Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 39

Süzlärneñ gomumi sanı 3646
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئىنسانالرغا ئومۇمىي بولغان لەنەتتۇر.
﴿ئۇ ئەجەب كاپىر بولدى!﴾ ئىبنى جۇرەيج بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :ئۇنىڭ كاپىرلىقى
ئەجەب قاتتىق بولدى -،دېدى .قەتادە :ئۇ ئەجەب (ﷲ تائاالنىڭ رەھمىتىدىن) ئۇزاقالشتۇرۇلدى-،
دېدى.

482

ئاندىن ﷲ تائاال ئىنسانالرنى ئاددىي بىر نەرسىدىن قانداق ياراتقانلىقىنى ۋە ئۆزىنىڭ ئۇالرنى
خۇددى بۇرۇن يارىتىشقا (قادىر بولغىنىدەك) قايتا تىرىلدۈرۈشكىمۇ قادىر ئىكەنلىكىنى بايان قىلىپ
مۇنداق دېدى﴿ :ﷲ ئۇنى نېمىدىن ياراتتى؟ ﷲ ئۇنى ئابىمەنىدىن ياراتتى( ،ئۇ تولۇق يارىتىلىپ
بولغۇچە) ﷲ ئۇنى بىر قانچە باسقۇچالرغا بۆلۈپ پەيدىن -پەي ياراتتى﴾ يەنى ﷲ تائاال (ئۇنى
يارىتىپ) ئۇنىڭ ئەجىلىنى ،رىزقىنى ،قىلىدىغان ئىشلىرىنى ،بەتبەخت ياكى بەختلىك ئادەم بولۇشىنى
پۈتىۋەتتى.
﴿ئاندىن ئۇنىڭغا (ماڭار) يولىنى ئاسانالشتۇرۇپ بەردى﴾ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئەۋفىي
ئىبنى ئابباسنىڭ :ئاندىن ﷲ تائاال ئۇنىڭغا ئۇنىڭ ئانىسىنىڭ قورسىقىدىن چىقىشىنى ئاسانالشتۇرۇپ
بەردى -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .ئىكرىمە ،زەھھاك ،ئەبۇ سالىھ ،قەتادە ۋە سۇددى قاتارلىقالرمۇ
بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە شۇنداق دېدى .ئىبنى جەرىر بۇ مەنىگە توغرا دەپ باھا بەردى.
مۇجاھىد :بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ﷲ تائاالنىڭ﴿ :شۈبھىسىزكى ،ئۇنىڭغا بىز (پەيغەمبەر ئەۋەتىش
بىلەن ياخشى-يامان) يولنى كۆرسەتتۇق ،ئۇ مۆمىن بولۇپ ياخشى يولدا مېڭىپ (ﷲنىڭ نېمىتىگە)

ئەبەسە سۈرىسى

شۈكۈر قىلغۇچىدۇر ،ياكى (فاجىر بولۇپ يامان يولدا مېڭىپ) كۇفرىلىق قىلغۇچىدۇر﴾((( دېگەن ئايىتىنىڭ
مەنىسىگە ئوخشاپ كېتىدۇ -،دېدى .يەنى (ئايەتنىڭ مەنىسى) :بىز ئىنساننىڭ نېمە ئىش قىلىشىنى
(پەيغەمبەر ئەۋەتىش بىلەن) ئوچۇق ،روشەن بايان قىلىپ بەردۇق ۋە قىلماقچى بولغان ئىشىنى ئۇنىڭغا
ئاسانالشتۇرۇپ بەردۇق دېگەنلىك بولىدۇ .ھەسەن ۋە ئىبنى زەيد قاتارلىقالرمۇ :بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
شۇنداق بولىدۇ -،دېدى .ئايەتكە بېرىلگەن بۇ مەنە ئۇنىڭغا بېرىلگەن ئىلگىرىكى مەنىگە قارىغاندا
كۈچلۈكتۇر .توغرىسىنى ﷲ تائاال بىلگۈچىدۇر.
﴿ئاندىن ئۇنى ۋاپات قىلدۇردى ،ئۇنىڭغا (كۆمۈلىدىغان) قەبرىنى بەرپا قىلدى﴾ يەنى ﷲ تائاال
ئىنساننى ياراتقاندىن كېيىن ئۇنى ۋاپات قىلدۇردى ۋە قەبرىگە كۆمۈلىدىغان قىلدى.
﴿ئاندىن ﷲ ئۇنى خالىغان ۋاقىتتا تىرىلدۈرىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال ئىنساننى ئۆلتۈرگەندىن كېيىن
قايتا تىرىلدۈرىدۇ.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم مۇنداق ھەدىس رىۋايەت قىلىدۇ« :ئىنساننىڭ ھەممە يەرلىرى چىرىپ
كېتىپ ،پەقەت ئومۇرتقا سۆڭىكىال قالىدۇ .ئىنسان شۇ سۆكەڭتىن (قايتا) يارىتىلىدۇ ۋە قۇراشتۇرۇلۇشى
ئۇنىڭدىنباشلىنىدۇ».
﴿ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (يەنى بۇ كاپىر ئىنسان تەكەببۇرلۇقىدىن يانسۇن) ،ئۇ ﷲنىڭ
بۇيرۇغانلىرىنى بەجا كەلتۈرمىدى﴾ ئىبنى جەرىر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېدى :ئىش بۇ

كاپىرنىڭ :مەن ئۈستۈمدىكى ۋە مال -مۈلكۈمدىكى ﷲ تائاالنىڭ ھەققىنى ئادا قىلدىم -،دېگىنىدەك
ئەمەس .چۈنكى ،ﷲ تائاال :پەرۋەردىگارى ئۇنىڭغا پەرز قىلغان نەرسىلەرنى ئۇ (پەرۋەردىگارىغا) ئادا
قىلمىدى -،دېدى.

ئىبنى كەسىر مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاال بېشىدىكى ئايەتتە﴿ :ئاندىن ﷲ ئۇنى خالىغان ۋاقىتتا
تىرىلدۈرىدۇ﴾ دەپ ،ئاندىن﴿ :ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (يەنى بۇ كاپىر ئىنسان تەكەببۇرلۇقىدىن يانسۇن)،
ئۇ ﷲنىڭ بۇيرۇغانلىرىنى بەجا كەلتۈرمىدى﴾ دېدى .مەن بۇ ئىككى ئايەتنى مەنە جەھەتتىن بىر -

بىرىگە باغالپ ،بۇ ئايەتلەرنىڭ مەنىلىرىنى :ئەگەر ﷲ تائاال ئىنسانالرنى دۇنياغا چىقارمايال ئاخىرەتتە
ئۇالرغا تەييارلىغان ھاياتقا ئېلىپ كېتىشنى خالىسا ،شۇنداق قىلغان بوالتتى .لېكىن ،ﷲ تائاال دۇنياغا
يارىتىلىدۇ دەپ يېزىۋەتكەن ئىنسالرنىڭ سانى تۈگىمىگىچە ۋە (دۇنيانىڭ) مۇددىتى تۈگىمىگىچە ﷲ
تائاال ھەرگىز ئۇنداق قىلمايدۇ .ﷲ تائاال تەقدىردىمۇ ،ئەمەلىيەتتىمۇ ئىنسانالرنى (دۇنياغا كېلىشكە)
بۇيرۇدى .ﷲ تائاالنىڭ (دۇنياغا مۇنچىلىك ئىنسانالر كېلىدۇ ۋە دۇنيانىڭ مۇددىتى مۇنچە يىل بولىدۇ
دەپ) پۈتكەنلىرى تامامالنغاندىن كېيىن ،ﷲ تائاال ئىنسانالرنى ئۇالرنى بۇرۇن قانداق ياراتقان بولسا،
قايتا شۇنداق يارىتىدۇ -،دەپ چۈشىنىمەن.

