Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 42

Süzlärneñ gomumi sanı 3663
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
بۇ قىسسىنى مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ئىبنى يەسار“ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
تەرجىمىھالى” ناملىق كىتابىدا باشقا بىر ئۇسلۇبدا بايان قىلىپ ،قىسسىنىڭ ئاخىرىدا مۇنداق
دېگەن :ئۇ باال ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن نەجرانلىقالرنىڭ ھەممىسى ئۇ بالىنىڭ دىنى بولغان
خىرىستىيان دىنىغا كىردى .شۇنىڭ بىلەن زۇنۇۋاس ئەسكەر تارتىپ بېرىپ ،ئۇالرنى يەھۇدىي
دىنىغا چاقىردى ۋە ئۇالرغا ياكى يەھۇدىي دىنىنى قوبۇل قىلىش ۋە ياكى (ئەگەر ئۇنى قوبۇل
قىلمىسا) ئۆلتۈرۈلۈشنى تالالش ئىختىيارلىقىنى بەردى .ئۇالر ئۆلتۈرۈلۈشنى تاللىدى .شۇنىڭ
بىلەن ئۇ ئورەكلەرنى كولىدى .ئۇنى ئوت بىلەن قىزىتتى( .ئۇالرنى) قىلىچ بىلەن ئۆلتۈردى
ۋە (قۇالق ،بۇرۇنلىرىنى كېسىپ) چىرايلىرىنى ئۆزگەرتىۋەتتى .شۇنداق قىلىپ ئۇ ئۇالردىن 20
مىڭگە يېقىن ئادەملەرنى ئۆلتۈرۈۋەتتى .زۇنۇۋاس ۋە ئۇنىڭ ئەسكەرلىرى توغرىسىدا ﷲ تائاال
پەيغەمبىرىگە بۇ ئايەتلەرنى چۈشۈردى﴿ :ئورەكلەرنىڭ ئىگىلىرىگە لەنەت بولسۇن .ئۇ ئورەكلەر
الۋۇلداپ تۇرغان ئوتالر بىلەن تولدۇرۇلغان ئىدى .ئەينى ۋاقىتتا ئۇالر ئورەكلەر ئۈستىدە
ئولتۇرۇپ ئۆزلىرىنىڭ مۆمىنلەرگە قىلىۋاتقان ئىشلىرىنى كۆرۈپ تۇراتتى .ئۇالر مۆمىنلەرنى پەقەت

523

غالىب ،مەدھىيىگە اليىق ﷲغا ئىمان ئېيتقانلىقلىرى ئۈچۈنال يامان كۆردى .ئاسمانالرنىڭ ۋە
زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ﷲغا خاستۇر .ﷲ ھەممە نەرسىنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر﴾ مۇھەممەد

ئىبنى ئىسھاق“ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ تەرجىمىھالى” ناملىق كىتابىدا :مانا مۇشۇنداق
ئورەك كوالپ ﷲ تائاالغا ئىمان ئېيتقان ئادەملەرنى ئۆلتۈرۈۋەتكەن كىشى زۇنۇۋاستۇر -،دەپ
بايان قىلىدۇ .ئۇنىڭ ئىسمى زەرئە ئىدى .ئۇ ئۆز زامانىدا يۇسۇپ دەپ ئاتىالتتى .ئۇ تۇبان
ئەسئەد ئەبۇكەربىنىڭ بالىسى ئىدى .ئۇ بولسا مەدىنىگە ھۇجۇم قىلغان ،كەبىگە يوپۇق ياپقان
كىشىدۇر .ئۇ مەدىنىلىك ئىككى يەھۇدىينى ئۆزى بىلەن بىللە يەمەنگە ئېلىپ كەتكەن .مۇھەممەد
ئىبنى ئىسھاق بايان قىلغاندەك ،يەمەنلىكلەرنىڭ ئىچىدە ئۇ ئىككىسىنىڭ قولىدا يەھۇدىي
دىنىغا كىرگەنلەر بولغان .زۇنۇۋاس بىر ئەتىگەندىال 20مىڭغا يېقىن كىشىنى ئۆلتۈرۈۋەتكەن.
ئۇالرنىڭ ئىچىدىن پەقەت دوس زۇسۇئلەبان دەپ ئاتىلىدىغان بىر كىشىال قۇتۇلۇپ چىقىپ،
ئاتقا مېنپ قېچىپ كەتكەن .ئۇالر ئۇنىڭ ئارقىسىدىن قوغالپ باققان بولسىمۇ ،لېكىن ئۇنى
تۇتالمىغان .شۇنىڭ بىلەن قېچىپ شامنىڭ پادىشاھى قەيسەرنىڭ قېشىغا (ياردەم تىلەپ)
بارغان .قەيسەر (ئۇنىڭغا ياردەم بېرىش ئۈچۈن) ھەبەشنىڭ پادىشاھى نەجاشىغا خەت يازغان.
شۇنىڭ بىلەن نەجاشى ھەبەشىستاننىڭ خىرىستىيانلىرىدىن تەركىپ تاپقان بىر قوشۇننى
ئەريات ۋە ئەبرەھە دەپ ئاتىلىدىغان ئىككى قومانداننىڭ باشچىلىقىدا ئۇنىڭ بىلەن بىللە
(يەمەنگە) ئەۋەتىدۇ .ئۇالر يەمەننى يەھۇدىيالرنىڭ قولىدىن قۇتۇلدۇرۇۋالىدۇ .زۇنۇۋاس بولسا
(يەمەندىن) قېچىپ چىقىپ ،دېڭىز دولقۇنلىرى ئاستىدا قېلىپ ئۆلىدۇ.

يەمەننىڭ پادىشاھلىقى ھەبەشلەرنىڭ قولىدا 70يىل داۋام قىلىدۇ .ئاندىن سەيف ئىبنى
زى يەزىنىل ھۇمەيرى دەپ ئاتىلىدىغان كىشى يەمەننى خىرىستىيانالرنىڭ قولىدىن ئېلىۋالىدۇ.
ئۇ كىشى پارسنىڭ پادىشاھى كىسرادىن ياردەمگە ئەسكەر سورايدۇ .كىسرا تۈرمىلەردىكى 700
يۈزگە يېقىن كىشىنى ئۇنىڭ بىلەن بىللە ئەۋەتىدۇ .ئۇ ،ئۇ ئادەملەر بىلەن يەمەننى پەتھى
قىلىدۇ .شۇنىڭ بىلەن يەمەننىڭ پادىشاھلىقى ھۇمەيرىگە قايتىدۇ .ﷲ خالىسا بىز ،بۇ
قىسسىنىڭ بىر قىسمىنى فىل سۈرىسىدە بايان قىلىمىز.

ئورەك ئىگىلىرىنىڭ جازاسى
524

﴿مۆمىن ئەر ۋە مۆمىن ئايالالرغا زىيانكەشلىك قىلغاندىن﴾ ئىبنى ئابباس ،مۇجاھىد،
زەھھاك ۋە ئىبنى ئەبزە قاتارلىقالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېدى :ئۇالرنى ئوتتا
كۆيدۈرۈۋەتكەندىن ﴿كېيىن كۇفرىدىن قايتمىغانالر﴾ يەنى قىلىۋاتقان يامان قىلمىشلىرىدىن
توختىمىغانالر ۋە قىلغان يامان قىلمىشلىرىغا پۇشايمان قىلمىغانالر﴿ ،شۈبھىسىزكى ،جەھەننەمنىڭ
ئازابىغا دۇچار بولىدۇ ،ئۇالرغا ئوت بىلەن ئازاب قىلىنىدۇ﴾ يەنى ئۇالرغا بېرىلىدىغان جازامۇ
ئۇالر قىلغان ئىشنىڭ ئۆز تىپىدىن بولىدۇ (((.ھەسەنبەسرى :كەرىمى كەڭ ﷲ تائاالنىڭ (بۇ
مەرھەمىتىگە) قاراڭالر! ئۆزىنىڭ يېقىن بەندىلىرى بولغان مۆمىنلەرنى ئۆلتۈرىۋەتكەن كىشىلەرنى
يەنە تەۋبە قىلىشقا ۋە گۇناھلىرىنىڭ كەچۈرۈلىشىنى تىلەشكە چاقىرىدۇ -،دېدى.
((( يەنى ئۇالر باشقىالرنى ئوت بىلەن ئازابلىغانلىقى ئۈچۈن ئۇالرغا بېرىلىدىغان ئازابمۇ ئوت بولىدۇ.

