Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 35

Süzlärneñ gomumi sanı 3684
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ۋەھيى نازىل بولۇۋاتقاندا ،ئۇنى ئېسىڭغا ئېلىۋېلىش ئۈچۈن) ئالدىراپ تىلىڭنى مىدىرالتما.
ئۇنى توپالش ۋە ئوقۇپ بېرىش بىزنىڭ مەسئۇلىيتىمىزدۇر .ساڭا ئۇنى ئوقۇپ بەرگىنىمىزدە
(يەنى جىبرىئىل ساڭا ئوقۇپ بەرگەندە) ئۇنىڭ ئوقۇشىغا ئەگەشكىن﴾ يەنى ئۇنىڭغا قۇالق
سالغىن ۋە شۈك تۇرغىن﴿ .ئاندىن ئۇنى چۈشەندۈرۈپ بېرىش بىزنىڭ مەسئۇلىيتىمىزدۇر﴾

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ ئايەت چۈشكەندىن كېيىن ،جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم (ۋەھيىنى
ئوقۇپ بەرگەندە ئۇنى تىڭشاپ تۇرۇپ ئۇ) كەتكەندە ئۇنى خۇددى جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم
ئوقۇپ بەرگەندەك ئوقۇيتتى .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلدى .لېكىن
بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى مۇنداق رىۋايەت قىلدى :جىبرىئىل پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
قېشىغا كەلگەندە ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بېشىنى ئېگىپ ،گەپ قىلماي شۈك تۇراتتى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم كەتكەندىن كېيىن ۋەھيىنى خۇددى ﷲ
تائاال ۋەدە قىلغاندەك ئوقۇيتتى.

قىيامەت كۈنىنى ئىنكار قىلىشنىڭ سەۋەبى بولسا دۇنيانى ياخشى كۆرۈش ۋە
ئاخىرەتتىن غەپلەتتە ياشاش ئىكەنلىكى
﴿(ئى مۇشرىكالر جامائەسى!) ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (يەنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىش،
ھېساب بېرىش سىلەر گۇمان قىلغاندەك يوق ئىش ئەمەس) ،بەلكى سىلەر بۇ دۇنيانى دوست
تۇتىسىلەر .ئاخىرەتكە كۆڭۈل بۆلمەيسىلەر﴾ يەنى ئۇالرنىڭ قىيامەت كۈنىنى ،ﷲ تائاال پەيغەمبىرىگە

چۈشۈرگەن ھەق ۋەھيىنى ۋە كاتتا قۇرئاننى ئىنكار قىلىشىغا سەۋەبچى بولغان نەرسە بولسا،
ئۇالرنىڭ پەقەت مۇشۇ دۇنياغىال كۆڭۈل بېرىپ كېتىشى ۋە ئاخىرەتكە كۆڭۈل بۆلمەسلىكىدۇر.

مۆمىنلەرنىڭ ئاخىرەتتە اﷲ تائاالنى كۆرىدىغانلىقى
﴿بۇ كۈندە( ،سائادەتمەنلەرنىڭ) يۈزلىرى نۇرلۇق بولىدۇ﴾ يەنى ئۇالرنىڭ يۈزلىرى
چىرايلىق ،گۈزەل ،نۇرلۇق بولۇپ ،خۇشاللىق ئاالمەتلىرى كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ(﴿ .ئۇالر)

429

پەرۋەردىگارىغا قاراپ تۇرىدۇ﴾ يەنى ئۇالر پەرۋەردىگارىنى ئاشكارا كۆرىدۇ.
ئىمام بۇخارى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«شەك -شۈبھىسىزكى ،پەرۋەردىگارىڭالرنى ئاشكارا كۆرىسىلەر» .مۆمىنلەرنىڭ ئاخىرەتتە
غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ نى كۆرىدىغانلىقى ھەققىدە ھەدىسشۇناس ئىمامالر رەت قىلىش مۇمكىن
بولمايدىغان نۇرغۇن سەھىھ ۋە مۇتەۋاتىر ھەدىسلەرنى رىۋايەت قىلغان بولۇپ ،تۆۋەندىكى
ھەدىس شۇالردىن بېرىدۇر.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇسەئىد ۋە ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمالرنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ساھابىلەر :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! قىيامەت كۈنى بىز
پەرۋەردىگارىمىزنى كۆرەلەيمىزمۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :بۇلۇتسىز ئاسماندا
سىلەرنىڭ كۈن بىلەن ئاينى كۆرۈشىڭالرغا بىرەر نەرسە توسالغۇ بوالمدۇ؟» دېدى .ساھابىلەر:
ياق -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :شەك -شۈبھىسىزكى ،سىلەر پەرۋەردىگارىڭالرنى
ئەنە شۇنداق توسالغۇسىز ھالەتتە كۆرىسىلەر» دېدى.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم جەرىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بىر تولۇن
ئاي كېچىسى ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئايغا قاراپ تۇرۇپ« :شەك -شۈبھىسىزكى ،سىلەر
پەرۋەردىگارىڭالرنى خۇددى بۇ ئاينى كۆرۈپ تۇرغاندەك كۆرىسىلەر ،بامدات نامىزى بىلەن
دىگەر نامىزىنى ئۆز ۋاقتىدا ئوقۇشقا قادىر بواللىساڭالر ،ئۇنى ئۆز ۋاقتىدا ئوقۇڭالر» دېدى.
ئىمام مۇسلىم سۇھەيبتىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :جەننەت ئەھلى جەننەتكە كىرگەندە ،ﷲ تائاال ئۇالرغا :سىلەرگە زىيادە نەرسە
بېرىشىمنى خاالمسىلەر؟ -دەيدۇ .ئۇالر :بىزنىڭ يۈزلىرىمىزنى ئاق قىلمىدىڭمۇ؟ بىزنى
جەننەتكە كىرگۈزۈپ ،دوزاختىن قۇتۇلدۇرمىدىڭمۇ؟ -دەيدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال
ئۆزىنىڭ زاتى پەردىلەنگەن نىقابنى ئاچىدۇ .ئۇالرغا پەرۋەردىگارىغا قاراشتىن ياخشىراق ھېچ
نەرسە بېرىلگەن ئەمەس ،مانا بۇ ،ئۇالرغا بېرىلگەن زىيادە نەرسىدۇر» .ئاندىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم﴿ :ياخشى ئىش قىلغانالر جەننەتكە ۋە ﷲ نىڭ جامالىنى كۆرۈشكە نائىل
بولىدۇ﴾((( دېدى.

430

ئىمام مۇسلىم جابىر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :شەك -شۈبھىسىزكى ،ﷲ ئۆز جامالىنى مۆمىنلەرگە كۈلۈمسىرىگەن ھالەتتە
كۆرسىتىدۇ» .يەنى ﷲ قىيامەت مەيدانىدا مۆمىنلەرگە ئۆزىنىڭ جامالىنى كۆرسىتىدۇ.
بۇ ھەدىسلەر مۆمىنلەرنىڭ غالىب ۋە بۈيۈك پەرۋەردىگارىنى قىيامەت مەيدانىدا ۋە
جەننەتنىڭ باغچىلىرىدا كۆرىدىغانلىقىنى ئىسپاتاليدۇ .ئەگەر سۆزىمىزنىڭ ئۇزىراپ كېتىشىدىن
قورقمايدىغان بولساق ،بۇ ھەدىس كىتابلىرىدا بۇ ھەقتە رىۋايەت قىلىنغان ھەدىسلەرنى تولۇق
تېكىستلەر بىلەن كەلتۈرەتتۇق .لېكىن بۇ تەپسىرنىڭ نۇرغۇن ئورۇنلىرىدا بۇ ھەدىسلەرنىڭ
بىر بۆلۈمىنى ئايرىم -ئايرىم ھالدا رىۋايەت قىلدۇق .مۇۋەپپەقىيەت قازىنىش ﷲ تائاالغا
خاستۇر .ﷲ غا ھەمدۇساناالر بولسۇنكى ،مۆمىنلەرنىڭ قىيامەتتە ﷲ نىڭ جامالىنى كۆرۈش
((( يۇنۇس سۈرىسى 26ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

قىيامەت سۈرىسى

مەسىلىسىگە ساھابىلەر ،تابىئىنالر ۋە سەلەپ ئۆلىمالىرى ،شۇنداقال ئىسالم ئۆلىمالىرى بىردەك
بىرلىككە كەلگەن.

