Latin

Tefsir İbni Kesir - 06 - 12

Süzlärneñ gomumi sanı 3791
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
﴿ئۇنى پەقەت پاك بولغانالرال تۇتىدۇ﴾ ئىبنى جەرىر ئىبنى ئابباسنىڭ بۇ ئايەت
ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئاسماندىكى لەۋھۇلمەھپۇز دېگەن كىتابنى
پەقەت پاك بولغانالرال تۇتىدۇ .ئەۋفىمۇ ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :ئۇ كىتابنى پەقەت پەرىشتىلەرال تۇتىدۇ .ئەنەس ،مۇجاھىد ،ئىكرىمە ،سەيد ئىبنى
جۇبەير ،زەھھاك ،ئەبۇشەئسا ،جابىر ئىبنى زەيد ،ئەبۇنەھىك ،سۇددى ،ئابدۇراھمان
ئىبنى زەيد ۋە باشقىالرمۇ بۇ ئايەتنى شۇنداق تەپسىر قىلغان.
ئىبنى جەرىر قەتادەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ﴿ :ئۇنى پەقەت پاك
بولغانالرال تۇتىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدا ئۇنى پەقەت پاك بولغانالر تۇتىدۇ،

دۇنيادا ئۇنى نىجىس مەجۇسىالر ۋە مۇناپىقالرمۇ تۇتىدۇ.

ئەبۇئالىيە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇنى پەقەت پاك بولغانالرال تۇتىدۇ﴾ يەنى سىلەر ئۇالرنى
تۇتمايسىلەر ،چۈنكى سىلەر گۇناھكارسىلەر.

140

ئىبنى زەيد مۇنداق دەيدۇ :قۇرەيش كاپىرلىرى بۇ قۇرئاننى شەيتانالر ئېلىپ چۈشىدۇ
دەپ جۆيلۈشتى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال :ئۇنى پەقەت پاك بولغانالرال تۇتىدۇ -،دەپ
خەۋەر قىلدى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :قۇرئاننى شەيتانالر ئېلىپ چۈشكىنى
يوق .بۇ ئۇالرغا اليىق ئەمەس .ئۇالرمۇ (ئۇنىڭغا) قادىر بواللمايدۇ .شۈبھىسىزكى ،ئۇالر
(يەنى شەيتانالر) (ئوغرىلىقچە) تىڭشاشتىن مەنئى قىلىنغاندۇر﴾((( ئىبنى زەيدنىڭ بۇ
سۆزى ناھايىتى ياخشى ئېيتىلغان بولۇپ ،ئۇ ئىلگىرىكى سۆزلەرنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە
ئالىدۇ.
﴿ئۇ ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن نازىل قىلىنغاندۇر﴾ يەنى بۇ قۇرئان ئەھلى
جاھاننىڭ پەرۋەردىگارى ﷲ تائاال تەرىپىدىن نازىل قىلىنغاندۇر ،ئۇ ،كاپىرالر ئېيتقاندەك
((( شۇئەرا سۈرىسى 212 - 210ـ ئايەتكىچە.

ۋاقىئە سۈرىسى

سېھىر ياكى پالخورلۇق ۋە ياكى شېئىر ئەمەس ،بەلكى ئۇ ھېچ قانداق شەك يوق بىر
ھەقىقەتتۇر .ئۇنىڭدىن باشقا پايدىلىق ھەقىقەت مەۋجۇت ئەمەس.
﴿(ئى كۇففارالر جامائەسى!) بۇ قۇرئاننى ئىنكار قىالمسىلەر؟﴾ ئەۋفىي بۇ ئايەت ھەققىدە
ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :سىلەر ئۇنى تەستىق قىلماستىن
ئىنكار قىالمسىلەر؟ زەھھاك ،ئەبۇھەزرە ۋە سۇددى قاتارلىقالرمۇ بۇ ئايەتنى ئىبنى ئابباسقا
ئوخشاش تەپسىر قىلدى .مۇجاھىد :سىلەر بۇ قۇرئاننى ئىنكار قىلغانالرغا ماسالشماقچىمۇ
ۋە ئۇالرغا مايىل بولماقچىمۇ؟ -دەپ تەپسىر قىلىدۇ.
﴿(سىلەر ﷲنىڭ رىزىق بەرگەنلىكىگە) شۈكۈر قىلىشنىڭ ئورنىغا( ،رىزىق بەرگۈچىنى)
ئىنكار قىالمسىلەر؟﴾ ئىبنى جەرىر سەئىد ئىبنى جۇبەيردىن ئىبنى ئابباسنىڭ :بىرەر

قەۋمگە يامغۇر ياغسا ،ئۇالرنىڭ بەزىلىرى ﷲ تائاالنىڭ بۇ نېمىتىنى ئىنكار قىلغان ھالەتتە
تاڭ ئاتقۇزۇپ :پاالنى يۇلتۇزنىڭ شەرقتىن چىقىشى ۋە پاالنى يۇلتۇزنىڭ غەربكە ئېقىپ
چۈشۈشى بىلەن بىزگە يامغۇر ياغدى دەيدۇ -،دېگەنلىكىنى ۋە(﴿ :سىلەر ﷲنىڭ رىزىق
بەرگەنلىكىگە) شۈكۈر قىلىشنىڭ ئورنىغا( ،رىزىق بەرگۈچىنى) ئىنكار قىالمسىلەر؟﴾ دېگەن
بۇ ئايەتنى ئوقۇغانلىقىنى رىۋايەت قىلىدۇ.
ئىمام مالىك سالىھ ئىبنى كەيساندىن زەيد ئىبنى خالىد جۇھەنىنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بىز ھۇدەيبىيە دېگەن يەردە ئىدۇق ،شۇ كېچىدە يامغۇر
ياغدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىزگە بامدات نامىزىنى ئوقۇپ بېرىپ ،نامازدىن كېيىن
ئادەملەرگە قاراپ« :سىلەر پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى بىلەمسىلەر؟» دېدى.
ساھابىلەر :ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى بىلىدۇ -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق
دېدى« :ﷲ تائاال :مېنىڭ بەندىلىرىمنىڭ بەزىلىرى ماڭا ئىمان ئېيتقان ۋە بەزىلىرى
مېنى ئىنكار قىلغان ھالدا تاڭ ئاتقۇزدى .ﷲ نىڭ پەزلى ۋە رەھمىتى بىلەن بىزگە يامغۇر
ياغدى دېگەنلەر( ...ئەنە شۇالر) ماڭا ئىمان ئېيتىپ يۇلتۇزنى ئىنكار قىلغۇچىالردۇر .پاالنى
يۇلتۇزنىڭ شەرقتىن چىقىشى ۋە پاالنى يۇلتۇزنىڭ غەربكە ئېقىپ چۈشۈشى بىلەن بىزگە
يامغۇر ياغدى دېگەنلەر( ،ئەنە شۇالر) مېنى ئىنكار قىلىپ يۇلتۇزغا ئىمان ئېيتقۇچىالردۇر-،
دېدى» .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ،مۇسلىم ،ئەبۇداۋۇد ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت
قىلغان.
قەتادە مۇنداق دەيدۇ :ھەسەن :قۇرئاننى ئىنكار قىلىشنى بىزگە ﷲ تائاالنىڭ
كىتابىدىن رىزىق قىلىپ بېرىلدى دەپ ،ئۆزلىرىگە بۇ ھۆكۈمنى ئالغانالر نېمە دېگەن يامان
ھۆكۈم ئالغان ھە؟ -دەيتتى .ھەسەننىڭ بۇ سۆزىنىڭ مەنىسى :بىزنىڭ قۇرئاننى ئىنكار
قىلىشىمىز بىزنىڭ ﷲ تائاالنىڭ كىتابىدىكى نېسىۋىمىزدۇر دېگەنلىك بولىدۇ .شۇڭا
ﷲ تائاال ئۇنىڭدىن ئىلگىرى مۇنداق دېدى(﴿ :ئى كۇففارالر جامائەسى!) بۇ قۇرئاننى
ئىنكار قىالمسىلەر؟ (سىلەر ﷲنىڭ رىزىق بەرگەنلىكىگە) شۈكۈر قىلىشنىڭ ئورنىغا( ،رىزىق
بەرگۈچىنى) ئىنكار قىالمسىلەر؟﴾

