Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 14

Süzlärneñ gomumi sanı 3692
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئەنە شۇ شېھىت ئۈچىنچى دەرىجىلىك شېھىتتۇر .تۆتىنچىسى ،نۇرغۇن گۇناھ ئىشالرنى قىلىپ ئۆزىگە
ئۆزى زۇلۇم قىلغان مۆمىن بولۇپ ،دۈشمەنگە ئۇچراشقاندا ،ﷲ يولىدا شېھىت بولغىچە ئۇرۇشۇپ
شېھىت بولۇپ كېتىدۇ .ئەنە شۇ شېھىت تۆتىنچى دەرىجىلىك شېھىتتۇر» .بۇ ھەدىسنى ئىمام
تىرمىزىمۇ رىۋايەت قىلغان.
﴿بىرنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانالر ۋە يالغانغا چىقارغانالر ـ ئەنە شۇالر ئەھلى دوزاختۇر﴾

ﷲ تائاال بەخت ـ سائادەتكە ئېرىشىدىغانالرنى ۋە ئۇالرنىڭ قارارگاھىنى بايان قىلغاندىن كېيىن،
ئۇنىڭغا ئۇالپال بەختسىزلەرنى ۋە ئۇالرنىڭ ئەھۋالىنى بايان قىلدى.

*******
ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴﭵ ﭶ ﭷ
ﭸﭹﭺﭻﭼﭽ ﭾﭿﮀﮁﮂﮃﮄﮅﮆﮇ ﮈﮉ
ﮊﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑﮒ ﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙﮚ
ﮛ ﮜﮝﮞ ﮟﮠﮡﮢﮣﮤ ﮥﮦﮧﮨﮩﮪﮫ ﮬ
ﮭﮮ
بىلىڭالركى ،دۇنيا تىرىكچىلىكى ئويۇندىن( ،كىشىنى ئاخىرەتتە غەپلەتتە قالدۇرىدىغان)

165

مەشغۇالتتىن ،زىبۇ زىننەتتىن ،ئۆزئارا پەخىرلىنىشتىن ،پۇل -مال ،پەرزەنت كۆپەيتىپ پەخىرلىنىشتىن
ئىبارەتتۇر( ،بىرەر يېغىش بىلەن ئۆستۈرگەن) ئۆسۈملۈكى دېھقانالرنى خۇرسەن قىلغان يامغۇرغا
ئوخشايدۇ ،ئاندىن ئۇ ئۆسۈملۈك قۇرۇپ قالىدۇ ،ئۇنىڭ سارغىيىپ قالغانلىقىنى كۆرىسەن ،ئاندىن
ئۇ يەنچىلگەن چۆپكە ئايلىنىدۇ .ئاخىرەتتە (كۇففارالر ئۈچۈن) قاتتىق ئازاب بار( ،ياخشى بەندىلەر
ئۈچۈن) ﷲ نىڭ مەغپىرىتى ۋە رازىلىقى بار ،دۇنيا تىرىكچىلىكى پەقەت (غاپىل ئادەم) ئالدىنىدىغان
بەھرىمەن بولۇشتۇر﴿ .﴾20پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ مەغپىرىتىنى ،كەڭلىكى ئاسمان -زېمىندەك
كېلىدىغان جەننەتنى قولغا كەلتۈرۈڭالر( ،ئۇ) جەننەت ﷲ غا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە ئىمان
ئېيتقانالرغا تەييارالنغان ،بۇ ﷲ نىڭ پەزلىدۇر( ،ﷲ) ئۇنى خالىغان ئادەمگە ئاتا قىلىدۇ ،ﷲ
ئۇلۇغ پەزل ئىگىسىدۇر﴿.﴾21

دۇنيا تىرىكىچىلىكىنىڭ ئويۇن ـ تاماشا ،ئەرزىمەس مەشغۇالت ئىكەنلىكى
ﷲ تائاال دۇنيا تىرىكچىلىكىنىڭ ئەرزىمەس ،كىچىككىنە نەرسە ئىكەنلىكىنى بايان قىلىپ مۇنداق

دەيدۇ﴿ :دۇنيا تىرىكچىلىكى ئويۇندىن( ،كىشىنى ئاخىرەتتە غەپلەتتە قالدۇرىدىغان) مەشغۇالتتىن،
زىبۇ زىننەتتىن ،ئۆزئارا پەخىرلىنىشتىن ،پۇل -مال ،پەرزەنت كۆپەيتىپ پەخىرلىنىشتىن ئىبارەتتۇر﴾

يەنى دۇنيا تىرىكچىلىكىنى كۆزلەيدىغانالرنىڭ مەقسىتى پەقەت شۇنىڭغىال ئېرىشىشتۇر ـ خاالس.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئايالالر ،ئوغۇلالر ،ئالتۇن -كۈمۈشتىن توپالنغان كۆپ مالالر،
ئارغىماقالر ،چارۋىالر ۋە ئېكىنلەردىن ئىبارەت كۆڭۈل تارتىدىغان نەرسىلەرنىڭ مۇھەببىتى ئىنسانالرغا
چىرايلىق كۆرسىتىلدى .ئۇالر دۇنيا تىرىكچىلىكىدە مەنپەئەتلىنىدىغان (باقاسى يوق) شەيئىلەردۇر؛
ﷲ نىڭ دەرگاھىدا بولسا قايتىدىغان گۈزەل جاي (يەنى جەننەت) باردۇر (شۇنىڭ ئۈچۈن ،باشقىغا
ئەمەس ،جەننەتكە قىزىقىش كېرەك)﴾(((.

ئاندىن ﷲ تائاال دۇنيا تىرىكچىلىكىنىڭ مىسالىنى توزۇپ كېتىدىغان گۈل ـ چېچەككە ،يوقىلىپ
كېتىدىغان نېمەتنىڭ مىسالىغا ئوخشىتىپ مۇنداق دەيدۇ(﴿ :بىرەر يېغىش بىلەن ئۆستۈرگەن)
ئۆسۈملۈكى دېھقانالرنى خۇرسەن قىلغان يامغۇرغا ئوخشايدۇ﴾ يەنى كىشىلەر يېغىشىدىن ئۈمىدىنى
ئۈزگەن يامغۇرغا ئوخشايدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئۇالر (يامغۇرنىڭ يېغىشىدىن
ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن) ﷲ يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ﴾(((.

166

﴿ئۆسۈملۈكى دېھقانالرنى خۇرسەن قىلغان﴾ يەنى شۇ يامغۇر بىلەن ئۆستۈرۈلگەن (ئەنە شۇ)
زىرائەتنىڭ ئۆسۈملۈكى دېھقانالرنى خۇرسەن قىلىدۇ .ئەنە شۇ ئۆسۈملۈك دېھقاننى خۇرسەن قىلغىنىغا
ئوخشاش ،دۇنيا تىرىكچىلىكىمۇ كاپىرالرنى خۇرسەن قىلىدۇ .چۈنكى ،ئۇالر دۇنيا تىرىكچىلىكىگە
ئەڭ ھېرىسمەن ۋە ئەڭ ئامراق كىشىلەردۇر.
﴿ئاندىن ئۇ ئۆسۈملۈك قۇرۇپ قالىدۇ ،ئۇنىڭ سارغىيىپ قالغانلىقىنى كۆرىسەن ،ئاندىن ئۇ
يەنچىلگەن چۆپكە ئايلىنىدۇ﴾ يەنى ئۇ ئۆسۈملۈك قۇرۇيدۇ ،سەن ئۇنىڭ ياپ ـ يېشىل ،گۈزەل تۈس

ئالغىنىدىن كېيىن سارغىيىپ كەتكەنلىكىنى كۆرىسەن .شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ قۇرۇپ يەنچىلىپ
((( ئال ئىمران سۈرىسى -14ئايەت.
((( شۇرا سۈرىسى - 28ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ھەدىد سۈرىسى