قىيامەت كۈنى گۇناھكارالرنىڭ يۈزلىرىنىڭ قارىداپ كېتىدىغانلىقى
﴿بۇ كۈندە ،نۇرغۇن يۈزلەر تۇتۇق بولىدۇ﴾ مانا بۇ يۈزلەر گۇناھكارالرنىڭ يۈزلىرىدۇر.
قىيامەت كۈنى بۇ يۈزلەر تۈرۈلگەن ھالەتتە بولىدۇ .سۇددى بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ:
بۇ يۈزلەر قورقۇنچتىن تاتىرىپ كېتىدۇ.
﴿ئۆزلىرىنىڭ چوڭ مۈشكۈللۈككە دۇچار بولىدىغانلىقىغا ئۇالر جەزمەن ئىشىنىدۇ﴾ قەتادە
بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ يامانلىققا دۇچار بولغانلىقىغا جەزمەن
ئىشىنىدۇ .سۇددى مۇنداق دەيدۇ :ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ ھاالك بولغانلىقىغا جەزمەن ئىشىنىدۇ.
ئىبنى زەيد مۇنداق دەيدۇ :ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ دوزاخقا كىرىدىغانلىقىغا جەزمەن ئىشىنىدۇ.
يۇقىرىدىكى ئايەتلەرنىڭ مەزمۇنى ﷲ تائاالنىڭ تۆۋەندىكى ئايەتلىرىنىڭ مەزمۇنىغا ئوخشايدۇ.
﴿شۇ كۈندە (يەنى قىيامەت كۈنىدە) بەزى يۈزلەر (يەنى مۆمىنلەرنىڭ يۈزلىرى) ئاقىرىدۇ،
بەزى يۈزلەر (يەنى كۇففارالرنىڭ يۈزلىرى) قارىيىدۇ﴾(((﴿ ،ئۇ كۈندە نۇرغۇن يۈزلەردىن نۇر،
كۈلكە ۋە خۇشال -خۇراملىق يېغىپ تۇرىدۇ .يەنە بۇ كۈندە نۇرغۇن يۈزلەرنى چاڭ-توزاڭ
بېسىپ كەتكەن ،قارىداپ كەتكەن بولىدۇ .بۇالر بولسا كاپىرالردۇر ،فاجىرالردۇر﴾(((﴿ ،بۇ
كۈندە نۇرغۇن ئادەملەر خار بولغۇچىدۇر .ئۇالر دۇنيادا گۇناھ قىلغۇچىالردۇر( ،ئاخىرەتتە) جاپا
تارتقۇچىالردۇر .ئۇالر ھارارىتى قاتتىق دوزاخقا كىرىدۇ( .سۇلىرى) قايناپ تۇرغان بۇالقتىن
سۇغىرىلىدۇ .ئۇالر ئۈچۈن زەرىدىن (يەنى بەد -بۇي ،ئاچچىق تىكەندىن) باشقا يېمەكلىك
بولمايدۇ .زەرى كىشىنى سەمرىتمەيدۇ ،ئاچلىقنى پەسەيتمەيدۇ .بۇ كۈندە نۇرغۇن كىشىلەر
باركى ،ئۇالر نېمەت بىلەن خۇشالدۇر .بۇ دۇنيادا قىلغان (سەئيى -ئەمەللىرىدىن) مەمنۇندۇر.
ئۇالر ئالىي جەننەتتىدۇر﴾((( .بۇ مەزمۇندىكى ئايەتلەر ناھايىتى كۆپتۇر.

*******
ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ﭿ
ﮀ ﮁﮂﮃﮄﮅ ﮆﮇﮈﮉ ﮊﮋﮌﮍ ﮎﮏ ﮐﮑﮒ ﮓ
ﮔﮕﮖﮗﮘﮙﮚ ﮛ ﮜﮝ ﮞﮟ ﮠ ﮡﮢﮣ ﮤ ﮥﮦﮧﮨﮩ
ﮪﮫﮬﮭﮮ ﮯﮰ ﮱﯓﯔﯕﯖ ﯗﯘﯙﯚ ﯛ
راستال جان ھەلقۇمغا يەتكەندە(« ،بۇ كېسەلگە) كىم ئىالج قىالاليدۇ» دېيىلىدۇ﴿– 26
( .﴾27سەكراتتا ياتقان ئادەم) بۇ (دۇنيادىن) ئايرىلىش ئىكەنلىكىنى جەزمەن بىلىدۇ﴿.﴾28
((( ئال ئىمران سۈرىسى 106ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەبەسە سۈرىسى 42 - 38ـ ئايەتكىچە.
((( غاشىيە سۈرىسى 10 - 2ـ ئايەتكىچە.

431

(سەكراتنىڭ قاتتىقلىقىدىن) پاچاق پاچاققا كىرىشىپ كېتىدۇ﴿ .﴾29بۇ كۈندە ھەيدەپ
بېرىلىدىغان جاي پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدۇر﴿( .﴾30كاپىر قۇرئانغا) ئىشەنمىدى ،ناماز
ئوقۇمىدى﴿ .﴾31لېكىن ئۇ (قۇرئاننى) ئىنكار قىلدى ۋە (ئىماندىن) يۈز ئۆرۈدى﴿ .﴾32ئاندىن
كېرىلگەن ھالدا ئۆيىگە قايتتى﴿ .﴾33ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا!﴿﴾34
يەنە ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا!﴿ ﴾35ئىنسان ئۆزىنى بىكار قويۇپ بېرىلىدۇ
(يەنى شەرىئەت ئىشلىرىغا تەكلىپ قىلىنماي ،مەيلىگە قويۇۋېتىلگەن ھايۋانغا ئوخشاش) دەپ
ئويالمدۇ؟﴿ ﴾36ئۇ (بەچچىدانالرغا) تۆكىلىدىغان (ئاجىز مەنى) ئەمەسمىدى؟﴿ ﴾37ئاندىن
ئۇ لەختە قان بولدى ،ئاندىن ﷲ ئۇنى چىرايلىق شەكىلدە ياراتتى﴿ .﴾38ئۇ مەنىدىن
ئەر -ئايال (ئىككى تىپنى) ياراتتى﴿ .﴾39ئۇ (يەنى يۇقىرىقىدەك ئىشالرنى قىاللىغان ﷲ)
ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئەمەسمۇ؟﴿﴾40

