مۇسۇلمانالرنىڭ بىرلىككە
كەلگەنلىكىئۈچۈندۇر(((.
ﷲ تائاال ئۇالرنى مۇشۇ كاتتا نېمەتكە شۈكرى ئېيتىشقا بۇيرۇپ مۇنداق دېدى﴿ :بۇ ئۆي
(يەنى بەيتۇﷲ) نىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىبادەت قىلسۇنكى ،ئۇ ئۇالرنى ئاچلىقتا ئوزۇقالندۇردى،
ئۇالرنى قورقۇنچتىن ئەمىن قىلدى﴾ يەنى ئۇالر ئۆزلىرىگە خاتىرجەم ماكان بولغان ھەرەمنى ۋە كەبىنى

قىلىپ بەرگەن ،ئۇالرغا ئاچ قالغاندا رىزىق بەرگەن ۋە ئۇالرغا خاتىرجەملىكنى ئاتا قىلغان كەبىنىڭ
پەرۋەردىگارى ﷲ تائاالغا ھېچ نەرسىنى شېرىك قىلماي ئىبادەت قىلسۇن .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دېدى(﴿ :ئى مۇھەممەد! ئېيتقىنكى) «مەن پەقەت ﷲ ھۈرمەتلىك قىلغان بۇ شەھەر (يەنى مەككە
مۇكەررەمە) نىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىبادەت قىلىشقا بۇيرۇلدۇم ،ھەممە نەرسە ﷲ نىڭ مۈلكىدۇر ،مەن
مۇسۇلمانالردىن بولۇشقا ،قۇرئان ئوقۇشقا بۇيرۇلدۇم»﴾(((.

شۇڭا ،كىمكى ﷲ تائاالغا ئىبادەت قىلسا ،ﷲ تائاال ئۇنىڭغا دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ خاتىرجەملىكىنى
بېرىدۇ .كىمكى ﷲ تائاالغا ئاسىيلىق قىلسا ،ﷲ تائاال دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ خاتىرجەملىكىنى ئۇنىڭدىن
كۆتۈرۈۋېتىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ﷲ مۇنداق بىر مىسالنى كەلتۈرىدۇ :بىر شەھەر
(يەنى مەككە ئاھالىسى) بولۇپ( ،ئەسلىدە) تىنچ -خاتىرجەم ئىدى .ئۇنىڭ رىزقى تەرەپ -تەرەپتىن
كەڭتاشا كېلىپ تۇراتتى( ،ئۇنىڭ ئاھالىسى) ﷲنىڭ نېمەتلىرىگە كۇفرىلىق قىلدى ،ﷲ ئۇالرغا
قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن ئاچلىقنىڭ ۋە قورقۇنچنىڭ ئەلىمىنى تېتىتتى .ئۇالرغا ئۆز ئىچىدىن بىر پەيغەمبەر
(يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) كەلدى ،ئۇنى ئۇالر ئىنكار قىلدى .ئۇالرغا ئازاب (يەنى قاتتىقچىلىق ۋە
ئوقۇبەت) يۈزلەندى ،ئۇالر (گۇناھالرغا چۆمگەنلىك تۈپەيلىدىن) زالىم ئىدى﴾(((.

634

ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،قۇرەيش سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.
((( ئەنكەبۇت سۈرىسى 67ـ ئايەت.
((( ئەگەر بۇ سۈرىنىڭ مەنىسى ھازىرقىدەك بولسا ،بۇ سۈرە ئىلگىرىكى سۈرىگە مەنا جەھەتتە ھېچقانداق باغالنمىغان
بولىدۇ .بۇچاغدا بۇ سۈرە بىلەن فىل سۈرىسى ئايرىم ـ ئايرىم سۈرە بولغان بولىدۇ .ئەگەر بۇ سۈرىنىڭ مەنىسى:
”قۇرەيشلەرنىڭ خاتىرجەم ھالدا ئۆزلىرىنىڭ شەھرىدە توپلىنىشى ئۈچۈن بىز فىلنىڭ مەككىگە (كىرىشىنى) توختاتتۇق ۋە
فىل ئىگىلىرىنى ھاالك قىلدۇق“ دېگەندەك بولسا ،بۇ سۈرە ئىلگىرىكى سۈرە بىلەن مەنا جەھەتتە باغلىنىشلىق بولغان
بولىدۇ .بۇچاغدا ،بۇ فىل سۈرىسى سۈرىسى بىلەن خۇددى بىر سۈرىدەك ھېسابلىنىدۇ.
((( نەمل سۈرىسى 91ـ ئايەت ۋە 92ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( نەھل سۈرىسى 113 - 112ـ ئايەتلەر.

مائۇن سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 7 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﭦﭧﭨﭩﭪﭫﭬ ﭭﭮﭯﭰﭱ
ﭲﭳﭴﭵ ﭶﭷﭸﭹﭺﭻﭼﭽ ﭾ
ﭿﮀﮁﮂﮃﮄﮅ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
دىننى ئىنكار قىلغان ئادەمنى كۆردىڭمۇ؟﴿ ﴾1ئۇ يېتىمنى دۆشكەلەيدىغان،
مىسكىنگە تاماق بېرىشنى تەرغىب قىلمايدىغان ئادەمدۇر﴿ 2ـ .﴾3شۇنداق ناماز
ئوقۇغۇچىالرغا ۋايكى ،ئۇالر نامازنى غەپلەت بىلەن ئوقۇيدۇ﴿ 4ـ .﴾5نامازنى رىيا
بىلەن ئوقۇيدۇ﴿ .﴾6ئۇالر قولقا بەرمەيدۇ﴿.﴾7

قىيامەت كۈنىنى ئىنكار قىلغۇچىالرنىڭ سۈپەتلىرى
﴿دىننى ئىنكار قىلغان ئادەمنى كۆردىڭمۇ؟﴾ يەنى :ئى مۇھەممەد!
(قىيامەت كۈنى) قايتا تىرىلىشكە ،جازا ۋە مۇكاپاتالرنىڭ بارلىقىغا تانغان
ئادەمنى كۆردىڭمۇ؟
﴿ئۇ يېتىمنى دۆشكەلەيدىغان ،مىسكىنگە تاماق بېرىشنى تەرغىب
قىلمايدىغان ئادەمدۇر﴾ يەنى ئۇ يېتىمنى بوزەك قىلىدىغان ،ئۇنىڭ ھەققىگە

تاجاۋۇز قىلىدىغان ،ئۇنىڭغا يەيدىغان بىر نەرسە بەرمەيدىغان ،ياخشىلىق
قىلمايدىغان ۋە پېقىر -مىسكىنلەرگە تاماق بېرىشنى تەۋسىيە قىلمايدىغان
ئادەمدۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ھەرگىز ئۇنداق