كەتكەن چۆپكە ئايلىنىپ قالىدۇ .دۇنيا تىرىكچىلىكمۇ دەسلەپتە ئۆسمۈرلۈك ۋە ياشلىق دەۋرىنى
باشتىن كەچۈرگەن ،ئاندىن قېرىغان ،ئاندىن چىرايلىرى پۈرۈشۇپ بوۋاي -مومايالرغا ئايلىنىپ
قالغان ئادەمگە ئوخشايدۇ .ئىنسان ئۆمرىنىڭ دەسلەپكى دەۋرىدە ،ياشلىق باھارىنىڭ دەسلەپكى
مەزگىلىدە بەستلىك ،كېلىشكەن ۋە گۈزەل قىياپەتتە بولىدۇ ،ئاندىن قېرىشقا باشاليدۇ .مىجەز
خاراكتېرى ئۆزگىرىدۇ ،كۈچ -قۇۋۋىتىنى يوقىتىشقا باشاليدۇ ،ئاندىن يېشى تېخىمۇ چوڭىيىپ،
كۈچسىز ،ھەرىكىتى ئاستا ھەم ئازراق نەرسىنىمۇ كۆتۈرەلمەيدىغان بىر قېرى بوۋايغا ئايلىنىپ قالىدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ﷲ سىلەرنى ئاجىز ياراتتى ،ئاندىن سىلەرنى ئاجىزلىقتىن
كۈچلۈك قىلدى ،ئاندىن (سىلەرنى) كۈچلۈكلۈكتىن ئاجىز قىلدى ۋە (سىلەرگە) قېرىلىقنى يەتكۈزدى،
ﷲ نېمىنى خالىسا شۇنى يارىتىدۇ ،ئۇ ھەممىنى بىلگۈچىدۇر ،ھەممىگە قادىردۇر﴾(((.
ﷲ تائاال بۇ مىسال ئارقىلىق دۇنيانىڭ چوقۇم تۈگەپ يوق بولىدىغانلىقىنى ،ئاخىرەتنىڭ
چوقۇم ۋۇجۇتقا چىقىدىغانلىقىنى كۆرسەتكەندىن كېيىن ،ئاخىرەتنىڭ ئازابىدىن ئاگاھالندۇرۇپ
ۋە ئاخىرەتتىكى تۈگىمەس -پۈتمەس ياخشىلىقالرغا رىغبەتلەندۇرۇپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئاخىرەتتە
(كۇففارالر ئۈچۈن) قاتتىق ئازاب بار( ،ياخشى بەندىلەر ئۈچۈن) ﷲ نىڭ مەغپىرىتى ۋە رازىلىقى بار،
دۇنيا تىرىكچىلىكى پەقەت (غاپىل ئادەم) ئالدىنىدىغان بەھرىمەن بولۇشتۇر﴾ يەنى يېقىنلىشىۋاتقان

ئاخىرەتتە پەقەت قاتتىق ئازاب ياكى ﷲ نىڭ مەغپىرىتى ۋە رازىلىقى بار.

﴿دۇنيا تىرىكچىلىكى پەقەت (غاپىل ئادەم) ئالدىنىدىغان بەھرىمەن بولۇشتۇر﴾ يەنى
دۇنيا تىرىكچىلىكىگە بېرىلىپ كەتكەن ئادەمگە ئۇنى ئالدايدىغان ،ئاخىرى بولمىغان ،قىسقا
مەزگىللىك بىر بەھرىمەن بولۇشال باردۇر .چۈنكى ،ئۇ ئۇنىڭغا ئالدىنىپ كېتىدۇ ،ئۇ ئۇنىڭغا قاتتىق
بېرىلگەنلىكتىن :بۇ ھاياتلىقتىن باشقا ھاياتلىق يوق ،بۇ ھاياتلىق ئاخىرالشقاندىن كېيىن يەنە بىر
ھاياتلىق بولمايدۇ -،دەپ ئېتىقاد قىلىدۇ.
ئىمام ئەھمەد ئابدۇلالھدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«جەننەت ھەقىقەتەن سىلەردىن بىرىڭالرغا ئۇنىڭ ئايىغىنىڭ شوينىسىدىنمۇيېقىندۇر .دوزاخمۇ
شۇنىڭغا ئوخشاشتۇر» بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارىمۇ رىۋايەت قىلغان .بۇ ھەدىس ياخشىلىقنىڭمۇ،
يامانلىقنىڭمۇ ئىنسانغا ناھايىتى يېقىن ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ .شۇڭا ﷲ تائاال بەندىلىرىنى
تائەت -ئىبادەت قىلىش ،ھارام ئىشالردىن يېنىش قاتارلىق گۇناھ ۋە خاتالىقالرنى ئۆچۈرىدىغان،
ساۋاب ۋە يۇقىرى مەرتىۋىلەرگە ئېرىشتۈرىدىغان ياخشى ئىشالرنى قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈپ مۇنداق
دەيدۇ﴿ :پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ مەغپىرىتىنى ،كەڭلىكى ئاسمان -زېمىندەك كېلىدىغان جەننەتنى
قولغا كەلتۈرۈڭالر﴾ ﷲ تائاال يەنە بىر ئايەتتە مۇنداق دېگەن﴿ :پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ مەغپىرىتىگە
(((
ۋە تەقۋادارالر ئۈچۈن تەييارالنغان ،كەڭلىكى ئاسمان -زېمىنچە كېلىدىغان جەننەتكە ئالدىراڭالر﴾
ﷲ بۇ ئورۇندا مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئۇ) جەننەت ﷲ غا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە ئىمان ئېيتقانالرغا
تەييارالنغان ،بۇ ﷲ نىڭ پەزلىدۇر( ،ﷲ) ئۇنى خالىغان ئادەمگە ئاتا قىلىدۇ ،ﷲ ئۇلۇغ پەزل
ئىگىسىدۇر﴾ يەنى ﷲ ئۇالرنى ئېرىشتۈرگەن مانا بۇ نەرسىلەر ﷲ نىڭ ئۇالرغا ئاتا قىلغان پەزلى،

ياخشىلىقى ۋە ئېھسانىدۇر .بىز يۇقىرىدا بايان قىلغىنىمىزدەك ،ئىمام مۇسلىم مۇنداق رىۋايەت
((( رۇم سۈرىسى -54ئايەت.
((( ئال ئىمران سۈرىسى - 133ئايەت.

167

قىلىدۇ :كەمبەغەل مۇھاجىرالر :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! بايالر ئەجىرگە ،ئالىي دەرىجىلەرگە ۋە
دائىملىق نازۇ نېمەتكە ئېرىشىپ كەتتى -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :قانداق قىلىپ؟»
دېدى .ئۇالر :ئۇالر بىز ناماز ئوقۇغاندەك ناماز ئوقۇيدۇ .بىز روزا تۇتقاندەك روز تۇتىدۇ .بىراق ئۇالر
سەدىقە بېرىدۇ ،بىز سەدىقە بېرەلمەيمىز .ئۇالر قۇل ئازاد قىلىدۇ ،بىز ئازاد قىاللمايمىز -،دېدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :مەن سىلەرنى بىر ئىشقا باشالپ قوياي ،ئەگەر سىلەر ئۇنى قىلساڭالر.
ياخشى ئىش قىلىشتا باشقىالرنىڭ ئالدىغا ئۆتۈپ كېتىسلەر ،سىلەر قىلغان ئىشقا ئوخشاش ئىش
قىلغان كىشىلەردىن باشقا ھېچكىم سىلەردىن ئارتۇق مەرتىۋىگە ئېرىشەلمەيدۇ .سىلەر ھەر نامازنىڭ
ئارقىدىن 33قېتىمدىن تەسبىھ ،تەكبىر ۋە ھەمدى ئېيتىڭالر» دېدى .بىر مەزگىلدىن كېيىن ئۇالر
يەنە كېلىپ :بىزنىڭ باي قېرىنداشلىرىمىز بىز قىلغان ئىشنى ئاڭلىۋېلىپ ،ئۇالرمۇ بىز قىلغاندەك
قىلدى -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئەنە شۇ ﷲ نىڭ پەزلىدۇر .ﷲ ئۇنى خالىغان
ئادەمگە بېرىدۇ» دېدى.