سەكراتقا چۈشكەندە قىيامەتنىڭ بولىدىغانلىقىغا ئىشەنچنىڭ بولىدىغانلىقى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتلەردە ئىنساننىڭ سەكراتتىكى ھالىتىدىن ۋە ئۇنى ئورىۋالغان
قورقۇنچالردىن خەۋەر بېرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھالەتنى بىزگە مۇستەھكەم سۆز بىلەن ئىسپاتالپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :راستال جان ھەلقۇمغا يەتكەندە﴾ تەپسىرشۇناسالر بۇ ئايەتنى ئىككى خىل
تەپسىر قىلغان .بىرى ،ئى ئادەم ئەۋالدى! ساڭا بېرىلگەن قىيامەت ھەققىدىكى خەۋەرنى
ئەمدى ئىنكار قىاللمايسەن .چۈنكى ئۇ كۆز ئالدىڭدا ئاشكارا ھالەتكە ئايالندى .يەنە بىرى،
جان تېنىڭدىن سۇغۇرۇلۇپ ھەلقۇمىڭغا يەتكەن چاغدا ،ساڭا كىم ئامال قىالاليدۇ؟
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :جان ھەلقۇمغا يەتكەن چاغدا (سەكراتتىكى
كىشىگە) قاراپ تۇرىسىلەر .بىز (ئىلمىمىز ۋە قۇدرىتىمىز بىلەن) ئۇنىڭغا سىلەردىن يېقىنمىز،
لېكىن سىلەر (ئۇنى) كۆرمەيسىلەر (يەنى بىلمەيسىلەر) .ئەگەر (سىلەر گۇمان قىلغاندەك
ئەمەلىڭالرغا قاراپ) جازاغا تارتىلمايدىغان بولساڭالر ،نېمىشقا ئۇنى (يەنى ئۇ مېيىتنىڭ جېنىنى
بەدىنىگە قايتۇرمايسىلەر؟ ئەگەر (سۆزۈڭالردا) راستچىل بولساڭالر﴾(((.

432

﴿«(بۇ كېسەلگە) كىم ئىالج قىالاليدۇ» دېيىلىدۇ﴾ ئىكرىمە ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ ئايەت
ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بۇنىڭغا كىم دۇئا قىلىپ ئۇنى ئۆلۈمدىن
قۇتقۇزااليدۇ .ئەبۇقىالبە مۇنداق دەيدۇ :ئۇنىڭغا قايسى دوختۇر داۋا قىلىپ شىپالىق بېرەلەيدۇ.
قەتادە ،زەھھاك ۋە ئىبنى زەيد قاتارلىقالرمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش دېگەن.
﴿(سەكراتنىڭ قاتتىقلىقىدىن) پاچاق پاچاققا كىرىشىپ كېتىدۇ﴾ ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە
ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
دۇنيانىڭ كۈنلىرىدىن ئەڭ ئاخىرقى كۈن ،ئاخىرەتنىڭ كۈنلىرىدىن ئەڭ دەسلەپكى كۈن
يېتىپ كەلگەندە ،ﷲ رەھىم قىلغان كىشىدىن باشقا ئىنسان قاتتىقلىققا ئۇچرايدۇ.
ئىكرىمە مۇنداق دەيدۇ :بۇ ۋاقىتتا كاتتا ئىشنىڭ ئۈستىگە كاتتا ئىش يۈز بېرىدۇ.
((( ۋاقىئە سۈرىسى 87 - 83ـ ئايەتكىچە.

قىيامەت سۈرىسى

مۇجاھىد مۇنداق دەيدۇ :بۇ ۋاقىتا باالنىڭ ئۈستىگە باال يۈز بېرىدۇ .ھەسەنبەسرى مۇنداق
دەيدۇ :سەكراتنىڭ قاتتىقلىقىدىن سېنىڭ ئىككى پاچىقىڭ بىر -بىرىگە كىرىشىپ كېتىدۇ.
ھەسەنبەسرى يەنە بىر رىۋايەتتە مۇنداق دەيدۇ :ئۇنىڭ ئىككى پۇتىدىن جان چىقىپ كېتىدۇ.
ئۇ ئىككى پۇت ئۇنى كۆتۈرۈپ تۇرالمايدۇ .ئۇ ئىلگىرى بۇ ئىككى پۇتى بىلەن ئەتراپالرنى
ئايلىنىپ يۈرەتتى.
﴿بۇ كۈندە ھەيدەپ بېرىلىدىغان جاي پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدۇر﴾ يەنى ئاخىر قايتىپ
بارىدىغان جاي ﷲ نىڭ دەرگاھىدۇر .جان چىققاندا ئاسمانغا كۆتۈرىلىدۇ .ئاندىن غالىب ۋە
بۈيۈك ﷲ پەرىشتىلەرگە :بەندەمنى زېمىنغا قايتۇرۇڭالر ،مەن ئۇالرنى ھەقىقەتەن زېمىندىن
ياراتتىم .ئۇالرنى زېمىنغا قايتۇرىمەن ۋە ئۇالرنى يەنە بىر قېتىم زېمىندىن چىقىرىمەن-،
دەيدۇ.
بەرا رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن بۇ ھەقتە ئۇزۇن بىر ھەدىس رىۋايەت قىلىنغان .ﷲ تائاال بۇ
ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ بەندىلىرىنىڭ ئۈستىدە قاھىردۇر (يەنى ﷲ بەندىلىرىنى تىزگىنلەپ
تۇرغۇچىدۇر) ،ئۇ سىلەرگە ساقلىغۇچى پەرىشتىلەرنى (يەنى قىلغان ئەتكەننى خاتىرىلەپ
تۇرىدىغان پەرىشتىلەرنى) ئەۋەتىدۇ ،بىرىڭالرغا ئۆلۈم كەلسە ،ئۇنى بىزنىڭ پەرىشتىلىرىمىز
قەبزى روھ قىلىدۇ .ئۇالر (ﷲ نىڭ ئەمرىنى ئورۇنالشتا) بىپەرۋالىق قىلمايدۇ .ئاندىن ئۇالر
(يەنى بەندىلەر) ھەق ھۆكۈم قىلغۇچى ،ئىگىسى ﷲ نىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىدۇ (قىيامەت
كۈنى) ھۆكۈم قىلىش يالغۇز ﷲ غىال خاستۇر ،ﷲ ئەڭ تېز ھېساب ئالغۇچىدۇر﴾(((.

ھەقنى ئىنكار قىلغۇچىنىڭ ھالىنى بايان قىلىش
﴿(كاپىر قۇرئانغا) ئىشەنمىدى ،ناماز ئوقۇمىدى .لېكىن ئۇ (قۇرئاننى) ئىنكار قىلدى ۋە
(ئىماندىن) يۈز ئۆرۈدى﴾ بۇ ئايەت كاپىرنىڭ دۇنيادىكى چاغدا ھەقنى چىن قەلبى بىلەن
ئىنكار قىلغانلىقى ،ھەقكە ئەمەل قىلىشتىن پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن يۈز ئۆرۈگەنلىكى ،ئۇنىڭ
ئىچىدىمۇ ۋە تېشىدىمۇ ھېچقانداق ياخشىلىقنىڭ يوقلىقىنى خەۋەر بېرىدۇ.
شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ(﴿ :كاپىر قۇرئانغا) ئىشەنمىدى ،ناماز ئوقۇمىدى .لېكىن
ئۇ (قۇرئاننى) ئىنكار قىلدى ۋە (ئىماندىن) يۈز ئۆرۈدى .ئاندىن كېرىلگەن ھالدا ئۆيىگە
قايتتى﴾ يەنى ئۇ ھەددىدىن ئاشقان ،چوڭچىلىق قىلغان ،خۇشاللىققا چۆمگەن ،ھەقكە كۆڭۈل

بۆلۈشتىن ۋە ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشتىن ھورۇنلۇق قىلغان ھالدا ئۆيىگە قايتتى.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۆيلىرىگە قايتقاندا (مۆمىنلەرنىڭ غەيۋىتىنى قىلىپ)
مەزە قىلغان ھالدا قايتىشاتتى﴾(((﴿ ،چۈنكى ئۇ (دۇنيادىكى چېغىدا) ئائىلىسىدە شاد ـ خۇرام
ئىدى .ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىغا قايتمايمەن دەپ گۇمان قىلدى .ئۇنداق ئەمەس (يەنى
ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىغا قايتىدۇ)﴾(((.
((( ئەنئام سۈرىسى 62 - 61ـ ئايەتلەر.
((( مۇتەففىفىن سۈرىسى 31ـ ئايەت.
((( ئىنشىقاق سۈرىسى 15 - 13ـ ئايەتكىچە.