ئەمەس ،سىلەر يېتىمنى ھۆرمەت قىلمايسىلەر .بىر -بىرىڭالرنى مىسكىنگە ئاش،
نان بېرىشكە تەرغىپ قىلمايسىلەر﴾(((.
﴿شۇنداق ناماز ئوقۇغۇچىالرغا ۋايكى ،ئۇالر نامازنى غەپلەت بىلەن ئوقۇيدۇ﴾

ئىبنى ئابباس ۋە باشقىالر :بۇ ئايەتتىن (كىشىلەرنىڭ) كۆزىگە چېلىقىدىغان يەردە
ناماز ئوقۇيدىغان ،خالى قالغاندا ناماز ئوقۇمايدىغان مۇناپىقالر كۆزدە تۇتۇلىدۇ-،
دېدى.
شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :شۇنداق ناماز ئوقۇغۇچىالرغا ۋايكى﴾ يەنى
ئۇالر ئەسلىدە ناماز ئوقۇشقا بۇيرۇلغان ئادەملەر بولۇپ ،لېكىن ئىبنى ئابباسنىڭ
قارىشىچە ،ئۇالر نامازنى پەقەتال ئوقۇماي غەپلەتتە يۈرگەن ئادەملەردۇر ،مەسرۇق
ۋە ئەبۇزۇھانىڭ قارىشىچە ،ئۇالر نامازنى شەرىئەت كۆرسىتىپ بەرگەن ۋاقىتتا
ئوقۇماي ،ئۇنىڭ ۋاقتىنى ئۆتكۈزۈۋېتىپ ،كېچىكىپ ئوقۇغان ئادەملەردۇر.

ئەتا ئىبنى دىنار :ئۇالر نامازلىرىنى غەپلەتتە تۇرۇپ ئوقۇيدۇ -،دېمەي﴿ :ئۇالر
نامازنى غەپلەت بىلەن ئوقۇيدۇ﴾ دېگەن ﷲ تائاالغا ھەمدۇ ـ ساناالر بولسۇن-،

دېدى.

(((

﴿شۇنداق ناماز ئوقۇغۇچىالرغا ۋايكى ،ئۇالر نامازنى غە پلەت بىلەن ئوقۇيدۇ﴾

636

دېگەن ئايەتتىكى غەپلەتتىن نامازنى داۋاملىق ياكى كۆپىنچە ھالەتتە ئۆز ۋاقتىدىن
كېچىكتۈرۈپ ئوقۇپ ،نامازنىڭ ئاۋۋالقى ۋاقتىدىن غەپلەتتە يۈرۈش ياكى نامازنىڭ
پەرز ،ۋاجىب ۋە شەرتلىرىنى تەلەپكە اليىق ئادا قىلماي ،بۇ ئىشالردا غەپلەتتە
(يەنى ئىرەڭسىز ھالدا) تۇرۇش كۆزدە تۇتۇلىدۇ .بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنى مۇشۇالرنىڭ
ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .لېكىن ،كىمدە مۇشۇ ئىشالرنىڭ بىرەرسى تېپىلىپ
قالسا ،ئۇ بۇ ئايەتتە كۆزدە تۇتۇلغان كىشىلەرنىڭ ئىچىگە كىرمەيدۇ .كىمدە مۇشۇ
ئىشالرنىڭ ھەممىسى تېپىلسا ،ئۇ بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا كىرىدۇ ۋە ئۇنىڭدا ئەمەلدىكى
مۇناپىقلىق كۆرۈلگەن بولىدۇ .ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مانا بۇ مۇناپىقنىڭ نامىزىدۇر .مانا
بۇ مۇناپىقنىڭ نامىزىدۇر .مانا بۇ مۇناپىقنىڭ نامىزىدۇر .ئۇ كۈنگە قاراپ ئولتۇرىدۇ.
(كۈن كىرىپ كېتىش ئۈچۈن) شەيتاننىڭ ئىككى مۈڭگۈزىنىڭ ئارىلىقىدا بولغاندا،
قوپۇپ ﷲ تائاالنى ناھايىتى ئازال ياد ئەتكەن ھالدا ،يەرگە تۆتنى چوقۇپ
قويىدۇ».

((( فەجر سۈرىسى 18 - 17ـ ئايەتلەر.
((( ئەگەر ﷲ تائاال :ئۇالر نامازلىرىنى غەپلەتتە تۇرۇپ ئوقۇيدۇ -،دېگەن بولسا ،بۇ غەپلەتتىن نامازنىڭ ئىچىدە تۇرغاندا
پەيدا بولىدىغان غەپلەت كۆزدە تۇتۇلغان بوالتتى .بۇنداق بولغاندا ،نۇرغۇنلىغان كىشىلەرنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا
كىرىپ قېلىشى مۇمكىن ئىدى .چۈنكى ،ئادەم نامازدا تۇرغاندا شەيتاننىڭ ھەرخىل ۋەسۋەسىلىرى بىلەن (نامازدا تۇرۇپ)
باشقا بىر نەرسىلەرنى ئويالپ قېلىپ ،نامازدا ئازراق بولسىمۇ غەپلەتتە تۇرۇپ قېلىش تېپىلىپ قالىدۇ .ئەگەر﴿ :ئۇالر
نامازنى غەپلەت بىلەن ئوقۇيدۇ﴾ دېگەندە ،بۇ غەپلەتتىن نامازغا تۇرغاندا ،ئۇنىڭ ئىچىدە بولىدىغان غەپلەت ئەمەس،
ئەكسىچە بىز يۇقىرىدا بايان قىلماقچى بولغان ئىشالرنىڭ بىرسى كۆزدە تۇتۇلىدۇ.