*******
ﮯﮰ ﮱﯓﯔﯕﯖﯗﯘﯙﯚﯛ ﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣ
ﯤﯥ ﯦﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭﯮﯯﯰﯱﯲﯳﯴﯵ
ﯶﯷﯸﯹﯺﯻﯼﯽﯾﯿ ﰀﰁﰂﰃﰄﰅ
يەر يۈزىدىكى بارلىق ھادىسىلەر ۋە ئۆزەڭالر ئۇچرىغان مۇسىبەتلەر بىز ئۇالرنى يارىتىشتىن
بۇرۇن لەۋھۇلمەھپۇزغا يېزىلغان ،بۇ (ئىش) ،شۈبھىسىزكى ،ﷲ غا ئاساندۇر﴿( .﴾22ﷲ تائاالنىڭ
ئۇالرنى لەۋھۇلمەھپۇزغا يېزىشى) قولۇڭالردىن كەتكەن نەرسىگە قايغۇرۇپ كەتمەسلىكىڭالر ۋە ﷲ
بەرگەن نەرسىلەرگە خۇش بولۇپ كەتمەسلىكىڭالر ئۈچۈندۇر ،ﷲ مۇتەكەببىرلەر ۋە ئۆزلىرىنى چوڭ
تۇتقۇچىالرنى دوست تۇتمايدۇ﴿ .﴾23ئۇالر بېخىللىق قىلىدىغان ۋە كىشىلەرنى بېخىللىق قىلىشقا
بۇيرۇيدىغانالردۇر ،كىمكى (ﷲ نىڭ يولىدا نەپىقە قىلىشتىن) باش تارتىدىكەن (ﷲ غا ھېچ
زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ) ،چۈنكى ﷲ بىھاجەتتۇر ،مەدھىيىگە اليىقتۇر﴿.﴾24

ئىنسانغا يېتىدىغان ھەر قانداق نەرسىنىڭ ئالدىنئاال ئورۇنالشتۇرۇش بىلەن
بولىدىغانلىقى
168

ﷲ تائاال ئۆزىنىڭ مەخلۇقاتالرنى يارىتىشتىن ئىلگىرى ئۇالرنىڭ تەقدىرىنى ئالدىنئاال
ئورۇنالشتۇرىۋەتكەتلىكىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :يەر يۈزىدىكى بارلىق ھادىسىلەر ۋە
ئۆزەڭالر ئۇچرىغان مۇسىبەتلەر﴾ يەنى ئەتراپىڭالردىكى ۋە ئۆزەڭالردىكى مۇسىبەتلەر ﴿بىز ئۇالرنى
يارىتىشتىن بۇرۇن لەۋھۇلمەھپۇزغا يېزىلغان﴾ يەنى بىز مەخلۇقاتالرنى يارىتىش ۋە ئۇالرغا جان
كىرگۈزۈشتىن ئىلگىرى يېزىلىپ بولغان.
قەتادە مۇنداق دەيدۇ﴿ :يەر يۈزىدىكى بارلىق ھادىسلەر﴾ يەنى قەھەتچىلىك ﴿ۋە ئۆزەڭالر
ئۇچرىغان مۇسىبەتلەر﴾ يەنى كېسەل ۋە ئاغرىقالردىن ئىبارەتتۇر .بىزگە خەۋەر قىلىنىشىچە ،بىرەر

ھەدىد سۈرىسى

ئادەمگە يەتكەن ياغاچ جىجىۋىتىش ،پۇت قاناش ،بىرەر جاينىڭ كۆيۈپ قېلىشى قاتارلىق مۇسىبەتلەر
پەقەت ئۇنىڭ قىلىپ قالغان بىرەر گۇناھنىڭ سەۋەبى بىلەنال بولىدىكەن .ﷲ ئۇنى (گۇناھ ئۈچۈن)
بىرەر مۇسبەتكە مۇپتىال قىلماستىن ،ئۇنىڭ نۇرغۇن گۈناھىنى كەچۈرىدىكەن.
بۇ ئۇلۇغ ئايەت كەرىم ﷲ تائاالنىڭ شەيئىلەرنى ۋۇجۇتقا كېلىشتىن بۇرۇن بىلىدىغانلىقىدىن
ئىبارەت سۈپىتىنى ئىنكار قىلغۇچى “قەدىرىيە” پىرقىسىگە رەددىيە بېرىدىغان ئەڭ چوڭ دەلىلدۇر.
ئىمام ئەھمەد ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمرىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :ﷲ بارلىق نەرسىلەرنىڭ تەقدىرىنى ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى يارىتىشتىن 50مىڭ
يىل بۇرۇن بەلگىلگەن» .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلغان ۋە ئاخىرىدا پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ« :ﷲ نىڭ ئەرشى سۇنىڭ ئۈستىدە ئىدى» دېگەنلىكىنى قوشۇپ رىۋايەت
قىلغان .بۇ ھەدىسنى يەنە ئىمام تىزمىزىمۇ رىۋايەت قىلغان.
﴿بۇ (ئىش) ،شۈبھىسىزكى ،ﷲ غا ئاساندۇر﴾ يەنى شەك -شۈبھىسىزكى ،ﷲ تائاالنىڭ
شەيئىلەرنى ئۇ ۋۇجۇتقا كېلىشتىن ئىلگىرى بىلىشى ۋە ئۇنى ۋۇجۇتقا كېلىدىغان چاغدىكى ھالىتىگە
تامامەن ئۇيغۇن قىلىپ يېزىشى غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ غا ئاساندۇر .چۈنكى ﷲ ۋۇجۇتقا كەلگەن،
ۋۇجۇتقا كېلىدىغان نەرسىلەرنى ،ئەگەر ۋۇجۇتقا كەلمىگەن نەرسىلەر ۋۇجۇتقا كەلگەن تەقدىردە
قانداق ھالەتتە كېلىدىغانلىقىنى ئوبدان بىلىدۇ.

سەۋر ۋە شۈكۈر قىلىشقا بۇيرۇش توغرىسىدا
﴿(ﷲ تائاالنىڭ ئۇالرنى لەۋھۇلمەھپۇزغا يېزىشى) قولۇڭالردىن كەتكەن نەرسىگە قايغۇرۇپ
كەتمەسلىكىڭالر ۋە ﷲ بەرگەن نەرسىلەرگە خۇش بولۇپ كەتمەسلىكىڭالر ئۈچۈندۇر﴾ يەنى

بۇ بىزنىڭ سىلەرگە شەيئى ۋۇجۇتقا كېلىشتىن ئىلگىرى بىلىدىغانلىقىمىزنى ۋە ئۇنى بۇرۇنال
پۈتىۋېتىدىغانلىقىمىزنى ،ۋۇجۇتقا كېلىدىغان شەيئىلەرنى ئالدىنئاال بەلگىلەيدىغانلىقىمىزنى
بىلدۈرۈشتىن ئىبارەت بولۇپ ،بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى ،سىلەرنىڭ سىلەرگە يەتكەن مۇسىبەتلەرنىڭ
ھەرگىزمۇ يېڭىلىشىپ قېلىشتىن ياكى خاتالىقىڭالر سەۋەبىدىن يېتىپ قالمايدىغانلىقىنى
بىلىشىڭالر ،قۇلۇڭالردىن كەتكەن نەرسىگە قايغۇرۇپ كەتمەسلىكىڭالر ۋە ﷲ بەرگەن نەرسىگە
خۇش بولۇپ كەتمەسىلىكىڭالر ئۈچۈندۇر .چۈنكى بىرەر نەرسە تەقدىر قىلىنسا ،ئۇ چوقۇم
ۋۇجۇتقا چىقىدۇ .يەنى ﷲ سىلەرگە نېمەت قىلىپ بەرگەن نەرسىلەرنى كىشىلەرگە كۆز -كۆز
قىلماڭالر .شەك -شۈبھىسىزكى ،بۇ نېمەتلەر سىلەرنىڭ تىرىشچانلىق كۆرسەتكەنلىكىڭالردىن
ياكى ئەقىل -پاراسىتىڭالردىن كەلگەن ئەمەس .ئۇ پەقەت ﷲ نىڭ ئورۇنالشتۇرۇشى ۋە ئۇنى
سىلەرگە رىزىق قىلىپ بېرىشىدىن كەلگەن.