گىياھالر ۋە باشقا نەرسىلەرنىڭ (زېمىندىن) ئۈندۈرۈلىشىنىڭ ئۆلگەندىن
كېيىن قايتا تىرىلىشنىڭ بولىدىغانلىقىنىڭ دەلىلى ئىكەنلىكى
﴿(بۇ كاپىر) ئىنسان ئۆزىنىڭ يېمەكلىكلىرىگە (ئىبرەت نەزىرى بىلەن) قارىسۇن﴾ يەنى بۇ
((( ئىنسان سۈرىسى 3ـ ئايەت.

483

ئايەت ﷲ تائاالنىڭ (بەندىلىرىگە بەرگەن نېمەتلەرنى ئۇالرغا) ئەسكەرتىشى بولۇپ ،قۇرۇق زېمىندىن
گىياھالرنى ئۈندۈرگەنلىكى ئارقىلىق ئۆلۈپ كەتكەنلەر قۇرۇپ ،چىرىپ ،تۇپراققا ئارىلىشىپ كەتكەندىن
كېيىن بولسىمۇ ،ئۇالرنى قايتا تىرىلدۈرەلەيدىغانلىقىغا دەلىل -پاكىت كەلتۈرگەنلىكىدۇر.
﴿(بىز بۇلۇتتىن) زور مىقداردا يامغۇر ياغدۇردۇق﴾ يەنى زېمىنغا ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇردۇق.
﴿ئاندىن زېمىننى (ئۇنىڭدىن ئۆسۈملۈكلەرنى چىقىرىش بىلەن) ياردۇق﴾ يەنى يامغۇرنى زېمىن
ئۈستىدە تۇرغۇزدۇق .يامغۇر (زېمىننىڭ) قات -قاتلىرىغىچە سىڭىپ ،ھەتتا زېمىنغا كۆمۈلگەن ئۇرۇقالرنىڭ
ئىچكى قىسمىغىچە كىرىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇرۇق بىخلىنىپ ،يەر يۈزىگە ئۈنۈپ چىقىدۇ.
﴿سىلەرنىڭ ۋە ھايۋانلىرىڭالرنىڭ مەنپەئەتلىنىشى ئۈچۈن ،زېمىندا ئاشلىقالرنى ،ئۈزۈمنى،
ئوتياشالرنى ئۆستۈردۇق﴾ يەنى ئاشلىقالرنى ،ئۈزۈمنى ۋە ھايۋانالر يەيدىغان ئوت -چۆپلەرنى

ئۆستۈردۇق .ئىبنى ئابباس ،قەتادە ،زەھھاك ۋە سۇددى قاتارلىقالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسىنىڭ شۇنداق
بولىدىغانلىقىنى بايان قىلدى.
﴿زەيتۇننى (ئۆستۈردۇق)﴾ يەنى زەيتۇن ھەممىگە تونۇشلۇق بولغان بىر نەرسىدۇر .ئۇنىڭ
ئۆزىمۇ ،مېيىمۇ قارا كېلىدۇ .ئۇنىڭ مېيىنى ھەم چىراغقا ھەم تاماققا ئىشلەتكىلى بولىدۇ.
﴿خورمىنى (ئۆستۈردۇق)﴾ خورما بولسا ھۆل ياكى قۇرۇق يېگىلى بولىدىغان مېۋىدۇر .ئۇنى
قاينىتىپ ياكى سىقىپ شەربەت قىلىپ ئىچكىلىمۇ بولىدۇ.
﴿دەرەخلىرى قويۇق باغچىالرنى (ئۆستۈردۇق)﴾ ھەسەن ۋە قەتادە :خورما دەرەخلىرى قويۇق
ئۆسكەن ،ئېسىل باغچىالرنى بەرپا قىلدۇق -،دېدى.
﴿تۈرلۈك مېۋىلەرنى ،ئوت – چۆپلەرنى (ئۆستۈردۇق)﴾ ئىبنى ئابباس :ھۆل ھالىتىدە يېيىلىدىغان
مېۋىلەرنى ۋە ھايۋانالر يەيدىغان ئوت -چۆپلەرنى ئۆستۈردۇق -،دېدى.
ئەبۇئۇبەيد قاسىم ئىبنى سەالم ئىبراھىم ئىبنى تەيمىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
بۇ ئايەتنىڭ مەنىسىنىڭ (قانداق بولىدىغانلىقى ھەققىدە) ئەبۇ بەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن سوئال
سورالغانىدى .ئەبۇ بەكرى بۇنىڭغا جاۋابەن :ئەگەر مەن بىلمەي تۇرۇپ قۇرئاننىڭ (ئايەتلىرىنىڭ)
مەنىسى ھەققىدە بىر نەرسە دېسەم ،قايسى ئاسمان ماڭا سايە تاشاليدۇ (يەنى قايسى ئاسمان مېنى
قوينىغا ئالىدۇ) ۋە مېنى قايسى زېمىن كۆتۈرىدۇ؟ -دېدى.
ئىبنى جەرىر ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئۆمەر ئىبنى

484

خەتتاب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ بۇ سۈرىنى ئوقۇپ ﷲ تائاالنىڭ﴿ :تۈرلۈك مېۋىلەرنى ،ئوت -چۆپلەرنى
(ئۆستۈردۇق)﴾ دېگەن ئايىتىگە كەلگەندە :بىز مېۋىلەرنىڭ قانداق نەرسە ئىكەنلىكىنىغۇ بىلدۇق .ئوت

ـ چۆپ دېگەن قانداق نەرسىدۇر؟ -دەپ بولۇپ ،ئۆز -ئۆزىگە :ئى خاتتابنىڭ ئوغلى ئۆمەر! ئۆمرۈڭگە
ۋاي! ھەقىقەتەن بۇ مۇھىم ئەمەس ئشىالرغا ئۆزىنى ئۇپراتقانلىق -،دېدى .باشقىالرمۇ بۇ ئەسەرنى
ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلدى.

ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ سورىغان بۇ سوئالى ئارقىلىق ئۇ ئوت -چۆپنىڭ شەكلىنى ،تىپىنى
ۋە ئۇنىڭ قايسى ئوت ئىكەنلىكىنى ئېنىق بىلمەكچى بولغان بولۇشى مۇمكىن .ئۇنداق بولمايدىغان
بولسا ،ﷲ تائاال﴿ :سىلەرنىڭ ۋە ھايۋانلىرىڭالرنىڭ مەنپەئەتلىنىشى ئۈچۈن ،زېمىندا ئاشلىقالرنى،

ئەبەسە سۈرىسى

ئۈزۈمنى ،ئوتياشالرنى ،زەيتۇننى ،خورمىنى ،دەرەخلىرى قويۇق باغچىالرنى (ئۆستۈردۇق)﴾ دېگەن
ئايەتلىرىنىڭ ھەممىسىدە زېمىندىن ئۆستۈرۈلگەن نەرسىلەرنى بايان قىلىپ كەلگەن بولغاچقا ،ئۇنىڭ:
﴿تۈرلۈك مېۋىلەرنى ،ئوت -چۆپلەرنى ئۆستۈردۇق﴾ دېگەن ئايىتىنى ئوقۇغان كىشىمۇ ئۇنىڭ زېمىندىن
ئۆستۈرۈلگەن بىر ئۈسۈملۈك ئىكەنلىكىنى ئەلۋەتتە بىلىدۇ.
ﷲ تائاالنىڭ شۇ نەرسىلەرنى ئۆستۈرۈپ بېرىشى قىيامەت كۈنىگە قەدەر بۇ دۇنيادا (يارىتىلىدىغان)
ئىنسانالر ۋە ھايۋانالرنىڭ پايدىلىنىشى ئۈچۈندۇر.