مائۇن سۈرىسى

بۇ ھەدىستە كۆزدە تۇتۇلغان ناماز ئەسىر نامىزى بولۇپ ،ئۇ ئەسىر نامىزىنى
ۋاقتىدا ئوقۇماي ،ئۇنى ناماز ئوقۇش مەكرۇھ بولىدىغان ۋاقىتقىچە كېچىكتۈرىدۇ.
ئاندىن قوپۇپ (نامازدا تۇرغاندا كەمتەرلىك بىلەن ۋە ﷲ تائاالدىن قورققان ھالەتتە
تۇرۇشقا بۇيرۇلغىنىدەك) نامازنىڭ پەرزلىرىگە رىئايە قىلمايال قارغىدەك تۆتنى چوقۇپال
ئوقۇيدۇ -،دېمەكچىدۇر .شۇڭا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق دېدى« :ﷲ
تائاالنى ناھايىتى ئازال ياد ئەتكەن ھالدا تۆتنى چوقۇپ قويىدۇ» .ئۇ كىشىنىڭ
نامازنى شۇنداق ئوقۇشىدىكى سەۋەب ،ئۇنىڭ نامازنى ﷲ تائاالنىڭ رازىلىقىنى
كۆزلەپ ئەمەس ،بەلكى باشقىالرغا كۆرسىتىش ئۈچۈن ئوقۇيدىغانلىقىنىڭ ئېھتىمالى
بولغانلىقى ئۈچۈندۇر .ئەگەر ئۇ نامازنى شۇنداق مەقسەد بىلەن ئوقۇغانال بولسا ،ئۇ
پەقەت ناماز ئوقۇمىغان ھېسابلىنىدۇ.
ﷲ تائاال مۇناپىقالرنىڭ نامازنى باشقىالرغا كۆرسىتىش ئۈچۈن ئوقۇيدىغانلىقى
ھەققىدە مۇنداق دېدى﴿ :شۈبھىسىزكى ،مۇناپىقالر ﷲ نى ئالدىماقچى بولۇشىدۇ،
ﷲ ئۇالرنىڭ ئالدامچىلىقىغا يارىشا جازا بېرىدۇ .ئۇالر ناماز ئۈچۈن تۇرغاندا،
خۇش ياقماسلىق بىلەن تۇرىدۇ (ساۋاب ئۈمىد قىلمايدۇ)( ،نامازنى) كىشىلەرگە
كۆرسىتىش ئۈچۈن ئوقۇيدۇ (يەنى رىياكارلىق قىلىدۇ) ﷲ نى پەقەت ئازغىنا ياد
ئېتىدۇ﴾((( ﷲ تائاال بۇ سۈرىدە مۇنداق دېدى﴿ :نامازنى رىيا بىلەن ئوقۇيدۇ﴾.
ئىمام ئەھمەد ئەمرى ئىبنى مەررەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
بىز ئەبۇئۇبەيدەنىڭ قېشىدا ئولتۇراتتۇق .كىشىلەر رىيا ھەققىدە پاراڭالشتى .ئاندىن
«ئەبۇ يەزىد» دېگەن تەخەللۇسى بىلەن چاقىرىلىدىغان بىر كىشى قوپۇپ :مەن
ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمردىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ« :كىمكى قىلغان ئەمەل
ئىبادەتلىرىنى باشقىالرغا ئاڭالتماقچى بولىدىكەن ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ ئەمەل ئىبادەتلىرىنى مەخلۇقاتلىرىغا ئاڭلىتىپ بېرىدۇ ۋە ئۇنى ئاددىي كۆرسىتىدۇ»دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان ئىدىم -،دېدى.
(ئەمما) بىر كىشى ئەمەل -ئىبادەتلەرنى ﷲ تائاالنىڭ رازىلىقى ئۈچۈنال
قىلغان ،لېكىن ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ قىلغان ئەمەللىرىنى باشقىالرغا بىلدۈرگەن
بولسا ،شۇنىڭ بىلەن ئۇ كىشىدە سۆيۈنۈش پەيدا بولغان بولسا ،ئۇ كىشى بۇ
ئايەتتە دېيىلگەن رىيا قىلغۇچىالرنىڭ قاتارىغا كىرمەيدۇ.
﴿ئۇالر قولقا بەرمەيدۇ﴾ يەنى ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ پەرۋەردىگارىغا قىلىدىغان ئەمەل
ئىبادەتلىرىنى ئۆز اليىقىدا ئادا قىلمايدۇ ۋە ﷲ تائاالنىڭ مەخلۇقاتلىرىغىمۇ ياخشىلىققىلمايدۇ ،ھەتتا ئەڭ ئاددىيسى ئۇالردىن كىچىككىنە بىرەر نەرسىنى ئۆتنىگە سوراپ
تۇرغان كىشىلەرگە ئۇ نەرسىنى ئۆتنىگىمۇ بەرمەيدۇ .ئۇنداق بولغان ئىكەن ،ئۇالر زاكات ۋە
ئۇنىڭدىن باشقا سەدىقىلەرنى بولسا ھەرگىز بەرمەيدۇ.

مەسئۇدىي سەلەمە ئىبنى كۇھەيلدىن ئەبۇئۇبەيدەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
((( نىسا سۈرىسى 142ـ ئايەت.

637

رىۋايەت قىلىدۇ :ئىبنى مەسئۇددىن بۇ ئايەتتىكى (ئۇالر بەرمەيدىغان نەرسىنىڭ)
قانداق نەرسە ئىكەنلىكى ھەققىدە سوئال سورالدى .ئىبنى مەسئۇد :ئۇ نەرسە
بولسا ،كىشىلەر ئۆزئارا ئۆتنە بېرىشىدىغان پالتا ،قازان ۋە چېلەككە ئوخشايدىغان
تۇرمۇش بۇيۇملىرىدۇر -،دېدى.
(يەنى ئۇالر مۇشۇنىڭغا ئوخشىغان ئاددىي نەرسىلەرنى ئۆتنىگە سوراپ كىرگەن
كىشىلەرگە ئۇ نەرسىلەرنى بەرمەيدۇ).
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،مائۇن سۈرىسىنىڭ تەپسىرى
تۈگىدى.

638

كەۋسەر سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 3 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﮆﮇﮈﮉﮊﮋﮌ ﮍﮎ ﮏﮐﮑﮒ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
بىز ساڭا ھەقىقەتەن نۇرغۇن ياخشىلىقالرنى ئاتا قىلدۇق﴿ .﴾1پەرۋەردىگارىڭ
ئۈچۈن ناماز ئوقۇغىن ۋە قۇربانلىق قىلغىن﴿ .﴾2ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام
نىشانى قالمايدۇ﴿.﴾3ئىمام مۇسلىم ،ئەبۇداۋۇد ۋە نەسەئى قاتارلىقالر ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ( :بىر كۈنى) پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىز بىلەن
مەسچىتتە ئولتۇراتتى .ئۇ توساتتىنال ئازراق مۇگدەپ ،ئاندىن ئويغىنىپ ،كۈلگەن ھالدا
بېشىنى كۆتەردى .بىز :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! نېمىگە كۈلىسەن؟ -دەپ سورىدۇق.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ماڭا بايا بىر سۈرە نازىل قىلىندى» دەپ ،ئۇ سۈرىنى ئوقۇشقا
باشلىدى :ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن ﴿بىز
ساڭا ھەقىقەتەن نۇرغۇن ياخشىلىقالرنى ئاتا قىلدۇق .پەرۋەردىگارىڭ ئۈچۈن ناماز ئوقۇغىن
ۋە قۇربانلىق قىلغىن .ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام -نىشانى قالمايدۇ﴾.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سۈرىنى ئوقۇپ بېرىپ بولۇپ« :كەۋسەرنىڭ نېمىلىكىنى
بىلەمسىلەر؟»((( دېدى .بىز :ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى بىلىدۇ -،دېدۇق .پەيغەمبەر
((( ئەسلىدە﴿ :بىز ساڭا ھەقىقەتەن نۇرغۇن ياخشىلىقالرنى ئاتا قىلدۇق﴾ دېگەن ئايەتتىكى﴿ :نۇرغۇن
ياخشىلىقالرنى ئاتا قىلدۇق﴾ دېگەن سۆزدىن كەۋسەرنى ئاتا قىلدۇق دېگەن مەنا كۆزدە تۇتۇلىدۇ .شۇڭا
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ساھابىلەردىن كەۋسەرنىڭ قانداق نەرسە ئىكەنلىكىنى سورىغان.