بۇرۇج سۈرىسى

*******
ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ
ﮥ ﮦﮧ ﮨﮩﮪ ﮫ ﮬﮭﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔﯕ ﯖﯗ
ﯘﯙ ﯚﯛﯜﯝﯞ ﯟﯠﯡﯢﯣﯤﯥ ﯦﯧﯨﯩﯪ
ﯫ ﯬ ﯭﯮﯯ ﯰﯱﯲﯳﯴﯵﯶ
ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالر ،شۈبھىسىزكى ،ئاستىدىن ئۆستەڭالر
ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە سازاۋەر بولىدۇ .بۇ چوڭ بەختتۇر﴿ .﴾11پەرۋەردىگارىڭنىڭ
جازاسى شەك -شۈبھىسىز قاتتىقتۇر﴿ .﴾12ﷲ (خااليىقنى) ھەقىقەتەن يوقتىن بار قىلىدۇ
(يەنى ئۆلگەندىن كېيىن ئۇالرنى) تىرىلدۈرىدۇ﴿ .﴾13ﷲ (مۆمىن بەندىلەرنىڭ گۇناھىنى)
مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر( .ئۇالرنى) دوست تۇتقۇچىدۇر﴿ .﴾14ئەرشنىڭ ئىگىسىدۇر ،ناھايىتى
ئۇلۇغدۇر﴿ .﴾15خالىغىنىنى قىلغۇچىدۇر﴿( .﴾16ئى مۇھەممەد!) سەن لەشكەرلەرنىڭ ـ
پىرئەۋن ۋە سەمۇدنىڭ قىسسىسىدىن خەۋەر تاپتىڭمۇ؟﴿( .﴾17-18قۇرەيش مۇشرىكلىرى ئاشۇ
كاپىرالرغا نازىل بولغان ئازابتىن ئىبرەت ئالماي) داۋاملىق ئىنكار قىلىشىۋاتىدۇ﴿ .﴾19ﷲ
كاپىرالرنىڭ ئەتراپىنى قورشاپ تۇرغۇچىدۇر﴿ .﴾20ساقالنغان ئۇلۇغ قۇرئاندۇر﴿.﴾21-22

ياخشىالرنىڭ مۇكاپاتلىنىدىغانلىقى ۋە اﷲ تائاالنىڭ دۈشمەنلىرى بولغان
كاپىرالرنىڭ قاتتىق جازالىنىدىغانلىقى
ﷲ تائاال مۆمىن بەندىلىرىنىڭ ھالىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دېدى﴿ :ئىمان ئېيتقان ۋە
ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالر ،شۈبھىسىزكى ،ئاستىدىن ئۆستەڭالر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە
سازاۋەر بولىدۇ﴾ يەنى بۇالرغا ﷲ تائاالنىڭ تەييارلىغان نەرسىسى دۈشمەنلىرى بولغان كاپىرالرغا

تەييارلىغان ئوت ۋە جەھەننەمگە تۈپتىن ئوخشىمايدىغان نەرسىدۇر( .ئۇ بولسىمۇ ئاستىدىن
ئۆستەڭالر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەردۇر) .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :بۇ چوڭ بەختتۇر﴾
﴿پەرۋەردىگارىڭنىڭ جازاسى شەك -شۈبھىسىز قاتتىقتۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال پەيغەمبەرلىرىنى
ئىنكار قىلغان ۋە ئۆزىنىڭ بۇيرۇقىغا قارشىلىق كۆرسەتكەن دۈشمەنلىرىدىن ناھايىتى قاتتىق
ئىنتىقام ئالغۇچىدۇر ۋە جازالىغۇچىدۇر .چۈنكى ،ﷲ تائاال خالىغىنىنى كۆزنى يۇمۇپ ـ ئاچقۇچە
ۋە ياكى ئۇنىڭدىنمۇ تېز ۋاقىتتا خالىغىنىدەك قىلىدىغان ،قۇدرەتلىك ،قۇۋۋەتلىك زاتتۇر .شۇڭا
ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :ﷲ (خااليىقنى) ھەقىقەتەن يوقتىن بار قىلىدۇ (يەنى ئۆلگەندىن
كېيىن ئۇالرنى) تىرىلدۈرىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال مۇكەممەل ،قۇدرەتلىك زات بولغاچقا ،خااليىقنى
ياراتتى ۋە ئۇالرنى دەسلەپ قانداق ياراتقان بولسا ،ھېچقانداق قارشىلىقسىز شۇ ھالىتىدە
ئەسلىگە قايتۇرىدۇ.
﴿ﷲ (مۆمىن بەندىلەرنىڭ گۇناھىنى) مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر( .ئۇالرنى) دوست تۇتقۇچىدۇر﴾

يەنى ﷲ تائاال تەۋبە قىلغان ۋە (گۇناھىنى تونۇپ) ئۆزىگە باش ئەگكەن كىشىنىڭ گۇناھىنى

525

(مەيلى ئۇنىڭ گۇناھى قايسى خىل قىلمىشتىن بولغان بولسۇن) كەچۈرگۈچىدۇر.
﴿ئەرشنىڭ ئىگىسىدۇر﴾ يەنى پۈتۈن مەخلۇقاتالردىن ئالىي بولغان كاتتا ئەرشنىڭ
ئىگىسىدۇر.
﴿ناھايىتى ئۇلۇغدۇر﴾ بۇ ئايەتنىڭ ئىككى خىل ئوقۇلۇش ئۇسلۇبى بار بولۇپ ،بىر خىل
ئۇسلۇبقا ئاساسەن بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى :ﷲ تائاال ناھايىتى ئۇلۇغدۇر دېگەن بولىدۇ .يەنە
بىر خىل ئۇسلۇبقا ئاساسەن :ﷲ تائاال ناھايىتى ئۇلۇغ ئەرشنىڭ ئىگىسىدۇر دېگەن بولىدۇ.
بۇ ئىككى خىل مەنىنىڭ ھەر ئىككىلىسى توغرىدۇر.
﴿خالىغىنىنى قىلغۇچىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال قىلماقچى بولغان ئىشىگە ھېچ كىشى قارشى
چىقالمايدىغان ۋە كاتتا ،غالىب ،ھېكمەتلىك ،ئادىل بولغاچقا قىلغان ئىشلىرىدىن سوراق
سورالمايدىغان زاتتۇر .بۇ ھەقتە ئەبۇبەكرى سىددىقنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ:
ئەبۇبەكرى سەكراتتىكى چاغدا كىشىلەر ئۇنىڭ كېسىلىنى سوراپ :سېنى دوختۇر كۆردىمۇ؟-
دەيدۇ .ئۇ :ھەئە ،كۆردى -،دەيدۇ .ئۇالر :دوختۇر نېمە دېدى؟ -دەيدۇ .ئەبۇبەكرى :دوختۇر
ماڭا مەن ھەقىقەتەن خالىغىنىمنى قىلىمەن دېدى -،دەيدۇ (يەنى ﷲ خالىغىنىمنى قىلىمەن
دەيدۇ دېمەكچىدۇر).
﴿(ئى مۇھەممەد!) سەن لەشكەرلەرنىڭ ـ پىرئەۋن ۋە سەمۇدنىڭ قىسسىسىدىن خەۋەر
تاپتىڭمۇ؟﴾ يەنى :ئى مۇھەممەد! ﷲ تائاالنىڭ ئۇالرغا ھېچكىممۇ ئارا تۇرالمايدىغان ئازابنى

چۈشۈرگەنلىكى ھەققىدىكى خەۋىرى ساڭا يەتتىمۇ؟ بۇ ئايەت ﷲ تائاالنىڭ﴿ :پەرۋەردىگارىڭنىڭ
جازاسى شەك -شۈبھىسىز قاتتىقتۇر﴾((( دېگەن ئايىتىنى كۈچلەندۈرىدۇ.