433

﴿ئاندىن كېرىلگەن ھالدا ئۆيىگە قايتتى﴾ زەھھاك ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ
بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :يەنى ئۇ ئۆيىگە چوڭچىلىق قىلغان
ھالدا قايتتى .قەتادە ۋە زەيد ئىبنى ئەسلەم مۇنداق دەيدۇ :ئۇ ئۆيىگە كېرىلىپ ،يېيىلغان
ھالدا قايتتى.
﴿ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! يەنە ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ
ھالىڭغا!﴾ بۇ ئايەت ﷲ تائاالغا كاپىر بولغۇچى ،كېرىلىپ ماڭغۇچى كاپىرغا ﷲ تائاال

تەرىپىدىن قىلىنغان قاتتىق تەھدىت ۋە ئاگاھالندۇرۇشتۇر .يەنى سەن ياراتقۇچۇڭ ﷲ تائاالغا
كاپىر بولۇپ تۇرۇپ ،مۇشۇنداق كېرىلىپ مېڭىشقا ھەقلىقمۇ سەن؟
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئۇنىڭغا خارالش ۋە مەسخىرە قىلىش يۈزىسىدىن)
«(بۇ ئازابنى) تېتىغىن ،سەن ھەقىقەتەن ئىززەتلىك ئۇلۇغ زات ئىدىڭ﴾((((﴿ ،كۇففارالرغا)
«(دۇنيانىڭ لەززەتلىرىدىن) ۋاقىتلىق يەڭالر ۋە بەھرىمەن بولۇڭالر ،شۈبھىسىزكى ،سىلەر
گۇناھكارسىلەر» (دېيىلىدۇ)﴾(((﴿ ،سىلەر ﷲ دىن باشقا خالىغىنىڭالرغا ئىبادەت قىلىڭالر﴾(((،
﴿خالىغىنىڭالرنى قىلىڭالر﴾((( مۇنداق ئادەمگە مەسخىرە قىلىش ۋە ئاگاھالندۇرۇش يۈزىسىدىن
يۇقىرىدىكى ئايەتلەر ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ئايەتلەردە بايان قىلىنغاندەك سۆزلەر قىلىنىدۇ.
ئىمام نەسەئى سەئىد ئىبنى جۇبەيرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن

ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇماغا﴿ :ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! يەنە ۋاي
سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا!﴾ دېگەن ئايەتلەر ھەققىدە سۆزلەپ بەرگىن! -دېدىم.

ئۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇ سۆزلەرنى ئەبۇجەھلگە ئېيتقان ،ئاندىن غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ
بۇ ئايەتلەرنى نازىل قىلغان -،دېدى.

434

ئىبنى ئەبۇھاتەم قەتادەنىڭ بۇ ئايەتلەر ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
بۇ ئايەت سىلەر ئاڭالپ تۇرغاندەك ئاگاھالندۇرۇشنىڭ ئۈستىگە ئاگاھالندۇرۇشتۇر .ئېيتىلىشىچە،
ﷲ نىڭ دۈشمىنى ئەبۇجەھل پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ياقىسىدىن تۇتقان ،ئاندىن
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا! يەنە ۋاي سېنىڭ
ھالىڭغا! ۋاي سېنىڭ ھالىڭغا!» دېگەن .شۇنىڭ بىلەن ﷲ نىڭ دۈشمىنى ئەبۇجەھل:
ئى مۇھەممەد! سەن ماڭا تەھدىت قىلىۋاتامسەن؟ ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،سەن ۋە
سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ ماڭا ھېچ نەرسە قىاللمايسىلەر ،مەن ھەقىقەتەن يەر يۈزىدە مېڭىپ
يۈرگەن ئىنسانالرنىڭ ئىچىدىن ئەڭ غالىب بىرىمەن -،دېگەن.

ئىنساننىڭ بىكار قويۇپ بېرىلمەيدىغانلىقى
﴿ئىنسان ئۆزىنى بىكار قويۇپ بېرىلىدۇ (يەنى شەرىئەت ئىشلىرىغا تەكلىپ قىلىنماي،
((( دۇخان سۈرىسى 49ـ ئايەت.
((( مۇرسەالت سۈرىسى 46ـ ئايەت.
((( زۇمەر سۈرىسى 15ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 40ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

قىيامەت سۈرىسى

مەيلىگە قويۇۋېتىلگەن ھايۋانغا ئوخشاش) دەپ ئويالمدۇ؟﴾ سۇددى بۇ ئايەت ھەققىدە
مۇنداق دەيدۇ :يەنى ئىنسان ئۆزىنى قايتا تىرىلدۈرۈلمەيمەن دەپ ئويالمدۇ؟ مۇجاھىد ،ئىمام
شافىئىي ۋە ئابدۇراھمان ئىبنى زەيد قاتارلىقالر مۇنداق دەيدۇ :يەنى ئۇ ياخشى ئىشنى قىلىشقا
بۇيرۇلمايمەن ۋە يامان ئىشنى قىلىشتىن توسۇلمايمەن دەپ ئويالمدۇ؟
بۇ ئايەتنىڭ ئاشكارا مەنىسى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ھەر ئىككى ھالەتنى ئۆز ئىچىگە
ئالىدۇ .يەنى ئىنسان بۇ دۇنيادىمۇ ياخشى ئىشنى قىلىشقا بۇيرۇلماي ،يامان ئىش قىلىشتىن
توسۇلماي بىكار قويۇۋېتىلىدىغان ئىش يوق .ئۇ قەبرىسىدىمۇ قايتا تىرىلدۈرۈلمەي بىكار
قويۇۋېتىلىدىغان ئىش يوق .بەلكى ئۇ دۇنيادا ياخشى ئىشنى قىلىشقا بۇيرۇلىدۇ .يامان ئىشنى
قىلىشتىن توسۇلىدۇ .ئاخىرەتتە ﷲ نىڭ دەرگاھىغا ھەيدەپ بېرىلىدۇ .بۇ ئايەتتىن مەقسەت،
قىيامەتنىڭ چوقۇم بولىدىغانلىقىنى ئىسپاتالش ۋە ئۇنى ئىنكار قىلغان ئازغۇنالرغا ،نادانالرغا ۋە
ھەق بىلەن قارشىالشقۇچىالرغا رەددىيە بېرىشتىن ئىبارەتتۇر.
شۇڭا ﷲ تائاال ئىنساننى دەسلەپتە ياراتقانلىقىنى ئۇنى قايتا تىرىلدۈرۈشكە دەلىل قىلىپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇ (بەچچىدانالرغا) تۆكىلىدىغان (ئاجىز مەنى) ئەمەسمىدى؟﴾ يەنى ئىنسان
دادىنىڭ ئومۇرتقىسىدىن ئانىنىڭ رەھمىگە تۆكۈلگەن ئاجىز ،ئەرزىمەس مەنىي ئەمەسمىدى.
﴿ئاندىن ئۇ لەختە قان بولدى ،ئاندىن ﷲ ئۇنى چىرايلىق شەكىلدە ياراتتى﴾ يەنى ئۇ مەنىي
لەختە قانغا ئايالندى .ئاندىن ئۇ پارچە گۆشكە ئايالندى ،ئاندىن ئىنسان شەكلىگە كىردى،
ئاندىن ئۇنىڭغا جان كىرگۈزۈلدى ،ئاندىن ئۇ ﷲ نىڭ ئىزنى ۋە ئالدىنئاال ئورۇنالشتۇرۇشى
بىلەن ئەزالىرى ساغالم قەددى قامەتلىك بىر ئىنسانغا ـ ئوغۇل ياكى قىزغا ئايالندى .شۇڭا ﷲ
تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇ مەنىيدىن ئەر -ئايال (ئىككى تىپنى) ياراتتى﴾.
﴿ئۇ (يەنى يۇقىرىقىدەك ئىشالرنى قىاللىغان ﷲ) ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە قادىر
ئەمەسمۇ؟﴾ يەنى مۇشۇ ئاجىز مەنىيدىن مۇشۇنداق قامەتلىك ئىنساننى ياراتقان زات ﷲ،