ئەلەيھىسساالم« :شەك -شۈبھىسىزكى ،كەۋسەر پەرۋەردىگارىم ماڭا (بېرىشنى) ۋەدە قىلغان
بىر ئۆستەڭدۇر .ئۇنىڭدا نۇرغۇن ياخشىلىقالر بار .ئۇ قىيامەت كۈنى ئۈممەتلىرىم كېلىپ
(سۇ ئىچىدىغان) بىر كۆلدۇر .ئۇنىڭدىكى قاچىالرنىڭ (سانى) ئاسماندىكى يۇلتۇزالرنىڭ
سانىدەك كۆپ .ئۈممىتىمنىڭ ئىچىدىن بىر بەندە ئايرىپ ئېلىپ قېلىنىدۇ .ئاندىن مەن :ئى
پەرۋەردىگارىم! ھەقىقەتەن بۇمۇ مېنىڭ ئۈممىتىمدۇر -،دەيمەن .پەرۋەردىگارىم :سەن ئۇنىڭ
سەندىن كېيىن نېمە ئىشالرنى قىلغانلىقىنى بىلمەيسەن -،دەيدۇ» دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام
ئەھمەدمۇ رىۋايەت قىلدى.
ئىمام ئەھمەد يەنە ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مەن جەننەتكە كىرگەندە ،ئىككى ئەتراپى قۇلۇلە قېپىدىن
بولغان بىر ئۆستەڭنى كۆردۈم .قولۇمنى سۇ ئاقىدىغان يېرىگە (يەنى ئۆستەڭنىڭ تېگىگە)
تەگكۈزسەم( ،ئۇنىڭ تېگى) ناھايىتى ئېسىل ئىپاردىن ئىكەن .مەن :ئى جىبرىئىل! بۇ نېمە؟-
دېدىم .ئۇ :بۇ ﷲ تائاال ساڭا بەرگەن كەۋسەر (ئۆستىڭى) دۇر -،دېدى» .بۇ ھەدىسنى
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن تۆۋەندىكى شەكىلدە رىۋايەت قىلدى:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۆزى ئاسمانغا ئېلىپ چىقىلغان ۋاقىتتا (كۆرگەن ئىشالرنى سۆزلەپ
بېرىپ) مۇنداق دېدى« :مەن ئىككى ئەتراپى قۇلۇلە قېپىدىن بولغان بىر ئۆستەڭنىڭ قېشىغا
كەلدىم ۋە (جىبرىئىلغا) :ئى جىبرىئىل! بۇ نېمە؟ -دېدىم .ئۇ :بۇ كەۋسەردۇر -،دېدى».
ئىمام ئەھمەد ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
بىر ئادەم :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! كەۋسەر دېگەن قانداق نەرسە؟ -دېدى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئۇ پەرۋەردىگارىم ماڭا بەرگەن جەننەتتىكى بىر ئۆستەڭدۇر .ئۇنىڭ سۈيى
سۈتتىن ئاق ۋە ھەسەلدىن تاتلىقتۇر .ئۇنىڭدا بوينى خۇددى تۆگىنىڭ بوينىدەك قۇشالر
باردۇر» دېدى .ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! شەك -شۈبھىسىزكى،
ئۇ سېمىز ،يېقىملىق بىر قۇش ئىكەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئى ئۆمەر! ئۇنى
يېگەن ئادەم بەك ھۇزۇرلىنىدۇ» دېدى.

640

ئىمام بۇخارى سەئىد ئىبنى جۇبەيردىن ئىبنى ئابباسنىڭ كەۋسەر ھەققىدە مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئۇ ،ﷲ تائاال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا بەرگەن بىر ياخشى
نەرسىدۇر .ئەبۇبەشەر :مەن سەئىد ئىبنى جۇبەيرگە :كىشىلەر ئۇنى جەننەتتىكى بىر ئۆستەڭ
دەپ قارايدىكەن -،دېدىم .سەئىد ئىبنى جۇبەير :جەننەتتىكى ئۆستەڭ بولسا ،ﷲ تائاال
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا بەرگەن ياخشىلىقالرنىڭ قاتارىدىندۇر -،دېدى.
ئەبۇبەشەر يەنە سەئىد ئىبنى جۇبەيردىن ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ:
“كەۋسەر” دىن نۇرغۇنلىغان ياخشىلىق كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
(ئەگەر ئايەتتىكى “كەۋسەر” دېگەن سۆزدىن نۇرغۇنلىغان ياخشىلىق كۆزدە تۇتۇلىدىغان
بولسا) ئۇ ياخشىلىقالر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا بېرىلگەن ئۆستەڭ ۋە ئۇنىڭدىن باشقا
نەرسىلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .چۈنكى ،ئۆستەڭ شۇ نۇرغۇنلىغان ياخشىلىقالرنىڭ بىرىدۇر.
ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە

كەۋسەر سۈرىسى

مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :كەۋسەر جەننەتتىكى ئىككى قىرغىقى ئالتۇندىن بولغان
بىر ئۆستەڭدۇر .سۇ مەرۋايىتنىڭ ئۈستىدە ئاقىدۇ .ئۇنىڭ سۈيى سۈتتىن ئاق ۋە ھەسەلدىن
تاتلىقتۇر» .بۇ ھەدىسنى تىرمىزى ،ئىبنى ماجە ،ئىبنى ئەبۇھاتەم ۋە ئىبنى جەرىر قاتارلىقالرمۇ
رىۋايەت قىلغان.
﴿پەرۋەردىگارىڭ ئۈچۈن ناماز ئوقۇغىن ۋە قۇربانلىق قىلغىن﴾ يەنى بىز ساڭا دۇنيا
ۋە ئاخىرەتتە نۇرغۇنلىغان ياخشىلىقالرنى بەردۇق .ئۇالرنىڭ بىرى يۇقىرىدا بايان قىلىنغان
ئۆستەڭدۇر .شۇنىڭ ئۈچۈن ،سەن پەرز ۋە نەپلە نامازلىرىڭنى ﷲ تائاال ئۈچۈنال ئوقۇغىن ۋە
قۇربانلىقنى ﷲ تائاال ئۈچۈن قىلغىن .يەنى سەن ئىبادەتنى شېرىكى يوق ،بىر ﷲ تائاال
ئۈچۈنال قىلغىن ۋە قۇربانلىقنى شېرىكى يوق ،بىر ﷲ تائاالنىڭ نامىنى ئاتاپ بوغۇزلىغىن .ﷲ
تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئى مۇھەممەد!) ئېيتقىنكى« ،مېنىڭ نامىزىم ،قۇربانلىقىم،
ھاياتىم ۋە ماماتىم (دۇنيادا قىلغان ياخشىلىقلىرىم ۋە تائەت -ئىبادەتلىرىم) ئالەملەرنىڭ
پەرۋەردىگارى ﷲ ئۈچۈندۇر .ﷲ نىڭ شېرىكى يوقتۇر ،مەن مۇشۇنىڭغا (يەنى يالغۇز ﷲ
غىال خالىس ئىبادەت قىلىشقا) بۇيرۇلدۇم ،مەن مۇسۇلمانالرنىڭ ئەۋۋىلىمەن»﴾(((.
ئىبنى ئابباس ،ئەتا ،مۇجاھىد ،ئىكرىمە ۋە ھەسەن قاتارلىقالر :بۇنىڭدىن قۇربانلىق
ئۈچۈن ئاتىغان مالالرنى ۋە باشقا مالالرنى بوغۇزالش كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى (((.بۇ ھەقتە
قەتادە ،مۇھەممەد ئىبنى كەئب ،زەھھاك ،رەبىئە ،ئەتا خۇراسانى ،ھەكەم ،ئىسمائىل ئىبنى
ئەبۇ خالىد ۋە بۇالردىن باشقا نۇرغۇنلىغان سەلەف ئالىملىرىمۇ شۇنداق دېدى.
بۇنداق قىلىشتىكى سەۋەب ئىبادەتنى ﷲ تائاالدىن باشقا بىرسىگە قىلىدىغان ۋە مالالرنى
ﷲ تائاالنىڭ نامىنى ئەمەس ،باشقا بىرسىنىڭ نامىنى ئاتاپ بوغۇزاليدىغان مۇشرىكالرغا
ئوخشىشىپ قالماسلىق ئۈچۈندۇر.
ﷲ تائاال ئۆزىنىڭ نامى ئاتالماي بوغۇزالنغان مالالرنىڭ گۆشىنى يېيىشتىن توسۇپ
مۇنداق دېدى(﴿ :ئى مۆمىنلەر) ﷲ نىڭ ئىسمى ئېيتىلماي بوغۇزالنغان (يەنى بىسمىلال دەپ
زەبھى قىلىنمىغان) ھايۋانالرنى يېمەڭالر ،ئۇنى يېيىش ئەلۋەتتە گۇناھتۇر﴾(((.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ دۈشمىنىنىڭ نام -نىشانى قالمايدىغانلىقى
﴿ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام -نىشانى قالمايدۇ﴾ يەنى :ئى مۇھەممەد! ساڭا
غەزەبلەنگەن ۋە سەن ئېلىپ كەلگەن ھىدايەت ،ھەقىقەت ،كەسكىن پاكىت ۋە ئوچۇق
دەلىلگە ئاچچىقى كەلگەنلەرنىڭ نام -نىشانى قالمايدۇ.
ئىبنى ئابباس ،مۇجاھىد ،سەئىد ئىبنى جۇبەير ۋە قەتادە قاتارلىقالر :بۇ ئايەت ئاس
ئىبنى ۋائىل ھەققىدە چۈشكەن -،دېدى.
((( ئەنئام سۈرىسى 163 - 162ـ ئايەتلەر.
((( يەنى مەيلى قۇربانلىق ئۈچۈن ئاتىغان مالالرنى ۋە ياكى باشقا مالالرنى بوغۇزلىسۇن ،بوغۇزلىغاندا پەقەت ﷲ
تائاالنىڭ ئىسمىنىال ئاتاپ بوغۇزالش الزىمدۇر.
((( ئەنئام سۈرىسى 121ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

641

مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق يەزىد ئىبنى رۇماننىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ گېپى چىقسا ،ئاس ئىبنى ۋائىل :بولدىال ،ئۇنىڭ گېپىنى
قويۇڭالر ،ھەقىقەتەن ئۇ ئورۇنباسارى يوق بىر ئادەمدۇر .ئۇ ئۆلگەن ھامان ئۇنىڭ نام -
نىشانى قالمايدۇ -،دەيتتى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال بۇ سۈرىنى چۈشۈردى .شەمرى ئىبنى
ئەتىيە :بۇ سۈرە ئۇقبە ئىبنى ئەبۇ ئەتىيە ھەققىدە چۈشتى -،دېدى.
ئىبنى ئابباس ۋە ئىكرىمە :بۇ سۈرە كەئب ئىبنى ئەشرەف ۋە بىر تۈركۈم قۇرەيش
كاپىرلىرى ھەققىدە چۈشتى -،دېدى.
بەززار ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :كەئب ئىبنى ئەشرەف
(مەدىنىدىن) مەككىگە كەلدى .قۇرەيشلەر ئۇنىڭغا :سەن ئۇالرنىڭ (يەنى يەھۇدىيالرنىڭ)
كاتتىسى .نام -نىشانى ئۆز قەۋمىدىن ئۈزۈلۈپ قالغان بۇ شاخچىغا (پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى
دېمەكچى) قارىمامسەن؟ ئۇ ئۆزىنى بىزدىن ياخشى دەپ ئوياليدۇ .بىز بولساق ،ھاجىالرغا
مەسئۇل بولغان ،كىشىلەر بىزگە تايىنىدىغان ۋە ھاجىالرنى سۇغىرىشنى ئۆز ئۈستىمىزگە ئالغان
كىشىلەردۇرمىز (ئۇنداق بولغان ئىكەن ،زادى بىز ياخشىمۇ ياكى ئۇ ياخشىمۇ؟) -دېدى .كەئب
ئىبنى ئەشرەف :سىلەر ئۇنىڭدىن ياخشى -،دېدى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال﴿ :ھەقىقەتەن
سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام -نىشانى قالمايدۇ﴾ دېگەن ئايەتنى چۈشۈردى.
ئەتا مۇنداق دېدى :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئوغلى ئۆلۈپ قالغاندا ،ئەبۇلەھەب
مۇشرىكالرنىڭ قېشىغا بېرىپ :كېچىدىن مۇھەممەدنىڭ نام -نىشانى يوقالدى -،دېدى.
شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال ئەبۇلەھەب ھەققىدە﴿ :ھەقىقەتەن سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام -
نىشانى قالمايدۇ﴾ دېگەن ئايتىنى چۈشۈردى.