*******

141

ﭭ ﭮ ﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵﭶﭷ ﭸ ﭹﭺﭻﭼ
ﭽﭾﭿﮀ ﮁﮂ ﮃﮄﮅ ﮆﮇﮈ
جان ھەلقۇمغا يەتكەن چاغدا (سەكراتتىكى كىشىگە) قاراپ تۇرىسىلەر﴿ 83ـ .﴾84بىز
(ئىلمىمىز ۋە قۇدرىتىمىز بىلەن) ئۇنىڭغا سىلەردىن يېقىنمىز ،لېكىن سىلەر (ئۇنى) كۆرمەيسىلەر
(يەنى بىلمەيسىلەر)﴿ .﴾85ئەگەر (سىلەر گۇمان قىلغاندەك ئەمەلىڭالرغا قاراپ) جازاغا
تارتىلمايدىغان بولساڭالر نېمىشقا ئۇنى (يەنى ئۇ مېيىتنىڭ جېنىنى بەدىنىگە قايتۇرمايسىلەر؟
ئەگەر (سۆزۈڭالردا) راستچىل بولساڭالر﴿ 86ـ .﴾87

جان ھەلقۇمغا يەتكەندە ئۇنى قايتۇرۇشنىڭ بولماسلىقى (بولمايدىغانلىقى)
ھېساب ئېلىنىدىغانلىقنىڭ دەلىلى ئىكەنلىكى
﴿جان ھەلقۇمغا يەتكەن چاغدا (سەكراتتىكى كىشىگە) قاراپ تۇرىسىلەر﴾ يەنى
ئۆلگۈچى سەكراتقا چۈشكەن چاغدا ،سىلەر ئۇنىڭغا ۋە ئۇ سەكراتتا تارتىۋاتقان جاپا -
مۇشەققەتكە قاراپ تۇرىسىلەر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :راستال جان ھەلقۇمغا
يەتكەندە(« ،بۇ كېسەلگە) كىم ئىالج قىالاليدۇ» دېيىلىدۇ( .سەكراتتا ياتقان ئادەم)
بۇ (دۇنيادىن) ئايرىلىش ئىكەنلىكىنى جەزمەن بىلىدۇ( .سەكراتنىڭ قاتتىقلىقىدىن)
پاچاق پاچاققا كىرىشىپ كېتىدۇ .بۇ كۈندە ھەيدەپ بېرىلىدىغان جاي پەرۋەردىگارىنىڭ
دەرگاھىدۇر﴾(((.
﴿بىز﴾ پەرىشتىلىرىمىز بىلەن ﴿ئۇنىڭغا سىلەردىن يېقىنمىز ،لېكىن سىلەر (ئۇنى)
كۆرمەيسىلەر (يەنى بىلمەيسىلەر)﴾ ﷲ تائاال يەنە بىر ئايەتتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ

بەندىلىرىنىڭ ئۈستىدە قاھىردۇر (يەنى ﷲ بەندىلىرىنى تىزگىنلەپ تۇرغۇچىدۇر)،
ئۇ سىلەرگە ساقلىغۇچى پەرىشتىلەرنى (يەنى قىلغان ئەتكەننى خاتىرىلەپ تۇرىدىغان
پەرىشتىلەرنى) ئەۋەتىدۇ ،بىرىڭالرغا ئۆلۈم كەلسە ،ئۇنى بىزنىڭ پەرىشتىلىرىمىز قەبزى روھ
قىلىدۇ .ئۇالر (ﷲ نىڭ ئەمرىنى ئورۇنالشتا) بىپەرۋالىق قىلمايدۇ .ئاندىن ئۇالر (يەنى
بەندىلەر) ھەق ھۆكۈم قىلغۇچى ،ئىگىسى ﷲ نىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىدۇ (قىيامەت
كۈنى) ھۆكۈم قىلىش يالغۇز ﷲ غىال خاستۇر ،ﷲ ئەڭ تېز ھېساب ئالغۇچىدۇر﴾(((.

142

﴿ئەگەر (سىلەر گۇمان قىلغاندەك ئەمەلىڭالرغا قاراپ) جازاغا تارتىلمايدىغان بولساڭالر
نېمىشقا ئۇنى﴾ يەنى ھەلقۇمغا يەتكەن بۇ جاننى ئىلگىرىكى ئورنىغا ،بەدەندىكى جايىغا
﴿قايتۇرمايسىلەر؟﴾

سەئىد ئىبنى جۇبەير ۋە ھەسەنبەسرى بۇ ئايەتنى :ئەگەر سىلەر قىيامەت كۈنىگە،
قايتا تىرىلىشكە ،مۇكاپات ۋە جازاغا ئىشەنمەيدىغان بولساڭالر ،بۇ جاننى بەدەنگە قايتۇرۇپ
((( قىيامەت سۈرىسى 30 - 26ـ ئايەتكىچە.
((( ئەنئام سۈرىسى 62 - 61ـ ئايەتلەر.