خۇددى ئۇنى دەسلەپتە ياراتقاندەك قايتا يارىتىشقا قادىر ئەمەسمۇ؟ قايتا يارىتىش دەسلەپتە
يارىتىشقا سېلىشتۇرغاندا ،ئەلۋەتتە ،ئاسان ياكى تەڭ ھالەتتە بولىدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :مەخلۇقاتنى دەسلەپتە (يوقتىن) بار قىلىدىغان،
ئاندىن ئۇنى (ئۆلگەندىن كېيىن) تىرىلىدۈرىدىغان ﷲ ئەنە شۇدۇر ،ئۇ (يەنى مەخلۇقاتنى
تىرىلدۈرۈش) ﷲ غا (ئۇنى دەسلەپتە يوقتىن بار قىلغانغا قارىغاندا) ئوڭايدۇر﴾((( يەنى
ھەرقانداق نەرسىنى ئىككىنچى قېتىم يارىتىش ئەلۋەتتە ئاساندۇر .بۇ نۇقتا رۇم سۈرىسىدە
تەپسىلى بايان قىلىندى.

بۇ سۈرىنىڭ ئاخىرىدا قىلىنىدىغان دۇئا
ئىمام ئەبۇداۋۇد مۇسا ئىبنى ئەبۇئائىشەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
ئۆيۈمنىڭ ئۈستىدە بىر ئادەم ناماز ئوقۇيتتى .ئۇ﴿ :ئۇ (يەنى يۇقىرىقىدەك ئىشالرنى قىاللىغان
((( رۇم سۈرىسى 27ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

435

ﷲ) ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئەمەسمۇ؟﴾ دېگەن ئايەتنى ئوقۇغاندا :ئى ﷲ سېنى
بارلىق نۇقسانالردىن پاك دەپ بىلىمەن .سەن ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىرسەن-،
دەيتتى .ئادەملەر ئۇنىڭدىن بۇ ھەقتە سورىغاندا ،ئۇ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ شۇنداق
دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم -،دېدى.
شۇنىڭ بىلەن ،قىيامەت سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى .جىمى ھەمدۇسانا ﷲ تائاالغا
خاستۇر.

436

ئىنسان سۈرىسى
مەدىنىدە نازىل بولغان 31 ،ئايەت
ئىنسان سۈرىسى بىلەن سەجدە سۈرىسىنى جۈمە كۈنى بامدات نامىزىدا
ئوقۇش توغرىسىدا
بىز يۇقىرىدا ئىمام مۇسلىمنىڭ ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم جۈمە كۈنى بامدات نامىزىدا سەجدە سۈرىسى بىلەن ئىنسان سۈرىسىنى
ئوقۇيتتى -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغانلىقىنى بايان قىلغان ئىدۇق.

ﭑﭒﭓ

ﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧ ﯨ ﯩﯪﯫﯬ
ﯭﯮﯯﯰ ﯱﯲﯳﯴﯵﯶﯷﯸﯹﯺ
ئىنسان (ئانىنىڭ قورسىقىدا) بىر مۇددەتنى ئۆتكۈزدى ،ئۇ
(ئەرزىمىگەنلىكتىن) تىلغا ئېلىنىدىغان نەرسە بولمىدى﴿ .﴾1شۈبھىسىزكى ،بىز
ئىنساننى ئارىالشما مەنى (يەنى ئەر بىلەن ئايالالرنىڭ مەنىسى) دىن ياراتتۇق،
ئۇنى بىز (شەرىئەت تەكلىپلىرى بىلەن) سىنايمىز .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ئۇنى
بىز (ئۇنى نازىل قىلغان ئايەتلىرىمىزنى ئاڭلىسۇن ،كائىناتنى ياراتقۇچىنىڭ
بىرلىكىگە دااللەت قىلىدىغان دەلىللەرنى كۆرسۇن دەپ) ئاڭاليدىغان،
كۆرىدىغان قىلىپ ياراتتۇق﴿ .﴾2شۈبھىسىزكى ،ئۇنىڭغا بىز (پەيغەمبەر
ئەۋەتىش بىلەن ياخشى-يامان) يولنى كۆرسەتتۇق ،ئۇ مۆمىن بولۇپ ياخشى
يولدا مېڭىپ (ﷲنىڭ نېمىتىگە) شۈكۈر قىلغۇچىدۇر ،ياكى (فاجىر بولۇپ
يامان يولدا مېڭىپ) كۇفرىلىق قىلغۇچىدۇر﴿.﴾3

اﷲ تائاالنىڭ ئىنساننى يوقتىن بار قىلغانلىقى
ﷲ تائاال ئىنساننى ئۇ ئەرزىمەس نەرسە بولغانلىقتىن تىلغا ئېلىنىمىغۇدەك نەرسە
بولمىغىنىدىن كېيىن ئىنسان قىلىپ ياراتقانلىقىنى خەۋەر قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئىنسان
(ئانىنىڭ قورسىقىدا) بىر مۇددەتنى ئۆتكۈزدى ،ئۇ (ئەرزىمىگەنلىكتىن) تىلغا ئېلىنىدىغان
نەرسە بولمىدى﴾ ئاندىن ئۇنى نېمىدىن ياراتقانلىقىنى بايان قىلىپ يەنە مۇنداق دەيدۇ:
﴿شۈبھىسىزكى ،بىز ئىنساننى ئارىالشما مەنى (يەنى ئەر بىلەن ئايالالرنىڭ مەنىسى) دىن
ياراتتۇق﴾ يەنى مەنىينىڭ ئارىالشمىسىدىن ياراتتۇق ،دەسلەپتە ئەرنىڭ سۈيى ئايالنىڭ سۈيى

بىلەن ئارىلىشىدۇ .ئاندىن كېيىن بىر باسقۇچتىن يەنە بىر باسقۇچقا ،بىر ھالەتتىن يەنە بىر
ھالەتكە ،بىر رەڭدىن يەنە بىر رەڭگە يۆتكىلىدۇ.

ئىكرىمە ،مۇجاھىد ،ھەسەن ۋە رەبىيئ ئىبنى ئەنەس قاتارلىقالرمۇ بۇ ئايەتنى :ئەر بىلەن

ئايالنىڭ سۈيىنىڭ ئارىالشمىسىدىن ياراتتۇق دېگەنلىك بولىدۇ -،دەپ تەپسىر قىلغان﴿ .ئۇنى
بىز (شەرىئەت تەكلىپلىرى بىلەن) سىنايمىز﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :سىلەرنىڭ
قايسىڭالرنىڭ ئەمەلى ئەڭ ياخشى ئىكەنلىكىنى سىناش ئۈچۈن﴾(((﴿ ،شۇنىڭ ئۈچۈن ،ئۇنى
بىز (ئۇنى نازىل قىلغان ئايەتلىرىمىزنى ئاڭلىسۇن ،كائىناتنى ياراتقۇچىنىڭ بىرلىكىگە دااللەت
قىلىدىغان دەلىللەرنى كۆرسۇن دەپ) ئاڭاليدىغان ،كۆرىدىغان قىلىپ ياراتتۇق﴾ يەنى ئۇنىڭغا

ئىتائەت قىلىش ياكى ئاسىيلىق قىلىش يولىنى ئۆزىنىڭ تاللىشى ئۈچۈن كۆرۈش ۋە ئاڭالش
ئىقتىدارىنى بەردۇق.

