Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 44

Süzlärneñ gomumi sanı 3783
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱﯲ
ﯳﯴﯵﯶﯷﯸﯹ ﭑﭒ ﭓﭔﭕﭖﭗﭘ
ﭙﭚ ﭛ ﭜ ﭝﭞﭟ ﭠﭡﭢﭣﭤﭥ ﭦ ﭧﭨﭩ
ﭪﭫﭬ ﭭ ﭮﭯ ﭰ ﭱ
((( مۆئمىنۇن سۈرىسى 56 - 55ـ ئايەتلەر.

فەجر سۈرىسى

(ئى غاپىلالر!) بۇنىڭدىن يېنىڭالر ،زېمىن ئارقىمۇ ئارقا تەۋرىتىلگەن چاغدا﴿.﴾21
پەرۋەردىگارىڭ كەلگەن ۋە پەرىشتىلەر سەپ ـ سەپ بولۇپ كەلگەن چاغدا﴿( .﴾22گۇناھكارالرنىڭ
كۆرۈشى ئۈچۈن) جەھەننەم كەلتۈرۈلگەن چاغدا ،شۇ كۈندە ئىنسان (يەنى كاپىر) (دۇنيادىكى
قىلمىشلىرىنى) ئەسلەيدۇ( ،بۇ چاغدا) ئەسلىگەننىڭ ئۇنىڭغا نېمە پايدىسى بولسۇن﴿ .﴾23ئۇ
ئېيتىدۇ« :كاشكى مەن (دۇنيادىكى) ھايات ۋاقتىمدا ياخشى ئىشالرنى قىلغان بولسامچۇ!» ﴿ ﴾24شۇ
كۈندە ھەر ئەھەدى (ﷲ غا ئاسىيلىق قىلغانالرنى) ﷲ جازالىغاندەك جازالىمايدۇ﴿ .﴾25ھەمدە ھېچ
ئەھەدى ﷲ باغلىغاندەك باغلىمايدۇ﴿ .﴾26ئى ئارام تاپقۇچى جان! ﴿ ﴾27سەن پەرۋەردىگارىڭدىن
مەمنۇن ،پەرۋەردىگارىڭ سەندىن رازى بولغان ھالدا ،ئۇنىڭ دەرگاھىغا قايتقىن﴿ .﴾28سەن مېنىڭ
(ياخشى) بەندىلىرىم قاتارىغا قوشۇلغىن﴿ .﴾29مېنىڭ جەننىتىمگە كىرگىن﴿.﴾30

ھەر بىر كىشىنىڭ قىيامەت كۈنى ئۆزىنىڭ ياخشى ـ يامان قىلمىشلىرىنىڭ
نەتىجىسىنى كۆرىدىغانلىقى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە قىيامەت كۈنىدە بولىدىغان قورقۇنچلۇق ئەھۋالدىن خەۋەر بېرىپ
مۇنداق دېدى(﴿ :ئى غاپىلالر!) بۇنىڭدىن يېنىڭالر ،زېمىن ئارقىمۇ ئارقا تەۋرىتىلگەن چاغدا﴾
يەنى ھەقىقەتەن تاغ ۋە زېمىنالر تۈپتۈز قىلىنىپ ،مەخلۇقاتالر قەبرىلەردىن قوپۇرۇلۇپ ،ﷲ
تائاالنىڭ ئالدىدا تۇرغۇزۇلغاندا﴿ ،پەرۋەردىگارىڭ كەلگەن﴾ يەنى ﷲ تائاال مەخلۇقاتلىرى
ئارىسىدا ھۆكۈم قىلىش ئۈچۈن تۇرغاندا ،كىشىلەر ئىرادىلىك كاتتا پەيغەمبەرلەرنىڭ ئالدىغا
كېلىپ ،ئۇالردىن ئۆزلىرىگە شاپائەت قىلىشنى تەلەپ قىلسا ،ھەر بىر پەيغەمبەر« :مەن
(بۈگۈن) شاپائەت قىاللمايمەن» دەپ ئۆزرىلىرىنى ئېيتىشىدۇ .ئۇالر ئەڭ ئاخىرىدا مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمنىڭ ئالدىغا كېلىشكىنىدە ،مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم« :مەن شاپائەت قىالي» دەپ
پەرۋەردىگارىنىڭ ئالدىغا بېرىپ( ،ئۆزىگە) بەندىلەرگە شاپائەت قىلىش ئىمتىيازىنىڭ بېرىلىشنى
پەرۋەردىگارىدىن سورايدۇ .ﷲ تائاال ئۇنىڭغا شاپائەت قىلىش ئىمتىيازىنى بېرىدۇ.
بۇ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قىلىدىغان شاپائەتنىڭ تۇنجىسى بولۇپ ،خۇددى ئىسرا
سۈرىسىدە بايان قىلىپ ئۆتۈلگىنىگە ئوخشاش ،ئۇنىڭ بۇ شاپائەت قىلىش مەرتىۋىسى
“ماختىلىدىغان ئورۇن” دەپ ئاتىلىدۇ .ﷲ تائاال بەندىلىرى ئارىسىدا خالىغانچە ھۆكۈم قىلىشى
ئۈچۈن كېلىدۇ ۋە پەرىشتىلەر ﷲ تائاالنىڭ ئالدىدا سەپ ـ سەپ بولۇپ كېلىدۇ.
﴿(گۇناھكارالرنىڭ كۆرۈشى ئۈچۈن) جەھەننەم كەلتۈرۈلگەن چاغدا﴾ ئىمام مۇسلىم
ئابدۇلالھ ئىبنى مەسئۇددىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«قىيامەت كۈنى جەھەننەم ھەر بىرىنى 70مىڭ پەرىشتە تۇتقان 70مىڭ ئارغامچا بىلەن
سۆرەپ كېلىنىدۇ» .بۇ ھەدىسنى تىرمىزىمۇ شۇنداق رىۋايەت قىلدى.
﴿شۇ كۈندە ئىنسان (يەنى كاپىر) (دۇنيادىكى قىلمىشلىرىنى) ئەسلەيدۇ﴾ يەنى ئۇ
ئىلگىرى -كېيىن قىلغان بارلىق قىلمىشلىرىنى ئەسلەيدۇ.
﴿(بۇ چاغدا) ئەسلىگەننىڭ ئۇنىڭغا نېمە پايدىسى بولسۇن .ئۇ ئېيتىدۇ« :كاشكى مەن
(دۇنيادىكى) ھايات ۋاقتىمدا ياخشى ئىشالرنى قىلغان بولسامچۇ!»﴾ يەنى ئۇ كىشى ئەگەر

553

گۇناھكارالردىن بولسا ،ئۆزىنىڭ گۇناھ ئىشالرنى قىلغانلىقىغا پۇشايمان قىلىدۇ .ئەگەر ئۇ
ياخشى ئەمەل -ئىبادەت قىلغان ئادەم بولغان بولسا ،ئۆزىنىڭ ياخشى ئەمەل -ئىبادەتلەرنى
تېخىمۇ كۆپ قىلمىغانلىقىغا پۇشايمان قىلىدۇ.
ئىمام ئەھمەد مۇھەممەد ئىبنى ئەبۇئۇمەيرەدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ناۋادا بىر ئىنسان تۇغۇلغىنىدىن تارتىپ تاكى قېرىپ ئۆلگىچە
يۈزىنى يەرگە يېقىپ ﷲ تائاالغا (تائەت قىلىپ) سەجدە قىلغان بولسىمۇ ،ئۇ قىلغان بۇ
ئەمەل -ئىبادەتلىرىنى قىيامەت كۈنى يەنىال ئاز سانايدۇ .ئۇ دۇنياغا قايتا قايتۇرۇلۇپ ،تېخىمۇ
كۆپرەك ياخشى ئەمەل -ئىبادەتلەرنى قىلىشنى ئارزۇ قىلىدۇ».
﴿شۇ كۈندە ھەر ئەھەدى (ﷲ غا ئاسىيلىق قىلغانالرنى) ﷲ جازالىغاندەك جازالىمايدۇ﴾

يەنى ھېچكىم ھېچكىمنى ﷲ تائاال ئۆزىگە ئاسىيلىق قىلغانالرنى ئازابلىغاندەك ئازابلىمايدۇ.