ۋاقىئە سۈرىسى

بېقىڭالر دېگەنلىك بولىدۇ -،دەپ تەپسىر قىلغان.

*******
ﮉﮊ ﮋ ﮌﮍ ﮎﮏﮐﮑﮒﮓﮔﮕ ﮖ ﮗﮘ ﮙ
ﮚﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡﮢ ﮣ ﮤ ﮥﮦ ﮧﮨﮩﮪ
ﮫﮬﮭ ﮮﮯﮰﮱﯓﯔﯕﯖﯗﯘﯙﯚ
ئەگەر ئۇ مېيىت مۇقەررەبلەردىن (يەنى تائەت -ئىبادەت ۋە ياخشى ئىشالرنى ئەڭ
ئالدىدا قىلغۇچىالردىن) بولىدىغان بولسا( ،ئۇنىڭ مۇكاپاتى) راھەت -پاراغەت ،ياخشى
رىزىق ۋە نازۇ نېمەتلىك جەننەت بولىدۇ﴿ 88ـ .﴾89ئەگەر ئۇ سائادەتمەنلەردىن بولىدىغان
بولسا( ،ئۇالر راھەت ـ پاراغەتتە بولغانلىقى ئۈچۈن) (ئى مۇھەممەد!) ئۇالردىن ساڭا
ساالم!﴿ .﴾90ئەگەر ئۇ تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچى گۇمراھالردىن بولىدىغان بولسا ،يۇقىرى
ھارارەتلىك قايناقسۇ بىلەن كۈتىۋېلىنىدۇ﴿ 92ـ .﴾93جەھەننەمدە كۆيدۈرۈلىدۇ﴿.﴾94
شەك -شۈبھىسىزكى ،بۇ ئېنىق ھەقىقەتتۇر﴿ .﴾95ئۇلۇغ پەرۋەردىگارىڭنى (مۇشرىكالرنىڭ
ئېتىرازلىرىدىن) پاك ئېتىقاد قىلغىن﴿.﴾96

ئىنسانالرنىڭ سەكراتتىكى ئەھۋاللىرى ۋە ئۇالردىن ھەر بىر قىسىمىنىڭ
ئاقىۋىتى
بۇ ئۈچ خىل ئەھۋال ئىنسانالرنىڭ سەكراتتىكى ئەھۋالىدۇر .ئۇالر ياخشى ئىشالرنى
ئەڭ ئالدىدا قىلىدىغان ،ﷲ تائاالغا يېقىن بەندىلەردىن بولىدۇ ياكى ئۇالردىن مەرتىۋىسى
تۆۋەنرەك ،نامە ـ ئەمەللىرى ئوڭ تەرەپتىن بېرىلىدىغان بەختلىك كىشىلەردىن بولىدۇ ۋە
ياكى ھەقنى ئىنكار قىلىدىغان ،توغرا يولدىن ئازغان ،ﷲ تائاالنىڭ ئەمر -پەرمانىغا
نادانالرچە قارايدىغان كىشىلەردىن بولىدۇ .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئەگەر
ئۇ مېيىت﴾ يەنى سەكراتقا چۈشكۈچى ﴿مۇقەررەبلەردىن (يەنى تائەت -ئىبادەت ۋە
ياخشى ئىشالرنى ئەڭ ئالدىدا قىلغۇچىالردىن) بولىدىغان بولسا﴾ يەنى ئۇالر پەرزلەرنى،
سۈننەتلەرنى ئاكتىپلىق بىلەن ئادا قىلىدىغان ،ھارام قىلىنغان ۋە يامان كۆرۈلىدىغان
ئىشالرنى قىلمايدىغان ،ھەتتا يامان ئىشالردىن ساقلىنىش ئۈچۈن “قىلسا گۇناھ بولمايدۇ
”دەپ رۇخسەت قىلىنغان بەزى ئىشالرنىمۇ قىلمايدىغان مۆمىنلەردۇر.
﴿(ئۇنىڭ مۇكاپاتى) راھەت ـ پاراغەت ،ياخشى رىزىق ۋە نازۇ نېمەتلىك جەننەت
بولىدۇ﴾ يەنى ئۇالر راھەت ـ پاراغەت ۋە ياخشى رىزىققا ئېرىشىدۇ .ئۇالر سەكراتقا

چۈشكەندە ،پەرىشتىلەر ئۇالرغا ئەنە شۇ مۇكاپات بىلەن خۇش بېشارەت بېرىدۇ .بەرانىڭ
يۇقىرىدىكى ھەدىسىدىمۇ رەھمەت پەرىشتىلىرىنىڭ :ئى پاك جان! سەن ئاۋاتالشتۇرغان
پاك تەندىن راھەت ـ پاراغەت ،ياخشى رىزىق ۋە غەزەبلەنمەيدىغان پەرۋەردىگار تەرەپكە
چىققىن! -دەيدىغانلىقى بايان قىلىندى.