اﷲ تائاالنىڭ ئىنسساننى ھىدايەتكە باشاليدىغانلىقى ،ئۇنىڭ بولسا يا شۈكۈر
قىلغۇچى يا تانغۇچى بولىدىغانلىقى
﴿شۈبھىسىزكى ،ئۇنىڭغا بىز (پەيغەمبەر ئەۋەتىش بىلەن ياخشى-يامان) يولنى كۆرسەتتۇق﴾

يەنى ئۇنىڭغا ھەممىنى ئېنىق بايان قىلىپ بەردۇق .ھەمدە ئۇنىڭغا ياخشىلىق ۋە يامانلىقنىڭ
يولىنى ئوچۇق قىلىپ كۆرسىتىپ بەردۇق.

438

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :سەمۇدقا بولسا توغرا يولنى كۆرسەتتۇق ،ئۇالر
ھىدايەتتىن كورلۇق (يەنى گۇمراھلىق) نى ئارتۇق بىلدى﴾(((﴿ ،ئۇنىڭغا ياخشى يول بىلەن
يامان يولنى كۆرسەتمىدۇقمۇ؟﴾(((.
﴿ئۇ مۆمىن بولۇپ ياخشى يولدا مېڭىپ (ﷲنىڭ نېمىتىگە) شۈكۈر قىلغۇچىدۇر ،ياكى
(فاجىر بولۇپ يامان يولدا مېڭىپ) كۇفرىلىق قىلغۇچىدۇر﴾ يەنى ئۇ ياخشى يولغا مېڭىپ

بەختلىك بولىدۇ ياكى گۇمراھ يولدا مېڭىپ بەختسىز بولىدۇ .ئىمام مۇسلىم ئەبۇمالىك
ئەشئەرىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
((( مۇلك سۈرىسى 2ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 17ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( بەلەد سۈرىسى 10ـ ئايەت.

ئىنسان سۈرىسى

«ھەر كىم ئۆز يولىدا ماڭىدۇ ،ئۇ ئۆزىنىڭ تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەيدۇ ،ئۇ ئۆزىنى ھاالك قىلىدۇ
ياكى ئۆزىنى ھاالكەتتىن قۇتقۇزىدۇ».

*******
ﯻ ﯼﯽﯾﯿﰀﰁﰂ ﰃ ﰄﰅﰆ ﰇ
ﰈﰉﰊ ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗ ﭘﭙﭚ ﭛ ﭜﭝﭞ
ﭟﭠﭡﭢ ﭣﭤﭥ ﭦﭧ ﭨﭩﭪﭫ ﭬﭭﭮﭯ
ﭰ ﭱ ﭲ ﭳﭴﭵﭶ ﭷﭸﭹﭺﭻﭼﭽﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ
ﮃﮄﮅﮆﮇﮈﮉ ﮊ
شۈبھىسىزكى ،بىز كاپىرالرغا (پۇتلىرىغا سېلىنىدىغان) زەنجىرلەرنى( ،بويۇنلىرىغا
سېلىنىدىغان) تاقاقالرنى ۋە يېنىپ تۇرغان دوزاخنى تەييارلىدۇق﴿ .﴾4ھەقىقەتەن ياخشىالر
كافۇر ئارىالشتۇرۇلغان (مەي بىلەن تولدۇرۇلغان) جامالردىن ئىچىدۇ﴿( .﴾5ئۇ كافۇر
جەننەتتىكى بىر) بۇالقتىن ئېتىلىپ چىققان بولۇپ ،ئۇنىڭدىن ﷲنىڭ (ياخشى) بەندىلىرى
ئىچىدۇ ،ئۇ بۇالقنى ئۇالر (خالىغان جايلىرىغا ئېقىتىپ بارااليدۇ﴿ .﴾6ئۇالر ئۆز ئۈستىگە قەسەم
ئىچىپ ئالغان ئىشنى ئورۇناليدۇ ۋە دەھشىتى كەڭ دائىرىلىك بولغان كۈندىن (يەنى قىيامەت
كۈنىدىن) قورقىدۇ﴿ .﴾7ئۆزى موھتاج تۇرۇقلۇق ،مىسكىنگە ،يېتىمگە ۋە ئەسىرگە تائام
بېرىدۇ﴿( .﴾8ئۇالر ئېيتىدۇ) «سىلەرگە بىز ﷲنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن تائام بېرىمىز ،سىلەردىن
(بۇنىڭ بەدىلىگە) ھېچقانداق مۇكاپات ۋە تەشەككۈر تەلەپ قىلمايمىز﴿ .﴾9شۈبھىسىزكى ،بىز
پەرۋەردىگارىمىز تەرىپىدىن مەيدانغا كەلتۈرۈلگەن ئېغىر ،قاتتىق كۈندىن قورقىمىز»﴿ .﴾10ﷲ
ئۇالرنى شۇ كۈننىڭ شەررىدىن ساقاليدۇ ،ئۇالرنىڭ (يۈزلىرىگە) نۇر( ،دىللىرىغا) خوشاللىق
ئاتا قىلىدۇ﴿ .﴾11ئۇالرنىڭ سەۋر -تاقەتلىرى ئۈچۈن ﷲ ئۇالرنى جەننەت بىلەن ۋە (ئۇ
يەردىكى) يىپەك (لىباسالر) بىلەن مۇكاپاتاليدۇ﴿.﴾12

كاپىرالرغا جازا ۋە مۆمىنلەرگە مۇكاپات بېرىلىدىغانلىقى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتلەردە بەندىلىرى ئىچىدىن ھەقتىن تانغۇچى كاپىرالرغا تەييارلىغان
كىشەن ـ تاقاقالرنى ۋە جەھەننەمدىكى ئوتالرنى بايان قىلىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دەيدۇ﴿ :ئۇ چاغدا (يەنى دوزاخقا كىرگەندە) ئۇالرنىڭ بويۇنلىرىدا تاقاقالر ۋە زەنجىرلەر بولىدۇ،
ئۇالر قايناقسۇغا سۆرەپ كىرىلىدۇ ،ئاندىن ئوتتا كۆيدۈرۈلىدۇ﴾((( ﷲ تائاال ئەنە شۇ بەختسىز
كىشىلەرگە تەييارالنغان دوزاخنىڭ ئازابلىرىنى بايان قىلىپ بولغاندىن كېيىن﴿ ،ھەقىقەتەن
ياخشىالر كافۇر ئارىالشتۇرۇلغان (مەي بىلەن تولدۇرۇلغان) جامالردىن ئىچىدۇ﴾ يەنى بۇ
ئايەتتىن كافۇرنىڭ ھەقىقەتەن تەنگە راھەت بېغىشاليدىغان ،سوغۇق ۋە خۇش پۇراقلىق نەرسە
ئىكەنلىكى مەلۇم بولىدۇ .بۇ مۇكاپاتقا جەننەتتىكى باشقا ھوزۇر ـ ھاالۋەتلەر قوشۇپ بېرىلىدۇ.
((( غافىر سۈرىسى 72 - 71ـ ئايەتلەر.