﴿ھەمدە ھېچ ئەھەدى ﷲ باغلىغاندەك باغلىمايدۇ﴾ يەنى ھېچكىم ھېچكىمنى ﷲ تائاالغا
تانغانالرنى ﷲ تائاالنىڭ جەھەننەمگە مۇئەككەل پەرىشتىلىرى باغلىغاندەك باغلىيالمايدۇ .بۇ
ئايەتلەر گۇناھكارالر ۋە زالىمالر توغرىسىدىكى ئايەتلەردۇر.
ئەمما ھەقىقەتتە چىڭ تۇرغان ،پاك مۆمىنلەرگە مۇنداق دېيىلىدۇ﴿ :ئى ئارام تاپقۇچى
جان! سەن پەرۋەردىگارىڭدىن مەمنۇن ،پەرۋەردىگارىڭ سەندىن رازى بولغان ھالدا ،ئۇنىڭ
دەرگاھىغا قايتقىن﴾ يەنى سەن پەرۋەردىگارىڭدىن مەمنۇن ،پەرۋەردىگارىڭ سەندىن رازى

بولغان ھالدا ،ئۇنىڭ دەرگاھىغا ،ئۇنىڭ مۇكاپاتى ۋە بەندىلىرى ئۈچۈن جەننەتتە تەييارلىغان
نازۇ نېمەتلەر بار تەرەپكە قايتقىن.
﴿سەن مېنىڭ (ياخشى) بەندىلىرىم قاتارىغا قوشۇلغىن﴾ يەنى بۇ سۆز ئۇ ياخشى
كىشىلەرگە سەكراتتىكى چېغىدا بىر قېتىم ،قىيامەت كۈنىدە يەنە بىر قېتىم دېيىلىدۇ .پەرىشتىلەر
سەكراتتىكى چاغدا ۋە قىيامەت كۈنىدە بۇ سۆز بىلەن ئۇالرغا خۇش ـ بېشارەت بېرىدۇ.

ئىبنى ئەبۇھاتەم ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ﴿ :ئى ئارام
تاپقۇچى جان! سەن پەرۋەردىگارىڭدىن مەمنۇن ،پەرۋەردىگارىڭ سەندىن رازى بولغان ھالدا،
ئۇنىڭ دەرگاھىغا قايتقىن﴾ دېگەن ئايەت ئەبۇ بەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ بار بولغان بىر سورۇندا

554

چۈشكەن بولۇپ ،بۇنى ئاڭلىغان ئەبۇ بەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا:
ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! بۇ نېمە دېگەن ياخشى خۇش ـ بېشارەت! -دېگەندە ،پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭغا« :شەك -شۈبھىسىزكى ،بۇ سۆز بىلەن ساڭىمۇ خۇش ـ بېشارەت
بېرىلىدۇ» دېگەن.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،فەجر سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.

بەلەد سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 20 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﭲﭳﭴﭵ ﭶﭷﭸﭹﭺﭻﭼﭽﭾ ﭿﮀﮁﮂﮃﮄ
ﮅﮆﮇﮈﮉ ﮊ ﮋ ﮌﮍﮎﮏﮐﮑﮒﮓﮔﮕﮖ
ﮗﮘ ﮙﮚﮛﮜﮝﮞﮟﮠ ﮡ ﮢ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن.
بۇ شەھەر (يەنى مەككە) بىلەن قەسەم قىلىمەن﴿( .﴾1ئى مۇھەممەد!) بۇ
شەھەردە (ئۇرۇش قىلىش) ساڭا ھااللدۇر﴿ .﴾2ئادەم (ئەلەيھىسساالم) ۋە (ئۇنىڭ ياخشى)
پەرزەنتلىرى بىلەن قەسەم قىلىمەن﴿ .﴾3بىز ئىنساننى ھەقىقەتەن جاپا -مۇشەققەت
ئىچىدە قىلىپ ياراتتۇق﴿ .﴾4ئۇ (يەنى فاجىر ،شەقى ئادەم) ئۆزىگە ھېچ كىشىنىڭ
كۈچى يەتمەيدۇ دەپ ئويالمدۇ؟﴿ ﴾5ئۇ« :كۆپ مال سەرپ قىلدىم» دەيدۇ﴿ .﴾6ئۇ
ئۆزىنىڭ (مال) سەرپ قىلغانلىقىنى ھېچ كىشى كۆرمىدى دەپ ئويالمدۇ؟﴿ ﴾7ئىنسان
ئۈچۈن ئىككى كۆز ،بىر تىل ،ئىككى كالپۇك ياراتمىدۇقمۇ؟ ئۇنىڭغا ياخشى يول بىلەن
يامان يولنى كۆرسەتمىدۇقمۇ؟﴿ 8ـ ﴾10

اﷲ تائاال ئىنساننى جاپا -مۇشەققەت ئىچىدە قىلىپ ياراتقانلىقىغا
مەككىنىڭ ۋە ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىنىڭ ھۆرمىتى بىلەن قەسەم
قىلغانلىقى
بۇ قەسەم ﷲ تائاالنىڭ بۇ شەھەر كىشىلىرى ئېھرام باغلىغاندا ،بۇ شەھەرنىڭ
نەقەدەر مۇقەددەس ئىكەنلىكىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن( ،ئېھرام باغاليدىغان

ۋاقىتتىن باشقا ۋاقىتتا) بۇ شەھەردە تۇرغانالرنىڭ ئېھرام تېشىدا تۇرىدىغانلىقىغا بارلىق
شەھەرلەرنىڭ كاتتىسى بولغان مەككە بىلەن قىلغان قەسىمىدۇر.
﴿بۇ شەھەر (يەنى مەككە) بىلەن قەسەم قىلىمەن﴾ خۇسەيف مۇجاھىدنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئايەتنىڭ ئەرەبچىسىدە كەلگەن“ :ال” دېگەن سۆز ﷲ تائاالنىڭ
ئۇالرغا بەرگەن رەددىيەسى بولۇپ ،ﷲ تائاال بۇ شەھەر بىلەن قەسەم قىلدى -،دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلدى .شەبىب ئىبنى بەشەر ئىكرىمەدىن ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە :بۇ شەھەر (يەنى مەككە) بىلەن قەسەم قىلىمەن( .ئى مۇھەممەد!) بۇ شەھەردە
(ئۇرۇش قىلىش) ساڭا ھااللدۇر -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .سەئىد ئىبنى جۇبەير،
ئەبۇسالىھ ،ئەتىيە ،زەھھاك ،قەتادە ،سۇددى ۋە ئىبنى زەيد قاتارلىقالرمۇ شۇنداق دېدى.
ھەسەنبەسەرى :ﷲ تائاال پەيغەمبىرىگە مەككىدە كۈندۈزى پەقەت بىر سائەتال ئۇرۇش قىلىشنى
ھاالل قىلىپ بەرگەن ئىدى -،دېدى.
بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدىكى يۇقىرىقى تەپسىرلەرنىڭ توغرۇلۇقىنى تۆۋەندىكى ھەدىس
كۈچلەندۈرىدۇ .ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :ﷲ تائاال بۇ يۇرتتا ئۇرۇش قىلىشنى ئاسمان -زېمىننى ياراتقان كۈنىال
ھارام قىلغان ،شۇڭا ئۇ ﷲ تائاالنىڭ ھارام قىلىشى بىلەن تاكى قىيامەتكىچە ھارامدۇر .بۇ
يۇرتنىڭ دەل ـ دەرەخلىرى قومۇرۇلمايدۇ ،ئوت ـ چۆپلىرى يۇلۇنمايدۇ .مېنىڭ بۇ يۇرتتا پەقەت
كۈندۈزى بىر سائەتال ئۇرۇش قىلىشىم ھاالل قىلىندى .ئەمدى ئۇ يەنە بۇرۇنقىدەك ھاراملىق
ھالىتىگە قايتتى .بۇنى ئاڭلىغانالر ئاڭلىمىغانالرغا يەتكۈزسۇن»« .ناۋادا بىرسى پەيغەمبەرنىڭ
بۇ يۇرتتا ئۇرۇش قىلغانلىقىنى دەستەك قىلىپ ئۇرۇش قىلىشقا ئۇرۇنسا ،ئۇنىڭغا :ﷲ تائاال ئۆز
پەيغەمبىرىگىال رۇخسەت قىلغان ،باشقىالرغا روخسەت قىلمىغان دەڭالر».
﴿ئادەم (ئەلەيھىسساالم) ۋە (ئۇنىڭ ياخشى) پەرزەنتلىرى بىلەن قەسەم قىلىمەن﴾