143

ئەبۇھەزرە بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ئۇالرنىڭ دۇنيادىن قۇتۇلغانلىقى
راھەت ـ پاراغەتتۇر .سەئىد ئىبنى جۇبەير ۋە سۇددى مۇنداق دەيدۇ :راھەت ـ پاراغەت
خۇشال -خۇراملىقتىن ئىبارەتتۇر .مۇجاھىد مۇنداق دەيدۇ﴿ :راھەت ـ پاراغەت ۋە ياخشى
رىزىق﴾ دېمەك ،جەننەت ۋە پاراۋانلىق دېمەكتۇر .قەتادە مۇنداق دەيدۇ﴿ :راھەت ـ
پاراغەت﴾ دېمەك ،رەھمەتكە ئېرىشمەك دېمەكتۇر.
يۇقىرىدا ئېيتىلغان بۇ سۆزلەرنىڭ مەنىلىرىنىڭ ھەممىسى بىر -بىرىگە يېقىن
ۋە توغرىدۇر .ئەگەر بىر ئادەم ﷲ تائاالغا يېقىن بەندە بولغان ھالەتتە ۋاپات بولسا،
ئۇ رەھمەت ،راھەت ـ پاراغەت ،خۇشال ـ خۇراملىق ۋە ياخشى رىزىق قاتارلىقالرنىڭ
ھەممىسىگە ئېرىشىدۇ.
ئەبۇئالىيە مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاالغا يېقىن بەندىلەرنىڭ بىرى دۇنيادىن
ئايرىلىش ئالدىدا (ئۇنىڭغا) جەننەتنىڭ رەيھان دەرىخىدىن بىر تال شاخ كەلتۈرۈلۈپ،
ئۇنىڭ جېنى شۇ شاخقا قەبزى روھ قىلىنىدۇ .مۇھەممەد ئىبنى كەئب مۇنداق دەيدۇ:
ھەر ئىنسان (ئۇنىڭ) جەننەت ئەھلىدىن ياكى دوزاخ ئەھلىدىن ئىكەنلىكى بىلىنمىگىچە
ئۆلمەيدۇ.
ئىمام مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«شەك -شۈبھىسىزكى ،شېھىتالرنىڭ جانلىرى يېشىل قۇشالرنىڭ پوكانلىرىدا بولۇپ،
ئۇ قۇشالر جەننەتنىڭ باغچىلىرىدا خالىغان جايغا ئۇچۇپ بارىدۇ ،ئاندىن ئەرشكە
ئېسىلغان چىراقالرغا قونىدۇ».

144

ئىمام ئەھمەد ئەتا ئىبنى سائىبنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن
ئابدۇراھمان ئىبنى ئەبۇلەيال بىلەن تۇنجى تونۇشقان كۈنۈمدە ئۇنى چاچ ـ ساقىلى
ئاقىرىپ كەتكەن مويسىپىت ھالەتتە (بىر ئېشەكنىڭ ئۈستىدە) كۆرگەن ئىدىم .ئۇ
بىر جىنازا تاۋۇتىغا ئەگىشىپ كېتىۋاتاتتى .ئۇنىڭدىن مۇنداق بىر ھەدىسنى ئاڭلىدىم:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :كىم ﷲ تائاال بىلەن ئۇچرىشىشنى ياخشى كۆرسە ،ﷲ
تائاالمۇ ئۇنىڭ بىلەن ئۇچرىشىشنى ياخشى كۆرىدۇ .كىم ﷲ تائاال بىلەن ئۇچرىشىشنى
يامان كۆرسە ،ﷲ تائاالمۇ ئۇنىڭ بىلەن ئۇچرىشىشنى يامان كۆرىدۇ» دەپتۇ .شۇنىڭ
بىلەن ساھابىلەر يىغالپ كېتىپتۇ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :نېمىشقا يىغاليسىلەر؟»
دەپتۇ ،ئۇالر :بىز ئۆلۈمنى يامان كۆرىمىز -،دەپتۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق دەپتۇ:
«ئۇ ،ئۇنداق دېگەنلىك ئەمەس ،ئۆلۈمنى سەكراتقا چۈشكەندە يامان كۆرسە شۇنداق
بولىدۇ﴿ .ئەگەر ئۇ مېيىت مۇقەررەبلەردىن (يەنى تائەت -ئىبادەت ۋە ياخشى ئىشالرنى
ئەڭ ئالدىدا قىلغۇچىالردىن) بولىدىغان بولسا( ،ئۇنىڭ مۇكاپاتى) راھەت -پاراغەت،
ياخشى رىزىق ۋە نازۇ نېمەتلىك جەننەت بولىدۇ﴾ ئەگەر ﷲ تائاالغا يېقىن بۇ بەندىگە

ئۆلۈم بىلەن خۇش خەۋەر بېرىلسە ،غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ بىلەن ئۇچرىشىدىغانلىقىدىن
سۆيۈنۈپ كېتىدۇ ،غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ مۇ ئۇنىڭ بىلەن ئۇچرىشىشنى ئەڭ ياخشى
كۆرىدۇ﴿ .ئەگەر ئۇ تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچى گۇمراھالردىن بولىدىغان بولسا ،يۇقىرى
ھارارەتلىك قايناقسۇ بىلەن كۈتىۋېلىنىدۇ .جەھەننەمدە كۆيدۈرۈلىدۇ﴾ ئەگەر بۇ بەندىگە

ۋاقىئە سۈرىسى

ئۆلۈمدىن خۇش خەۋەر بېرىلسە ،ئۇ ﷲ تائاال بىلەن ئۇچرىشىشنى يامان كۆرىدۇ ،ﷲ
تائاالمۇ ئۇنىڭ بىلەن ئۇچرىشىشنى ئەڭ يامان كۆرىدۇ».
﴿ئەگەر ئۇ سائادەتمەنلەردىن بولىدىغان بولسا( ،ئۇالر راھەت ـ پاراغەتتە بولغانلىقى
ئۈچۈن) (ئى مۇھەممەد!) ئۇالردىن ساڭا ساالم!﴾ يەنى ئەگەر سەكراتقا چۈشكۈچى

نامە ـ ئەماللىرى ئوڭ تەرەپتىن بېرىلىدىغان ،بەختلىك مۆمىنلەردىن بولىدىغان
بولسا ،پەرىشتىلەر ئۇالرغا ئەنە شۇنداق خۇش خەۋەر بېرىدۇ .پەرىشتىلەردىن بىرى
سەكراتقا چۈشكۈچىگە :ساڭا ئامانلىق بولسۇن ،ھېچقىسى يوق ،سەن ئامانلىق تەرەپكە
كېتىۋاتىسەن ،سەن نامە ـ ئەماللىرى ئوڭ تەرەپتىن بېرىلىدىغان بەختلىك كىشىسەن-،
دەيدۇ.
ئىكرىمە مۇنداق دەيدۇ :پەرىشتىلەر ئۇنىڭغا ساالم بېرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا نامە ـ
ئەماللىرى ئوڭ تەرەپتىن بېرىلىدىغان بەختلىك كىشىلەردىن ئىكەنلىكىنى خەۋەر قىلىدۇ.
ئىكرىمەنىڭ بۇ تەپسىرى ناھايىتى ياخشى قىلىنغان بولۇپ ،ﷲ تائاالنىڭ تۆۋەندىكى
ئايىتىنىڭ مەنىسىگە ئۇيغۇندۇر﴿ :شۈبھىسىزكى« ،پەرۋەردىگارىمىز ﷲدۇر» دېگەنلەر،
ئاندىن توغرا يولدا بولغانالرغا پەرىشتىلەر چۈشۈپ« :قورقماڭالر ،غەم قىلماڭالر ،سىلەرگە
ۋەدە قىلىنغان جەننەت ئۈچۈن خۇشال بولۇڭالر ،بىز دۇنيادا ،ئاخىرەتتە سىلەرنىڭ
دوستلىرىڭالرمىز ،جەننەتتە سىلەر ئۈچۈن كۆڭلۈڭالر تارتقان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ۋە
تىلىگەن نەرسەڭالرنىڭ ھەممىسى بار( ،ئۇالر) ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچى ،ناھايىتى
مېھرىبان (ﷲ) تەرىپىدىن بېرىلگەن زىياپەتتۇر» دەيدۇ﴾(((.
ئىمام بۇخارى مۇنداق دەيدۇ﴿ :ساڭا ساالم﴾ يەنى سەن نامە ـ ئەماللىرى ئوڭ
تەرەپتىن بېرىلىدىغان كىشىلەردىن بولغانلىقىڭ ئۈچۈن ساڭا ساالم بېرىلىدۇ.