*******
ﯶﯷﯸﯹﯺﯻ ﯼﯽﯾﯿ ﰀﰁﰂﰃﰄﰅﰆﰇﰈ
ﰉﰊﰋﰌﰍﰎﰏﰐﰑﰒﰓﰔﰕﰖﰗﰘﰙﰚ
ﰛﰜﰝﰞﰟﰠ
(قىيامەتنىڭ) قۇالقنى گاس قىلغۇدەك قاتتىق ئاۋازى كەلگەن چاغدا (ھەممە ئادەم ئۆز ھالى
بىلەن بولۇپ قالىدۇ)﴿ .﴾33ئۇ كۈندە كىشى ئۆزىنىڭ قېرىندىشدىن ،ئانىسىدىن ،ئاتىسىدىن،
خوتۇنىدىن ۋە بالىلىرىدىن قاچىدۇ﴿ 34ـ .﴾36ئۇ كۈندە ھەر ئادەمنىڭ بىر ھالى بولىدۇكى ،ئۇنىڭ
باشقىالرغا قارىشىغا (شۇ ھالى) يار بەرمەيدۇ﴿ .﴾37ئۇ كۈندە نۇرغۇن يۈزلەردىن نۇر ،كۈلكە ۋە خۇشال
ـ خۇراملىق يېغىپ تۇرىدۇ﴿ 38ـ .﴾39يەنە بۇ كۈندە نۇرغۇن يۈزلەرنى چاڭ ـ توزاڭ بېسىپ كەتكەن،
قارىداپ كەتكەن بولىدۇ﴿ 40ـ .﴾41بۇالر بولسا كاپىرالردۇر ،فاجىرالردۇر﴿.﴾42

كىشىلەرنىڭ قىيامەت كۈنىدە (ھەتتا) ئۇرۇق ـ تۇغقانلىرىدىنمۇ
قاچىدىغانلىقى
﴿(قىيامەتنىڭ) قۇالقنى گاس قىلغۇدەك قاتتىق ئاۋازى كەلگەن چاغدا (ھەممە
ئادەم ئۆز ھالى بىلەن بولۇپ قالىدۇ)﴾
﴿ئۇ كۈندە كىشى ئۆزىنىڭ قېرىندىشىدىن ،ئانىسىدىن ،ئاتىسىدىن ،خوتۇنىدىن ۋە
بالىلىرىدىن قاچىدۇ﴾ يەنى كىشى ئۇ كۈندە ئۇرۇق ـ تۇغقانلىرىنى كۆرۈپ ،ئۇالردىن قاچىدۇ

ۋە ئۇالردىن يىراق تۇرىدۇ .چۈنكى( ،ئۇ كۈندىكى) قورقۇنچ ئەھۋال ناھايىتى ئېغىردۇر.
ئىمام مۇسلىم شاپائەت ھەققىدە رىۋايەت قىلغان ھەدىستە ئىرادىلىك پەيغەمبەرلەردىن ﷲ
تائاالنىڭ ئالدىدا كىشىلەرگە شەپائەت قىلىشى تەلەپ قىلىنغاندا ،ئۇالرنىڭ :ئۆزەم ،ئۆزەم،
مەن بۈگۈن ﷲ تائاالدىن پەقەت ئۆزەمنى قۇتۇلدۇرۇپ قېلىشنى تىلەيمەن -،دەيدىغانلىقىنى،
ھەتتا مەريەمنىڭ ئوغلى ئىسا ئەلەيھىسساالمنىڭ :مەن بۈگۈن ﷲ تائاالدىن پەقەت ئۆزەمنى
قۇتۇلدۇرۇپ قېلىشنى تىلەيمەن ۋە مېنى تۇغقان ئانام مەريەم ھەققىدىمۇ (بىر نەرسە)
تىلىمەيمەن -،دەيدىغانلىقىنى رىۋايەت قىلدى .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ كۈندە

كىشى ئۆزىنىڭ قېرىندىشىدىن ،ئانىسىدىن ،ئاتىسىدىن ،خوتۇنىدىن ۋە بالىلىرىدىن قاچىدۇ﴾

485

قەتادە :شۇ كۈندىكى قورقۇنچنىڭ ئېغىرلىقىدىن ئەڭ يېقىن دوست دوستىدىن ۋە ئەڭ يېقىن
تۇغقان توغقىنىدىن قېچىپ كېتىدۇ -،دېدى.
﴿ئۇ كۈندە ھەر ئادەمنىڭ بىر ھالى بولىدۇكى ،ئۇنىڭ باشقىالرغا قارىشىغا (شۇ ھالى) يار
بەرمەيدۇ﴾ يەنى ئۇ كۈندە ھەممە ئادەم ئۆزىنىڭ ھالى بىلەنال بولۇپ باشقىالرغا قارىيالمايدۇ .ئىبنى

ئەبۇھاتەم ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«سىلەر (قىيامەت كۈنى توپلىنىش مەيدانىغا) ياالڭ ئاياغ ،يالىڭاچ ،پىيادىلىك ۋە خەتنىسىز
ھالەتتە يىغىلىسىلەر» دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئايالى :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى!
ئۇنداق بولسا ،كىشىلەر بىر -بىرىنىڭ ئۇياتلىق يېرىنى كۆرۈپ قالمامدۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئۇ كۈندە ھەر ئادەمنىڭ بىر ھالى بولىدۇكى ،ئۇنىڭ باشقىالرغا قارىشىغا شۇ
ھالى يار بەرمەيدۇ ياكى باشقىالرغا قارىغىدەك ھالى بولمايدۇ» دېدى.
ئىبنى ئابباس مۇنداق ھەدىس رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :سىلەر (قىيامەت
كۈنى توپلىنىش مەيدانىغا) ياالڭ ئاياغ ،يالىڭاچ ۋە خەتنىسىز ھالەتتە توپلىنىسىلەر» دېدى .بىر
ئايال :ئۇنداق بولسا ،بىز بىر -بىرلىرىمىزنىڭ ئۇياتلىق يېرىنى كۆرۈپ قالمامدۇق؟ -دېدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئى پاالنى ئايال! ئۇ كۈندە ھەر ئادەمنىڭ بىر ھالى بولىدۇكى،
ئۇنىڭ باشقىالرغا قارىشىغا شۇ ھالى يار بەرمەيدۇ» دېدى.

جەننىتىلەر بىلەن دوزىخىلەرنىڭ قىيامەت كۈنىدە يۈزلىرىنىڭ قانداق
بولىدىغانلىقى
قىيامەت كۈنى كىشىلەر ئىككى تۈرلۈك بولىدۇ :بىرى يۈزلىرىدىن نۇر ،كۈلكە تۆكۈلۈپ ۋە
دىللىرىدىكى خۇشاللىقى يۈزلىرىدە ئىپادىلىنىپ ،يۈزلىرىدىن خۇشال ـ خۇراملىق يېغىپ تۇرىدىغان
كىشىلەر بولۇپ ،بۇالر جەننىتىلەردۇر .بۇ تۈردىكى كىشىلەر ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ئۇ كۈندە نۇرغۇن
يۈزلەردىن نۇر ،كۈلكە ۋە خۇشال -خۇراملىق يېغىپ تۇرىدۇ﴾ دېگەن ئايىتىدە بايان قىلىندى.
يەنە بىر تۈردىكى كىشىلەر بولسا ،دوزىخى كىشىلەر بولۇپ ،ﷲ تائاال ئۇالرنى بۇ ئايىتىدە بايان
قىلىپ مۇنداق دېدى﴿ :يەنە بۇ كۈندە نۇرغۇن يۈزلەرنى چاڭ-توزاڭ بېسىپ كەتكەن ،قارىداپ
كەتكەن بولىدۇ﴾

486

ئىبنى ئابباس ﷲ تائاالنىڭ﴿ :قارىداپ كەتكەن بولىدۇ﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى
ھەققىدە( :ئۇالر) قارىلىقى قاپلىۋالغان يۈزلەردۇر -،دېدى.
﴿بۇالر بولسا كاپىرالردۇر ،فاجىرالردۇر﴾ يەنى ئۇالر بولسا ،دىللىرى ئىمان ئېيتمىغان ۋە
قىلمىشلىرى (ئىسالمغا) توغرا كەلمىگەن كىشىلەردۇر .ئۇالر خۇددى ﷲ تائاال﴿ :ئۇالرنىڭ تاپقان
بالىلىرىمۇ پەقەت فاجىر ،كاپىر بولىدۇ﴾ دېگەن ئايىتىدە بايان قىلغان كىشىلەرگە ئوخشايدۇ.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،ئەبەسە سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.