ﷲ نىڭ نېمەتلىرىنى كىشىلەرگە كۆز ـ كۆز قىلىپ پەخىرلىنىدىغان ،چوڭچىلىق قىلىدىغان
نەرسە قىلىۋالماڭالر .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ مۇتەكەببىرلەر ۋە ئۆزلىرىنى چوڭ
تۇتقۇچىالرنى دوست تۇتمايدۇ﴾ يەنى ﷲ ئۆزىدىن پەخىرلىنىدىغان ،باشقىالرغا چوڭچىلىق
قىلىدىغان كىشىلەرنى دوست تۇتمايدۇ .ئىكرىمە مۇنداق دەيدۇ :خۇشال بولمايدىغان ۋە
قايغۇرمايدىغان بىرمۇ ئادەم يوق .لېكىن سىلەر خۇشاللىقنى شۈكرى قىلىشقا ،قايغۇنى سەۋر
قىلىشقا ئايالندۇرۇڭالر.

169

بېخىلنىڭ ئەيىبلىنىشى
﴿ئۇالر بېخىللىق قىلىدىغان ۋە كىشىلەرنى بېخىللىق قىلىشقا بۇيرۇيدىغانالردۇر﴾ يەنى ئۇالر
ئۆزلىرى يامان ئىشنى قىلىدىغان ،باشقىالرنىمۇ شۇنداق قىلىشقا قىزىقتۇرىدىغان كىشىلەردۇر.
﴿كىمكى﴾ ﷲ نىڭ ئەمر -پەرمانىدىن ۋە ﷲ غا بويسۇنۇشتىن ﴿باش تارتىدىكەن (ﷲ غا
ھېچ زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ) ،چۈنكى ﷲ بىھاجەتتۇر ،مەدھىيىگە اليىقتۇر﴾ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇسا ئەلەيھىسساالمنىڭ ئېيتقانلىرىدىن خەۋەر بىرىپ مۇنداق دېگەن﴿ :ئەگەر سىلەر ۋە پۈتۈن
يەر يۈزىدىكى كىشىلەر كاپىر بولۇپ كەتسەڭالرمۇ (ﷲ غا قىلچە زىيان يەتكۈزەلمەيسىلەر)،
چۈنكى ﷲ ئەلۋەتتە (ھەممىدىن) بىھاجەتتۇر ،مەدھىيىلەشكە اليىقتۇر﴾(((.

*******
ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗ ﭘﭙﭚﭛﭜﭝ
ﭞﭟ ﭠﭡﭢﭣﭤﭥﭦﭧ ﭨ ﭩﭪﭫ ﭬﭭﭮﭯ
بىز ھەقىقەتەن پەيغەمبەرلىرىمىزنى روشەن مۆجىزىلەر بىلەن ئەۋەتتۇق ۋە ئۇالر بىلەن
بىللە ،ئىنسانالر ئادالەتنى بەرپا قىلسۇن دەپ ،كىتابنى ،قانۇننى چۈشۈردۇق .تۆمۈرنى
ياراتتۇق( ،تۆمۈردىن ئۇرۇش قوراللىرى ياسىلىدىغانلىقى ئۈچۈن) تۆمۈر كۈچ -قۇۋۋەتنى ئۆز
ئىچىگە ئالغان ،تۆمۈردە ئىنسانالر ئۈچۈن نۇرغۇن مەنپەئەتلەر بار ،ﷲ ﷲ نى كۆرمەي تۇرۇپ
(قورالالرنى ئىشلىتىپ) ﷲ غا ۋە پەيغەمبەرلىرىگە ياردەم بەرگەنلەرنى بىلىش (مەلۇم قىلىش)
ئۈچۈن (تۆمۈرنى ياراتتى) ،ﷲ ھەقىقەتەن كۈچلۈكتۇر ،غالىبتۇر﴿.﴾25

پەيغەمبەرلەرنىڭ مۆجىزە ،ئادالەت ۋە ھەقىقەت بىلەن ئەۋەتىلگەنلىكى
﴿بىز ھەقىقەتەن پەيغەمبەرلىرىمىزنى روشەن مۆجىزىلەر﴾ ۋە كەسكىن دەلىل -پاكىتالر ﴿
بىلەن ئەۋەتتۇق ۋە ئۇالر بىلەن بىللە ،ئىنسانالر ئادالەتنى بەرپا قىلسۇن دەپ ،كىتابنى ،قانۇننى
چۈشۈردۇق﴾ بۇ قانۇن بىر ھەقىقەت بولۇپ ،بۇزۇق قاراشتىكىلەرگە قارشى تۇرۇپ ،ئۇنىڭ ھەقىقەت

170

ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بىرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن
كەلگەن روشەن دەلىل (يەنى قۇرئان) غا ئاساسالنغان ئادەم (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) (ھاياتىي
دۇنيانى كۆزلەيدىغان كىشىلەر بىلەن ئوخشاشمۇ؟) ئۇنىڭغا ﷲ تەرىپىدىن كەلگەن گۇۋاھلىق بەرگۈچى
(يەنى جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم) قۇرئاننى تىالۋەت قىلىدۇ﴾(((﴿ ،ﷲ نىڭ دىنىغا (ئەگەشكىنكى)
ﷲ ئىنسانالرنى شۇ دىن بىلەن ياراتقان﴾(((﴿ ،ﷲ ئاسماننى ئېگىز ياراتتى .ئۆلچەمدە زۇلۇم
قىلماسلىقىڭالر ئۈچۈن ،ﷲ تارازىنى بېكىتتى﴾(((.
((( ئىبراھىم سۈرىسى 8ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ھۇد سۈرىسى 17ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( رۇم سۈرىسى 30ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( رەھمان سۈرىسى 8 - 7ـ ئايەتلەر.

ھەدىد سۈرىسى

﴿ئىنسانالر ئادالەتنى بەرپا قىلسۇن دەپ﴾ يەنى ئادالەت بىلەن ھەقنى يۈرگۈزسۈن
دەپ كىتاب بىلەن قانۇننى چۈشۈردۇق .پەيغەمبەرلەر يەتكۈزگەن نەرسىگە ئاساسەن ئۇالرغا
ئەگىشىش ۋە ئۇالر بۇيرىغان نەرسىلەرگە ئىتائەت قىلىش ھەقىقەت ھېسابلىنىدۇ .شەك-
شۈبھىسىز ،پەيغەمبەرلەر ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتتىن باشقا ھېچ بىر ھەقىقەت يوقتۇر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :پەرۋەردىگارىڭنىڭ سۆزى ناھايىتى راستتۇر،
ناھايىتى توغرىدۇر﴾((( يەنى ﷲ تەرىپىدىن يەتكۈرۈلگەن خەۋەرلەر ناھايىتى راستتۇر .ﷲ
نىڭ ئەمر ـ پەرمانلىرى ۋە توسقان ئىشلىرى ھەققىدە چىقارغان ھۆكمى ناھايىتى ئادىلدۇر.
شۇنىڭ ئۈچۈن ،مۆمىنلەر جەننەتلەردىكى قەسىرلەرگە ،ئالىي قارارگاھالرغا ۋە قاتار قويۇلغان
تەختلەرگە ئورۇنالشقان چاغدا مۇنداق دەيدۇ﴿ :جىمى ھەمدۇسانا بىزنى بۇ (نېمەتلەرنى)
ھاسىل قىلىشقا يېتەكلىگەن ﷲ غا بولسۇنكى ،ﷲ بىزنى يېتەكلىمىگەن بولسا ،توغرا يول
تاپمىغان بوالتتۇق ،پەرۋەردىگارىمىزنىڭ پەيغەمبەرلىرى بىزگە ھەقنى ئېلىپ كەلدى﴾(((.