﴿(قۇرەيش مۇشرىكلىرى ئاشۇ كاپىرالرغا نازىل بولغان ئازابتىن ئىبرەت ئالماي) داۋاملىق
ئىنكار قىلىشىۋاتىدۇ﴾ يەنى ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ شەكلىرى ،كۇفرىلىقلىرى ۋە تەرسالىقلىرىدا

داۋاملىشىۋاتىدۇ.

﴿ﷲ كاپىرالرنىڭ ئەتراپىنى قورشاپ تۇرغۇچىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال ئۇالرنى (جازاالشقا)
قادىردۇر ۋە ئۇالرنى تىزگىنلەپ تۇرغۇچىدۇر .ئۇالر ﷲ تائاالنى بىخۇدالشتۇرالمايدۇ ۋە ئۇنى
ئاجىزالشتۇرالمايدۇ.

526

﴿بەلكى (ئۇالر ئىنكار قىلغان نەرسە) لەۋھۇلمەھپۇزدا ساقالنغان ئۇلۇغ قۇرئاندۇر﴾ يەنى
ئۇالر ئىنكار قىلغان نەرسە پەرىشتىلەرنىڭ ئىچىدە كەم ـ زىيادە ۋە ئۆزگەرتىلىش كىرگۈزۈلۈشتىن
ساقالنغان ،كاتتا ،ئۇلۇغ قۇرئاندۇر.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،بۇرۇج سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.

((( بۇرۇج سۈرىسى 12ـ ئايەت.

تارىق سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 17 ،ئايەت
تارىق سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى
نەسەئى جابىر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مۇئاز
كىشىلەرگە ئىمام بولۇپ شام نامىزىنى ئوقۇپ بەرگەندە( ،نامازغا) بەقەرە سۈرىسى بىلەن
نىسا سۈرىسىنى ئوقۇدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭغا« :ئى مۇئاز! سەن كىشىلەرنى
پىتنىگە ساالي دەمسەن؟ (كىشىلەرگە ناماز ئوقۇپ بەرگەندە) تارىق ،شەمس دۇھا ۋە
شۇنىڭغا ئوخشاش سۈرىلەرنى ئوقۇپ بەرسەڭ بولماسمىدى؟» دېدى.

ﭑﭒﭓ

ﭑ ﭒﭓﭔﭕﭖﭗ ﭘﭙﭚﭛﭜﭝ ﭞﭟﭠﭡﭢﭣ
ﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪ ﭫ ﭬﭭﭮﭯﭰ ﭱ ﭲﭳ ﭴﭵﭶ
ﭷ ﭸﭹ ﭺ ﭻﭼ ﭾﭿ ﮀ ﮁ ﮂ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن.
ئاسمان بىلەن ،تارىق (يەنى كېچىدە ئاشكارا بولغۇچى يۇلتۇز) بىلەن قەسەم
قىلىمەن﴿ .﴾1تارىقنىڭ نېمىلىكىنى بىلەمسەن؟﴿ ﴾2ئۇ يورۇق يۇلتۇزدۇر﴿ .﴾3ھەر
بىر ئادەم بىلەن (شۇ ئادەمنى) ساقلىغۇچى (پەرىشتە) بار﴿ .﴾4ئىنسان نېمىدىن
يارىتىلغانلىقىغا قارىسۇن﴿ .﴾5ئۇ ئېتىلىپ چىققۇچى مەنىدىن يارىتىلدى﴿ .﴾6ئۇ مەنى
ئومۇرتقا بىلەن قوۋۇرغا سۆڭىكىنىڭ ئارىسىدىن چىقىدۇ﴿ .﴾7شەك -شۈبھىسىزكى،
ﷲ ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە (يەنى تىرىلدۈرۈشكە) قادىردۇر﴿ .﴾8سىرالر

ئاشكارا قىلىنىدىغان كۈندە (يەنى قىيامەتتە) ﴿ .﴾9ئۇنىڭدىن (يەنى ئىنساندىن) (ئازابنى
دەپئى قىلىدىغان) ھېچ كۈچ ۋە ياردەمچى يوقتۇر﴿.﴾10

اﷲ تائاالنىڭ (ئىنساننىڭ اﷲ تائاالنىڭ يولغا قويغان تۈزۈملىرى بىلەن
قورشالغانلىقى بىلەن) قەسەم قىلغانلىقى
ﷲ تائاال ئاسمان ۋە ئۇنىڭدا بار بولغان ھەرىكەتچان يۇلتۇزالر بىلەن قەسەم قىلىپ

مۇنداق دېدى﴿ :ئاسمان بىلەن ،تارىق (يەنى كېچىدە ئاشكارا بولغۇچى يۇلتۇز) بىلەن قەسەم
قىلىمەن﴾.

﴿تارىقنىڭ نېمىلىكىنى بىلەمسەن؟﴾ ﷲ تائاال تارىقنىڭ قانداق نەرسە ئىكەنلىكىنى
بايان قىلىپ مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ يورۇق يۇلتۇزدۇر﴾ قەتادە ۋە باشقىالر :تارىق كېچىدە
كۆرۈنۈپ ،كۈندۈزدە يوشۇرۇنىۋالىدىغان يۇلتۇزالردۇر -،دېدى.
﴿ئۇ يورۇق يۇلتۇزدۇر﴾ ئىبنى ئابباس :ئۇ نۇر چاچقۇچى يۇلتۇزدۇر -،دېدى .ئىكرىمە:
ئۇ نۇر چاچقۇچى ۋە شەيتاننى كۆيدۈرگۈچى يۇلتۇزدۇر -،دېدى.
﴿ھەر بىر ئادەم بىلەن (شۇ ئادەمنى) ساقلىغۇچى (پەرىشتە) بار﴾ يەنى ھەر بىر جانغا
ﷲ تائاال تەرىپىدىن قويۇلغان ،ئۇنى باال قازاالردىن ساقاليدىغان بىر ساقلىغۇچى باردۇر .ﷲ
تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ھەر بىر ئادەمنىڭ ئالدى -كەينىدە ﷲ نىڭ ئەمرى بويىچە
ئۇنى قوغدايدىغان نۆۋەتچى پەرىشتىلەر بار﴾(((.