تەكۋىر سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 29 ،ئايەت
تەكۋىر سۈرىسى ھەققىدە كەلگەن ھەدىس
ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :كىمكى قىيامەت كۈنىدە بولىدىغان ئەھۋالالرنى
ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەندەك بولۇشىنى خالىسا ،تەكۋىر ،ئىنفىتار ،ئىنشىقاق سۈرىلىرىنى
ئوقۇسۇن» .بۇ ھەدىسنى تىرمىزىمۇ شۇنداق رىۋايەت قىلدى.

ﭑﭒﭓ

ﭑﭒﭓ ﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚ ﭛﭜﭝﭞ
ﭟﭠﭡﭢﭣ ﭤﭥﭦ ﭧﭨﭩﭪﭫ
ﭬﭭ ﭮ ﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵﭶﭷ ﭸﭹﭺ
ﭻ ﭼﭽﭾﭿﮀﮁﮂ ﮃﮄﮅﮆﮇﮈﮉ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
كۈننىڭ نۇرى ئۆچكەن چاغدا﴿ .﴾1يۇلتۇزالر تۆكۈلگەن چاغدا﴿ .﴾2تاغالر گۇمران بولغان
چاغدا﴿ .﴾3بوغاز تۆگىلەر تاشلىۋېتىلگەن چاغدا﴿ .﴾4ياۋايى ھايۋانالر توپالنغان چاغدا﴿.﴾5
دېڭىزالر ئوت بولۇپ الۋۇلدىغان چاغدا﴿ .﴾6جانالر (ئۆز قاياشلىرىغا) قوشۇلغان چاغدا﴿ .﴾7تىرىك
كۆمۈۋېتىلگەن قىزدىن سەن قايسى گۇناھ بىلەن ئۆلتۈرۈلدۈڭ؟ دەپ سورالغان چاغدا﴿ .﴾8-9نامە
ئەمالالر ئېچىلغان چاغدا﴿ .﴾10ئاسمان ئېچىپ تاشالنغان چاغدا﴿ .﴾11دوزاخ قىزىتىلغانچاغدا﴿ .﴾12جەننەت (تەقۋادارالرغا) يېقىنالشتۇرۇلغان چاغدا﴿ .﴾13ھەر ئادەم ئۆزىنىڭ
قىلغان (ياخشى -يامان) ئىشلىرىنى بىلىدۇ﴿.﴾14

قىيامەت كۈنى كۈن نۇرىنىڭ ئۆچىدىغانلىقى
﴿كۈننىڭ نۇرى ئۆچكەن چاغدا﴾ ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە :كۈن ئۆچۈرۈلۈپ قاراڭغۇ قىلىنسا دېگەنلىك بولىدۇ -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
ئەۋفىي ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :كۈن كەتكۈزۈۋېتىلسە دېگەنلىك بولىدۇ-،
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .قەتادە :كۈننىڭ نۇرى ئۆچۈپ كەتسە دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.
سەئىد ئىبنى جۇبەير :كۈن تاشلىۋېتىلسە دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى .بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى :كۈن
قاتالپ يىغىپ تاشلىۋېتىلگەندە ،ئۇنىڭ نۈرى ئۆچىدۇ -،دېگەنلىكمۇ بولىدۇ.
ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۇرەيرەدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :قىيامەت كۈنى كۈن بىلەن ئاينىڭ نۇرى ئۆچۈرۈلىدۇ».

يۇلتۇزالرنىڭ تۆكۈلۈشى
﴿يۇلتۇزالر تۆكۈلگەن چاغدا﴾ ﷲ تائاال باشقا يەردە بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :يۇلتۇزالر
تۆكۈلگەن چاغدا﴾((( رەبىيئ ئىبنى ئەنەس ئەبۇئالىيەدىن ئۇبەي ئىبنى كەئبنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :قىيامەت بولۇشتىن ئىلگىرى بولىدىغان ئالتە ئاالمەت باردۇر .ئۇالر بولسا :كىشىلەر
بازارالردا تۇرغان ۋاقىتتا كۈننىڭ نۇرىنىڭ ئۆچۈشى ،يەنە ئۇالر شۇنداق ھالەتتە تۇرغاندا يۇلتۇزالرنىڭ
تۆكۈلۈشى ۋە يەنە ئۇالر شۇنداق ھالەتتە تۇرغاندا تاغالرنىڭ يەر يۈزىگە يىقىلىپ چۈشۈپ( ،بىر
بىرىگە) سوقۇلۇپ ،پارچىلىنىپ (زېمىن بىلەن) ئارىلىشىپ كېتىشىدۇر .شۇنىڭ بىلەن ،جىنالرئىنسانالردىن ،ئىنسانالر جىنالردىن ياردەم سورىشىدۇ ،ھايۋاناتالر ۋە ئۇچار قۇشالر بىر -بىرىگە
ئارىلىشىپ كېتىپ ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدا قااليمىقانچىلىق يۈز بېرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ئىشالرنى بايان
قىلىپ مۇنداق دېدى﴿ :ياۋايى ھايۋانالر توپالنغان چاغدا﴾ يەنى ئارىلىشىپ كەتكەندە.
﴿بوغاز تۆگىلەر تاشلىۋېتىلگەن چاغدا﴾ يەنى تۆگىنىڭ ئىگىلىرى ئۇنىڭغا كۆڭۈل بۆلمىگەندە.

488

﴿دېڭىزالر ئوت بولۇپ الۋۇلدىغان چاغدا﴾ جىنالر (ئىنسانالرغا) :بىز سىلەرگە خەۋەر ئېلىپ
كېلەيلى -،دەپ دېڭىز تەرەپكە يۈرۈپ كېتىدۇ ـ دە( ،دېڭىزدا) الۋۇلداپ يېنىپ تۇرغان ئوتنى
كۆرىدۇ .ئۇالر شۇنداق ھالەتتە تۇرغاندا زېمىن ئاستى تەرىپىدىن يەتتىنچى قېتىغىچە ،يۇقىرى
تەرىپىدىن يەتتىنچى قات ئاسمانغىچە يېرىلىدۇ .ئۇالر شۇنداق ھالەتتە تۇرغاندا ،بىر شامال كېلىپ
ئۇالرنىڭ جانلىرىنى ئالىدۇ .بۇ ئەسەرنى ئىبنى جەرىر رىۋايەت قىلدى.

تاغالرنىڭ گۇمران قىلىنىشى ،بوغاز تۆگىلەرنىڭ تاشلىۋېتىلىشى ۋە ياۋايى
ھايۋانالرنىڭ توپلىنىشى
﴿تاغالر گۇمران بولغان چاغدا﴾ يەنى تاغالر ئورۇنلىرىدىن قوزغىتىۋېتىلىپ ۋە كۇكۇم
((( نۇھ سۈرىسى 27ـ ئايەت.