556

مۇجاھىد ۋە باشقا ئالىمالر :بۇ ئايەتتىكى “ئادەم” دېگەن سۆزدىن ئادەم ئەلەيھىسساالمنىڭ
ئۆزى“ ،پەرزەنتلىرى” دېگەن سۆزدىن ئۇنىڭ بالىلىرى بولغان ئىنسانالر كۆزدە تۇتۇلىدۇ-،
دېدى .بۇ ئايەتكە بېرىلگەن بۇ تەپسىر توغرا دەپ قارالغان تەپسىردۇر .چۈنكى ،ﷲ تائاال
كىشىلەر ياشايدىغان ماكان بولغان مەككە بىلەن قەسەم قىلغاندىن كېيىن ،ئۇنىڭدا ياشىغان
ۋە ياشايدىغان ،ئادەم ئەلەيھىسساالم ۋە ئۇنىڭ ئەۋالتلىرى بىلەن قەسەم قىلغان .ئەبۇ ئىمران
جۇنى :بۇ ئايەتتە كۆزدە تۇتۇلغانالر ئىبراھىم ۋە ئۇنىڭ ئەۋالدىدۇر -،دېگەن .بۇ ئەسەرنى
ئىبنى جەرىر رىۋايەت قىلدى.
ئىبنى جەرىر :بۇ ئايەتتە كۆزدە تۇتۇلغىنى بارلىق ئاتا ۋە بالىالردۇر -،دېگەن .بۇ
ئايەتنىڭ مۇشۇنداق مەنە بېرىش ئېھتىمالىمۇ بار.
﴿بىز ئىنساننى ھەقىقەتەن جاپا -مۇشەققەت ئىچىدە قىلىپ ياراتتۇق﴾ ئىبنى ئەبۇنۇجەيھ،
جۇرەيج ۋە ئەتا قاتارلىقالر ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :بىز ئىنساننى
جاپا -مۇشەققەتتە چوڭ بولىدىغان قىلىپ ياراتتۇق .ئۇنىڭ تۇغۇلۇشىنىڭ ناھايىتى تەس
بولىدىغانلىقىنى ،چىشىنىڭ ناھايىتى تەستە چىقىدىغانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ -دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلدى.

بەلەد سۈرىسى

مۇجاھىد :بىز ئىنساننى بىر تامچە مەنىدىن بىر پارچە قانغا ،كېيىن بىر پارچە گۆشكە
ئايلىنىپ قىيىنچىلىق تارتىدىغان قىلىپ ياراتتۇق -،دېدى .بۇ خۇددى ﷲ تائاالنىڭ
تۆۋەندىكى ئايىتىنىڭ مەنىسىگە ئوخشايدۇ﴿ :ئىنساننى ئانىسى مۇشەققەت بىلەن قورساق
كۆتۈرۈپ ،مۇشەققەت بىلەن تۇغدى﴾((( يەنى ئىنساننى ئانىسى مۇشەققەت بىلەن قورساق
كۆتۈردى .باال ياشاشتا ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ئىشالردا مۇشەققەت چېكىدۇ.
﴿بىز ئىنساننى ھەقىقەتەن جاپا -مۇشەققەت ئىچىدە قىلىپ ياراتتۇق﴾ سەئىد ئىبنى
جۇبەير بۇ ئايەتنى :بىز ئىنساننى قاتتىقچىلىقتا ،تەستە تىرىكچىلىك قىلىدىغان قىلىپ
ياراتتۇق -،دەپ تەپسىر قىلغان .ئىكرىمە :بىز ئىنساننى قاتتىقچىلىقتا ۋە ئىقتىدارى بار
قىلىپ ياراتتۇق -،دەپ تەپسىر قىلغان .قەتادە :بىز ئىنساننى جاپا -مۇشەققەت ئىچىدە
قىلىپ ياراتتۇق -،دەپ تەپسىر قىلغان .ھەسەن :بىز ئىنساننى دۇنيانىڭ قىيىنچىلىقلىرىنى،
شۇنداقال ئاخىرەتنىڭ قىيىنچىلىقلىرىنى تارتىدىغان قىلىپ ياراتتۇق -،دېدى.

ئىنساننىڭ اﷲ تائاالنىڭ قورشاۋىدا ۋە نېمىتى ئىچىدە ئىكەنلىكى
﴿ئۇ (يەنى فاجىر ،شەقى ئادەم) ئۆزىگە ھېچ كىشىنىڭ كۈچى يەتمەيدۇ دەپ ئويالمدۇ؟﴾

ھەسەن بەسرى بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ئۇ مېنىڭ مېلىمنى ھېچكىم تارتىۋااللمايدۇ دەپ
ئويالمدۇ؟ -دەيدۇ .قەتادە :ئىنسان قولىدىكى مېلىنىڭ قەيەردىن كەلگەنلىكىدىن ۋە قەيەرگە
ئىشلەتكەنلىكىدىن سورالمايمەن دەپ ئويالمدۇ؟ -دېدى.
﴿ئۇ« :كۆپ مال سەرپ قىلدىم» دەيدۇ﴾ مۇجاھىد ،ھەسەن ،سۇددى ۋە قەتادە
قاتارلىقالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ئىنسان مەن ناھايىتى كۆپ مالنى سەرپ قىلىۋەتتىم
دەيدۇ -،دېدى.
﴿ئۇ ئۆزىنىڭ (مال) سەرپ قىلغانلىقىنى ھېچ كىشى كۆرمىدى دەپ ئويالمدۇ؟﴾ مۇجاھىد بۇ
ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ئۇ مېنى ﷲ تائاال كۆرمىدى دەپ ئويالمدۇ؟ -دېدى .بۇ ئايەتنىڭ
مەنىسى ھەققىدە نۇرغۇنلىغان سەلەپ ئالىملىرىمۇ شۇنداق دېدى.
﴿ئىنسان ئۈچۈن ئىككى كۆز ،بىر تىل ،ئىككى كالپۇك ياراتمىدۇقمۇ؟﴾ يەنى بىز ئۇنىڭغا
كۆرىدىغان ئىككى كۆزنى ،سۆزلەپ كۆڭلىدىكىنى ئىپادە قىلىدىغان تىلنى ،تاماق يېيىشتە
ۋە سۆزلەشتە مەقسىتىنى ئىپادىلەيدىغان ،يۈزىگە ۋە ئېغىزىغا زىننەت ۋە ھۆسىن قوشىدىغان
ئىككى كالپۇكنى ياراتمىدۇقمۇ؟

ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنى ئايرىۋېلىشنىڭ ئۆزىمۇ بىر نېمەت ئىكەنلىكى
﴿ئۇنىڭغا ياخشى يول بىلەن يامان يولنى كۆرسەتمىدۇقمۇ؟﴾ يەنى بىز ئۇنىڭغا ئىككى
يولدىن بىرنى تالالش ئىخىتيارلىقىنى بەرمىدۇقمۇ؟ سۇفيان سەۋرى ئىبنى مەسئۇدنىڭ بۇ
ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ئۇنىڭغا ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنى كۆرسەتمىدۇقمۇ؟ -دېدى.
((( ئەھقاف سۈرىسى 15ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

557

ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ،ئىبنى ئابباس ،مۇجاھىد ،ئىكرىمە ،ئەبۇۋائىل ،ئەبۇسالىھ ،مۇھەممەد
ئىبنى كەئب ،زەھھاك ۋە ئەتا خۇراسانى قاتارلىقالرمۇ شۇنداق دېدى.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :شۈبھىسىزكى ،بىز ئىنساننى ئارىالشما مەنى
(يەنى ئەر بىلەن ئايالالرنىڭ مەنىسى) دىن ياراتتۇق ،ئۇنى بىز (شەرىئەت تەكلىپلىرى بىلەن)
سىنايمىز .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ئۇنى بىز (ئۇنى نازىل قىلغان ئايەتلىرىمىزنى ئاڭلىسۇن ،كائىناتنى
ياراتقۇچىنىڭ بىرلىكىگە دااللەت قىلىدىغان دەلىللەرنى كۆرسۈن دەپ) ئاڭاليدىغان ،كۆرىدىغان
قىلىپ ياراتتۇق .شۈبھىسىزكى ،ئۇنىڭغا بىز (پەيغەمبەر ئەۋەتىش بىلەن ياخشى-يامان) يولنى
كۆرسەتتۇق ،ئۇ مۆمىن بولۇپ ياخشى يولدا مېڭىپ (ﷲنىڭ نېمىتىگە) شۈكۈر قىلغۇچىدۇر،
ياكى (فاجىر بولۇپ يامان يولدا مېڭىپ) كۇفرىلىق قىلغۇچىدۇر﴾(((.

*******
ﮣﮤﮥ ﮦﮧﮨﮩﮪ ﮫ ﮬﮭﮮﮯﮰ ﮱﯓ ﯔﯕ ﯖﯗ
ﯘﯙ ﯚﯛﯜﯝﯞﯟﯠﯡ ﯢﯣ ﯤﯥ ﯦ ﯧﯨ
ﯩﯪﯫﯬﯭﯮ ﯯ ﯰ ﯱﯲﯳ ﯴﯵﯶ ﯷ ﯸ
ئۇ داۋان ئاشمىدى﴿ .﴾11داۋان ئېشىشنىڭ نېمىلىكىنى قانداق بىلەتتىڭ؟﴿( ﴾12داۋان
ئېشىش دېگەن) قۇل ئازاد قىلماقتۇر﴿ .﴾13ياكى ئاچارچىلىق كۈندە تۇغقانچىلىقى بولغان
يېتىمگە ياكى توپىدا ياتقان مىسكىن (يەنى ھالى ناچار كەمبەغەل) گە تاماق بەرمەكتۇر﴿14
.﴾16شۇنىڭ بىلەن بىللە (يەنى يۇقىرىقىالرنى قىلىش بىلەن بىللە) ئىمان ئېيتقانالردىن،ئۆزئارا سەۋر قىلىشقا تەۋسىيە قىلىشقانالردىن ،ئۆزئارا مەرھەمەت قىلىشقا تەۋسىيە قىلىشقانالردىن
بولماقتۇر﴿ .﴾17ئەنە شۇالر (يەنى يۇقىرىدىكى ئىشالرنى قىلغان كىشىلەر) سائادەتمەن
كىشىلەردۇر﴿ .﴾18بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانالر بەتبەختلەردۇر﴿ .﴾19ئۇالر دوزاخقا
سولىنىدۇ﴿.﴾20

ياخشىلىق يولىغا تەرغىپ قىلىش توغرىسىدا
558

﴿ئۇ داۋان ئاشمىدى﴾ ئىبنى زەيد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ئۇ ياخشىلىق ۋە
نىجاتلىق يولىغا ماڭسا بولمامدۇ؟ -دېدى .ﷲ تائاال نىجاتلىق يولىنىڭ قانداق يول ئىكەنلىكىنى
بايان قىلىپ مۇنداق دېدى﴿ :داۋان ئېشىشنىڭ نېمىلىكىنى قانداق بىلەتتىڭ؟ (داۋان ئېشىش
دېگەن) قۇل ئازاد قىلماقتۇر﴾

ئىمام ئەھمەد سەئىد ئىبنى مىرجانەدىن ئەبۇ ھۇرەيرەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :كىمكى بىر مۆمىن قۇلنى ئازات قىلسا ،ﷲ تائاال قۇل ئازات
قىلغان ئادەمنىڭ ھەر بىر ئەزاسىنى ئۇ ئازات قىلغان قۇلنىڭ ھەر بىر ئەزاسىنىڭ ئورنى ئۈچۈن
((( ئىنسان سۈرىسى 3 - 2ـ ئايەتلەر.

بەلەد سۈرىسى

دوزاخنىڭ ئازابىدىن ئازات قىلىدۇ .يەنى قولىنىڭ ئورنىغا قولىنى ،پۇتىنىڭ ئورنىغا پۇتىنى،
ئەۋرىتىنىڭ ئورنىغا ئەۋرىتىنى ئازات قىلىدۇ» دېدى.
ئەلى ئىبنى ھەسەن سەئىد مىرجانەگە :سەن راستىنال بۇ ھەدىسنى ئەبۇ ھۇرەيرەدىن
ئاڭلىغانمىدىڭ؟ -دېدى .ئۇ :شۇنداق -،دەپ جاۋاب بەردى .شۇنىڭ بىلەن ،ئەلى ئىبنى
ھەسەن دەرھالال ئۆزىنىڭ ئەڭ ئەتىۋارلىق قۇلى بولغان مۇترافنى چاقىرىپ ،ئۇنىڭغا :سەن
ﷲ تائاال رازىلىقى ئۈچۈن ئازاد دەپ ،ئۇنى ئازات قىلىۋەتكەن .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى،
مۇسلىم ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ سەئىد ئىبنى مىرجانەدىن رىۋايەت قىلغان.
يەنە بىر رىۋايەتتە ئىمام ئەھمەد پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :بىر مۇسۇلماننىڭ ئۈچ پەرزەنتى بولۇپ ،ئۇالرنىڭ ئۈچىلىسى باالغەتكە
يەتمەستىن ئۆلۈپ كەتسە ،بالىلىرىغا تارتقان ئىچ ئاغرىقى سەۋەبى بىلەن ﷲ تائاال ئۇنى
جەننەتكە كىرگۈزىدۇ .كىمكى ﷲ يولىدا يۈرۈپ چېچى ئاقىرىپ كەتسە ،قىيامەت كۈنى ئاق
چاچلىرى نۇر بولىدۇ .كىمكى دۇشمەنگە قارىتىپ بىر پاي ئوق ئاتسا ،ئۇ ئوق مەيلى تەگسۇن
ياكى تەگمىسۇن ،ئاتقۇچىغا گويا بىر قۇلنى ئازاد قىلغاننىڭ ساۋابى يېزىلىدۇ .كىمكى بىر
مۆمىن قۇلنى ئازاد قىلىۋەتسە ،قىيامەت كۈنى ﷲ ئۇ قۇلنىڭ ھەر بىر ئەزاسى ئۈچۈن ئازاد
قىلغۇچىنىڭ ھەر بىر ئەزاسىنى ئوتتىن ئازاد قىلىۋېتىدۇ .كىمكى ﷲ يولىدا بىرەر نەرسىنى
جۈپى بىلەن سەدىقە قىلسا ،ﷲ تائاال ئۇنى جەننەتنىڭ سەككىز دەرۋازىسىنىڭ خالىغىنىدىن
كىرگۈزىدۇ».
﴿ياكى ئاچارچىلىق كۈندە تۇغقانچىلىقى بولغان يېتىمگە ياكى توپىدا ياتقان مىسكىن
(يەنى ھالى ناچار كەمبەغەل) گە تاماق بەرمەكتۇر﴾ ئىمام ئەھمەد سۇاليمان ئىبنى ئامىردىن

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مىسكىنگە
قىلىنغان سەدىقە سەدىقە ھېسابلىنىدۇ .مىسكىن تۇغقانغا قىلىنغان سەدىقە ھەم سەدىقە ھەم
ئۇرۇق ـ تۇغقانچىلىق مۇناسىۋەت ئورناتقانلىق بولىدۇ».