﴿ئەگەر ئۇ تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچى گۇمراھالردىن بولىدىغان بولسا ،يۇقىرى
ھارارەتلىك قايناقسۇ بىلەن كۈتىۋېلىنىدۇ .جەھەننەمدە كۆيدۈرۈلىدۇ﴾ يەنى ئەگەر

سەكراتقا چۈشكۈچى ھەقنى ئىنكار قىلىدىغان ،توغرا يولدىن ئازغان كىشىلەردىن
بولسا ،قورساقلىرىدىكى ئۈچەي ـ باغرىنى ۋە تېرىلىرىنى ئېرىتىپ تاشاليدىغان ئەڭ
يۇقىرى ھارارەتلىك قايناقسۇ بىلەن كۈتىۋېلىنىدۇ﴿ .جەھەننەمدە كۆيدۈرۈلىدۇ﴾ يەنى
ئۇنىڭ پۈتۈن ئەزالىرى دوزاخقا چۆكتۈرۈلىدۇ.
﴿شەك -شۈبھىسىزكى ،بۇ ئېنىق ھەقىقەتتۇر﴾ يەنى شەك -شۈبھىسىزكى ،بۇ
خەۋەر ھېچقانداق شەك بولمىغان ،ھېچكىم قېچىپ قۇتۇاللمايدىغان بىر ھەقىقەتتۇر.
﴿ئۇلۇغ پەرۋەردىگارىڭنى (مۇشرىكالرنىڭ ئېتىرازلىرىدىن) پاك ئېتىقاد قىلغىن﴾ ئىمام
تىرمىزى ۋە نەسەئى جابىردىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :كىم :بۈيۈك ﷲ نى بارلىق نۇقسانالردىن پاك دەپ ياد قىلىمەن ۋە ئۇنىڭغا
ھەمدۇسانا ئېيتىمەن دېسە ،ئۇنىڭغا جەننەتتە بىر تۈپ خورما دەرىخى تىكىلىدۇ».
ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۇرەيرەدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 32 - 30ـ ئايەتكىچە.

145

رىۋايەت قىلىدۇ« :تىلغا يەڭگىل ،تارازىغا ئېغىر ،مېھرىبان ﷲ تائاالغا سۆيۈملۈك
بولغان ئىككى سۆز بار ،ئۇالر“ :ﷲ نى بارلىق نۇقسانالردىن پاك دەپ بىلىپ،
ﷲ غا ھەمدۇسانا ئېيتىش” ۋە“ :بۈيۈك ﷲ نى بارلىق نۇقسانالردىن پاك دەپ ياد
ئېتىش” تىن ئىبارەتتۇر» .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم ،تىرمىزى ،نەسەئى ۋە ئىبنى ماجە
قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلغان.
شۇنىڭ بىلەن ،ۋاقىئە سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى .جىمى ھەمدۇساناالر ۋە
مەدھىيەلەر ﷲ تائاالغا مەنسۇپتۇر.

146

ھەدىد سۈرىسى
مەدىنىدە نازىل بولغان 29 ،ئايەت
ھەدىد سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى
ئىمام ئەھمەد ئىرباز ئىبنى سارىيەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھسساالم ئۇخالشتىن ئىلگىرى تەسبىھ ئايەتلىرىنى ئوقۇيتتى .ئۇ مۇنداق
دېدى« :تەسبىھ ئايەتلىرىنىڭ ئىچىدە پەزىلىتى مىڭ ئايەتتىن ئارتۇق بىر ئايەت بار».
بۇ ھەدىسنى ئىمام ئەبۇداۋۇد ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلغان.
بۇ ھەدستە كۆرسىتىلگەن ئايەت ھەدىد سۈرىسىنىڭ ئۈچىنچى ئايىتىدۇر :ﷲ تائاال

مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ نىڭ ئىپتىداسى يوقتۇر ،ئىنتىھاسى يوقتۇر( ،ﷲ) ئاشكارىدۇر
(يەنى مەۋجۇتلۇقىنى كۆرسەتكۈچى دەلىللەر بىلەن ئەقىللەرگە ئاشكارىدۇر) ،مەخپىيدۇر
(يەنى ئۇنى كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدۇ ،ئۇنىڭ زاتىنىڭ ماھىيىتىنى تونۇشقا ئەقىللەر
ئېرىشەلمەيدۇ) ،ﷲ ھەممە نەرسىنى بىلگۈچىدۇر﴾ .ﷲ تائاال خالىسا ،ئۇنى ئالدىمىزدا

تەپسىلي بايان قىلىمىز .بۇنىڭدا ﷲ غا ئىشىنىمىز ۋە ئۇنىڭغا يۆلىنىمىز .ﷲ بىزگە
كۇپايە قىلغۇچىدۇر ،ﷲ نېمىدىگەن ياخشى ھىمايە قىلغۇچى -ھە!