تەكۋىر سۈرىسى

ـ تالقان قىلىنىپ ،زېمىن تۈزلەڭلىك ھالىتىگە ئايالندۇرۇلغان چاغدا﴿ ،بوغاز تۆگىلەر
تاشلىۋېتىلگەن چاغدا﴾ مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :بوغاز تۆگىلەر تاشلىۋېتىلگەن

چاغدا -،دېدى .ئۇبەي ئىبنى كەئب ۋە زەھھاك :ئۇ تۆگىگە ئۇنىڭ ئىگىلىرى كۆڭۈل بۆلمىگەن
چاغدا -،دېدى .رەبىيئ ئىبنى خەسيەم :ئۇ تۆگە سۈتى سېغىلماي ۋە (سۈتىنىڭ يىغىلىشى
ئۈچۈن) ئۇنىڭ يېلىن بۇغۇلماي ئىگىسىز تاشلىۋېتىلگەن چاغدا -،دېدى .زەھھاك :ئۇ تۆگە
باققۇچىسىز تاشلىۋېتىلگەن چاغدا -،دېدى .مانا بۇالر بۇ ئايەتكە بېرىلگەن مەنىلەر بولۇپ،
بۇ مەنىلەرنىڭ ھەممىسى بىر -بىرىگە يېقىندۇر.
بۇالردىن مەقسەت شۇكى ،بوغازلىقىنىڭ ئونىنچى ئېيىغا كىرگەن بوغاز تۆگىلەر ئەڭ
ئېسىل تۆگە ھېسابلىنىدۇ .قىيامەتنىڭ ئىشلىرى ،ئۇنىڭ سەۋەبلىرىنىڭ يۈز بېرىشلىرى ۋە
ئاالمەتلىرىنىڭ كۆرۈنۈشلىرىدىن ئىبارەت قاتتىق قورقۇنچلۇق كاتتا بىر ئىش كىشىلەرنى
پاراكەندىچىلىككە سېلىۋەتكەنلىكى سەۋەبى بىلەن ئۇنىڭغا ئىگىدارچىلىق قىلىشقا ۋە (ئۇ
سۈتكە تازا تولۇپ) ئۇنىڭدىن پايدىلىنىش ۋاقتى بولغاندا ئۇنىڭدىن پايدىلىنىشقا ئۇالرنىڭ
ۋاقتى يار بەرمەيدۇ -،دېمەكچىدۇر.

﴿ياۋايى ھايۋانالر توپالنغان چاغدا﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :مەيلى يەر يۈزىدە
ماڭىدىغان ھايۋان بولسۇن ،مەيلى ئىككى قانىتى بىلەن ئۇچىدىغان ئۇچار قۇش بولسۇن،
ھەممىسى سىلەرگە ئوخشاش ئۈممەتلەردۇر (يەنى ﷲ تەرىپىدىن يارىتىلغان مەخلۇقالردۇر).
لەۋھۇلمەھپۇزدا ھېچ نەرسىنى چۈشۈرۈپ قويمىدۇق (يەنى ھەممىنى تولۇق پۈتتۇق) ،كېيىن
(((
ئۇالر پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىغا يىغىلىدۇ (ﷲ ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم چىقىرىدۇ)﴾
ئىبنى ئابباس( :قىيامەت كۈنى) ھەتتا چىۋىنگىچىلىك ھەممە نەرسە يىغىلىدۇ -،دېدى .بۇنى
ئىبنى ئەبۇھاتەم شۇنداق رىۋايەت قىلدى .قۇشالرنىڭمۇ ﷲ تائاالنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇپ
توپلىنىشقا توغرا كەلسە توپلىنىدىغانلىقى ھەققىدە ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :قۇشالرنىمۇ
ئۇنىڭغا بويسۇندۇرۇپ بەردۇق ،ئۇالرمۇ (تەرەپ -تەرەپتىن) توپلىنىپ﴾(((.

دېڭىزالرنىڭ ئوت بولۇپ الۋۇلداپ يانىدىغانلىقى
﴿دېڭىزالر ئوت بولۇپ الۋۇلدىغان چاغدا﴾ ئىبنى جەرىر سەئىد ئىبنى مۇسەييەبنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ بىر يەھۇدىيدىن :جەھەننەم
قەيەردە؟ -دېدى .ئۇ يەھۇدىي :دېڭىزدا -،دەپ جاۋاب بەردى .ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :مەن
ئۇنىڭ ئوت بولۇپ ياندۇرۇلغان دېڭىز ۋە ﷲ تائاالنىڭ﴿ :دېڭىزالر ئوت بولۇپ الۋۇلدىغان
چاغدا﴾ دېگەن ئايىتىدە بايان قىلىنغان دېڭىزالر ھەققىدە دېگەن سۆزىدە ئۇنى ھەقىقەتەن
راست گەپ قىلدى دەپ قارايمەن -،دېدى .دېڭىزغا مۇناسىۋەتلىك سۆز ﷲ تائاالنىڭ:
﴿(قىيامەت كۈنى) ئوت بولۇپ ياندۇرۇلغان دېڭىز بىلەن قەسەمكى﴾((( دېگەن ئايىتىنىڭ
تەپسىرىدە بايان قىلىپ ئۆتۈلدى.
((( ئىنفىتار سۈرىسى 2ـ ئايەت.
((( ئەنئام سۈرىسى 38ـ ئايەت.
((( ساد سۈرىسى 19ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

489

جانالرنىڭ قوشۇلىدىغانلىقى
﴿جانالر (ئۆز قاياشلىرىغا) قوشۇلغان چاغدا﴾ يەنى ھەر بىر شەكىل ئوخشىشى بىلەن بىر
يەرگە كەلتۈرۈلگەن چاغدا .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى(﴿ :ﷲ پەرىشتىلىرىگە ئېيتىدۇ) زۇلۇم
قىلغۇچىالرنى ،ئۇالرنىڭ (مۇشرىكلىكتىكى ،كۇفرىدىكى) قاياشلىرىنى توپالڭالر﴾(((.
ئىبنى ئەبۇھاتەم نۇئمان ئىبنى بەشىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ﷲ تائاالنىڭ﴿ :جانالر (ئۆز قاياشلىرىغا) قوشۇلغان چاغدا﴾ دېگەن ئايىتىنى ئوقۇپ:
«ئوخشاش ئېقىمدىكى كىشىلەر كۆزدە تۇتۇلىدۇ ،ھەر بىر ئادەم ئۆزى بىلەن ئوخشاش قىلمىشالرنى
قىلغان كىشىلەر بىلەن بىللە بولىدۇ .چۈنكى ،ﷲ تائاال﴿ :سىلەر (قىيامەتتە) ئۈچ پىرقىغە
بۆلۈنىسىلەر( .بىرىنچى پىرقە) سائادەتمەنلەردۇر ،سائادەتمەنلەر قانداق ئادەملەر؟ (ئۇالر نامە -ئەمالى
ئوڭ تەرىپىدىن بېرىلىدىغان) ئادەملەردۇر( .ئىككىنچى پىرقە) بەختسىز ئادەملەردۇر ،بەختسىز ئادەملەر
قانداق ئادەملەر؟ (ئۇالر نامە -ئەمالى سول تەرىپىدىن بېرىلىدىغان ئادەملەردۇر)( .ئۈچىنچى پىرقە
ياخشى ئىشالرنى) ئەڭ ئالدىدا قىلغۇچىالر بولۇپ( ،ئۇالر جەننەتكە) ئەڭ ئالدىدا كىرگۈچىلەردۇر﴾(((»
دېدى .شۇڭا (بۇ ئايەتتىن) ئوخشاش ئېقىمدىكى كىشىلەر كۆزدە تۇتۇلىدۇ» دېدى.