تۆمۈرنىڭ پايدىلىرى
﴿تۆمۈرنى ياراتتۇق( ،تۆمۈردىن ئۇرۇش قوراللىرى ياسىلىدىغانلىقى ئۈچۈن) تۆمۈر كۈچ -
قۇۋۋەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان﴾ يەنى تۆمۈرنى دەلىل -پاكىت كۆرسىتىلگەندىن كېيىن ھەقنى

قوبۇل قىلمىغان ۋە ئۇنىڭغا قارشى چىققان كىشىنىڭ ئەدىۋىنى بېرىدىغان قورال قىلدۇق.
شۇنىڭ ئۈچۈن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا پەيغەمبەرلىك كەلگەندىن كېيىن ،مەككىدىكى 13
يىللىق ھاياتىدا ۋەھيى قىلىنغان سۈرىلەرنىڭ ھەممىسى مۇشرىكلەر بىلەن مۇنازىرىلىشىشى،
ئۇالرغا تەۋھىدنى روشەن بايان قىلىشى ،ئوچۇق ـ ئاشكارا پاكىتالرنى كۆرسىتىشى ھەققىدە
نازىل بولغان ئىدى .ﷲ تائاال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا قارشى چىققان كىشىلەرگە دەلىل -
پاكىت تۇرغۇزۇپ بولغاندىن كېيىن ،ھىجرەت قىلىشنى يولغا قويدى ۋە مۇسۇلمانالرنى كاپىرالرغا
قارشى قىلىچ بىلەن جىھاد قىلىشقا ،قۇرئانغا قارشى چىققان ،ئۇنى ئىنكار قىلغان ۋە ئۇنىڭغا
بويسۇنمىغان كىشىلەرنىڭ گەدەنلىرىگە ۋە باشلىرىغا قىلىچ بىلەن چېپىشقا بۇيرۇدى.
ئىمام ئەھمەد ۋە ئەبۇداۋود ئىبنى ئۆمەردىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :ھېچ شېرىكى يوق ،يالغۇز ﷲ غىال ئىبادەت قىلىنىشى ئۈچۈن (قىيامەتنىڭ
ئالدىدا) قىلىچ بىلەن پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلدىم .مېنىڭ رىزقىم نەيزەمنىڭ سايىسى ئاستىدا
قىلىندى .خارلىق ۋە كەمسىتىلىش مېنىڭ بۇيرۇقۇمغا خىالپلىق قىلغانالرغا خاس قىلىندى.
كىمكى ،مۇسۇلمان بولمىغان بىرەر قەۋمگە ئوخشىۋالسا ،ئۇ شۇالردىن ھېسابلىنىدۇ».
﴿تۆمۈر كۈچ ـ قۇۋەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان﴾ يەنى تۆمۈردىن قىلىچ ،نەيزە ،تىغ ،ساۋۇت ۋە
شۇنىڭغا ئوخشىغان ئۇرۇش قوراللىرى ياسىلىدۇ(((﴿ .تۆمۈردە ئىنسانالر ئۈچۈن نۇرغۇن مەنپەئەتلەر
بار﴾ يەنى ئىنسانالر تۇرمۇشلىرىدا تۆمۈردىن پىچاق ،پالتا ،كەكە ،ھەرە ،بولقا ،گۈرجەك قاتارلىق
((( ئەنئام سۈرىسى 115ـ ئايەت.
((( ئەئراف سۈرىسى 43ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ھازىرقى زاماندىكى نۇرغۇن ئۇرۇش قوارللىرىمۇ تۆمۈردىن ياسىلىدۇ.

171

سايمانالرنى ،دېھقانچىلىق قىلىش ،يېمەك پىشۇرۇش ،نان يېقىش قاتارلىقالردا ئىشىلىتىدىغان
ۋە باشقا ھەر خىل سايمانالرنى ياسايدۇ .ئىنسانالرنىڭ تۇرمۇشى تۆمۈردىن ئايرىاللمايدۇ.
﴿ﷲ ﷲ نى كۆرمەي تۇرۇپ (قورالالرنى ئىشلىتىپ) ﷲ غا ۋە پەيغەمبەرلىرىگە ياردەم
بەرگەنلەرنى بىلىش (مەلۇم قىلىش) ئۈچۈن (تۆمۈرنى ياراتتى)﴾ يەنى ﷲ غا ۋە ئۇنىڭ

پەيغەمبىرىگە ياردەم بېرىش ئۈچۈن قورال كۆتەرگەنلەرنىڭ نىيىتىنى ئاشكارىالش ئۈچۈن
تۆمۈرنى ياراتتى﴿ .ﷲ ھەقىقەتەن كۈچلۈكتۇر ،غالىبتۇر﴾ يەنى ﷲ كۈچلۈكتۇر ،غالىبتۇر .ﷲ
ئۆزىگە ياردەم قىلغان كىشىلەرگە (ئۇالرنىڭ ياردىمىگە موھتاج بولماستىن) ياردەم قىلىدۇ .ﷲ
جىھادنى پەقەت بەزىڭالرنى بەزىڭالر بىلەن سىناش ئۈچۈن يولغا قويدى.

*******
ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸﭹ ﭺ ﭻﭼ ﭽ
ﭾﭿﮀﮁﮂﮃﮄ ﮅﮆﮇﮈﮉﮊ
ﮋ ﮌﮍﮎﮏﮐﮑﮒﮓ ﮔﮕﮖ
ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥﮦ
ﮧﮨﮩﮪ
بىز ھەقىقەتەن نۇھنى ،ئىبراھىمنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق ،پەيغەمبەرلىكنى ۋە
كىتابنى ئۇالرنىڭ ئەۋالدىغا (ئاتا) قىلدۇق ،ئۇالردىن ھىدايەت تاپقانلىرى بار ،ئۇالرنىڭ نۇرغۇنى
ﷲ نىڭ ئىتائىتىدىن چىققۇچىالردۇر﴿ .﴾26ئۇالردىن كېيىن پەيغەمبەرلىرىمىزنى داۋاملىق
ئەۋەتتۇق ،ئارقىدىن مەريەم ئوغلى ئىسانى ئەۋەتتۇق ،ئۇنىڭغا ئىنجىلنى ئاتا قىلدۇق ،ئۇنىڭغا
ئەگەشكەنلەرنىڭ دىللىرىغا شەپقەت ۋە مېھرىبانلىقنى سالدۇق ،رەھبانىيەتنى ئۇالر ئۆزلىرى پەيدا
قىلدى ،ئۇالرغا ئۇنى بىز بېكىتمىدۇق ،ئۇالر ئۇنى پەقەت ﷲ نىڭ رازىلىقىنى تىلەپ (پەيدا
قىلدى) ،لېكىن ئۇالر ئۇنىڭغا اليىق دەرىجىدە ئەمەل قىلمىدى ،ئۇالردىن ئىمان ئېيتقانالرنىڭ
ئەجرىنى ھەسسىلەپ بەردۇق ،ئۇالردىن نۇرغۇنى ﷲ نىڭ ئىتائىتىدىن چىققۇچىالردۇر﴿.﴾27

172

ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرنىڭ ئۇممەتلىرىدىن كۆپىنچىسىنىڭ ئىتائەتتىن
چىققۇچىالر ئىكەنلىكى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە نۇھ ئەلەيھسساالمنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەندىن كېيىن ،ئۇنىڭدىن
كېيىنكى پەيغەمبەرلەرنى پەقەت ئۇنىڭ بالىلىرىدىنال ئەۋەتكەنلىكىنى ،شۇنداقال مېھرىبان ﷲ
نىڭ دوستى ئىبراھىم ئەلەيھىسساالمنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەندىن كېيىن ،ئۇنىڭدىن كېيىنكى
پەيغەمبەرلەرنى پەقەت ئۇنىڭ ئەۋالتلىرىدىن ئەۋەتكەنلىكىنى ،ئاسماندىن نازىل قىلىنغان كىتابلىرىنىمۇ
پەقەت ئۇنىڭ ئەۋالتلىرىدىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرلىرىگە نازىل قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلىدۇ .ﷲ
تائاال يەنە بىر ئايەتتە مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئۇنىڭدىن كېيىن) پەيغەمبەرلىكنى ،كىتابنى (يەنى ساماۋى