ئىبنى ئابباس ﷲ تائاالنىڭ﴿ :توپىدا ياتقان مىسكىنگە﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى
ھەققىدە :ئۇ بولسا يولدا قالغان ،يېتىپ قوپىدىغان ئۆي ياكى باشقا ھېچ نەرسىسى يوق نامرات
ئادەمدۇر -،دېدى.
﴿شۇنىڭ بىلەن بىللە (يەنى يۇقىرىقىالرنى قىلىش بىلەن بىللە) ئىمان ئېيتقانالردىن﴾

يەنى ئۇ يۇقىرىقى ياخشى ئىشالرنى قىلىش بىلەن بىرگە ،ﷲ تائاالغا چىن دىلىدىن
ئىشەنگەن مۆمىن ۋە قىلغان ئىشلىرىنىڭ ساۋابىنى پەقەت ﷲ تائاالدىنال كۆزلىگەن ئادەمدۇر.
ﷲ تائاال باشقا ئايەتلەردە بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :كىمكى ئاخىرەتنى كۆزلەيدىكەن ۋە
مۆمىن بولۇپ ئاخىرەتكە اليىق ئەمەللەرنى قىلىدىكەن ،مۇنداق ئادەملەرنىڭ قىلغان ئەمەلى
(ﷲنىڭ دەرگاھىدا) قوبۇل بولىدۇ﴾(((﴿ ،ئەر -ئايال مۆمىنلەردىن كىمكى ياخشى ئەمەل
قىلىدىكەن﴾(((.
((( ئىسرا سۈرىسى 19ـ ئايەت.
((( نەھل سۈرىسى 97ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

559

﴿ئۆزئارا سەۋر قىلىشقا تەۋسىيە قىلىشقانالردىن ئۆزئارا مەرھەمەت قىلىشقا تەۋسىيە
قىلىشقانالردىن بولماقتۇر﴾ يەنى ئۇالر ياخشى ئەمەللەرنى قىلىپ ،بىر -بىرىگە باشقىالردىن

يەتكەن ئەزىيەتلەرگە سەۋر قىلىش ۋە ئۇالرغا مېھرى -شەپقەت يەتكۈزۈشكە تەۋسىيە
قىلىشىدىغان مۆمىنلەردىندۇر .بۇ ھەقتە ھەدىستە مۇنداق بايان قىلىنىدۇ« :رەھىم قىلغۇچىالرغا
رەھمان تائاال رەھىم قىلىدۇ .زېمىندىكىلەرگە رەھىم قىلىڭالر ،سىلەرگە ئاسماندىن رەھمەت
قىلىنىدۇ» .يەنە بىر ھەدىستە مۇنداق بايان قىلىنىدۇ« :كىشىلەرگە رەھىم قىلمىغانغا ﷲ
تائاالمۇ رەھمەت قىلمايدۇ».
ئىمام ئەبۇداۋۇد ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن مۇنداق بىر ھەدىسنى
رىۋايەت قىلغان« :كىم كىچىكلىرىمىزگە رەھىم قىلمىسا ۋە چوڭلىرىمىزنىڭ ھەق ـ ھۆرمىتىنى
قىلمىسا ،ئۇ بىزدىن ئەمەس».

﴿ئەنە شۇالر (يەنى يۇقىرىدىكى ئىشالرنى قىلغان كىشىلەر) سائادەتمەن كىشىلەردۇر﴾

يەنى مۇشۇ سۈپەتلەر بىلەن سۈپەتلەنگەنلەر نىجاتلىققا ئېرىشكۈچىلەردۇر.

بەتبەختلەر ۋە ئۇالرنىڭ جازاسى
﴿بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانالر بەتبەختلەردۇر﴾ يەنى بەختسىزلەردۇر.
﴿ئۇالر دوزاخقا سولىنىدۇ﴾ يەنى ئۇالر ئۇالرنى قورشاپ تۇرىدىغان ئازابقا دۇچار بولىدۇ.
ئۇالر بۇ ئازابنىڭ قورشاۋىدىن قۇتۇاللمايدۇ .ئەبۇ ھۇرەيرە ،ئىبنى ئابباس ،ئىكرىمە ،سەئىد
ئىبنى جۇبەير ،مۇجاھىد ،مۇھەممەد ئىبنى كەئب قۇرەيزە ،ئەتىيە ئەۋفى ،ھەسەن ،قەتادە
ۋە سۇددى قاتارلىقالر بۇ ھەقتە :ئۇ بولسا ،كاپىرالرنى ھەممە تەرەپتىن قورشاپ ،دۈملەپ
تۇرىدىغان ئوتتۇر -،دەپ تەپسىر قىلغان .ئىبنى ئابباس ئۇ ئايەتنى :دەرۋازىلىرى تاقالغان
ئوت ئازابىنىڭ ئىچىگە سولىنىدۇ -،دەپ تەپسىر قىلغان .زەھھاك :ئۇ قورشاپ تۇرىدىغان ئوت
ئازابى بولۇپ ،ئۇنىڭدىن چىقىدىغان دەرۋازا يوقتۇر -،دېگەن .قەتادە :ئۇ دۈملەنگەن ئوت
ئازابى بولۇپ ،ئۇ يەردە يورۇقلۇق ياكى چىقىش ئېغىزى يوق .ئۇنىڭدىن مەڭگۈ چىقالمايدۇ-،
دېگەن.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،بەلەد سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.

560

شەمس سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 15 ،ئايەت
شەمس سۈرىسى بىلەن زۇھا سۈرىسىنىڭ خۇپتەن نامىزىدا
ئوقۇلىدىغانلىقى
يۇقىرىدىكى ئايەتلەرنىڭ تەپسىرىدە بىز ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىمنىڭ جابىر
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇئاز رەزىيەلالھۇ ئەنھۇغا «سەن
خۇپتەن نامىزىدا ئەئال ،شەمس ،لەيل سۈرىلىرىنى ئوقۇساڭ بولمامتى؟» دېگەنلىكىنى
بايان قىلىپ ئۆتكەندۇق.