تىرىك كۆمۈۋېتىلگەن قىز بالىدىن سوئال سورىلىدىغانلىقى
﴿تىرىك كۆمۈۋېتىلگەن قىزدىن سەن قايسى گۇناھ بىلەن ئۆلتۈرۈلدۈڭ؟ دەپ سورالغان چاغدا﴾

بۇ ئايەتتە تىلغا ئېلىنغان تىرىك كۆمۈۋېتىلگەنلەر بولسا ،ئىسالم كېلىشتىن بۇرۇنقى دەۋردىكى كىشىلەر
يامان كۆرۈپ كۆمۈۋەتكەن قىزالردۇر .ئۇالرنى كۆمۈپ ئولتۈرۈۋەتكەنلەرگە تەھدىت بولسۇن ئۈچۈن،
قىيامەت كۈنى ئۇ قىزالردىن :سىلەر قايسى گۇناھ بىلەن ئۆلتۈرۈلدۈڭالر؟ -دەپ سورىلىدۇ .ناھەق
ئۆلتۈرۈلگەنلەر سوراق قىلىنغان يەردە ،ناھەق ئۆلتۈرۋەتكۈچىلەرنىڭ ھالى نېمە بولۇپ كېتەر؟!
بۇ ئايەتنىڭ يەنە بىر ئوقۇلۇش ئۇسۇلى بولۇپ ،شۇ ئۇسۇلدىكى ئوقۇلۇشىغا ئاساسەن ئەلى ئىبنى
ئەبۇ تەلھە ئىبنى ئابباسنىڭ :تىرىك كۆمۈۋېتىلگەن قىز ئۆزىنىڭ قېنىنى سورىغان چاغدا دېگەن بولىدۇ-،
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .سۇددى ،ئەبۇزۇھا ۋە قەتادە قاتارلىقالرمۇ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسىنىڭ شۇنداق
بولىدىغانلىقىنى-،دېدى.

490

تىرىك كۆمۈۋېتىلگەن قىز ھەققىدە كەلگەن ھەدىسلەرنىڭ بايانى :ئىمام ئەھمەد ئائىشەدىن
ئۇكاشەنىڭ ھەمشىرىسى جۇزامە بىنتى ۋەھبنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن (بىر قېتىم)
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا بارسام ،ئۇ كىشىلەرگە« :مەن ئايالالرنىڭ ئېغىر ئاياغ تۇرۇپ باال
ئېمىتىشىنى توسماقچى بولۇپ رۇم ۋە پارسالرغا قارىسام ،ئۇالرنىڭ ئاياللىرىمۇ ئېغىر ئاياغ تۇرۇپمۇ باال
ئېمىتىدىكەن ،بۇنداق قىلىش ئۇالرنىڭ بالىلىرىغا ھېچ قانداق بىر زەرەر يەتكۈزمەيدىغانلىقىنى كۆردۈم»
دېدى .ئاندىن كىشىلەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن مەنىينى تېشىغا((( تۆكۈشنىڭ ھۆكمى ھەققىدە
((( تۇر سۈرىسى 6ـ ئايەت.
((( ساففات سۈرىسى 22ـ ئايەت.
((( ۋاقىئە سۈرىسى 10 - 7ـ ئايەتكىچە.

تەكۋىر سۈرىسى

سوئال سورىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :بۇ ئىش بولسا يوشۇرۇن باال كۆمۈۋېتىشتۇر ۋە ئۇ بولسا:
سەن قايسى گۇناھ بىلەن ئۆلتۈرۈلدۈڭ؟ -دەپ سورىلىدىغان تىرىك كۆمۈۋېتىلگەن قىزدۇر» دېدى .بۇ
ھەدىسنى مۇسلىم ،ئىبنى ماجە ،ئەبۇ داۋۇد ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالر رىۋايەت قىلدى.

كۆمۈۋېتىلگەن قىز ئۈچۈن بېرىلىدىغان كەففارەت
ئابدۇررازاق نۇئمان ئىبنى بەشىردىن ئۆمەر ئىبنى خەتتابنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :ﷲ تائاالنىڭ﴿ :تىرىك كۆمۈۋېتىلگەن قىزدىن سەن قايسى گۇناھ بىلەن ئۆلتۈرۈلدۈڭ؟
دەپ سورالغان چاغدا﴾ دېگەن ئايىتى نازىل بولغان ۋاقىتتا ،قەيس ئىبنى ئاسىم پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا كېلىپ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! مەن ئىسالم كېلىشتىن بۇرۇنقى
دەۋردە بىر نەچچە قىزىمنى كۆمۈۋەتكەن ئىدىم -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم(« :ئۇنداق
بولسا) ھەر بىر قىزىڭ ئۈچۈن بىر قۇل ئازات قىل» دېدى .ئۇ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! مەن
تۆگىلىرى بار بىر ئادەممەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇنداقتا ،ھەر بىر قىزىڭ
ئۈچۈن بىر تۆگە ئۆلتۈرگىن» دېدى.

نامە ـ ئەمەەللرنىڭ ئېچىلىدىغانلىقى
﴿نامە ـ ئەمەللەر ئېچىلغان چاغدا﴾ زەھھاك :ھەر بىر ئىنساننىڭ نامە ـ ئەمەللىرى ئۇنىڭ
ئوڭ ياكى سول تەرىپىدىن بېرىلگەندە -،دېدى .قەتادە :ئى ئىنسان! سېنىڭ نامە ـ ئەمەللىرىڭ
توشقۇزۇلۇپ قاتلىۋېتىلدى .ئۇ قىيامەت كۈنى ئېچىلىدۇ .ھەر بىر ئادەم ئۆزىنىڭ نامە ـ ئەمال
دەپتەرلىرىگە نېمىلەرنىڭ يېزىلىپ توشقۇزۇۋېتىلگەنلىكىنى كۆرىدۇ -،دېدى.

ئاسماننىڭ ئېچىلىشى ،جەھەننەمنىڭ قىزىتىلىشى ۋە جەننەتنىڭ
يېقىنالشتۇرۇلىشى
﴿ئاسمان ئېچىپ تاشالنغان چاغدا﴾ مۇجاھىد :ئاسمان تارتىۋېتىلسە -،دېدى .سۇددى:
ئاسمان ئېچىۋېتىلسە -،دېدى.
﴿دوزاخ قىزىتىلغان چاغدا﴾﴿ ،جەننەت (تەقۋادارالرغا) يېقىنالشتۇرۇلغان چاغدا﴾ زەھھاك،
ئەبۇمالىك ،قەتادە ۋە رەبىيئ ئىبنى خەسيەم قاتارلىقالر :جەننەت ئۇنىڭغا كىرىشكە اليىق بولغان
كىشىلەر ئۈچۈن يېقىنالشتۇرۇلغاندا -،دېدى.