ئىنساننىڭ يارىتىلغان ماددىسىنىڭ اﷲ تائاالنىڭ ئىنساننى قايتا يارىتىش
قۇدرىتىنىڭ بارلىقىنى ئىسپاتالپ بېرىدىغان بىر پاكىت ئىكەنلىكى

528

﴿ئىنسان نېمىدىن يارىتىلغانلىقىغا قارىسۇن﴾ بۇ ،ئىنسانغا ئۇنىڭ ئەسلى يارىتىلغان
ماددىسىنىڭ ناھايىتى ئاددىي بىر نەرسە ئىكەنلىكىنى ئەسكەرتىشتۇر ۋە ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ
قايتا تىرىلدۈرۈلىدىغانلىقىنى ئېتىراپ قىلغۇزۇشتۇر .چۈنكى ،ئىنساننى دەسلەپ يارىتىشقا
قادىر بولغان ﷲ تائاال ئۇنى قايتا تىرىلدۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دېدى﴿ :مەخلۇقاتنى دەسلەپتە (يوقتىن) بار قىلىدىغان ،ئاندىن ئۇنى (ئۆلگەندىن
كېيىن) تىرىلىدۈرىدىغان ﷲ ئەنە شۇدۇر ،ئۇ (يەنى مەخلۇقاتنى تىرىلدۈرۈش) ﷲ غا (ئۇنى
(((
دەسلەپتە يوقتىن بار قىلغانغا قارىغاندا) ئوڭايدۇر﴾
﴿ئۇ ئېتىلىپ چىققۇچى مەنىيدىن يارىتىلدى﴾ يەنى مەنىي ئەر -ئايالدىن ئېتىلىپ
چىقىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ﷲ تائاالنىڭ ئىزنى بىلەن ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدىن باال تۇغۇلىدۇ.
شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ مەنىي ئومۇرتقا بىلەن قوۋۇرغا سۆڭىكىنىڭ ئارىسىدىن
((( رەئد سۈرىسى 11ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( رۇم سۈرىسى 27ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

تارىق سۈرىسى

چىقىدۇ﴾ يەنى ئۇ مەنىي ئەرنىڭ ئومۇرتقىسىدىن ،ئايالنىڭ ئىككى كۆكسىنىڭ ئاستىدىن
ئېتىلىپ چىقىدۇ .شەبىب ئىبنى بەشەر ۋە ئىكرىمە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىبنى
ئابباسنىڭ :باال ئەرنىڭ ئومۇرتقىسىدىن چىققان مەنىي بىلەن ئايالنىڭ كۆكسى ئاستىدىن
چىققان رەڭگى سېرىق ،سويۇق مەنىيدىن بولىدۇ -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
﴿شەك -شۈبھىسىزكى ،ﷲ ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە (يەنى تىرىلدۈرۈشكە) قادىردۇر﴾

يەنى شەك -شۈبھسىزكى ،ﷲ تائاال ئېتىلىپ چىققان مەنىيدىن يارىتىلغان مۇشۇ ئىنساننى
قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلدۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر .چۈنكى ،ئىنساننى دەسلەپ يارىتىشقا
قادىر ﷲ ئۇنى قايتا تىرىلدۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر .ﷲ تائاال (ئۆزىنىڭ ئىنساننى قايتا
يارىتىشقا قادىر ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان) مۇشۇنىڭغا ئوخشاش دەلىل -پاكىتالرنى
قۇرئاننىڭ ئىچىدە بىر نەچچە ئورۇندا بايان قىلدى.

ئىنساننىڭ قىيامەت كۈنى ھېچنېمىگە قادىر ئەمەسلىكى ۋە ئۇنىڭغا
(ھېچبىر) ياردەممۇ قىلىنمايدىغانلىقى
﴿سىرالر ئاشكارا قىلىنىدىغان كۈندە (يەنى قىيامەتتە)﴾ يەنى قىيامەت كۈنىدە بارلىق
سىرالر ئاشكارا قىلىنىدۇ .ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ(« :قىيامەت كۈنى) ھەر
بىر خىيانەتچىنىڭ ساغرىسىغا بىر بايراق قادىلىپ :مانا بۇ ،پاالنىنىڭ بالىسى پاالنىنىڭ
خىيانىتى -،دېيىلىدۇ».
﴿ئۇنىڭدىن (يەنى ئىنساندىن) (ئازابنى دەپئى قىلىدىغان) ھېچ كۈچ ۋە ياردەمچى يوقتۇر﴾

يەنى قىيامەت كۈنى ئىنسان ئۆزىنى ﷲ تائاالنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلدۇرالمايدۇ ،ئۇنىڭغا باشقا
بىرسى ياردەممۇ بېرەلمەيدۇ.

*******
ﮃﮄﮅ ﮆ ﮇﮈﮉ ﮊﮋ ﮌ ﮍﮎﮏﮐ ﮑﮒﮓ ﮔﮕ ﮖ
ﮗﮘﮙﮚﮛ ﮜﮝﮞ
يامغۇرلۇق بۇلۇت بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾11يېرىلىپ (گىياالرنى ئۈندۈرۈپ
بېرىدىغان) زېمىن بىلەن قەسەمكى﴿ .﴾12قۇرئان شەك -شۈبھىسىز (ھەق بىلەن
باتىلنى ئايرىغۇچى) سۆزدۇر﴿ .﴾13ئۇ چاقچاق ئەمەستۇر﴿ .﴾14ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر)
(قۇرئاننى يوققا چىقىرىش ئۈچۈن) ھەقىقەتەن ھىيلە -مىكىر ئىشلىتىدۇ﴿ .﴾15مەن
ئۇالرنىڭ ھىيلە مىكرىگە تاقابىل تۇرىمەن﴿( .﴾16ئى مۇھەممەد!) كاپىرالرنىڭ ھاالك
بولۇشىغا ئالدىرىمىغىن ،ئۇالرغا ئازراق مۆھلەت بەرگىن (ئۇزاققا قالماي ئۇالرغا قانداق
قىلىدىغانلىقىمنى كۆرىسەن)﴿.﴾17

529

قۇرئاننىڭ ھەق ئىكەنلىكى ۋە ئۇنىڭغا قارشى چىققانالرنىڭ مات
بولىدىغانلىقى
﴿يامغۇرلۇق بۇلۇت بىلەن قەسەمكى﴾ ئىبنى ئابباس بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە:
يامغۇرلۇق ئاسمان بىلەن قەسەمكى دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى .ئۇ يەنە بىر رىۋايىتىدە:
يامغۇرلۇق بۇلۇت بىلەن قەسەمكى دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى .يەنە بىر رىۋايىتىدە بولسا:
ئارقىمۇئارقا يامغۇر ياغدۇرۇپ تۇرىدىغان ئاسمان بىلەن قەسەمكى دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.
قەتادە :ئۇ ھەر يىلى بەندىلەرنىڭ رىزىقلىرىنى ئېلىپ كېلىدىغان بۇلۇتتۇر .ئەگەر ئۇ بۇلۇت
شۇنداق قىلماي قالسا ،ئۇالر ۋە ئۇالرنىڭ ماللىرى ھاالك بوالتتى -،دېدى.
﴿يېرىلىپ (گىياالرنى ئۈندۈرۈپ بېرىدىغان) زېمىن بىلەن قەسەمكى ،قۇرئان شەك -
شۈبھىسىز (ھەق بىلەن باتىلنى ئايرىغۇچى) سۆزدۇر﴾ ئىبنى ئابباس بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى

ھەققىدە :قۇرئان ھەق سۆزدۇر دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى .بۇ ھەقتە قەتادەمۇ شۇنداق
دېدى .باشقىالر :قۇرئان ئادىل بىر ھۆكۈم كىتابىدۇر دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.
﴿ئۇ چاقچاق ئەمەستۇر﴾ يەنى ئۇ ھەقىيقەتتۇر ،ئەمەلىيەتتۇر.