ﭑﭒﭓ

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖ ﭗﭘﭙ ﭚﭛ ﭜﭝ ﭞﭟﭠ
ﭡﭢﭣﭤﭥﭦ ﭧﭨﭩﭪﭫﭬﭭﭮﭯ
ﭰ ﭱﭲﭳﭴﭵﭶﭷﭸﭹ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
قۇياش ۋە ئۇنىڭ نۇرى بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾1قۇياشقا ئەگەشكەن چاغدىكى ئاي
بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾2قۇياشنى ئاشكارا قىلغان كۈندۈز بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾3قۇياشنى
يوشۇرغان چاغدىكى كېچە بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾4ئاسمان بىلەن ۋە ئۇنى بىنا قىلغان زات
بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾5زېمىن بىلەن ۋە ئۇنى بىنا قىلغان زات بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾6روھ
بىلەن ۋە ئۇنى چىرايلىق قىلىپ ياراتقان ،ئۇنىڭغا ياخشى-يامانلىقنى بىلدۈرگەن زات بىلەن
قەسەمكى﴿7ـ .﴾8روھىنى پاك قىلغان ئادەم چوقۇم مۇرادىغا يېتىدۇ﴿ .﴾9نەپسىنى (كۇفرى
ۋە پىسقى -فۇجۇر بىلەن) كەمسىتكەن ئادەم چوقۇم نائۈمىد بولىدۇ﴿.﴾10

اﷲ تائاالنىڭ ئۆز مەخلۇقاتلىرىدىن ئۆزىنى تائەت بىلەن پاكلىغانالرنىڭ
نىجات تاپىدىغانلىقى ،كۇپۇر بىلەن رەسۋە قىلغانالرنىڭ زىيان
تارتىدىغانلىقىغا قەسەم قىلغانلىقى
﴿قۇياش ۋە ئۇنىڭ نۇرى بىلەن قەسەمكى﴾ قەتادە “ۋە ئۇنىڭ نۇرى بىلەن قەسەمكى”
دېگەن ئايەتنى :كۈندۈزنىڭ ھەممىسى بىلەن قەسەمكى -،دەپ تەپسىر قىلغان .ئىبنى
جەرىر :توغرىسى شۇكى ،ﷲ تائاال قۇياش ۋە كۈندۈز بىلەن قەسەم قىلغان .چۈنكى ،كۈندۈز
بولسا دەل قۇياش نۇرىنىڭ ئۆزىدۇر -،دېگەن.
﴿قۇياشقا ئەگەشكەن چاغدىكى ئاي بىلەن قەسەمكى﴾ مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە :ئۇنىڭغا ئەگەشكەن ئاي بىلەن قەسەمكى -،دېدى .ئىبنى ئابباس :كۈندۈزدىن
كېيىن كەلگەن ئاي بىلەن قەسەمكى -،دېدى .قەتادە :كۈندۈزگە ئەگىشىپ كەلگەن
چاغدىكى ئاي تۇغقان كېچە بىلەن قەسەمكى دېگەنلىكتۇر .چۈنكى ،كۈن پاتقاندىن كېيىن
ئاي كۆرۈلىدۇ -،دېدى.
﴿قۇياشنى ئاشكارا قىلغان كۈندۈز بىلەن قەسەمكى﴾ مۇجاھىد :يورۇقلۇق ئېلىپ كەلگەن
كۈندۈز بىلەن قەسەمكى دېگەنلىكتۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە﴿ :قاراڭغۇلۇقى ئالەمنى قـاپـلىغان
كېچە بىلەن قەسەمكى ،يورۇغان چاغدىكى كۈندۈز بىلەن قەسەمكى﴾((( دېدى -،دەيدۇ.
﴿قۇياشنى يوشۇرغان چاغدىكى كېچە بىلەن قەسەمكى﴾ يەنى كۈن پاتسا ،قاراڭغۇلۇقى
ھەممە يەرنى قاپلىغان كېچە بىلەن قەسەمكى.
﴿ئاسمان بىلەن ۋە ئۇنى بىنا قىلغان زات بىلەن قەسەمكى﴾ قەتادە :بۇ ئايەتتىن ئاسمان
ۋە ئۇنىڭ بىنا قىلىنىشى كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى .مۇجاھىد :بۇ ئايەتتىن ئاسمان ۋە ئۇنى
بىنا قىلغۇچى زات كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى .بۇ ئايەتنىڭ بۇ ئىككى خىل مەنىنى بېرىش
ئېھتىماللىقى باردۇر .چۈنكى ،بىنا قىلىش دېگەن ،ئۈستىگە كۆتۈرۈش دېگەن مەنىدىدۇر .بۇ
ئايەتنىڭ مەزمۇنى ﷲ تائاالنىڭ تۆۋەندىكى ئايەتلىرىنىڭ مەزمۇنىغا ئوخشايدۇ﴿ :ئاسماننى
قۇدرەت بىلەن بەرپا قىلدۇق﴾((( يەنى ئاسماننى كۈچ ـ قۇۋۋىتىمىز بىلەن كۆتۈردۇق﴿ .ئاسماننى
قۇدرەت بىلەن بەرپا قىلدۇق ،بىز ھەقىقەتەن قۇدرەتلىكمىز .زېمىننى يايدۇق ،بىز نېمىدېگەن
ياخشى يايغۇچىمىز؟﴾(((.

562

شۇنىڭدەك ،ﷲ تائاال بۇ يەردە مۇنداق دېدى﴿ :زېمىن بىلەن ۋە ئۇنى بىنا قىلغان زات
بىلەن قەسەمكى﴾ مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :زېمىن بىلەن ۋە ئۇنى يايغان زات

بىلەن قەسەمكى -،دېدى .ئەۋفىي ئىبنى ئابباسنىڭ :زېمىن بىلەن ۋە ئۇنىڭدا مەخلۇقاتالرنى
ياراتقان زات بىلەن قەسەمكى -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە ئىبنى
ئابباسنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :زېمىن بىلەن ۋە ئۇنى بۆلگەن زات بىلەن قەسەمكى-،
((( لەيل سۈرىسى 1ـ 2ـ ئايەتلەر.
((( زارىيات سۈرىسى 47ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( زارىيات سۈرىسى 47ـ 48ـ ئايەتلەر.