قىيامەت كۈنى ھەر بىر كىشى ئۆزىنىڭ قىيامەت ئۈچۈن قانداق ئىشالرنى
قىلغانلىقىنىبىلىدىغانلىقى
﴿ھەر ئادەم ئۆزىنىڭ قىلغان (ياخشى -يامان) ئىشلىرىنى بىلىدۇ﴾ يەنى ﴿كۈننىڭ نۇرى
ئۆچكەن چاغدا﴾ دېگەن ئايەتتىن باشالپ تا ﴿جەننەت تەقۋادارالرغا يېقىنالشتۇرۇلغان چاغدا﴾

491

دېگەن ئايەتكە كەلگەنگە قەدەر بايان قىلىنغان ئىشالر يۈز بەرگەن چاغدا ،ھەر بىر كىشى
ئۆزىنىڭ ھاياتىي دۇنيادا نېمە قىلغانلىقىنى ۋە قىيامەت ئۈچۈن قانداق ھازىرلىق كۆرگەنلىكىنى
بىلىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ كۈندە (يەنى قىيامەت كۈنىدە) ھەر ئادەمنىڭ
قىلغان ياخشى ئىشلىرى يامان ئىشلىرى ،ئۆزىنىڭ ئالدىدا ئايان بولىدۇ( .ئۇالر يامان ئىشلىرىنى
كۆرمەسلىكنى) ئۆزى بىلەن يامان ئىشلىرىنىڭ ئارىسىدا (مەشرىق بىلەن مەغرىبنىڭ ئارىسىدەك)
ئۇزۇن مۇساپە بولۇشىنى ئارزۇ قىلىدۇ .ﷲ سىلەرنى ئۆزىنىڭ ئازابىدىن قورقۇتىدۇ ،ﷲ
بەندىلىرىگە مېھرىباندۇر﴾(((﴿ ،بۇ كۈندە ئىنسانغا (چوڭ بولسۇن ،كىچىك بولسۇن ،ياخشىلىق
(((
بولسۇن ،يامانلىق بولسۇن) ئىلگىرى -ئاخىرى قىلغان ئەمەللىرى ئۇقتۇرۇلىدۇ﴾

*******
ﮊﮋﮌﮍ ﮎ ﮏ ﮐﮑﮒ ﮓ ﮔﮕﮖﮗﮘ ﮙ ﮚﮛ
ﮜ ﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣﮤﮥ ﮦﮧﮨﮩﮪﮫﮬﮭﮮ
ﮯﮰ ﮱﯓﯔ ﯕ ﯖﯗ ﯘﯙﯚﯛﯜﯝ ﯞ ﯟﯠﯡﯢﯣ
ﯤﯥﯦﯧﯨﯩﯪﯫ ﯬﯭﯮﯯﯰﯱﯲﯳﯴﯵﯶ

492

كۈندۈزى يوشۇرۇنغۇچى يۇلتۇزالر بىلەن ،پاتىدىغان ۋاقتىدا يوشۇرۇنىدىغان يۇلتۇزالر بىلەن
قەسەم قىلىمەن﴿ .﴾15-16قاراڭغۇلۇققا چۆمگەن كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن﴿ .﴾17يورۇشقا
باشلىغان سۈبھى بىلەن قەسەم قىلىمەن﴿ .﴾18قۇرئان ھەقىقەتەن (ﷲنىڭ) ئىززەتلىك بىر
ئەلچى (ئارقىلىق نازىل قىلىنغان) سۆزىدۇر﴿ .﴾19ئۇ (ئەلچى) كۈچلۈكتۇر ،ﷲنىڭ دەرگاھىدا
مەرتىۋىلىكتۇر﴿ .﴾20پەرىشتىلەر ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلغۇچىدۇر .بۇ يەردە (يەنى ئاسماندا)
ئۇ ئىشەنچلىكتۇر﴿ .﴾21سىلەرنىڭ ھەمراھىڭالر (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) مەجنۇن
ئەمەستۇر﴿ .﴾22ئۇ (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) جىبرىئىلنى ھەقىقەتەن روشەن ئۇپۇقنىڭ
شەرقىدە كۆردى﴿ .﴾23ئۇ (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) (غەيبنى) تەبلىغ قىلىشتا بېخىل
ئەمەستۇر﴿ .﴾24ئۇ (يەنى قۇرئان) قوغالندى شەيتاننىڭ سۆزى ئەمەستۇر﴿ .﴾25قەيەرگە
بارىسىلەر؟ ﴿ ﴾26ئۇ (يەنى قۇرئان) پۈتۈن ئەھلى جاھانغا نەسىھەتتۇر﴿ .﴾27سىلەرنىڭ
ئاراڭالردىن (دىن بارىسىدا) راۋۇرۇس بولۇشنى خااليدىغانالرغا (قۇرئان) نەسىھەتتۇر﴿.﴾28
پەقەت ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ﷲ خالىغاندىال ،ئاندىن سىلەر خااليسىلەر (يەنى ﷲ
خالىمىغىچە سىلەرنىڭ خالىغىنىڭالرنىڭ ھېچ پايدىسى يوق)﴿.﴾29
ئىمام مۇسلىم ۋە نەسەئى ئەمرى ئىبنى ھۇرەيسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
مەن ناماز بامداتنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئارقىسىدا تۇرۇپ ئوقۇدۇم ،مەن ئۇنىڭ (نامازغا):

﴿كۈندۈزى يوشۇرۇنغۇچى يۇلتۇزالر بىلەن ،پاتىدىغان ۋاقتىدا يوشۇرۇنىدىغان يۇلتۇزالر بىلەن
((( يەنى ئايالالر بىلەن بىر يەردە بولغاندا ،كەلگەن ئىسپىرمىنى ئايالالرنىڭ ئىچىگە تۆكمەي تېشىغا تۆكۈشنىڭ ھۆكمىنىڭ
قانداق بولىدىغانلىقىنى سورىماقچى .بۇ ،باال ئېلىشنى ياقتۇرمايدىغان بەزى ساھابىلەر ئاياللىرى بىلەن بىر يەردە بولغاندا
قولالنغان ئىش ئىدى.
((( ئال ئىمران سۈرىسى 30ـ ئايەت.

تەكۋىر سۈرىسى

قەسەم قىلىمەن .قاراڭغۇلۇققا چۆمگەن كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن .يورۇشقا باشلىغان سۈبھى
بىلەن قەسەم قىلىمەن﴾ دېگەن ئايەتلەرنى ئوقۇغانلىقىنى ئاڭلىدىم.

ئىبنى جەرىر خالىد ئىبنى ئەرئەرەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئەلى
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن ﷲ تائاالنىڭ﴿ :كۈندۈزى يوشۇرۇنغۇچى يۇلتۇزالر بىلەن ،پاتىدىغان
ۋاقتىدا يوشۇرۇنىدىغان يۇلتۇزالر بىلەن قەسەم قىلىمەن﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى ھەققىدە
سورالغاندا :ئۇالر بولسا كۈندۈزدە يوشۇرۇنىۋالىدىغان ۋە كېچىدە مېڭىپ (ئورنىغا قايتىپ
كېلىدىغان) يۇلتۇزالردۇر دەپ جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئاڭلىدىم -،دېدى.
﴿قاراڭغۇلۇققا چۆمگەن كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن﴾ بۇ ئايەتنىڭ ئىككى خىل مەنىسى
بار .ئۇنىڭ بىرى :قاراڭغۇلۇقى بىلەن كەلگەن كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن .يەنە بىر مەنىسى:
قاراڭغۇلۇقى بىلەن كەتكەن يەنى يورىغان كېچە .مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە:
قاراڭغۇ تاشلىغان كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن -،دېدى.
سەئىد ئىبنى جۇبەير :كەلگەن كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن -،دېدى .ھەسەنبەسرى:
كىشىلەرنى قاپلىغان كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن -،دېدى .بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە
ئەتىيە ئەۋفىيمۇ شۇنداق دېدى .ئەلى ئىبنى ئەبۇ تەلھە ۋە ئەۋفىي ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ
ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە( :قاراڭغۇلۇقى بىلەن) كەتكەن كېچە بىلەن (قەسەم قىلىمەن)
دېگەنلىك بولىدۇ -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى .ھەققىدە مۇجاھىد ،قەتادە ،زەھھاك ،زەيد
ئىبنى ئەسلەم ۋە ئوغلى ئابدۇرراھمان قاتارلىقالرمۇ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى شۇنداق دېدى.
بۇ ئايەت“ :قاراڭغۇلۇقى بىلەن كەتكەن كېچە بىلەن قەسەم قىلىمەن” دېگەن مەنىنى
ئىپادىلەپ بەرسىمۇ ،لېكىن ،بۇ يەردە ئايەتنىڭ“ :قاراڭغۇلۇقى بىلەن كەلگەن كېچە بىلەن قەسەم
قىلىمەن” دېگەن مەنىسى ئايەتكە بەك مۇناسىپتۇر .چۈنكى ،ﷲ تائاال بۇ يەردە قاراڭغۇلۇقى بىلەن
كەلگەن كېچە ۋە يورۇقلۇقى بىلەن يورۇپ كەلگەن كۈندۈز بىلەن قەسەم قىلماقچى بولۇشى مۇمكىن.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :قاراڭغۇلۇقى ئالەمنى قـاپـلىغان كېچە بىلەن قەسەمكى،
يورۇغان چاغدىكى كۈندۈز بىلەن قەسەمكى﴾(((﴿ ،چاشگاھ ۋاقتى بىلەن قەسەمكى ،قاراڭغۇلۇقى
(ئەتراپنى قاپلىغان) چاغدىكى كېچە بىلەن قەسەمكى﴾(((﴿ ،ﷲ سۈبھىنى (قاراڭغۇدىن) يېرىپ
چىقارغۇچىدۇر (يەنى تاڭنى يورۇتقۇچىدۇر) ،ﷲ كېچىنى (سىلەر ئۈچۈن) ئىستىراھەت قىلىپ
ياراتتى( ،سىلەرنىڭ) ۋاقىت ھېسابلىشىڭالر ئۈچۈن قۇياش بىلەن ئاينى ياراتتى﴾((( بۇ ھەقتە
بۇالرىن باشقىمۇ نۇرغۇنلىغان ئايەتلەر بار .توغرىسىنى ﷲ تائاال بىلگۈچىدۇر.
﴿يورۇشقا باشلىغان سۈبھى بىلەن قەسەم قىلىمەن﴾ زەھھاك بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە:
يورۇۋاتقان تاڭ بىلەن قەسەم قىلىمەن -،دېدى .قەتادە :يورۇپ كېلىۋاتقان تاڭ بىلەن قەسەم
قىلىمەن دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.
((( قىيامەت سۈرىسى 13ـ ئايەت.
((( لەيل سۈرىسى 2 - 1ـ ئايەتلەر.
((( زۇھا سۈرىسى 2 - 1ـ ئايەتلەر.