ھەدىد سۈرىسى

كىتابالرنى) ئۇنىڭ ئەۋالدىغا خاس قىلدۇق﴾((( .ئىسرائىل ئەۋالدىدىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرلەرنىڭ
ئەڭ ئاخىرقىسى مەريەم ئوغلى ئىسا ئەلەيھىسساالم بولۇپ ،ئۇ ئۆزىدىن كېيىن مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ
پەيغەمبەر بولۇپ كېلىدىغانلىقىدىن خەۋەر بەرگەن ئىدى .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالردىن
كېيىن پەيغەمبەرلىرىمىزنى داۋاملىق ئەۋەتتۇق ،ئارقىدىن مەريەم ئوغلى ئىسانى ئەۋەتتۇق ،ئۇنىڭغا
ئىنجىلنى ئاتا قىلدۇق﴾ ئىنجىل بولسا ،ﷲ تائاال ئىسا ئەلەيھسساالمغا ۋەھيى قىلغان كىتابتۇر.

﴿ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەرنىڭ﴾ يەنى ئىسا ئەلەيھسساالمغا دەسلەپتە ئىمان ئېيتقان مۆمىن قەۋمنىڭ
﴿دىللىرىغا شەپقەت﴾ يەنى ﷲ دىن قورقۇش ۋە ئىنسانالرغا ﴿مېھرىبانلىقنى سالدۇق ،رەھبانىيەتنى
ئۇالر ئۆزلىرى پەيدا قىلدى﴾ يەنى ئۇنى خىرىستىيانالرنىڭ ئۆزلىرى پەيدا قىلدى﴿ ،ئۇالرغا ئۇنى بىز
بېكىتمىدۇق﴾ يەنى بىز يولغا قويۇپ بەرمىدۇق .ئۇنى پەقەت ئۆزلىرى پەيدا قىلىپ ،شۇنىڭغا ئەمەل
قىلىشنى ۋاجىب قىلىۋالدى.
﴿ئۇالر ئۇنى پەقەت ﷲ نىڭ رازىلىقىنى تىلەپ (پەيدا قىلدى)﴾ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە
ئىككى خىل قاراش بار .ئۇنىڭ بىرى ،ئۇالر رەھبانىيەت بىلەن ﷲ نىڭ رازىلىقىنى مەقسەت قىلغان.
بۇنى سەئىد ئىبنى جۇبەير ۋە قەتادە ئوتتۇرىغا قويغان .ئىككىنچىسى بولسا ،ئۇالرغا رەھبانىيەتنى بىز
بېكىتمىدۇق ،ئۇالرغا بىز پەقەت ﷲ نىڭ رازىلىقىنى تىلەشنى بېكىتتۇق -،دېگەن قاراشتۇر.
﴿لېكىن ئۇالر ئۇنىڭغا اليىق دەرىجىدە ئەمەل قىلمىدى﴾ يەنى ئۇالر ئەمەل قىلىشنى ئۆزلىرىگە
ۋاجىب قىلىۋالغان رەھبانىيەتكە ھەقىقىي رەۋىشتە ئەمەل قىلمىدى .بۇ ئايەت ئۇالرنى ئىككى سەۋەب
بىلەن ئەيىبلەيدۇ .ئۇنىڭ بىرى ،ئۇالر ﷲ نىڭ دىنىدا ﷲ بۇيرۇمىغان نەرسىنى پەيدا قىلدى.
يەنە بىرى ،ئۇالر ئۆزلىرىنى غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ غا يېقىنالشتۇرىدۇ دەپ قىلغان گۇمان بويىچە
ئەمەل قىلىشنى ئۆزلىرىگە ۋاجىب قىلىۋالغان نەرسىگە اليىق دەرىجىدە ئەمەل قىلمىدى .ئىمام ئىبنى
جەرىر ۋە نەسەئى ئىبنى ئابباس رەزىيە ﷲ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئىسا
ئەلەيھسساالمدىن كېيىن ئۆتكەن پادىشاھالر تەۋرات بىلەن ئىنجىلنى ئۆزگەرتىۋەتتى .ئۇنىڭ جەريانى
مۇنداق بولدى :ئىسا ئەلەيھسساالمغا ئەگەشكەن بىر گۇرۇھ مۆمىنلەر تەۋرات بىلەن ئىنجىلنى ئوقۇپ
كېلىۋاتاتتى .ھەقتىن ئازغان خىرىستىيانالر پادىشاھالرغا :ئەنە شۇ مۆمىنلەر بىزنى ناھايىتى قاتتىق
تىلالپ كېلىۋاتىدۇ .ئۇالر ئوقۇغان ئايەتلەردە بىزنى بىزنىڭ ئەمەللىرىمىزنىڭ خاتا ئىكەنلىكى بىلەن
ئەيىبلەپال قالماستىن ،يەنە﴿ :كىملەركى ،ﷲ نازىل قىلغان ئايەتلەر بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن،
ئۇالر كاپىرالردۇر﴾((( دېگەن ئايەتلەرنى ئوقۇۋاتىدۇ .ئۇالرنى ئىنجىلنى بىز ئوقۇغاندەك ئوقۇشقا ۋە ئۇ
ئىككى كىتابقا بىز ئىمان ئېيتقاندەك ئىمان ئېيتىشقا چاقىرغىن! -دەپ شىكايەت قىلىشتى .پادىشاھالر
ئۇالرنى چاقىرىپ بىر يەرگە توپلىدى ۋە ئۇالرغا تەۋات بىلەن ئىنجىلنى ئۆزلىرى ئۆزگەرتكەن بويىچە
ئوقۇشقا مەجبۇرلىدى .ئەگەر ئۇالر ئۇنداق قىلمىسا ،ھەممىسىنى ئۆلتۈرىدىغانلىقى بىلەن ئۇالرغا تەھدىت
سالدى .مۆمىنلەر :سىلەر راستىنال شۇنداق قىلماقچىمۇ؟ بىزگە چېقىلماڭالر -،دېدى .ئۇالردىن بىر
بۆلۈك ئادەملەر :بىزگە بىر مۇنار سېلىپ بېرىڭالر ،ئاندىن بىزنى ئۇنىڭ ئۈسىتىگە چىقىرىڭالر ۋە بىزگە
يېمەك -ئىچمەكلىرىمىزنى تارتىپ ئالىدىغان بىرەر نەرسە بېرىڭالر .شۇنداق قىلساڭالر ،بىز سىلەرنىڭ
قېشىڭالرغا چۈشمەيمىز -،دېيىشتى .يەنە بىر بۆلۈك ئادەملەر :بىزگە چېقىلماڭالر ،بىز يىراقالرغا يەنى
((( ئەنكەبۇت سۈرىسى - 27ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( مائىدە سۈرىسى - 44ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

173

بېشىمىز قايغان تەرەپلەرگە كېتەيلى ،جاڭگالالردا ياۋايى ھايۋانالردەك ياشاپ يۈرەيلى .ئەگەر سىلەر
بىزنى ئۆز زېمىنىڭالردا تۇتۇۋالساڭالر ،ئاندىن بىزنى ئۆلتۈرېۋىتىڭالر -،دېيىشتى .يەنە باشقا بىر
بۆلۈك ئادەملەر :بىزگە چۆللەردە ئىبادەتخانىالرنى سېلىپ بېرىڭالر ،بىز ئۇ يەردە قۇدۇقالرنى قېزىپ،
يەرلەرنى تېرىپ ياشايلى .سىلەرنىڭ قېشڭالرغا كەلمەيلى ۋە سىلەرنىڭ جايىڭالردىن ئۆتمەيلى ،ھەر
بىر قەبىلىدە بىردىن دوست بولسۇن -،دېيىشتى .ئۇالر شۇنداق قىلدى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال:

﴿رەھبانىيەتنى ئۇالر ئۆزلىرى پەيدا قىلدى ،ئۇالرغا ئۇنى بىز بېكىتمىدۇق ،ئۇالر ئۇنى پەقەت ﷲ نىڭ
رازىلىقىنى تىلەپ (پەيدا قىلدى) ،لېكىن ئۇالر ئۇنىڭغا اليىق دەرىجىدە ئەمەل قىلمىدى﴾ دېدى.