شەمس سۈرىسى

دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .مۇجاھىد ،قەتادە ،زەھھاك ،سۇددى ،سەۋرى ،ئەبۇ سالىھ،
ئىبنى زەيد قاتارلىقالر :زېمىن بىلەن ۋە ئۇنى يايغان زات بىلەن قەسەمكى -،دېدى.
﴿روھ بىلەن ئۇنى چىرايلىق قىلىپ ياراتقان (زات بىلەن قەسەمكى)﴾ يەنى ئىنساننى
توغرا ،تۈز ،ساغالم تەبىئەت بىلەن ياراتقان زات بىلەن قەسەمكى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دەيدۇ﴿ :باتىل دىنالردىن بۇرۇلۇپ ئىسالم دىنىغا يۈزلەنگىن ،ﷲ نىڭ دىنىغا (ئەگەشكىنكى)
(((
ﷲ ئىنسانالرنى شۇ دىن بىلەن ياراتقان ،ﷲ نىڭ ياراتقىنىدا ئۆزگىرىش بولمايدۇ﴾
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن« :ھەر بىر باال تۇغۇلغاندا ساغالم تەبىئەت
بىلەن تۇغۇلىدۇ ،ئۇنىڭ ئاتا ـ ئانىسى ئۇنى يا يەھۇدىي قىلىدۇ ،يا خىرىستىيان قىلىدۇ ياكى
ئاتەشپەرەس قىلىدۇ .بۇ خۇددى ھايۋان بالىسىنىڭ يېڭى تۇغۇلغاندا ھەممە ئەزالىرى ساق
تۇغۇلغانغا ئوخشاش ،ئۇالر تۇغۇلغاندا ئۇالرنىڭ بىرەر ئەزاسىنىڭ نۇقسانلىق ئىكەنلىكىنى
كۆرگەنمىدىڭالر؟» بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇ ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلغان.
ئىمام مۇسلىم ئىياد ئىبنى ھىمار نەجەشىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :پەرۋەردىگارىم ﷲ مۇنداق دەيدۇ :مەن بەندىلىرىمنى ساغالم
دىنىي ئەقىدە بىلەن ياراتتىم ،شەيتان كېلىپ ئۇالرنى دىنلىرىدىن ئازدۇرۇۋەتتى».
﴿ئۇنىڭغا ياخشى ـ يامانلىقنى بىلدۈرگەن زات بىلەن قەسەمكى﴾ يەنى ئۇنىڭغا
تەقۋادارالرنىڭ يولى بىلەن پاسىقالرنىڭ يولىنى كۆرسىتىپ قويغاندىن كېيىن ،ئۇنىڭغا قايسى
يول پۈتۈلگەن بولسا ،ئۇنى شۇ يولغا مۇيەسسەر قىلغان زات بىلەن قەسەمكى.
ئىبنى ئابباس بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ياخشىلىق بىلەن يامانلىقنى ئۇنىڭغا بايان
قىلىپ بەرگەن زات بىلەن قەسەمكى دېگەنلىكتۇر -،دېدى .مۇجاھىد ،قەتادە ،سۇددى،
زەھھاك ۋە سەۋرى قاتارلىقالرمۇ شۇنداق دېدى .سەئىد ئىبنى زۇبەير :ئۇنىڭغا ياخشىلىق ۋە
يامانلىقنى بىلدۈرگەن زات بىلەن قەسەمكى دېگەنلىكتۇر -،دېدى .ئىبنى زەيد :ئۇنىڭدا
پاسىقلىق ۋە تەقۋادارلىق قىلىش خۇسۇسىيىتىنى قىلغان زات بىلەن قەسەمكى دېگەنلىكتۇر-،
دېدى.
ئىبنى جەرىر ئەبۇئەسۋەد دەيلىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئىمران ئىبنى
ھۇسەين ماڭا :كىشىلەرنىڭ جاپا -مۇشەققەتتە تىرىشىپ ـ تىرمىشىپ ياشىشى ،تەقدىردە
ئۇالرغا پۈتۈلۈپ كەتكەن ئىشمۇ ياكى پەيغەمبەرلىرى ئۇالرغا ئېلىپ كەلگەن دىندا ئۇالر شۇنى
تالالپ قىلغانمۇ؟ -دېدى .مەن :بۇ ئۇالرغا پۈتۈلۈپ كەتكەن ئىش -،دەپ جاۋاب بەردىم.
ئىمران ئىبنى ھۈسەين :ئۇنداقتا ،بۇ ئۇالرغا زۇلۇم قىلغانلىق بولمامدۇ؟ -دېدى .شۇنىڭ
بىلەن ،مەن ئۇنىڭ بۇ سۆزىدىن قاتتىق چۆچۈپ كېتىپ ،ئۇنىڭغا :ھەر قانداق بىر نەرسىنى
ياراتقان ۋە ئۇنىڭغا ئىگىدارچىلىق قىلغان زات ﷲ تائاالدۇر .ﷲ قىلغان ئىشىدىن سورالمايدۇ،
مەخلۇقاتلىرى بولسا سورۇلىدۇ -،دېدىم .ئىمران :ﷲ سېنى توغرا يولدا مېڭىشقا مۇۋەپپەق
قىلسۇن .مەن سېنىڭ دانالىقىڭنى سىناپ بېقىش ئۈچۈن بۇ سۆزنى دېگەن ئىدىم -،دېدى.
مەزىنە ياكى جەھىنە قەبىلىسىدىن بىر كىشى كېلىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن :ئى
((( رۇم سۈرىسى 30ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

563

ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! كىشىلەرنىڭ جاپا -مۇشەققەت تارتىپ قىينىلىشى تەقدىرىدە ئۇالرغا
پۈتۈلۈپ كەتكەن ئىشمۇ ياكى پەيغەمبەرلىرى ئۇالرغا ئېلىپ كەلگەن دىندا ئۇالر شۇنى تالالپ
قىلغانمۇ؟ -دەپ سورىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :بۇ ئۇالرغا پۈتۈلۈپ كەتكەن ئىشتۇر»
دەپ جاۋاب بەردى .ئۇ :ئۇنداقتا ،بىز نېمە ئۈچۈن ئەمەللەرنى قىلىپ ئاۋارە بولىمىز؟ -دېدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ﷲ كىمنى ئىككى ئورۇننىڭ (يەنى جەننەت بىلەن دوزاخنىڭ)
بىرىگە ئاتاپ ياراتقان بولسا ،ئۇنى شۇ ئورۇنغا اليىق بولىدىغان ئەمەلگە باشاليدۇ .مانا بۇ،
ﷲ تائاالنىڭ﴿ :روھ بىلەن ۋە ئۇنى چىرايلىق قىلىپ ياراتقان ،ئۇنىڭغا ياخشى -يامانلىقنى
بىلدۈرگەن زات بىلەن قەسەمكى﴾ دېگەن ئايەتلىرىدە بايان قىلىنغان مەزمۇندۇر» دېدى .بۇ
ھەدىسنى ئىمام ئەھمەد ۋە مۇسلىم رىۋايەت قىلغان.
﴿روھىنى پاك قىلغان ئادەم چوقۇم مۇرادىغا يېتىدۇ .نەپسىنى (كۇفرى ۋە پىسقى -
فۇجۇر بىلەن) كەمسىتكەن ئادەم چوقۇم نائۈمىد بولىدۇ﴾ بۇ ئايەتلەرنىڭ مەنىسىنىڭ قەتادە،

مۇجاھىد ،ئىكرىمە ،سەئد ئىبنى جۇبەير قاتارلىقالرنىڭ دېگىنىدەك :ئۆزىنىڭ نەپسىنى رەزىل،
پەس ئەخالقالردىن ﷲ تائاالنىڭ تائىتى بىلەن پاكلىغان كىشى چوقۇم مۇرادىغا يېتىدۇ ۋە
ﷲ تائاالنىڭ تائىتىنى تاشالپ ،گۇناھالرغا چۆككەن كىشى چوقۇم نائۈمىد بولىدۇ دېگەنلىك
بولۇش ئېھتىمالىمۇ بار .بۇ ئايەتلەرنىڭ مەنىسىنىڭ ئەۋفىي ۋە ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە ئىبنى
ئابباستىن رىۋايەت قىلغىنىدەك ،ﷲ تائاال روھىنى پاكلىغان كىشى چوقۇم مۇرادىغا يېتىدۇ.
ﷲ تائاال نەپسىنى كەمسىتكەن كىشى چوقۇم نائۈمىد بولىدۇ دېگەنلىك بولۇشىنىڭمۇ ئېھتىمالى
بار.
ئىمام تەبرانى ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر

ئەلەيھىسساالم ھەر قېتىم﴿ :روھ بىلەن ۋە ئۇنى چىرايلىق قىلىپ ياراتقان ،ئۇنىڭغا ياخشى-
يامانلىقنى بىلدۈرگەن زات بىلەن قەسەمكى﴾ دېگەن ئايەتلەرنى ئوقۇغاندا توختاپ« :ئى

ﷲ! نەپسىمگە تەقۋالىقنى بەرگىن ،سەن ئۇنىڭ ئىگىسىسەن ،سەن ئۇنى ئەڭ ياخشى
پاكلىغۇچىدۇرسەن» دەيتتى.