493

قۇرئان ھەرگىزمۇ ساراڭلىقنىڭ نەتىجىسى بولماستىن ،بەلكى ئۇنى جىبرىئىل
ئەلەيھىسساالمنىڭ ئېلىپ چۈشكەنلىكى
﴿قۇرئان ھەقىقەتەن (ﷲنىڭ) ئىززەتلىك بىر ئەلچى (ئارقىلىق نازىل قىلىنغان) سۆزىدۇر﴾

يەنى بۇ قۇرئان ئەخالقى ئېسىل ۋە كۆرۈنۈشى چىرايلىق بولغان ھۆرمەتلىك پەرىشتە -جىبرىئىل
ئەلەيھىسساالم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا يەتكۈزگەن “ﷲ تائاالنىڭ سۆزى” دۇر .بۇ ئايەتنىڭ
مەنىسىنىڭ شۇنداق بولىدىغانلىقىنى ئىبنى ئابباس ،شەئبى ،مەيمۇن ئىبنى مىھران ،ھەسەن،
قەتادە ،رەبىيئ ئىبنى ئەنەس ۋە زەھھاك ۋە باشقىالر بايان قىلدى.
﴿ئۇ (ئەلچى) كۈچلۈكتۇر﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ۋەھيىنى ئۇنىڭغا كۈچلۈك
پەرىشتە (جىبرىئىل) تەلىم بەردى﴾((( يەنى كۈچلۈك يارىتىلغان ،تۇتۇشى ۋە ھەرىكەتلىرى كۈچلۈك
بولغان پەرىشتە تەلىم بەردى.
﴿ﷲنىڭ دەرگاھىدا مەرتىۋىلىكتۇر﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدا ئۇنىڭ مەرتىۋىسى يۇقىرىدۇر.
﴿پەرىشتىلەر ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلغۇچىدۇر﴾ يەنى جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم پەرىشتىلەرنىڭ
ئارىسىدا يۈزى بار ،سۆزى ئۆتىدىغان ۋە پەرىشتىلەر ئۇنىڭغا بويسۇنىدىغان بىر پەرىشتىدۇر .بۇ
ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە قەتادە مۇنداق دېدى :جىبرىئىل پەرىشتىلەرنىڭ ئىچىدە ئاددىي بىر
پەرىشتە بولماستىن ،ئەكسىچە ،مەرتىۋىسى ناھايىتى يۇقىرى ،ھۆرمەتكە سازاۋەر بىر پەرىشتىدۇر.
(شۇنىڭ ئۈچۈن) ئۇ ۋەھيىنى ئېلىپ چۈشۈشتەك مۇشۇنداق كاتتا ۋەزىپىگە تالالندى.

﴿بۇ يەردە (يەنى ئاسماندا) ئۇ ئىشەنچلىكتۇر﴾ بۇ جىبرىئىل ئەلەيھىسساالمنىڭ ئىشەنچلىك
ئىكەنلىكىگە بېرىلگەن بىر تەرىپلەشتۇر .خۇددى ﷲ تائاال بەندىسى ۋە پەيغەمبىرى مۇھمەممەد
ئەلەيھىسساالمنى ئۆزىنىڭ﴿ :سىلەرنىڭ ھەمراھىڭالر (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) مەجنۇن ئەمەستۇر﴾
دېگەن ئايىتى بىلەن ئاقلىغىنىدەك ،بەندىسى ۋە پەرىشتىسى جىبرىئىل ئەلەيھىسساالمنىمۇ ئاقلىشى
ناھايىتى كاتتا بىر ئىشتۇر.
﴿ئۇ (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) جىبرىئىلنى ھەقىقەتەن روشەن ئۇپۇقنىڭ شەرقىدە
كۆردى﴾ يەنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۆزىگە ﷲ تائاال تەرىپىدىن ۋەھيى ئېلىپ كېلىدىغان

جىبرىئىل ئەلەيھىسساالمنى ﷲ تائاال ئۇنى ياراتقان قىياپىتىدە 600 ،قاناتلىق ھالىتىدە كۆردى.

494

بۇ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ جىبىرىئىل ئەلەيھىسساالمنى “بەتھا” دېگەن جايدا تۇنجى
كۆرىشىدۇر .بۇ كۆرۈش ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ۋەھيىنى ئۇنىڭغا كۈچلۈك پەرىشتە (جىبرىئىل) تەلىم
بەردى .ئۇنىڭ (يەنى جىبرىئىلنىڭ) كۆرۈنۈشى چىرايلىق بولۇپ ،يۇقىرى ئۇپۇقتا (ئۆز شەكلىدە)
تۇردى .ئاندىن ئۇ ئاستا -ئاستا (مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا) يېقىنلىشىپ تۆۋەنگە ساڭگىلىدى .ئۇ
(پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا) ئىككى ياچاق مىقدارى ياكى ئۇنىڭدىنمۇ يېقىنراق يېقىنالشتى .ﷲ
بەندىسىگە (جىبرىئىل ئارقىلىق تېگىشلىك) ۋەھيىلەرنى ۋەھيى قىلدى﴾((( دېگەن ئايەتلىرىدە بايان
((( نەجم سۈرىسى 5ـ ئايەت.
((( نەجم سۈرىسى 10 - 5ـ ئايەتكىچە.

تەكۋىر سۈرىسى

قىلىندى .بۇنىڭ تەپسىالتى يۇقىرىدا بايان قىلىپ ئۆتۈلدى .توغرىسىنى ﷲ تائاال بىلگۈچىدۇر .بۇ
سۈرە (يەنى تەكۋىر سۈرىسى) پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى ھەرەم مەسچىتىدىن ئەقسا مەسچىتىگە،
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.