ئاندىن ﷲ تائاال كاپىرالرنىڭ قۇرئاننى ئىنكار قىلىدىغانلىقىدىن ۋە ئۇنىڭ يولىدىن
توسىدىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) (قۇرئاننى يوققا
چىقىرىش ئۈچۈن) ھەقىقەتەن ھىيلە -مىكىر ئىشلىتىدۇ﴾ يەنى ئۇالر كىشىلەرنى قۇرئاننىڭ
قارشىسىغا چاقىرىش ئۈچۈن ،ئۇالرغا ھىيلە ـ مىكىر ئىشلىتىدۇ.
﴿(ئى مۇھەممەد!) كاپىرالرنىڭ ھاالك بولۇشىغا ئالدىرىمىغىن﴾ يەنى ئۇالرغا مۆھلەت
بەرگىن ۋە ئۇالرنىڭ ھاالك بولۇشىغا ئالدىراپ كەتمىگىن.
﴿ئۇالرغا ئازراق مۆھلەت بەرگىن (ئۇزاققا قالماي ئۇالرغا قانداق قىلىدىغانلىقىمنى
كۆرىسەن)﴾ يەنى ئۇالرغا ئازراق مۆھلەت بەرگىن .ئۇزاققا قالماي ئۇالرغا كەلگەن ئازاب ،جازا

ۋە ھاالكەتنى كۆرىسەن .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالرنى (دۇنيادىن) ئازغىنا
(مۇددەت) بەھرىمەن قىلىمىز ،ئاندىن ئۇالرنى قاتتىق ئازابنى (تېتىشقا) مەجبۇراليمىز﴾(((.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،تارىق سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.

530

((( لوقمان سۈرىسى 24ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ئەئال سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 19 ،ئايەت
بۇ سۈرە ھىجرەتتىن ئىلگىرى مەككىدە چۈشكەن بولۇپ ،تۆۋەندىكى ھەدىس
بۇنىڭ دەلىلىدۇر .ئىمام بۇخارى بەرا ئىبنى ئازىبنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :مۇسئەب ئىبنى ئۇمەير ۋە ئىبنى ئۇممۇ مەكتۇمالر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
ساھابىلىرىدىن بىزنىڭ قېشىمىزغا (يەنى مەدىنىگە) ئەڭ دەسلەپ كەلگەن كىشىلەر
ئىدى .ئۇالر كېلىپ بىزگە قۇرئان ئوقۇپ بېرەتتى .ئاندىن ئەممار ،بىالل ۋە سەئد
قاتارلىق ساھابىلەر كەلدى .ئاندىن ئۆمەر ئىبنى خەتتاب يىگىرمە ساھابە بىلەن كەلدى.
ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم كەلدى .مەن :مەدىنىلىكلەرنىڭ باشقا بىر نەرسىگە
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ كەلگىنىگە خۇش بولغىنىدەك خۇش بولغانلىقىنى كۆرمىدىم.
ھەتتا كىچىك بالىالرنىڭ :مانا بۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم( ،بىزنىڭ قېشىمىزغا)
كەلدى -،دېگەنلىكىنى كۆردۈم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم كېلىپال ئەئال سۈرىسىنى (يەنى
بۇ سۈرىنى) ۋە ئۇنىڭغا ئوخشاش قىسقا سۈرىلەرنى يادا ئالدىم.

ئەئال سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم مۇنداق دەپ رىۋايەت قىلدى :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
مۇئازغا« :سەن نامازدا (كىشىلەرگە) ئەئال ،شەمس ۋە لەيل سۈرىلىرىنىال ئوقۇپ بەرسەڭ
بولماسمىدى؟» دېدى.
ئىمام ئەھمەد نۇئمان ئىبنى بەشىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئىككى ھېيت نامىزىدا ئەئال سۈرىسى بىلەن غاشىيە سۈرىسىنى
ئوقۇيتتى .ئەگەر ھېيت نامىزى جۈمە كۈنىگە توغرا كېلىپ قالسا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
جۈمە نامىزىغىمۇ يەنە بۇ ئىككى سۈرىنى ئوقۇيتتى .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم ،ئەبۇداۋۇد،
تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلدى.
ئىبنى ماجە ،مۇسلىم ،ئەبۇداۋۇد ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالر مۇنداق دەپ

رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئەئال ۋە غاشىيە سۈرىلىرىنى ئىككى ھېيت ۋە جۈمە
نامىزىدا ئوقۇيتتى .ئەگەر ھېيت نامىزى بىلەن جۈمە نامىزى بىر كۈندە كېلىپ قالسا ،ئۇ ئىككى
سۈرىنى يەنە ھەر ئىككى نامازدا ئوقۇيتتى.
ئىمام ئەھمەد ئۇبەي ئىبنى كەئب ،ئىبنى ئابباس ،ئابدۇرراھمان ئىبنى ئەبزا ۋە
مۆمىنلەرنىڭ ئانىسى ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇماالرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئەئال ،كافىرۇن ۋە ئىخالس سۈرىلىرىنى ۋىتىر نامىزىدا ئوقۇيتتى.
ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھا يەنە :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋىتىر نامىزىدا فەلەق سۈرىسى بىلەن
ناس سۈرىسىنىمۇ ئوقۇيتتى -،دېگەننى قوشۇپ قويدى.

ﭑﭒﭓ

ﮟﮠﮡﮢﮣﮤﮥ ﮦﮧﮨﮩ ﮪ ﮫﮬﮭﮮﮯﮰ
ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ
ﯦﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭﯮ ﯯ ﯰﯱ ﯲﯳﯴﯵ ﯶ
ﯷﯸﯹﯺ ﯻﯼﯽﯾ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن

532

ھەممىدىن ئۈستۈن پەرۋەردىگارىڭنىڭ نامىنى پاك ئېتىقاد قىلغىن﴿ .﴾1ئۇ (پۈتۈن
مەخلۇقاتنى) ياراتتى( ،ئۇالرنى) بېجىرىم (يەنى چىرايلىق ۋە مۇناسىپ شەكىلدە)
قىلدى﴿ .﴾2مەخلۇقاتقا پايدىلىق ئىشالرنى (تەقدىر قىلدى ،ئۇالرغا پايدىلىنىش يوللىرىنى)
كۆرسەتتى﴿ .﴾3ئوت -چۆپلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى﴿ .﴾4ئاندىن ئۇالرنى قارامتۇل قۇرۇق
ئوت -خەسكە ئايالندۇردى﴿( .﴾5ئى مۇھەممەد!) ساڭا (قۇرئاننى) ئوقۇتىمىز ،ﷲ
(نەسخى) قىلماقچى بولغان نەرسىدىن باشقىنى ئۇنتۇمايسەن .ﷲ (بەندىلەرنىڭ) ئاشكارا
ۋە يوشۇرۇن (سۆز -ھەرىكەتلىرىنى) بىلىپ تۇرىدۇ﴿ .﴾6-7سېنى بىز ئاسان يولغا (يەنى
ئىسالم شەرىئىتىگە) مۇۋەپپەق قىلىمىز﴿ .﴾8ۋەز -نەسىھەت پايدىلىق بولىدىغان بولسا،
(كىشىلەرگە قۇرئان بىلەن) ۋەز -نەسىھەت قىلغىن﴿ .﴾9ﷲدىن (قورققان) ئادەم ۋەز
نەسىھەتنى قوبۇل قىلىدۇ﴿ .﴾10ئەڭ شەقى ئادەم ۋەز -نەسىھەتتىن قاچىدۇ﴿.﴾11ئۇ كاتتا ئوتقا (يەنى دوزاخقا) كىرىدۇ﴿ .﴾12ئاندىن ئۇ ئوتتا ئۆلمەيدۇ ۋە (ئوبدان)
ياشىمايدۇ﴿.﴾13