564

ئىمام ئەھمەد زەيد ئىبنى ئەرقەمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئى ﷲ! مەن ساڭا سېغىنىپ ئاجىزلىقتىن ،ھورۇنلۇقتىن ،قېرىلىقتىن،
قورقۇنچاقلىقتىن ،بېخىللىقتىن ۋە قەبرە ئازابىدىن پاناھ تىلەيمەن .ئى ﷲ! نەپسىمگە
تەقۋالىقنى بەرگىن ،ئۇنى پاكلىغىن ،سەن ئۇنى ئەڭ ياخشى پاكلىغۇچىسەن ،سەن ئۇنىڭ
ئىگىسىدۇرسەن .ئى ﷲ! مەن ساڭا سېغىنىپ سەندىن قورقمايدىغان قەلبتىن ،تويماس
نەپسدىن ،پايدىسىز ئىلىمدىن ۋە ئىجابەت قىلىنمايدىغان دۇئادىن پاناھ تىلەيمەن» دەيتتى
ۋە بۇ دۇئانى بىزگە ئۆگىتەتتى .بۇنى بىزمۇ سىلەرگە ئۆگىتىمىز .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم
رىۋايەت قىلغان.

*******
ﭺﭻ ﭼ ﭽﭾﭿﮀﮁﮂﮃﮄﮅ ﮆﮇﮈﮉ
ﮊﮋﮌ ﮍﮎﮏﮐﮑﮒﮓﮔﮕ

شەمس سۈرىسى

سەمۇد ھەددىدىن ئاشقانلىقى ئۈچۈن (پەيغەمبەرنى) ئىنكار قىلدى﴿ .﴾11ئەينى زاماندا
سەمۇدنىڭ ئەڭ بەتبەخت ئادىمى (مۆجىزە بولۇپ كەلگەن تۆگىنى) ئۆلتۈرۈشكە ئالدىرىدى﴿.﴾12
ئۇالرغا ﷲنىڭ پەيغەمبىرى (يەنى سالىھ ئەلەيھىسساالم)« :ﷲنىڭ تۆگىسىگە چېقىلماڭالر،
ئۇنى سۇ ئىچىشتىن توسماڭالر» دېدى﴿ .﴾13ئۇالر پەيغەمبەرنى (يەنى سالىھ ئەلەيھىسساالمنى)
يالغانچى قىلدى ،تۆگىنى ئۆلتۈردى ،گۇناھى تۈپەيلىدىن ﷲ ئۇالرنى تەلتۆكۈس ھاالك
قىلدى ،ئومۇمىيۈزلۈك ھاالك قىلدى﴿ .﴾14ﷲ ئۇنىڭ (يەنى ئۇالرنى ھاالك قىلغانلىقنىڭ)
ئاقىۋىتىدىن قورقمايدۇ﴿.﴾15

سەمۇد قەۋمىنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىشەنمىگەنلىكى ۋە ئۇالرنىڭ ھاالك
قىلىنغانلىقى
﴿سەمۇد ھەددىدىن ئاشقانلىقى ئۈچۈن (پەيغەمبەرنى) ئىنكار قىلدى﴾ مۇجاھىد ،قەتادە
ۋە باشقىالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :سەمۇد قەۋمى ھەددىدىن بەك ئېشىپ كەتكەنلىكى
ئۈچۈن ئۆزلىرىگە ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرنى ئىنكار قىلدى -،دېدى .ئاندىن بۇ قەۋمنىڭ
يۇقىرىقىدەك قىلمىشلىرى ئۇالرنىڭ پەيغەمبەر ئېلىپ كەلگەن ھىدايەتكە ۋە ھەقىقەتكە
دىللىرىدىن ئىشەنمەسلىكنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.
﴿ئەينى زاماندا سەمۇدنىڭ ئەڭ بەتبەخت ئادىمى (مۆجىزە بولۇپ كەلگەن تۆگىنى)
ئۆلتۈرۈشكە ئالدىرىدى﴾ يەنى سەمۇد قەۋمىنىڭ ئەڭ بەتبەخت ئادىمى بولغان قەدار ئىبنى

سابىت دېگەن كاپىر يۈگۈرۈپ كېلىپ ،تۆگىنى بوغۇزلىماقچى بولدى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالر بۇرادىرىنى (تۆگىنى ئۆلتۈرۈشكە) چاقىردى .ئۇ قىلىچنى ئېلىپ تۆگىنى
بوغۇزلىدى﴾((( ئۇ سەمۇد قەۋمى ئىچىدە نەسەبى ئەڭ ئېسىل بولغان ،ھەممە كىشى ئۇنىڭغا
بويسۇنىدىغان كاتتىباش ئىدى .ئىمام ئەھمەد ئابدۇلال ئىبنى زەمئەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم خۇتبىسىدە تۆگە ۋە تۆگىنى ئۆلتۈرگەن كىشى
توغرىسىدا توختىلىپ ،ﷲ تائاالنىڭ﴿« :ئەينى زاماندا سەمۇدنىڭ ئەڭ بەد -بەخت ئادىمى
(مۆجىزە بولۇپ كەلگەن تۆگىنى) ئۆلتۈرۈشكە ئالدىرىدى﴾ دېگەن ئايىتىدە تىلغا ئېلىنغان،
ئەبۇزەمئەدەك ئۆز قەبىلىسىدە ئابرويلۇق ،كۈچلۈك بىر كىشى تۆگىنى بوغۇزالشقا ئاتالندى»
دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ،مۇسلىم ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت
قىلغان.

سالىھ ئەلەيھىسساالمنىڭ تۆگىسىنىڭ قىسسىسى
﴿ئۇالرغا ﷲنىڭ پەيغەمبىرى (يەنى سالىھ ئەلەيھىسساالم)« :ﷲنىڭ تۆگىسىگە
چېقىلماڭالر ،ئۇنى سۇ ئىچىشتىن توسماڭالر» دېدى﴾ يەنى سالىھ ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا :ﷲ

نىڭ تۆگىسىگە زىيان يەتكۈزۈشتىن ساقلىنىڭالر ۋە ئۇنىڭ سۈيىنى ئىچىۋالماڭالر .چۈنكى ،بۇ
تۆگە سۇدىن بىر كۈن ئىچىدۇ ،سىلەرمۇ مۇئەييەن بىر كۈن ئىچىسىلەر -،دېدى.
((( قەمەر سۈرىسى 29ـ ئايەت.

565

﴿ئۇالر پەيغەمبەرنى (يەنى سالىھ ئەلەيھىسساالمنى) يالغانچى قىلدى .تۆگىنى ئۆلتۈردى﴾

يەنى ئۇالر پەيغەمبىرى ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتكە ئىشەنمىدى ۋە ئۇنىڭغا ئۇالپال ﷲ تائاال
سالىھ ئەلەيھىسساالمغا قۇرام تاشتىن مۆجىزە قىلىپ چىقىرىپ بەرگەن تۆگىنى بوغۇزالشتى.
﴿گۇناھى تۈپەيلىدىن ﷲ ئۇالرنى تەل -تۆكۈس ھاالك قىلدى﴾ يەنى ﷲ تائاال ئۇالرغا
غەزەبلىنىپ ئۇالردىن بىرمۇ ئادەمنى قالدۇرماي ھاالك قىلىۋەتتى.
﴿ئومۈمىيۈزلۈك ھاالك قىلدى﴾ يەنى ئازابنى ئۇالرنىڭ ھەممىسىگە بىردەك چۈشۈردى.
قەتادە :بىزگە يېتىپ كەلگەن خەۋەرلەرگە قارىغاندا ،تۆگىنى ئۆلتۈرمەكچى بولغان بۇ
كىشىنىڭ قىلمىشىغا شۇ قەۋمدىكى چوڭ -كىچىك ،ئەر -ئايالالرنىڭ قوشۇلغانلىقى ۋە بۇ
سۇيىقەستكە قاتناشقانلىقى ئۈچۈن ئۇالرنىڭ بۇ قىلمىشىغا قارىتا ﷲ ئۇالرنىڭ ھەممىسىنى
ھاالك قىلىۋەتكەن -،دېدى.
﴿ﷲ ئۇنىڭ (يەنى ئۇالرنى ھاالك قىلغانلىقنىڭ) ئاقىۋىتىدىن قورقمايدۇ﴾ ئىبنى ئابباس
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.