ﭑﭒﭓ

ﯛﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣ ﯤﯥﯦﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭ
ﯮﯯﯰ ﯱﯲ ﯳ ﯴ ﯵﯶﯷﯸﯹﯺﯻﯼﯽﯾ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن.
ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ﷲ غا تەسبىھ ئېيتتى،
ﷲ غالىبتۇر ،ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر﴿ .﴾1ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ
پادىشاھلىقى ﷲ غا خاستۇر ،ﷲ ئۆلتۈرەلەيدۇ ،تىرىلدۈرەلەيدۇ،

ﷲ ھەر نەرسىگە قادىردۇر﴿ .﴾2ﷲ نىڭ ئىپتىداسى يوقتۇر ،ئىنتىھاسى يوقتۇر( ،ﷲ)
ئاشكارىدۇر (يەنى مەۋجۇتلۇقىنى كۆرسەتكۈچى دەلىللەر بىلەن ئەقىللەرگە ئاشكارىدۇ)،
مەخپىيدۇر (يەنى ئۇنى كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدۇ ،ئۇنىڭ زاتىنىڭ ماھىيىتىنى تونۇشقا
ئەقىللەر ئېرىشەلمەيدۇ) ،ﷲ ھەممە نەرسىنى بىلگۈچىدۇر﴿.﴾3

بارلىق مەۋجۇداتالرنىڭ اﷲ غا تەسبىھ ئېيتىشى ۋە ﷲ نىڭ بەزى سۈپەتلىرىنىڭ
بايانى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى پۈتۈن جانلىقالرنىڭ ۋە ئۆسۈملۈكلەرنىڭ
ﷲ غا تەسبھ ئېيتىدىغانلىقىنى خەۋەر قىلىدۇ .ﷲ تائاال يەنە بىر ئايەتتە مۇنداق دېگەن﴿ :يەتتە
ئاسمان -زېمىن ۋە ئۇالردىكى مەخلۇقاتالر ﷲ نى پاك دەپ بىلىدۇ( ،كائىناتتىكى) قانداقلىكى
نەرسە بولمىسۇن ،ﷲ نى پاك دەپ مەدھىيىلەيدۇ (يەنى ﷲ نىڭ ئۇلۇغلىقىنى سۆزلەيدۇ)،
لېكىن سىلەر (تىلىڭالر ئوخشاش بولمىغانلىقى ئۈچۈن) ئۇالرنىڭ مەدھىيسىنى سەزمەيسىلەر ،ﷲ
ھەقىقەتەن (بەندىلىرىگە) ھەلىمدۇر (يەنى ئاسىيلىق قىلغانالرنى جازاالشقا ئالدىراپ كەتمەيدۇ)،
(تەۋبە قىلغۇچىالرنى) مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر﴾(((.
﴿ﷲ غالىبتۇر﴾ يەنى ھەر نەرسە ﷲ غا ھەقىقەتەن باش ئېگىدۇ﴿ .ھېكمەت بىلەن
ئىش قىلغۇچىدۇر﴾ يەنى نەرسىلەرنى يارىتىشتا ،بۇيرۇش ۋە توسۇشلىرىدا ۋە شەرىئەت
بەلگىلىمىلىرىدە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر﴿ .ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى
ﷲ غا خاستۇر ،ﷲ ئۆلتۈرەلەيدۇ ،تىرىلدۈرەلەيدۈ﴾ يەنى ﷲ مەخلۇقاتلىرى ئۈستىدە

خالىغانچە تەسەررۇپ يۈرگۈزىدىغان پادىشاھتۇر ،ئۇ جانلىقالرنى ئۆلتۈرىدۇ ۋە تىرىلدۈرىدۇ،
خالىغان كىشىگە ئۆزىنىڭ خالىغان نەرسىسىنى ئاتا قىلىدۇ﴿ .ﷲ ھەر نەرسىگە قادىردۇر﴾ يەنى
ﷲ خالىغان نەرسە ۋۇجۇتقا كېلىدۇ .خالمىغان نەرسە ۋۇجۇتقا كەلمەيدۇ﴿ .ﷲ ئىپتىداسى
يوقتۇر ،ئىنتىھاسى يوقتۇر( :ﷲ) ئاشكاردۇر (يەنى مەۋجۇتلۇقىنى كۆرسەتكۈچى دەلىللەر بىلەن
ئەقىللەرگە ئاشكارىدۇر) ،مەخپىيدۇر (يەنى ئۇنى كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدۇ ،ئۇنىڭ زاتىنىڭ
ماھىيىتىنى تونۇشقا ئەقىللەر ئېرىشەلمەيدۇ)﴾ مانا بۇ ئايەت ئىرباز ئىبنى سارىيەنىڭ ھەدىسىدە

كۆرسىتىلگەن ،پەزىلىتى مىڭ ئايەتتىن ئارتۇق بولغان ئايەتنىڭ دەل ئۆزىدۇر.

148

ئەبۇداۋۇد ئەبۇزۇمەيلىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن ئىبنى ئابباستىن:
دىلىمدا بىر نەرسە بار .قانداق قىلسام بوالر؟ -دەپ سورىدم .ئىبنى ئابباس :ئۇ نېمە؟-
دېدى .مەن :ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ئۇنى دەپ بېرەلمەيمەن -،دېدىم .ئۇ :ئۇ
نەرسە شەكمۇ؟ -دېدى ۋە كۈلۈپ قويۇپ :ئۇنىڭدىن ھېچكىم قۇتۇاللمايدۇ ،ھەتتا ﷲ تائاال:
﴿مۇبادا سەن ساڭا بىز نازىل قىلغان كىتابتىن شەكلىنىدىغان بولساڭ ،سەندىن ئىلگىرى
كىتاب ئوقۇغانالر (يەنى تەۋرات بىلەن ئىنجىل نازىل قىلىنغان يەھۇدىيالر ۋە ناساراالر) دىن
(((
سوراپ باققىن ،شۈبھىسىزكى ،ساڭا پەرۋەردىگارىڭ تەرىپىدىن ھەق (قۇرئان) كەلدى﴾
((( ئىسرا سۈرىسى -44ئايەت.
((( يۇنۇس سۈرىسى - 94ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ھەدىد سۈرىسى

دېگەن ئايەتنى نازىل قىلدى -،دېدى ۋە يەنە ماڭا :ئەگەر كۆڭلۈڭدە شەكتەك بىرەر نەرسە
بارلىقىنى ھېس قىلساڭ ﴿ﷲ نىڭ ئىپتىداسى يوقتۇر ،ئىنتىھاسى يوقتۇر( ،ﷲ) ئاشكارىدۇر
(يەنى مەۋجۇتلۇقىنى كۆرسەتكۈچى دەلىلەر بىلەن ئەقىللەرگە ئاشكارىدۇ) ،مەخپىيدۇر
(يەنى ئۇنى كۆز بىلەن كۆرگىلى بولمايدۇ ،ئۇنىڭ زاتىنىڭ ماھىيىتىنى تونۇشقا ئەقىللەر
ئېرىشەلمەيدۇ) ،ﷲ ھەممە نەرسىنى بىلگۈچىدۇر﴾ دېگەن ئايەتنى ئوقىغىن -،دېدى.