اﷲ تائاالنىڭ نامىنى پاك دەپ ئېتىقاد قىلىشقا كەلگەن بۇيرۇق ۋە ئۇنىڭ
ۋاجىب ئىكەنلىكى
ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ﴿ھەممىدىن ئۈستۈن پەرۋەردىگارىڭنىڭ نامىنى پاك ئېتىقاد قىلغىن﴾ دەپ ئەئال

ئەئال سۈرىسى

سۈرىسىنى ئوقۇشنى باشلىسا« :ھەممىدىن ئۈستۈن پەرۋەردىگارىمنىڭ نامىنى پاك ئېتىقاد
قىلىمەن» دەيتتى.
ئىبنى جەرىر ئەبۇئىسھاق ھەمدانىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئىبنى
ئابباس ﴿ھەممىدىن ئۈستۈن پەرۋەردىگارىڭنىڭ نامىنى پاك ئېتىقاد قىلغىن﴾ دەپ ئەئال
سۈرىسىنى ئوقۇشنى باشلىسا ،ھەممىدىن ئۈستۈن پەرۋەردىگارىمنىڭ نامىنى پاك ئېتىقاد
قىلىمەن -،دەيتتى .ئەگەر قىيامەت سۈرىسىنى ئوقۇغان بولسا﴿ ،ئۇ (يەنى يۇقىرىقىدەك
ئىشالرنى قىاللىغان ﷲ) ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئەمەسمۇ؟﴾((( دېگەن ئايەتكە
كەلگەندە :سېنى ھەممە كەمچىلىكتىن پاك ئېتىقاد قىلىمەن ،سەن ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە
قادىرسەن -،دەيتتى.
قەتادە ئەئال سۈرىسىنى ئوقۇشنى باشالپ :بىزگە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ سۈرىنى
ئوقۇغاندا« :ھەممىدىن ئۈستۈن پەرۋەردىگارىمنىڭ نامىنى پاك ئېتىقاد قىلىمەن» دەيدىغانلىقى
رىۋايەت قىلىندى -،دېدى.

اﷲ تائاالنىڭ مەخلۇقاتالرنى ياراتقانلىقى ،ئۇالرنىڭ تەقدىرىنى بېكىتكەنلىكى
ۋە ئوت ـ چۆپلەرنى ئۈندۈرگەنلىكى
﴿ئۇ (پۈتۈن مەخلۇقاتنى) ياراتتى( ،ئۇالرنى) بېجىرىم (يەنى چىرايلىق ۋە مۇناسىپ
شەكىلدە) قىلدى﴾ يەنى پۈتۈن مەخلۇقاتالرنى ياراتتى ۋە ئۇالرنىڭ ھەممىسىنى ناھايىتى

چىرايلىق بىر شەكىلدە قىلدى.

﴿مەخلۇقاتقا پايدىلىق ئىشالرنى (تەقدىر قىلدى ،ئۇالرغا پايدىلىنىش يوللىرىنى)
كۆرسەتتى﴾ مۇجاھىد :ﷲ تائاال ئىنسانالرغا گۇمراھلىق يولىنى ۋە ھىدايەت يولىنى ۋە

ھايۋانالرغا ئوتاليدىغان يەرلەرنى كۆرسەتتى .بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى مۇسا ئەلەيھىسساالمنىڭ
پىرئەۋنگە دېگەن سۆزىنى بايان قىلىپ كەلگەن مۇنۇ ئايەتنىڭ مەنىسىگە ئوخشاشتۇر:
﴿مۇسا ئېيتتى« :پەرۋەردىگارىمىز شۇنداق زاتتۇركى ،ھەممە نەرسىگە (ئۆزىگە مۇناسىب)
شەكىل ئاتا قىلدى( ،ئاندىن ئۇالرغا ياشاش يوللىرىنى ،پايدىلىنىدىغان نەرسىلىرىنى)
كۆرسەتتى»﴾(((.

ئىمام مۇسلىم ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ
ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :شەك ـ شۇبھىسىزكى ،ﷲ تائاال مەخلۇقاتالرنىڭ
ئىشلىرىنى ئاسمان -زېمىننى يارىتىشتىن 50مىڭ يىل ئىلگىرى تەقدىر قىلدى( .ئۇ ۋاقىتتا)
ﷲ تائاالنىڭ ئەرشى سۇنىڭ ئۈستىدە ئىدى».
﴿ئوت -چۆپلەرنى ئۆستۈرۈپ بەردى﴾ يەنى ﷲ تائاال ئۆسۈملۈك ۋە زىرائەتلەرنىڭ
بارلىق تۈرلىرىنى ئۆستۈرۈپ بەردى.
((( قىيامەت سۈرىسى 40ـ ئايەت.
((( تاھا سۈرىسى 50ـ ئايەت.

533

﴿ئاندىن ئۇالرنى قارامتۇل قۇرۇق ئوت -خەسكە ئايالندۇردى﴾ ئىبنى ئابباس بۇ ئايەتنىڭ
مەنىسى ھەققىدە :ئۇ ئۆزگىرىپ كەتكەن قورۇق ئوت ـ چۆپكە ئايالندى -،دېدى .مۇجاھىد،
قەتادە ،ئىبنى زەيد قاتارلىقالرمۇ شۇنداق دېدى.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ۋەھيىنى ئۇنتۇپ قالمايدىغانلىقى
﴿(ئى مۇھەممەد!) ساڭا (قۇرئاننى) ئوقۇتىمىز ،ﷲ (نەسخى) قىلماقچى بولغان
نەرسىدىن باشقىنى ئۇنتۇمايسەن﴾ بۇ ،ﷲ تائاالنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا قۇرئاننى

ﷲ تائاال ئەمەل قىلىشنى قالدۇرماقچى بولغاندىن باشقىسىنى ئۇنۇتمايدىغان دەرىجىدە
ئوقۇتىدىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىشى ۋە شۇنداق قىلىشقا ۋەدە بېرىشىدۇر.
قەتادە :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قۇرئاندىن ﷲ تائاال ئەمەل قىلىشنى قالدۇرماقچى
بولغاندىن باشقىسىنى ئۇنۇتمايتتى -،دېدى.

بەزى ئالىمالر ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ﷲ (نەسخى) قىلماقچى بولغان نەرسىدىن باشقىنى
ئۇنتۇمايسەن﴾ دېگەن ئايىتىدىن :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قۇرئاننى ئۇنتۇپ قالماسلىقىنى

تەلەپ قىلىش كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى .ئۇنىڭغا ئاساسەن ئايەتنىڭ مەنىسى :ﷲ تائاال
ئەمەل قىلىشنى قالدۇرماقچى بولغاندىن باشقىسىنى ئۇنۇتمىغىن .ﷲ تائاال ئەمەل قىلىشنى
قالدۇرماقچى بولغىنىنى ئوقۇماي تاشالپ قويساڭ ،ھېچ گۇناھ يوقتۇر -،دېگەنلىك
بولىدۇ.