(((

سۇددى مۇنداق دېدى :قۇرەيشلەر بىر ئادەمنىڭ ئوغۇل بالىلىرى ئۆلۈپ قالسا ،ئۇنىڭ نام
نىشانى قالمىدى -،دەيتتى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئوغۇل بالىلىرى ئۆلۈپ قالغاندا،ئۇالر :مۇھەممەدنىڭ نام -نىشانى قالمىدى -،دېدى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال﴿ :ھەقىقەتەن
سېنىڭ دۈشمىنىڭنىڭ نام -نىشانى قالمايدۇ﴾ دېگەن ئايىتىنى نازىل قىلدى.

642

يەنى ئۇالر نادانلىقىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئوغۇللىرىنىڭ ئۆلۈپ قېلىشى بىلەن
ئەمدى ئۇنىڭ نام -نىشانى قالمىدى دەپ گۇمان قىلدى .ھەرگىز ئۇنداق بولمايدۇ .ﷲ تائاال
ئۇنىڭ نام -نىشانىنى بارلىق گۇۋاھچىالرنىڭ باشلىرىدا تا ئەبەتكىچە قالدۇردى ۋە ئۇنىڭ
شەرىئىتىنى بەندىلەرنىڭ زىممىسىگە تاكى قىيامەت كۈنىگە قەدەر مەڭگۈ داۋاملىشىدىغان
قىلىپ يۈكلىدى .ئۇنىڭغا قىيامەت كۈنىگە قەدەر ﷲ تائاالنىڭ رەھمىتى ۋە سالىمى بولسۇن!
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن ،شۇنىڭ بىلەن ،كەۋسەر سۈرىسىنىڭ تەپسىرى
تۈگىدى.

((( يەنى ئەبۇلەھەب :مۇھەممەدنىڭ بالىسى ئۆلۈپ قالدى ،ئەمدى ئۇنىڭ نام ـ نىشانى قالمايدۇ دەپ ئويلىدى.

كافىرۇن سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 6 ،ئايەت
بۇ سۈرىنىڭ سۈننەت ۋە نەپلە نامازالردا ئوقۇلىدىغانلىقى
ئىمام مۇسلىم جابىرنىڭ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ سۈرە بىلەن ئىخالس سۈرىسىنى
(كەبىنى) تاۋاپ قىلىپ بولغاندىن كېيىن ئوقۇلىدىغان ئىككى رەكئەت نامازدا ئوقۇيتتى-،
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
ئىمام مۇسلىم ئەبۇ ھۇرەيرەنىڭ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم كافىرۇن سۈرىسى بىلەن
ئىخالس سۈرىسىنى ناماز بامداتنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننىتىدە ئوقۇيتتى -،دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلدى.
ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئۆمەرنىڭ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم كافىرۇن سۈرىسى بىلەن
ئىخالس سۈرىسىنى ناماز بامدات ۋە ناماز شامنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننەتلىرىدە يىگىرمە
نەچچە قېتىم ئوقۇغان -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
ئىمام ئەھمەد يەنە ئىبنى ئۆمەرنىڭ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى يىگىرمە تۆت
قېتىم ياكى يىگىرمە بەش قېتىم كۆزەتتىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بامدات ۋە ناماز
شامنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننەتلىرىدە كافىرۇن سۈرىسى بىلەن ئىخالس سۈرىسىنى
ئوقۇدى -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئۆمەرنىڭ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى بىر ئاي كۆزەتتىم.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بامداتنىڭ ئىككى رەكئەت سۈننىتىدە كافىرۇن سۈرىسى بىلەن
ئىخالس سۈرىسىنى ئوقۇغان ئىدى -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .بۇ ھەدىسنى
تىرمىزى ،ئىبنى ماجە ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ شۇنداق رىۋايەت قىلدى.
بىز يۇقىرىدا كافىرۇن سۈرىسىنىڭ قۇرئاننىڭ تۆتتىن بىرىگە ۋە زەلزەلە
سۈرىسىنىڭمۇ قۇرئاننىڭ تۆتتىن بىرىگە باراۋەر بولىدىغانلىقى ھەققىدە كەلگەن
ھەدىسنى بايان قىلىپ ئۆتتۇق.

ﭑﭒﭓ

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙ ﭚﭛ ﭜﭝﭞﭟﭠﭡ
ﭢﭣﭤﭥ ﭦ ﭧ ﭨﭩﭪﭫﭬﭭﭮﭯﭰ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
(ئى مۇھەممەد! سېنى بۇتالرغا چوقۇنۇشقا ئۈندىگۈچى كۇففارالرغا) ئېيتقىنكى« ،ئى
كاپىرالر!﴿ ﴾1سىلەر چوقۇنۇۋاتقان بۇتالرغا مەن چوقۇنمايمەن﴿ .﴾2سىلەرمۇ مەن ئىبادەت
قىلىۋاتقان ﷲغا ئىبادەت قىلمايسىلەر﴿ .﴾3سىلەر چوقۇنغان بۇتالرغا مېنىڭ چوقۇنغىنىم
يوق﴿ .﴾4سىلەرنىڭمۇ مەن ئىبادەت قىلغان ﷲغا ئىبادەت قىلغىنىڭالر يوق﴿ .﴾5سىلەرنىڭ
دىنىڭالر ئۆزەڭالر ئۈچۈن ،مېنىڭ دىنىممۇ ئۆزەم ئۈچۈن»﴿.﴾6

شېرىكتن ئادا ـ جۇدا بولۇش
بۇ سۈرە مۇشرىكالر قىلىدىغان ھەممە ئىشالردىن ئادا ـ جۇدا بولۇشقا ۋە ئەمەل -
ئىبادەتلەرنى ﷲ تائاالغىال قىلىشقا بۇيرۇپ كەلگەن سۈرىدۇر.
﴿(ئى مۇھەممەد! سېنى بۇتالرغا چوقۇنۇشقا ئۈندىگۈچى كۇففارالرغا) ئېيتقىنكى« ،ئى
كاپىرالر!﴾ ئەسلىدە بۇ ئايەت قۇرەيش كاپىرلىرىغا قارىتىلغان بولسىمۇ ،لېكىن ئايەت يەر