تەپسىرشۇناسالر بۇ ئايەتنى ھەر خىل تەپسىر قىلغان بولۇپ ،ئۇالرنىڭ قاراشلىرى ئون
نەچچە خىلغا يېتىدۇ .ئىمام بۇخارى يەھيانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ﷲ
ئاشكارىدۇر ،بۇ بارلىق ئاشكارا نەرسىنى بىلىپ تۇرىدۇ .ﷲ مەخپىيىدۇر ،ئۇ بارلىق يوشۇرۇن
نەرسىنى بىلىپ تۇرىدۇ .ئىمام مىززى مۇنداق دەيدۇ :يەھيا دېگەن بۇ ئادەمنىڭ ئەسلى ئىسمى
ئىبنى زەيياد پەررا بولۇپ ،ئۇنىڭ «قۇرئاننىڭ مەنىلىرى» ناملىق كىتابى بار.
بۇ ئايەت ھەققىدە نۇرغۇن ھەدىسلەر رىۋايەت قىلىنغان بولۇپ ،ئىمام ئەھمەدنىڭ ئەبۇ
ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلغان ھەدىسى بۇالردىن بىرىدۇر .پەيغەمبەر ئەلەيھسساالم ئۇخالشتىن
بۇرۇن مۇنداق دۇئا قىالتتى« :ئى ﷲ ! يەتتە ئاسماننىڭ پەرۋەردىگارى ۋە كاتتا ئەرشنىڭ
پەرۋەردىگارى بولغان سەن بىزنىڭ پەرۋەردىگارىمىز ،ھەر نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارىسەن .تەۋراتنى،
ئىنجىلنى ۋە قۇرئاننى نازىل قىلغۇچسەن .سەن دانالرنى ۋە ئۇرۇقچىالرنى بىخالندۇرغۇچىسەن،
سەندىن باشقا ئىالھ بەرھەق يوقتۇر ،ساڭا سېغىنىپ ھەر نەرسىنىڭ يامانلىقىدىن پاناھ
تىلەيمەن .سەن ھەر نەرسىنىڭ كوكۇلىسىدىن تۇتقۇچىسەن ،سېنىڭ باشلىنىشىڭ ھەم
ئاخىرلىشىشىڭ يوقتۇر .سەندىن ئىلگىرى ۋە سەندىن كېيىن ھېچ نەرسە مەۋجۇت ئەمەس.
سەن ئاشكارىسەن ،سەندىن ئاشكارا ھېچ نەرسە يوق .سەن مەخپىيسەن ،سەندىن يوشۇرۇن
ھېچ نەرسە يوق .بىزنىڭ قەرزىمىزگە خاتىمە بەرگىن ،بىزنى كەمبەغەللىكتىن قۇتۇلدۇرۇپ باي
قىلغىن».
ئىمام مۇسلىم سەھلنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئەگەر بىرەرىمىز ئۇخلىماقچى
بولساق ،ئەبۇسالىھ بىزنى ئوڭ يېنىنى بېسىپ يېتىشقا ،ئاندىن بۇ دۇئانى ئوقۇشقا بۇيرۇيتتى:
«ئى ﷲ ! يەتتە ئاسماننىڭ پەرۋەردىگارى ۋە كاتتا ئەرشنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان سەن
بىزنىڭ پەرۋەدىگارىمىزسەن ،ھەر نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارسەن ،سەن دانالرنى ۋە ئۇرۇقچىالرنى
بىخالندۇرغۇچىسەن ،تەۋراتنى .ئىنجىلنى ۋە قۇرئاننى نازىل قىلغۇچىسەن .ساڭا سېغىنىپ ھەر
قانداق يامان نەرسىنىڭ يامانلىقىدىن پاناھ تىلەيمەن .سەن ھەر نەرسىنىڭ كوكۇلىسىدىن
تۇتقۇچىسەن ،سېنىڭ باشلىنىشىڭ ھەم ئاخىرلىشىشىڭ يوقتۇر .سەندىن ئىلگىرى ۋە سەندىن
كېيىن ھېچ نەرسە مەۋجۇت ئەمەس .سەن ئاشكارىسەن ،سەندىن ئاشكارا ھېچ نەرسە يوق.
سەن مەخپىي سەن ،سەندىن مەخپىي ھېچ نەرسە يوق .بىزنىڭ قەرزىمىزگە خاتىمە بەرگىن،
بىزنى كەمبەغەللىكتىن قۇتۇلدۇرۇپ باي قىلغىن ».ئەبۇسالىھ بۇ دۇئانى ئەبۇ ھۇرەيرەدىن
پەيغەمبەر ئەلەيھسساالمنىڭ ئۇخالشتىن ئىلگىرى ئوقۇيدىغانلىقىنى رىۋايەت قىلىدۇ.

*******
ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ

149

ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ
ﭺﭻﭼﭽﭾ ﭿﮀﮁﮂﮃﮄ ﮅﮆ ﮇﮈ ﮉﮊﮋﮌ ﮍ
ﮎ ﮏﮐ
ﷲ ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ئالتە كۈندە ياراتتى( ،ئاندىن ئۆزىگە اليىق رەۋىشتە) ئەرش
ئۈستىدە قارار ئالدى ،ﷲ زېمىنغا كىرىپ كېتىدىغان نەرسىلەرنى ،زېمىندىن چىقىدىغان
نەرسىلەرنى ،ئاسماندىن چۈشىدىغان نەرسىلەرنى ،ئاسمانغا ئۆرلەيدىغان نەرسىلەرنى بىلىپ
تۇرىدۇ ،سىلەر قەيەردە بولساڭالر ،ﷲ سىلەر بىلەن بىرگە ،ﷲ قىلىۋاتقان ئىشىڭالرنى
كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر﴿ .﴾4ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ﷲ غا خاستۇر ،ھەممە ئىش
ﷲ غا قايتۇرۇلىدۇ﴿ .﴾5ﷲ كېچىنى كۈندۈزگە كىرگۈزىدۇ ،كۈندۈزنى كېچىگە كىرگۈزىدۇ،
ﷲ دىلالردىكى سىرالرنى بىلگۈچىدۇر﴿.﴾6

اﷲ تائاالنىڭ بىلىشى ،قۇدرىتى ۋە پادشاھلىقىنىڭ ھەممە نەرسىنى ئۆز ئىچىگە
ئالىدىغانلىقى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ ئاسمانالرنى ،زېمىننى ۋە ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنى
ئالتە كۈندە ياراتقانلىقىنى ،ئاندىن (بۇ نەرسىلەرنى يارىتىپ بولغاندىن كېيىن) ئەرش ئۈستىدە
ئۆزىگە اليىق رەۋىشتە قارار ئالغانلىقىنى خەۋەر قىلىدۇ .بۇ ئايەت ۋە بۇ ئايەت بىلەن مەنىداش
ئايەتلەر ھەققىدە ئەئراف سۈرىسىدە تەپسىلىي توختىلىپ ئۆتتۇق .شۇڭا بۇ يەردە قايتا
تەكرارلىمايمىز.