ئىمام ئەھمەد ئەنەس ئىبنى مالىكتىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :ھەر بىر پەيغەمبەرنىڭ ئىخالس بىلەن ئۆزىنى بېغىشالپ قىلىدىغان ئىبادىتى بولىدۇ .بۇ
ئۇممەتنىڭ ئۆزىنى بېغىشالپ قىلىدىغان ئىبادىتى غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ يولىدا جىھاد قىلىشتىن
ئىبارەتتۇر» بۇ ھەدسنى ئەبۇيەئال مۇنداق رىۋايەت قىلىدۇ« :ھەر بىر ئۇممەتنىڭ ئۆزىنى بېغىشالپ
قىلىدىغان ئىبادىتى بولىدۇ .بۇ ئۇممەتنىڭ ئۆزىنى بېغىشالپ قىلىدىغان ئىبادىتى ﷲ يولىدا جىھاد
قىلىشتىن ئىبارەتتۇر».
ئىمام ئەھمەد ئەبۇسەئىد خۇدرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
بىر ئادەم مېنىڭ يېنىمغا كېلىپ :ماڭا قىلىدىغان بىرەر ياخشى ئىشنى كۆرسىتىپ قويغىن! -دېدى.
مەن ئۇنىڭغا مۇنداق دېدىم :سەن مەندىن ئىلگىرى مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن سورىغان بىر
ئىشنى سورىدىڭ .ئۇ ماڭا مۇنداق دېگەن ئىدى« :مەن ساڭا ﷲ غا تەقۋادارلىق قىلىشنى تەۋسىيە
قىلىمەن شەك -شۈبھىسىزكى ،تەقۋادارلىق ھەممە ئىشنىڭ بېشىدۇر .سەن جىھاد قىلىشتىن ئايرىلىپ
قالمىغىن ،شەك -شۈبھىسىزكى ،جىھاد قىلىش ئىسالم ئۈممىتىنىڭ ئۆزىنى خالىس بېغىشالپ
قىلىدىغان ئىبادىتىدۇر ،ﷲ نى داۋاملىق ياد ئەتكىن ،قۇرئاننى تىالۋەت قىلغىن ،قۇرئان ھەقىقەتەن
ساڭا ئاسماندىن بېرىلگەن بىر رەھمەتتۇر ،يەر يۈزىدە ﷲ نى ياد ئەتكەنلىكىڭدۇر».

*******
ﮫﮬﮭﮮﮯ ﮰﮱﯓﯔ ﯕﯖﯗﯘ ﯙﯚ
ﯛﯜﯝﯞﯟﯠ ﯡﯢﯣﯤ ﯥﯦ ﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭﯮﯯ
ﯰﯱﯲﯳﯴﯵﯶﯷﯸﯹﯺﯻ
174

ئى (ئىساغا) ئىمان ئېيتقان كىشىلەر! ﷲ دىن قورقۇڭالر ،ﷲ غا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى
(مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا) ئىمان ئېيتىڭالر ،ﷲ سىلەرگە رەھمىتىدىن ئىككى ھەسسە بېرىدۇ،
سىلەرگە سىلەر (ئاخىرەتتە پىلسىراتتا) ماڭىدىغان نۇرنى پەيدا قىلىدۇ ،سىلەرگە مەغپىرەت قىلىدۇ،
ﷲ بەكمۇ مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ،ناھايىتى مېھرىباندۇر﴿ .﴾28ئەھلى كىتابنىڭ ﷲ نىڭ پەزلىدىن
ھېچ نەرسىگە قادىر ئەمەسلىكلىرىنى ،پەزلنىڭ ھەممىسى ﷲ نىڭ قولىدا بولۇپ( ،ﷲ نىڭ) ئۇنى
خالىغان ئادەمگە بېرىدىغانلىقىنى ،ﷲ نىڭ ئۇلۇغ پەزل ئىگىسى ئىكەنلىكىنى بىلىش ئۈچۈن (ﷲ
شۇ سۆزنى قىلدى)﴿.﴾29

ھەدىد سۈرىسى

ئەھلى كىتابتىن ئىمان ئېيتقانالرغا ئىككى ھەسسە ساۋاب بېرىلىدىغانلىقى
قەسەس سۈرىسىدە ئەھلى كىتابتىن ئىمان ئېيتقانالرغا ئىككى ھەسسە ساۋاب بېرىلىدىغانلىقى
ھەققىدە بىر ئايەت كەلگەن .ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇمۇسا ئەشئەرىدىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئۈچ تۈرلۈك ئادەمگە ئۇالرنىڭ
ساۋابى ئىككى ھەسسە بېرىلىدۇ .ئۇالرنىڭ بىرى ،ئۆزىنىڭ پەيغەمبىرىگە ۋە ماڭا ئىمان ئېيتقان
ئەھلى كىتاب بولۇپ ،بۇالرغا شۇ ئەمەلى ئۈچۈن ئىككى ھەسسە ساۋاب بېرىلىدۇ .ئىككىنچىسى،
ﷲ نىڭ ۋە خوجايىنىنىڭ ھەققىنى تولۇق ئادا قىلغان قۇل بولۇپ ،بۇنداق ئادەمگىمۇ ئىككى
ھەسسە ساۋاب بېرىلىدۇ .ئۈچىنچىسى ،قول ئاستىدىكى دېدىكىنى ياخشى تەربىيىلىگەن ،ئاندىن
ئۇنى ئازات قىلىۋەتكەندىن كېيىن ،ئۆز نىكاھىغا ئالغان ئادەم بولۇپ ،بۇنداق ئادەمگىمۇ ئىككى
ھەسسە ساۋاب بېرىلىدۇ».
ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ قارىشىچە ،بۇ ئايەتتىكىلەردىن ئەھلى كىتابتىن
ئىمان ئېيتقانالر كۆزدە تۇتۇلغان .ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ قارىشىغا زەھھاك ،ئۇتبە ئىبنى ئەبۇھەكىم
ۋە باشقىالرمۇ قېتىلغان .ئىبنى جەرىرمۇ بۇ قاراشنى توغرا دەپ قارىغان.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئى مۆمىنلەر! ئەگەر ﷲ دىن قورقساڭالر ،ﷲ
سىلەرگە ھەق بىلەن باتىلنى ئايرىيدىغان ھىدايەت ئاتا قىلىدۇ ،گۇناھىڭالرنى كەچۈرىدۇ،
سىلەرگە مەغپىرەت قىلىدۇ .ﷲ كاتتا پەزل ئىگىسىدۇر﴾(((.
ئىبنى جەرىر سەئىد ئىبنى ئابدۇلالھ ئەزىزنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
ئۆمەر ئىبنى خەتتاب يەھۇدىي ئالىملىرىنىڭ بىرىدىن :سىلەرگە ھەسسىلەپ بېرىلگەن ياخشىلىق
قانچىلىك ئارتۇقتۇر؟ -دەپ سورىدى .ئۇ يەھۇدىي :بىر ھەسسە ياخشىلىق 350ياخشىلىققا
باراۋەردۇر -،دېدى .ئۆمەر :بىزگە ئىككى ھەسسە ياخشىلىق (يەنى 700ياخشىلىققا باراۋەر
ياخشىلىق) بەرگەن ﷲ غا ھەمدۇساناالر بولسۇن! -دېدى .سەئىد بۇ قىسسىنى سۆزلەپ بېرىپ،
ئاندىن غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ﷲ سىلەرگە رەھمىتىدىن ئىككى ھەسسە بېرىدۇ﴾
دېگەن ئايىتىنى ئوقۇدى ۋە :جۈمە نامىزىنى ئوقۇغان ئادەمگە ئىككى ھەسسە ساۋاب بېرىلىدۇ-،
دېدى.
بۇ سۆزنى ئىمام ئەھمەد بىلەن ئىبنى ئۆمەردىن رىۋايەت قىلىنغان تۆۋەندىكى ھەدىسمۇ
كۈچلەندۈرىدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق دەيدۇ« :سىلەر بىلەن يەھۇدىي ۋە
خىرىستىيانالرنىڭ مىسالى مەدىكار ئىشلىتىدىغان بىر ئادەمنىڭ مىسالغا ئوخشايدۇ .ئۇ ئادەم :كىم
ماڭا بىر قىراتقا((( ناماز بامدات ۋاقتىدىن تاكى چۈشكىچە ئىشلەپ بېرىدۇ؟ -دەيدۇ .بىلىڭالركى،
بۇنىڭغا يەھۇدىيالر ئىشلەيدۇ .ئاندىن ئۇ ئادەم :كىم ماڭا بىر قىراتقا ناماز پېشىن ۋاقتىدىن ناماز
دىگەر ۋاقتىغىچە ئىشلەپ بېرىدۇ؟ -دەيدۇ .بىلىڭالركى بۇنىڭغا خىرىستىيانالر ئىشلەيدۇ .ئاندىن
ئۇ ئادەم :كىم ماڭا ئىككى قىراتقا ناماز دېگەر ۋاقتىدىن كۈن ئولتۇرۇپ كەتكىچىلىك ئىشلەپ
((( ئەنفال سۈرىسى - 29ئايەت.
((( مۇئەييەن ئېغىرلىق ئۆلچەم بىرلىكى.