﴿ﷲ (بەندىلەرنىڭ) ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن (سۆز ـ ھەرىكەتلىرىنى) بىلىپ تۇرىدۇ﴾

يەنى ﷲ تائاال بەندىلىرىنىڭ يوشۇرۇن قىلغان سۆزلىرىنى ۋە ئىشلىرىنى بىلىپ تۇرىدۇ.
ﷲ تائاالغا ئۇالرنىڭ ئىشلىرىدىن ھېچ نەرسە يوشۇرۇن ئەمەستۇر.
﴿سېنى بىز ئاسان يولغا (يەنى ئىسالم شەرىئىتىگە) مۇۋەپپەق قىلىمىز﴾ يەنى بىز ساڭا
ياخشى ئىشالرنى ۋە ياخشى سۆزلەرنى قىلىشنى ئاسان قىلىپ بېرىمىز ،شۇنداقال تەسلىكى
ۋە ئەگرى ـ توقايلىقى بولمىغان تۈپتۈز شەرىئەتنى يولغا قويۇپ بېرىمىز.

ۋەز ـ نەسىھەت قىلىشقا بۇيرۇش
534

﴿ۋەز -نەسىھەت پايدىلىق بولىدىغان بولسا( ،كىشىلەرگە قۇرئان بىلەن) ۋەز
-نەسىھەت قىلغىن﴾ يەنى ۋەز ـ نەسىھەت پەيدا يەتكۈزىدىغانال بولسا( ،سەن)

كىشىلەرگە ۋەز ـ نەسىھەت قىلغىن .مانا بۇ ئايەتتىن ئىلىم ئۆگىتىشتە ۋە ئۇنى
كىشىلەرگە تارقىتىشتا ،ئىلىمنى ئۇنىڭغا اليىق بولمىغان كىشىلەرگە ئۆگەتمەسلىك
ۋە تارقاتماسلىقتا بىر ئەدەبنىڭ بارلىقىنى بىلىۋېلىشقا بولىدۇ .بۇ توغرىدا
مۆمىنلەرنىڭ باشلىقى ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :سەن كىشىلەرگە ئۇالرنىڭ ئەقلى
قوبۇل قىاللمايدىغان سۆزنى سۆزلەپ بەرسەڭ ،بۇ سۆزۈڭ ئۇالرنىڭ بەزىسى ئۈچۈن
بىر پىتنە بولىدۇ .شۇڭا سەن كىشىلەرگە ئۇالر چۈشىنىدىغان دەرىجىدە قىلىپ

ئەئال سۈرىسى

سۆزلەپ بەرگىن .سەن (ئۇالر چۈشىنەلمەيدىغان دەرىجىدە قىلىپ سۆز سۆزلەپ
بېرىپ) ﷲ تائاال ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ ئىنكار قىلىنىشىنى ياقتۇرامسەن؟-
دېدى.
﴿ﷲدىن (قورققان) ئادەم ۋەز -نەسىھەتنى قوبۇل قىلىدۇ﴾ يەنى :ئى
مۇھەممەد! سەن يەتكۈزگەن ۋەز ـ نەسىھەت بىلەن چىن دىلىدىن ﷲ تائاالدىن
قورقىدىغان ۋە ئۆزىنىڭ ﷲ تائاالغا چوقۇم ئۇچرىشىدىغانلىقىنى بىلگەن ئادەمال
ۋەز ـ نەسىھەت ئالىدۇ﴿ .ئەڭ شەقى ئادەم ۋەز -نەسىھەتتىن قاچىدۇ .ئۇ كاتتا ئوتقا
(يەنى دوزاخقا) كىرىدۇ .ئاندىن ئۇ ئوتتا ئۆلمەيدۇ ۋە (ئوبدان) ياشىمايدۇ﴾ يەنى
ئۇ ئۇ ئوتتا ئۆلۈپ راھەتكە چىقمايدۇ ۋە ئازادە بىر ھاياتقىمۇ ئېرىشەلمەيدۇ .بەلكى
ئۇ ئازابلىق بولغان شۇ ھاياتتا تۇرىۋېرىدۇ .چۈنكى ،ئۇ شۇ ھاياتتا تۇرغاندىال ئازاب
ـ ئوقۇبەتلەرنىڭ تەمىنى ھەقىقىي تېتىيدۇ.
ئىمام ئەھمەد ئەبۇسەئىددىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ(« :دوزاختىن مەڭگۈ چىقمايدىغان بولۇپ) دوزاخقا كىرگەنلەر
دوزاختا ئۆلمەيدۇ ۋە (باشقا بىر ھاياتتا) ياشىمايدۇ .ﷲ تائاال مەرھەمەت قىلماقچى
بولغان دوزىخىيلەر بولسا ،ﷲ تائاال ئۇالرنى دوزاختا ئۆلتۈرىدۇ .ئاندىن ئۇالرنىڭ
قېشىغا شاپائەتچىلەر كىرىدۇ .شۇنىڭ بىلەن (شاپائەت قىلماقچى بولۇپ كىرگەن)
بىر كىشى ئۇالردىن بىر تۈركۈم ئادەملەرنى ئېلىپ چىقىپ ئۆستۈرىدۇ .ئۇالر “ھايا”
ياكى “ھايات” ياكى “ھەيەۋان” دەپ ئاتىلىدىغان ئۆستەڭدە ۋە ياكى جەننەتنىڭ
ئۆستىڭىدە ئۆستۈرۈلىدۇ .ئۇالر خۇددى ئېرىقنىڭ قىرغىقىدا ئۈنگەن مايسىدەك
(ناھايىتى) جانسىز ئۆسىدۇ» .ئەبۇ سەئىد خۇدرى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :سىلەر دەرەخنىڭ يېشىل ،ئاندىن سېرىق،
ئاندىن يەنە يېشىل بولىدىغانلىقىنى كۆرمىگەنمۇ؟»((( بەزى كىشىلەر :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم (بۇ ھالەتنى) خۇددى ئۆزى سەھرادا ياشىغان ئادەمدەكال تەسۋىرلەپ
بەردى -،دېدى.
ئىمام ئەھمەد يەنە ئەبۇ سەئد خۇدرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :دوزاخقا (مەڭگۈ چىقمايدىغان بولۇپ) كىرگەنلەر دوزاختا
ئۆلمەيدۇ ۋە (باشقا بىر ھاياتتا) ياشىمايدۇ .لېكىن ئۆتكۈزگەن گۇناھلىرى تۈگەپ
بولغۇچە دوزاختا قالىدىغانالر بولسا ،ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ جانلىرىنى ئالىدۇ .تاكى ئۇالر
(كۆيۈپ) كۆمۈرگە ئايالنغاندا ،ئۇالرغا شاپائەت قىلىنىشقا رۇخسەت بېرىلىدۇ .شۇنىڭ
بىلەن ئۇالر توپ -توپ كەلتۈرۈلۈپ ،جەننەتلەرنىڭ ئۆستەڭلىرىگە تاشلىنىدۇ.
جەننىتى بولغانالرغا :ئى جەننىتىلەر! ئۇالرنىڭ ئۈستىگە سۇ تۆكۈڭالر -،دېيىلىدۇ.
شۇنىڭ بىلەن ،ئۇالر خۇددى ئېرىقنىڭ قىرغىقىدا ئۈنگەن مايسىدەك (ناھايىتى)
جانسىز ئۆسىدۇ» دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن بۇ ھەدىسنى ئاڭلىغانالردىن
((( پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ سۆزى ئارقىلىق دەسلەپتە دوزاخقا كىرىپ ئاندىن جەننەتكە چىقىرىلغان ئادەمنىڭ ھالىنىڭ
قانداقبولىدىغانلىقىنىئىپادىلىمەكچى.

535

بىرى :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم (بۇ ھالەتنى) خۇددى سەھرادا ياشىغان ئادەمدەك
تەسۋىرلەپ بەردى -،دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلدى.