439

ھەسەنبەسرى :بۇ مەيدە كافۇرنىڭ تەمى بىلەن زەنجىبىلنىڭ پۇرىقى بىرلەشكەن -،دەيدۇ.
﴿(ئۇ كافۇر جەننەتتىكى بىر) بۇالقتىن ئېتىلىپ چىققان بولۇپ ،ئۇنىڭدىن ﷲنىڭ
(ياخشى) بەندىلىرى ئىچىدۇ ،ئۇ بۇالقنى ئۇالر (خالىغان جايلىرىغا ئېقىتىپ بارااليدۇ﴾ يەنى

بۇ مەي كافۇردىن ئارىالشتۇرۇلۇپ ئەنە شۇ ياخشى كىشىلەرگە تەييارالنغان بۇالقتۇر .ﷲ
تائاالنىڭ يېقىن بەندىلىرى ئارىالشتۇرۇپ ئاۋارە بولماي بىۋاسىتە قانغىچە ئىچىدۇ .ئۇ ﴿بۇالقنى
ئۇالر (خالىغان جايلىرىغا ئېقىتىپ بارااليدۇ)﴾ يەنى ئۇالر ئۇنى قەسىرلەرنىڭ ،ئۆيلەرنىڭ ۋە
سورۇنالرنىڭ قەيەرگە بولسۇن ،خالىغان جايىغا ئېقىتىپ بارااليدۇ .مۇجاھىد مۇنداق دېدى:
ئۇالر ئۇ بۇالقنى قەيەرگە ئېقىتىپ ئاپىرىپ ئىچىشنى خالىسا ،شۇ يەرگە ئېقىتىپ بارىدۇ.
ئىكرىمە ۋە قەتادەمۇ بۇ ئايەتنى مۇشۇنىڭغا ئوخشاش تەپسىر قىلغان .سەۋرى مۇنداق دەيدۇ:
ئۇنى نەدە خالىسا ،شۇ يەردە ئىچەلەيدۇ.

ياخشى بەندىلەرنىڭ ئەمەللىرى
﴿ئۇالر ئۆز ئۈستىگە قەسەم ئىچىپ ئالغان ئىشنى ئورۇناليدۇ ۋە دەھشىتى كەڭ دائىرىلىك
بولغان كۈندىن (يەنى قىيامەت كۈنىدىن) قورقىدۇ﴾ يەنى ئۇالر ئىسالم شەرىئىتىدە كۆرسىتىلگەن

بويىچە قىلىشقا بۇيرۇلغان تائەت -ئىبادەتلەرنى ئورۇنالش ئارقىلىق ﷲ تائاالغا ئىبادەت
قىلىدۇ ،شۇنداقال ئۆزلىرىگە قىلىشنى نەزىر قىلىۋالغان ئەمەللەرنى قىلىش ئارقىلىق ئىبادەت
قىلىدۇ .نەزىر ھەققىدە ئىمام مالىك ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھادىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :كىمكى ﷲ تائاالغا ئىتائەت قىلىش يولىدا نەزىر
قىلسا ،ئۇ ئۇنى ئورۇندىسۇن .كىمكى ﷲ تائاالغا ئاسىيلىق قىلىشنى نەزىر قىلسا ،ئۇ ئۇنىڭدىن
يانسۇن» .بۇنى ئىمام بۇخارىمۇ رىۋايەت قىلغان.
ئۇالر قىيامەت كۈنىدە ھېسابنىڭ قاتتىق بولۇشىدىن ئەنسىرەپ ﷲ تائاال چەكلىگەن
ھارام ئىشالرنى تاشاليدۇ .قىيامەت كۈنىنىڭ دەھشەتلىك قورقۇنچى ھەممە ئادەمگە ئومۇمىي
بولۇپ ،بۇنىڭدىن ﷲ تائاال مەرھەمەت قىلغان كىشىال ساقلىنااليدۇ .قەتادە مۇنداق دەيدۇ:
ﷲ تائاال بىلەن قەسەمكى ،ئۇ كۈننىڭ خەتىرى ئاسمان -زېمىننى قاپالپ كېتىدۇ.

440

﴿ئۆزى موھتاج تۇرۇقلۇق ،مىسكىنگە ،يېتىمگە ۋە ئەسىرگە تائام بېرىدۇ﴾ مۇجاھىد
ۋە مۇقاتىل بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ئۇالر تاماققا شۇنداق ئېھتىياجلىق ۋە ئۇنى
يېيىشكە تەقەززا بولۇپ ،ئېنتىلىدىغان تۇرۇپ ئۇنى باشقىالرغا يېگۈزىدۇ .ئىبنى جەرىرمۇ بۇ
قاراشقا قوشۇلغان .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ نى سۆيۈش يۈزىسىدىن خىش-
ئەقرىباالرغا ،يېتىملەرگە ،مىسكىنلەرگە ،ئىبن سەبىللەرگە (يەنى پۇل -مېلىدىن ئاالقىسى
ئۈزۈلۈپ قالغان مۇساپىرالرغا) ،سائىلالرغا ۋە قۇلالرنىڭ ئازاتلىققا ئېرىشىشىگە پۇل -مال ياردەم
بېرىش ،ناماز ئوقۇش ،زاكات بېرىش﴾(((﴿ ،ياخشى كۆرگەن نەرسەڭالردىن سەرپ قىلمىغىچە
(يەنى ماللىرىڭالرنىڭ ياخشىسىنى سەدىقە قىلمىغىچە) ھەرگىز ياخشىلىققا (يەنى جەننەتكە)
((( بەقەرە سۈرىسى 177ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ئىنسان سۈرىسى

ئېرىشەلمەيسىلەر﴾(((.
ئىمام بۇخارىنىڭ ھەدىسىدە مۇنداق دەپ كەلگەن« :سەدىقىنىڭ ئەڭ ئەۋزىلى سېنىڭ
تېنىڭ ساغالم ،شۇنداقال بايلىقنى كۆزلەپ ئۇنىڭغا ھېرىس بولۇپ تۇرغان ۋە نامراتلىقتىن
قورقۇپ تۇرغان چاغدا قىلغان سەدىقەڭدۇر» .يەنى مالغا ئامراق ،ھېرىسمەن ۋە ئۇنىڭغا موھتاج
بولۇپ تۇرغان چېغىڭدا قىلغان سەدىقىدۇر.
﴿ئۆزى موھتاج تۇرۇقلۇق ،مىسكىنگە ،يېتىمگە ۋە ئەسىرگە تائام بېرىدۇ﴾ يېتىم ۋە
مىسكىن توغرۇلۇق يۇقىرىدا بايان قىلىپ ئۆتكەن ئىدۇق .ئەسىر ھەققىدە سەئىد ئىبنى جۇبەير،
ھەسەن ،زەھھاك قاتارلىق ئالىمالر مۇنداق دەيدۇ :بۇ “ئەسىر” دېگەن سۆزدىن مۇسۇلمان
ئەسىر كۆزدە تۇتۇلىدۇ .ئىبنى ئابباس :ئەينى چاغدا مۇسۇلمانالرنىڭ ئەسىرلىرى مۇشرىكالردىن
ئىبارەت ئىدى -،دەيدۇ .بۇنىڭ دەلىلى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ساھابىلەرنى بەدرى كۈنى
قولغا چۈشكەن ئەسىرلەرنى ئىززەتلەشكە بۇيرۇدى .شۇڭا ساھابىلەر تاماق يېگەندە ،ئالدى
بىلەن ئەسىرلەرگە تاماق بەرگەن.
ئىكرىمە :بۇ ئايەتتە تىلغا ئېلىنغان “ئەسىر” دېگەن سۆزدىن قۇلالر كۆزدە تۇتۇلىدۇ-،
دېدى .ئىبنى جەرىر :بۇ ئايەت مۇسۇلمان ۋە مۇشرىكالرغا ئومۇمەن قارىتىلغانلىقى ئۈچۈن
قۇلالرمۇ ئۇنىڭ ئىچىگە كىرىدۇ -،دەپ قارىدى.
سەئىد ئىبنى جۇبەير ،ئەتا ،ھەسسەن ۋە قەتادە قاتارلىقالرمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش
دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم نۇرغۇن ھەدىسلەردە قۇلالرغا ياخشلىق قىلىشنى بۇيرۇغان.
ھەتتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئاخىرقى ۋەسىيەتلىرىدە مۇنداق دېگەن« :مەن سىلەرگە نامازغا
ۋە قول ئاستىڭالردىكى قۇلالرغا كۆڭۈل بۆلۈشۈڭالرنى تاپىاليمەن» .مۇجاھىد :ئايەتتىكى
“ئەسىر” دېگەن سۆزدىن مەھبۇسالر كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى.
﴿(ئۇالر ئېيتىدۇ) :سىلەرگە بىز ﷲنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن تائام بېرىمىز ،سىلەردىن (بۇنىڭ
بەدىلىگە) ھېچقانداق مۇكاپات ۋە تەشەككۈر تەلەپ قىلمايمىز﴾ بۇ ئايەتتە دېمەكچى بولغان