يۈزىدىكى بارلىق كاپىرالرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

(بۈ سۈرىنىڭ نازىل بولۇش سەۋەبى ھەققىدە) قۇرەيش كاپىرلىرى نادانلىقىدىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنى ئۆزلىرىنىڭ بۇتلىرىغا بىر يىل ئىبادەت قىلىشقا چاقىرغان ۋە (ئەگەر پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم شۇنداق قىلسا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئىالھى بولغان) ﷲ تائاالغا
ئۆزلىرىنىڭمۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن بىللە بىر يىل ئىبادەت قىلىدىغانلىقىنى دېگەن
ئىدى .ﷲ تائاال بۇ سۈرىنى نازىل قىلىپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى ئۇالرنىڭ دىنىدىن
ئۈزۈل ـ كېسىل ئادا ـ جۇدا بولۇشقا بۇيرۇدى -،دېگەن كۆز قاراش باردۇر.

644

ﷲ تائاال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى مۇنداق دېيىشكە بۇيرۇدى﴿ :سىلەر چوقۇنۇۋاتقان
بۇتالرغا مەن چوقۇنمايمەن .سىلەرمۇ مەن ئىبادەت قىلىۋاتقان ﷲغا ئىبادەت قىلمايسىلەر﴾ يەنى

سىلەرمۇ مەن ئىبادەت قىلىۋاتقان شېرىكى يوق ،بىر ﷲ غا ئىبادەت قىلمايسىلەر.

﴿سىلەر چوقۇنغان بۇتالرغا مېنىڭ چوقۇنغىنىم يوق﴾ يەنى مەن سىلەر قىلغان ئىبادەتنى
قىلمايمەن ۋە مەن سىلەرنىڭ ئىبادەت قىلىش يولۇڭالرغا كىرمەيمەن .مەن پەقەت ﷲ تائاال
خۇرسەن ۋە رازى بولىدىغان يول بىلەن ﷲ تائاالغا ئىبادەت قىلىمەن .شۇڭا پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم مۇنداق دېدى﴿ :سىلەرنىڭمۇ مەن ئىبادەت قىلغان ﷲغا ئىبادەت قىلغىنىڭالر
يوق﴾ يەنى سىلەرمۇ ﷲ تائاالنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ۋە ئۇنىڭ ئۆزىگە ئىبادەت قىلىشتا كۆرسىتىپ

كافىرۇن سۈرىسى

بەرگەن يوللىرىغا بويسۇنمايسىلەر .ئەكسىچە سىلەر ئۆزەڭالرچىال بىر يولنى پەيدا قىلىۋالدىڭالر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :بۇ بۇتالر پەقەت سىلەر ۋە ئاتا ـ بوۋاڭالر ئاتىۋالغان
قۇرۇق نامالردىنال ئىبارەت ،ﷲ بۇنى ئىسپاتاليدىغان ھېچ بىر دەلىل -پاكىت چۈشۈرگىنى
يوق ،ئۇالرغا پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن شەك -شۈبھىسىز ھىدايەت (يەنى پەيغەمبەر ۋە قۇرئان)
كەلگەن تۇرۇقلۇق ،ئۇالر پەقەت گۇمانغىال ۋە نەپسىلىرىنىڭ خاھىشىغىال ئەگىشىدۇ﴾(((.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇشرىكالرنىڭ ھەممە نەرسىلىرىدىن ئادا ـ جۇدا بولدى .چۈنكى،
ئىبادەت قىلىدىغان بىر كىشىگە بىر ئىالھ ۋە ئىبادەت قىلىدىغان بىر يول الزىم بولىدۇ .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ۋە ئۇنىڭغا ئەگەشكەن مۇسۇلمانالر بولسا ،ﷲ تائاالغا ئۇنىڭ كۆرسەتكىنى بويىچە
ئىبادەت قىلدى .شۇڭا “ال ئىالھە ئىللەلالھ مۇھەممەدۇر رەسۇلۇلالھ” دېگەن سۆزنىڭ مەنىسى:
ﷲ تائاالدىن باشقا ئىبادەتكە اليىق ھېچقانداق بىر ئىالھ يوقتۇر ۋە ﷲ تائاالغا پەقەت
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئېلىپ كەلگەن يول بىلەن يەتكىلى بولىدۇ -،دېگەنلىك بولىدۇ.
مۇشرىكالر بولسا ،ﷲ تائاالدىن باشقا بىرسىگە ئىبادەت قىلىپ ،ﷲ تائاال يولغا قويمىغان
بىر ئىبادەتنى قىلىۋاتىدۇ .شۇڭا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا مۇنداق دېدى﴿ :سىلەرنىڭ
دىنىڭالر ئۆزەڭالر ئۈچۈن ،مېنىڭ دىنىممۇ ئۆزەم ئۈچۈن»﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دېدى﴿ :ئەگەر ئۇالر سېنى يالغانچى قىلىشتا چىڭ تۇرسا« :مېنىڭ ئەمەلىم ئۆزەم ئۈچۈندۇر،
سىلەرنىڭ ئەمەلىڭالرمۇ ئۆزەڭالر ئۈچۈندۇر ،مېنىڭ ئەمەلىمدىن سىلەر ئادا -جۇدا سىلەر،
سىلەرنىڭ قىلمىشىڭالردىن مەنمۇ ئادا ـ جۇدامەن (يەنى بىراۋ يەنە بىر -بىراۋنىڭ قىلغان
گۇناھىغا جاۋابكار ئەمەس)» دېگىن﴾(((«﴿ ،بىز بىلەن ﷲ توغرۇلۇق مۇنازىرىلىشەمسىلەر؟
ھالبۇكى ،ئۇ ھەم بىزنىڭ پەرۋەردىگارىمىز ،ھەم سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭالردۇر .بىزنىڭ
ئەمەللىرىمىز ئۆزىمىز ئۈچۈندۇر ،سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭالرمۇ ئۆزەڭالر ئۈچۈندۇر ،بىز ﷲ غا
سادىقمىز» دېگىن﴾(((.
ئىمام بۇخارى ﷲ تائاالنىڭ﴿ :سىلەرنىڭ دىنىڭالر ئۆزەڭالر ئۈچۈن ،مېنىڭ دىنىممۇ
ئۆزەم ئۈچۈن»﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى ھەققىدە :سىلەرنىڭ كاپىرلىقىڭالر ئۆزەڭالر ئۈچۈن،

مېنىڭ ئىسالمىم ئۆزەم ئۈچۈن دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.

ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،كافىرۇن سۈرىسىنىڭ تەپسىرى
تۈگىدى.

645

((( نەجم سۈرىسى 23ـ ئايەت.
((( يۇنۇس سۈرىسى 41ـ ئايەت.
((( بەقەرە سۈرىسى 139ـ ئايەت.

نەسىىر سۈرىسى
مەدىنىدە نازىل بولغان 3 ،ئايەت
نەسىر سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى
يۇقىرىدا نەسىر سۈرىسىنىڭ قۇرئاننىڭ تۆتتىن بىرىگە باراۋەر كېلىدىغانلىقى
ۋە زەلزەلە سۈرىسىنىڭمۇ قۇرئاننىڭ تۆتتىن بىرىگە باراۋەر كېلىدىغانلىقىنىڭ
بايانى سۆزلەندى.
ئىمام نەسەئى ئۇبەيدۇلالھ ئىبنى ئابدۇلالھ ئىبنى ئۇتبەنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئىبنى ئابباس ماڭا :ئى ئىبنى ئۇتبە! سەن
قۇرئاننىڭ ئىچىدە ئەڭ ئاخىرىدا چۈشكەن سۈرىنى بىلەمسەن؟ -دېدى .مەن:
ھەئە ،بىلىمەن .ئۇ﴿ :ﷲ تائاالنىڭ ياردىمى ۋە غەلىبىسى كەلگەن﴾ دېگەن
سۈرىدۇر (يەنى نەسىر سۈرىسىدۇر) -،دېدىم .ئىبنى ئابباس :توغرا ئېيتتىڭ-،
دېدى.

ﭑﭒﭓ

ﭱﭲﭳﭴﭵﭶﭷﭸ ﭹﭺﭻﭼﭽ
ﭾﭿﮀﮁ ﮂﮃﮄ ﮅﮆﮇ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
ﷲنىڭ ياردىمى ۋە غەلىبىسى كەلگەن ۋە ﷲنىڭ دىنىغا كىشىلەرنىڭ
توپ -توپ بولۇپ كىرگەنلىكىنى كۆرگىنىڭدە﴿ 1ـ .﴾2رەببىڭگە تەسبىھ ئېيتقىن،
ھەمدى ئېيتقىن ۋە ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تىلىگىن .ﷲ ھەقىقەتەن تەۋبىنى بەك
قوبۇل قىلغۇچىدۇر﴿.﴾3

بۇ سۈرىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئۆمرىنىڭ ئاخىرالشقانلىقىدىن
خەۋەر بەرگەنلىكى
ئىمام بۇخارى ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئۆمەر
مېنى قېشىغا بەدرى ئۇرۇشىغا قاتناشقان چوڭ -چوڭ ساھابىلەر بىلەن بىللە
كىرگۈزەتتى .بۇ ئىشتىن بەزى ساھابىلەرنىڭ ئاچچىقى كەلگەندەك قىلىپ :بىزنىڭ
بۇنىڭ يېشىدا بالىلىرىمىز تۇرسا( ،بىزنىڭ بالىلىرىمىزنى كىرگۈزمەي) نېمە ئۈچۈن
بۇنى بىز بىلەن بىللە كىرگۈزىدۇ؟ -دېدى .ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :ئۇ بولسا سىلەر
كىملىكىنى بىلىدىغان كىشىلەردىندۇر -،دېدى .بىر كۈنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ
ئۇالرنى چاقىرتىپ ،مېنىمۇ ئۇالر بىلەن بىللە كىرىشكە بۇيرىدى .بۈگۈن ئۆمەرنىڭ
مېنى چاقىرىشىدىكى مەقسىتى ،مېنىڭ قانداقلىقىمنى ئۇالرغا بىر كۆرسىتىپ قويۇش
ئۈچۈنمىكىن دەپ ئويلىدىم .ئۆمەر ئۇالرغا :سىلەر ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ﷲ نىڭ ياردىمى
ۋە غەلىبىسى كەلگەن﴾ دېگەن سۈرىسىنى قانداق چۈشىنىسىلەر؟ -دېدى .ئۇالرنىڭ
بەزىسى :ﷲ تائاال بىزگە غەلىبە ئاتا قىلغان ۋاقىتتا ،بىزنى ئۆزىگە ھەمدى ئېيتىشقا
ۋە مەغپىرەت تەلەپ قىلىشقا بۇيرۇدى -،دېدى .بەزىلىرى ھېچنەرسە دېمەي شۈك
تۇردى .ئاندىن ئۆمەر ماڭا :ئى ئىبنى ئابباس! سەنمۇ (بۇ سۈرىنى) شۇنداق
چۈشىنەمسەن؟ -دېدى .مەن :ياق -،دېدىم .ئۆمەر( :ئۇنداق بولسا) سەن قانداق
چۈشىنىسەن؟ -دېدى .مەن :ﷲ تائاال بۇ سۈرىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
ئەجىلىنىڭ كەلگەنلىكىنى ئۇنىڭغا بىلدۈرۈپ قويدى دەپ قارايمەن ۋە مەن ﷲ
تائاالنىڭ﴿ :ﷲنىڭ ياردىمى ۋە غەلىبىسى كەلگەن ۋە ﷲنىڭ دىنىغا كىشىلەرنىڭ
توپ -توپ بولۇپ كىرگەنلىكىنى كۆرگىنىڭدە﴾ دېگەن ئايىتى ،مانا بۇ سېنىڭ
ئەجىلىڭنىڭ كەلگەنلىكىنىڭ ئاالمىتىدۇر( .شۇڭالشقا سەن) ﴿رەببىڭگە تەسبىھ
ئېيتقىن ،ھەمدى ئېيتقىن ۋە ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تىلىگىن .ﷲ ھەقىقەتەن تەۋبىنى
بەك قوبۇل قىلغۇچىدۇر﴾ دېگەنلىك بولىدۇ دەپ چۈشىنىمەن -،دېدىم .ئۆمەر

رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :مەنمۇ بۇ سۈرىنى سەن چۈشەنگەندەك چۈشىنىمەن -،دېدى.

ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ﴿ :ﷲ نىڭ
ياردىمى ۋە غەلىبىسى كەلگەن﴾ دېگەن سۈرە چۈشكەندە ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:

«بۇ يىل جېنىمنىڭ ئېلىنىدىغانلىقىنى كۆڭلۈم تۇيۇۋاتىدۇ» دېدى.

648
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.