175

بېرىدۇ؟ -دەيدۇ .بىلىڭالركى ،بۇنىڭغا سىلەر ئىشلىدىڭالر .شۇنىڭ بىلەن ،خىرىستىيانالر ۋە
يەھۇدىيالر غەزەبلىنىپ :بىز كۆپ ئىشلەپ ئاز ئەجىرگە ئېرىشتۇق دېيىشىدۇ .ئۇ ئادەم :مەن
سىلەرنىڭ ئەجرىڭالردىن بىرەر نەرسىنى ئاز بېرىپ ،سىلەرگە زۇلۇم قىلدىممۇ؟ -دەيدۇ .ئۇالر:
ياق -،دېيىشىدۇ .ئۇ ئادەم :ئارتۇق بېرىش پەقەت مېنىڭ مەرھەممىتىمدۇر .مەن ئۇنى خالىغان
ئادەمگە ئارتۇق بېرىمەن -،دەيدۇ» .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارىمۇ رىۋايەت قىلغان.
ئىمام بۇخارى ئەبۇمۇسادىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :مۇسۇلمانالر بىلەن يەھۇدىي ۋە خىرىستىيانالرنىڭ مىسالى مۇنداق بىر ئادەمنىڭ مىسالىغا
ئوخشايدۇ :ئۇ ئادەم بىر قەۋمنى ئەتىگەندىن تارتىپ قاراڭغۇ چۈشكىچە مۇئەييەن مىقداردىكى ئىش
ھەققىگە ئىشلەپ بېرىش ئۈچۈن ئىشچىلىققا ئالىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ئۇالر چۈشكىچە ئىشلەيدۇ.
ئاندىن ئۇالر :سېنىڭ بىزگە بىر كۈننى شەرت قىلىپ بەلگىلەپ بەرگەن ئىش ھەققىڭگە بىزنىڭ
ھاجىتىمىز يوق .ئىشىلىگىنىمىز بىكارغا بولسۇن -،دەيدۇ .شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئادەم ئۇالرغا:
ئۇنداق قىلماڭالر .قالغان ئىشىڭالرنى تولۇق پۈتتۈرۈپ ،ئىش ھەققىڭالرنى تولۇق ئېلىڭالر-،
دەيدۇ .ئۇالر بۇنىڭغا ئۇنىماي ئىشنى تاشالپ كېتىپ قالىدۇ .ئۇ ئادەم ئۇالردىن كېيىن باشقا
ئادەملەرنى ئىشلىتىپ ،ئۇالرغا :كۈننىڭ قالغان يېرىمىنى ئىشلەپ تۈگىتىڭالر ،مەن ئىشنى تاشالپ
كەتكەنلەرگە شەرت قىلغان بىر كۈنلۈك ئىش ھەققىنى سىلەرگە بېرەي -،دەيدۇ .ئۇالر بۇنىڭغا
قوشۇلۇپ ئىشلەيدۇ دىگەر نامىزىنى ئوقۇيدىغان ۋاقىت بولغاندا ،ئۇالر ئۇ ئادەمگە :ئىشلىگىنىمىز
بىكارغا بولسۇن .بىزگە بەرمەكچى بولغان ئىش ھەققى ساڭا قالسۇن -،دەيدۇ .ئۇ ئادەم :قالغان
ئىشىڭالرنى تولۇق پۈتتۈرۈۋېتىڭالر .كۈننىڭ پەقەت ئاز بىر قىسمى قالدى -،دەيدۇ .ئۇالر بۇنىڭغا
ئۇنىمايدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇ ئادەم باشقا بىر كىشىلەرنى كۈننىڭ قالغان قىسمىدا ئىشلەپ
بېرىشكە ئالىدۇ .ئۇالر كۈننىڭ قالغان قىسمىدا ئۇ ئادەمگە كۈن ئولتۇرغۇچە ئىشلەپ بېرىپ،
ئىشىنى پۈتتۈرمەي كېتىپ قالغان ئىككى تۈركۈم كىشىلەرنىڭ ئىش ھەققىنى تولۇق ئالىدۇ .مانا بۇ،
ئەھلى كىتاب بىلەن ئىسالمدىن ئىبارەت بۇ نۇرنى قوبۇل قىلغان مۇسۇلمانالرنىڭ مىسالىدۇر».
﴿ئەھلى كىتابنىڭ ﷲ نىڭ پەزلىدىن ھېچ نەرسىگە قادىر ئەمەسلىكلىرىنى ،پەزلنىڭ
ھەممىسى ﷲ نىڭ قولىدا بولۇپ( ،ﷲ نىڭ) ئۇنى خالىغان ئادەمگە بېرىدىغانلىقىنى ،ﷲ نىڭ
ئۇلۇغ پەزل ئىگىسى ئىكەنلىكىنى بىلىش ئۈچۈن (ﷲ شۇ سۆزنى قىلدى)﴾ يەنى ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ

ﷲ بەرگەن نەرسىدىن ھېچ نەرسىنى توسۇپ قېلىشقا ،ﷲ توسقان نەرسىدىن ھېچ نەرسىنى
بېرىشكە قادىر ئەمەسلىكلىرىنى چوقۇم بىلىشى كېرەك.

176

شۇنىڭ بىلەن ،ھەدىد سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى .جىمى ھەمدۇسانا ﷲ تائاالغا
خاستۇر.

مۇجادەلە سۈرىسى
مەدىنىدە نازىل بولغان 22 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟ ﭠ ﭡ ﭢ
ﭣﭤ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن.
ﷲ ھەقىقەتەن ئېرى توغرىسىدا سەن بىلەن مۇنازىرىلەشكەن ۋە ﷲ غا شىكايەت
قىلغان ئايالنىڭ سۆزىنى ئاڭلىدى ،ﷲ ئىككىڭالرنىڭ سۆزۈڭالرنى ئاڭالپ تۇرىدۇ ،ﷲ
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.