مەزمۇن :ئۇالر تاماققا شۇنداق ئېھتىياجلىق تۇرۇپ ،ﷲ نىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپ ئەسىرلەرگە
تاماق بېرىدۇ ۋە ئۇالرغا :بىز پەقەت ﷲ نىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپال سىلەرگە تاماق بېرىمىز،
سىلەرنىڭ كىشىلەرنىڭ ئالدىدا بىزگە رەھمەت ئېيتىشىڭالرنى تاما قىلمايمىز -،دەيدۇ.
مۇجاھىد ۋە سەئىد ئىبنى جۇبەير بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ﷲ نىڭ نامى
بىلەن قەسەمكى ،ئۇالر ئايەتتىكى سۆزنى ئۆز تىللىرى بىلەن ئېيتمىدى .لېكىن ﷲ ئۇالرنىڭ
دىلىدىكىنى بىلگەچكە مۇشۇنداق ئىش قىلغۇچىنىڭ رىغبەتلىنىشى ئۈچۈن ئۇالرنى ئەنە
شۇنداق مەدھىيىلىدى.

﴿شۈبھىسىزكى ،بىز پەرۋەردىگارىمىز تەرىپىدىن مەيدانغا كەلتۈرۈلگەن ئېغىر ،قاتتىق
كۈندىن قورقىمىز﴾ يەنى بىز بۇ ياخشىلىقنى پەقەت ﷲ بىزگە مەرھەمەت قىالرمىكىن ،ئېغىر

ۋە قاتتىق كۈندە بىزگە مېھرى -شەپقەت قىالرمىكىن دېگەن ئۈمىد بىلەن قىلىمىز .ئىكرىمە ۋە
((( ئال ئىمران سۈرىسى 92ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

441

باشقىالر بۇ ئايەت ھەققىدە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :قىيامەت كۈنى كاپىر ئۇ كۈننىڭ قاتتىقلىقىدىن قوشۇمىسىنى شۇنداق تۈرىدۇكى،
ئۇنىڭدىن قوغۇشۇندەك تەر ئاقىدۇ .سەئىد ئىبنى جۇبەير ۋە قەتادە :ئۇ كۈندە دەھشەتتىن
چىرايالر تۈرۈلىدۇ .يەنى كاپىرالرنىڭ قوشۇمىسى ۋە پېشانىسى قاتتىق تۈرۈلىدۇ.

جەننەت ئەھلىگە بېرىلىدىغان مۇكاپات ۋە نېمەتلەرنىڭ بەزى تەپسىالتلىرى
﴿ﷲ ئۇالرنى شۇ كۈننىڭ شەررىدىن ساقاليدۇ ،ئۇالرنىڭ (يۈزلىرىگە) نۇر( ،دىللىرىغا)
خوشاللىق ئاتا قىلىدۇ﴾ ھەسەنبەسرى ،قەتادە ،ئەبۇئالىيە ۋە رەبىيئ ئىبنى ئەنەس قاتارلىقالر

بۇ ئايەتنى :ئۇالر قورققان نەرسىدىن ﷲ ئۇالرنى خاتىرجەم قىلىدۇ ،ئۇالرنىڭ چىرايلىرىغا
خۇشاللىق ،كۆڭۈللىرىگە خۇرسەنلىك ئاتا قىلىدۇ -،دەپ تەپسىر قىلغان .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇ كۈندە نۇرغۇن يۈزلەردىن نۇر ،كۈلكە ۋە خۇشال -خۇراملىق يېغىپ
تۇرىدۇ﴾((( بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى ،دىل خۇرسەن بولسا ،چىرايى نۇرلىنىدۇ.
كەئىب ئىبنى مالىك رىۋايەت قىلغان ئۇزۇن بىر ھەدىستە :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
خۇشال بولسا ،چىرايى نۇرلىنىپ خۇددى تولۇن ئاينىڭ بىر پارچىسىدەك بولۇپ كېتەتتى-،
دېيىلگەن .ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھا :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مېنىڭ قېشىمغا چىرايى نۇرالنغان
ھالدا خۇشال كىرىپ كەلدى -،دەپ بايان قىلغان.

﴿ئۇالرنىڭ سەۋر -تاقەتلىرى ئۈچۈن ﷲ ئۇالرنى جەننەت بىلەن ۋە (ئۇ يەردىكى)
يىپەك (لىباسالر) بىلەن مۇكاپاتاليدۇ﴾ يەنى ئۇالرغا ئۇالرنىڭ دۇنيادا ھاۋايى ـ ھەۋەس ۋە

شەھۋەتلىرىگە بېرىلمەي ،تائەت -ئىبادەت يولىدا يەتكەن جاپا -مۇشەققەتلەرگە چىداپ
سەۋر قىلغانلىقلىرى ئۈچۈن نېمەتلەرنى ئاتا قىلىپ ،ئۇالرنى جەننەتكە جايالشتۇردى .ئۇالرنى
كەڭ ،ياخشى ،ئازادە ئۆيلەرگە ،راھەت تۇرمۇش ۋە چىرايلىق كىيىملەرگە ئېرىشتۈردى.

*******

442

ﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑﮒﮓﮔﮕﮖ ﮗﮘﮙﮚﮛﮜ ﮝ
ﮞﮟﮠ ﮡ ﮢﮣ ﮤ ﮥ ﮦﮧﮨﮩﮪﮫﮬ ﮭﮮﮯ ﮰ
ﮱﯓﯔﯕﯖﯗﯘ ﯙﯚﯛﯜﯝﯞﯟ ﯠﯡﯢ
ﯣ ﯤﯥﯦﯧ ﯨﯩﯪﯫ ﯬﯭﯮ ﯯ ﯰﯱﯲﯳﯴﯵ
ﯶﯷﯸﯹ ﯺﯻﯼﯽﯾﯿﰀﰁﰂﰃ ﰄ
ئۇالر جەننەتتە تەختلەرگە يۆلىنىپ ئولتۇرىدۇ ،ئۇالر جەننەتتە قاتتىق ئىسسىقنىمۇ،
قاتتىق سوغۇقنىمۇ كۆرمەيدۇ﴿ .﴾13جەننەتتىكى (دەرەخلەرنىڭ) سايىلىرى ئۇالرغا يېقىندۇر،
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.