*******
ﯿﰀﰁﰂ ﰃﰄ ﰅﰆﰇﰈ ﭑﭒﭓﭔﭕﭖ
ﭗﭘﭙﭚ ﭛﭜﭝﭞﭟﭠﭡ ﭢﭣ
(كۇفرىدىن ۋە گۇناھتىن) پاك بولغان ئادەم مەقسىتىگە يەتتى﴿ .﴾14ئۇ
پەرۋەردىگارىنىڭ نامىنى ياد ئەتتى ،ئاندىن ناماز ئوقۇدى﴿ .﴾15سىلەر دۇنيا
تىرىكچىلىكىنى ئارتۇق كۆرىسىلەر﴿ .﴾16ئاخىرەت ياخشىدۇر ۋە باقىيدۇر﴿ .﴾17بۇ
(يەنى بۇ سۈرىدىكى ۋەزلەر) شەك -شۈبھىسىز بۇرۇنقى كىتابالردا ـ ئىبراھىم ۋە
مۇساالرنىڭ كىتابلىرىدا باردۇر﴿.﴾18-19

نىجاتلىققا ئېرىشكەن كىشىلەرنىڭ بايانى
﴿(كۇفرىدىن ۋە گۇناھتىن) پاك بولغان ئادەم مەقسىتىگە يەتتى﴾ يەنى ناچار
ئەخالقالردىن ئۆزىنى پاكلىغان ۋە ﷲ تائاال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا چۈشۈرگەن
ھەقىقەتكە ئەگەشكەن كىشى نىجاتلىققا ئېرىشتى.
﴿ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ نامىنى ياد ئەتتى ،ئاندىن ناماز ئوقۇدى﴾ يەنى ئۇ كىشى
ﷲ تائاالنىڭ رازىلىقىنى ئىزلەپ ،ﷲ تائاالنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇپ ۋە ئۇنىڭ
شەرىئىتىگە ئەمەل قىلىپ ،نامازالرنى ئۆز ۋاقتىدا ئوقۇدى .مۆمىنلەرنىڭ باشلىقى
ئۆمەر ئىبنى ئابدۇل ئەزىزنىڭ كىشىلەرنى پىترە سەدىقىسىنى بېرىشكە بۇيرۇپ،
ﷲ تائاالنىڭ(﴿ :كۇفرىدىن ۋە گۇناھتىن) پاك بولغان ئادەم مەقسىتىگە يەتتى.
ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ نامىنى ياد ئەتتى ،ئاندىن ناماز ئوقۇدى﴾ دېگەن ئايىتىنى
ئوقۇغانلىقى رىۋايەت قىلىندى.

536

ئەبۇئەھۋەز :ئەگەر سىلەردىن بىرىڭالر ناماز ئوقاي دەپ تۇرغاندا ،بىر يوقسۇل
(زاكات ياكى سەدىقە سوراپ) كەلسە ،ئۇ ئۇنىڭ سوراپ كەلگەن نەرسىسىنى بېرىپ
بولۇپ ،ئاندىن ناماز ئوقۇسۇن .چۈنكى ،ﷲ تائاال مۇنداق دېدى(﴿ :كۇفرىدىن
ۋە گۇناھتىن) پاك بولغان ئادەم مەقسىتىگە يەتتى .ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ نامىنى
ياد ئەتتى ،ئاندىن ناماز ئوقۇدى﴾((( قەتادە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :مال
مۈلكىنىڭ زاكىتىنى بەرگەن ۋە ياراتقۇچىسى بولغان ﷲ تائاالنى رازى قىلغان((( ﷲ تائاالنىڭ(﴿ :كۇفرىدىن ۋە گۇناھتىن) پاك بولغان ئادەم مەقسىتىگە يەتتى﴾ دېگەن ئايىتى ماللىرىنىڭ زاكات
ۋە سەدىقىلىرىنى بەرگەن ئادەم مەقسىتىگە يەتتى -،دېگەن مەنىنىمۇ بېرىدۇ .شۇڭا ئۆمەر ئىبنى ئابدۇل ئەزىز ۋە ئەبۇ
ئەھۋەزلەر :ئەگەر ناماز ئوقۇش بىلەن زاكات ۋە يا سەدىقە بېرىش بىر ۋاقىتقا توغرا كېلىپ قالسا ،زاكات ۋە سەدىقىلەرنى
بېرىپ بولۇپ ئاندىن ناماز ئوقۇيدۇ -،دەپ بايان قىلدى.

ئەئال سۈرىسى

كىشى مەقسىتىگە يەتتى دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.

ئاخىرەتنىڭ ئالدىدا دۇنيانىڭ قەدىرسىز ئىكەنلىكى
﴿سىلەر دۇنيا تىرىكچىلىكىنى ئارتۇق كۆرىسىلەر﴾ يەنى سىلەر دۇنيا ئىشلىرىنى
ھەقىقىي پايدىسى بولغان ئاخىرەت ئىشلىرىنىڭ ئالدىغا قويىسىلەر﴿ .ئاخىرەت
ياخشىدۇر ۋە باقىيدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ ئاخىرەتتىكى مۇكاپاتى دۇنيادىن
ياخشىدۇر ۋە مەڭگۈلۈكتۇر .چۈنكى ،دۇنيا يوقاپ تۈگەيدۇ ،ئاخىرەت بولسا ئۇلۇغدۇر
ۋە مەڭگۈ قالغۇچىدۇر .ئەقلى بار ئىنسان قانداقمۇ يوقاپ تۈگەيدىغان نەرسىنى
مەڭگۈ قالىدىغان نەرسىدىن ئارتۇق كۆرسۇن؟ پاتال يوقاپ تۆگەيدىغان نەرسىگە
كۆڭۈل بېرىپ ،مەڭگۈ قېلىپ قالىدىغان ئاخىرەتكە كۆڭۈل بۆلمىسۇن؟
ئىمام ئەھمەد ئەبۇمۇسا ئەشئەرىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئۆزىنىڭ دۇنيالىقىغا كۆڭۈل بەرگەن ئادەم
ئاخىرەتلىكىگە زىيان يەتكۈزدى .ئۆزىنىڭ ئاخىرەتلىكىگە كۆڭۈل بەرگەن ئادەم
دۇنيالىقىغا زىيان يەتكۈزدى .ئۇنداق بولغان ئىكەن ،مەڭگۈ قېلىپ قالىدىغاننى
يوقاپ تۈگەيدىغان نەرسىدىن ئەال بىلىڭالر».

ئىبراھىم ۋە مۇسا ئەلەيھىسساالمالرنىڭ سەھىپىلىرى
﴿بۇ (يەنى بۇ سۈرىدىكى ۋەزلەر) شەك -شۈبھىسىز بۇرۇنقى كىتابالردا ـ
ئىبراھىم ۋە مۇساالرنىڭ كىتابلىرىدا باردۇر﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ

مۇسانىڭ ۋە ئىبراھىمنىڭ سەھىپىلىرىدىكى سۆزدىن خەۋەردار بولمىدىمۇ؟ ئىبراھىم
ۋاپادار كىشى ئىدى ،بىر گۇناھكار ئادەم يەنە بىراۋنىڭ گۇناھىنى كۆتەرمەيدۇ
(يەنى بىراۋ باشقا بىراۋنىڭ گۇناھى تۈپەيلىدىن جازاغا تارتىلمايدۇ) .ئىنسان
پەقەت ئۆزىنىڭ ئىشلىگەن ئىشىنىڭ نەتىجىسىنى كۆرىدۇ .ئۇنىڭ قىلغان ئىشى
كەلگۈسىدە كۆرۈلىدۇ (يەنى ئۇنىڭ ئەمەلى قىيامەت كۈنى ئۇنىڭغا توغرىلىنىدۇ).
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.