150

﴿ﷲ زېمىنغا كىرىپ كېتىدىغان نەرسىلەرنى﴾ يەنى زېمىنغا كىرىپ كېتىدىغان ئۇرۇق،
سۇ تامچىلىرى قاتارلىقالرنىڭ سانىنى﴿ ،زېمىندىن چىقىدىغان نەرسىلەرنى﴾ يەنى زېمىندىن
چىقىدىغان ئۆسۈملۈكلەرنى ،زىرائەتلەرنى ۋە مېۋىلىك دەرەخلەرنى بىلىپ تۇرىدۇ .ﷲ تائاال
بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :غەيبنىڭ خەزىنىلىرى ﷲ نىڭ دەرگاھىدىدۇر ،ئۇنى پەقەتال
ﷲ بىلىدۇ ،قۇرۇقلۇقتىكى ،دېڭىزدىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى ﷲ بىلىدۇ( ،دەرەختىن)
تۆكۈلگەن ياپراقتىن ﷲ بىلمەيدىغان بىرەرسىمۇ يوق ،مەيلى قاراڭغۇ يەر ئاستىدىكى بىرەر
دانە ئۇرۇق بولسۇن ،مەيلى ھۆل ياكى قۇرۇق نەرسە بولسۇن ،ھەممىسى (ﷲ غا مەلۇم بولۇپ)
لەۋھۇلمەھپۇزدا يېزىقلىقتۇر﴾(((.
﴿ئاسماندىن چۈشىدىغان نەرسىلەرنى﴾ يەنى يامغۇر ،قار ،سوغۇق ،رىزىق قاتارلىقالرنى،
ھۆرمەتلىك پەرىشتىلەر ئېلىپ چۈشىدىغان ھۆكۈملەرنى﴿ ،ئاسمانغا ئۆرلەيدىغان نەرسىلەرنى﴾
يەنى پەرىشتىلەرنى ۋە (ﷲ نىڭ دەرگاھىغا ئۆرلەيدىغان) ئەمەللەرنى ﴿بىلىپ تۇرىدۇ﴾ ئىمام
مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :كېچىدە
قىلىنغان ئەمەللەر تاڭ ئېتىشتىن بۇرۇن ،كۈندۈزدە قىلىنغان ئەمەللەر كېچە كىرىشتىن بۇرۇن
((( ئەنئام سۈرىسى -59ئايەت.

ھەدىد سۈرىسى

ﷲ نىڭ دەرگاھىغا ئۆرلەيدۇ».
﴿سىلەر قەيەردە بولساڭالر ،ﷲ سىلەر بىلەن بىرگە ﷲ قىلىۋاتقان ئىشىڭالرنى كۆرۈپ
تۇرغۇچىدۇر﴾ يەنى ﷲ سىلەرنى كۆزىتىپ تۇرىدۇ .ئەمەللىرىڭالرنى كۆرۈپ تۇرىدۇ ،سىلەر

مەيلى قەيەردە بولۇڭالر ،مەيلى قۇرۇقلۇقتا ياكى دېڭىزدا .مەيلى كېچىدە ياكى كۈندۈزدە.
مەيلى ئۆيلەردە ياكى چۆللەردە بولۇڭالر ،بارلىق ئەھۋالىڭالر ﷲ نىڭ تولۇق بىلىشى،
كۆرۇشى ۋە ئاڭلىشى ئىچىدىدۇر .ﷲ ھەممە سۆزلىرىڭالرنى ئاڭالپ تۇرىدۇ ،ئورنۇڭالرنى
كۆرۈپ تۇرىدۇ ،سىرلىرىڭالرنى ۋە يوشۇرۇن پىچرالشلىرىڭالرنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ
ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :راستىنال ئۇالر (يەنى كاپىرالر) (رەسۇلۇلال ،قۇرئان ئوقۇۋاتقاندا ئۇنىڭ
يېنىدىن ئۆتكەنلىرىدە) ئۇنىڭدىن يوشۇرۇنۇش ئۈچۈن يۈز ئۆرۈيدۇ ،راستال ئۇالر كىيىملىرى
بىلەن چۈمكىنىۋالغانلىرىدا ،ﷲ ئۇالرنىڭ يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا ئىشلىرىنى بىلىپ تۇرىدۇ ،ﷲ
ھەقىقەتەن دىلالردىكىنى بىلگۈچىدۇر﴾(((.
﴿سىلەرنىڭ ئىچىڭالردىن يوشۇرۇن سۆز قىلغان ،ئاشكارا سۆز قىلغان ،كېچىسى
يوشۇرۇنغان ،كۈندۈزى ئاشكارا يۈرگەنلەرنىڭ ھەممىسى (ﷲ ئۈچۈن ئېيتقاندا) ئوخشاشتۇر
(يەنى ﷲ ھەممىنى بىلىپ تۇرىدۇ﴾((( ﷲ دىن باشقا ھېچ ئىالھ ،ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ
تەربىيىچى يوق.
ئىمام بۇخارى رىۋايەت قىلىدۇكى ،جىبرىئىل ئەلەيھسساالم پەيغەمبەر ئەلەيھسساالمدىن:
ئېھسان (يەنى ياخشىلىق قىلىش) دېگەن نېمە؟ -دەپ سورىغاندا ،پەيغەمبەر ئەلەيھسساالم
جىبرىئىلغا مۇنداق جاۋاب بېرىدۇ« :ﷲ غا خۇددى ئۇنى كۆرۈپ تۇرغاندەك ئىبادەت قىلىشىڭ
ئېھساندۇر ،گەرچە سەن ﷲ نى كۆرمىسەڭمۇ ،ﷲ سېنى كۆرۈپ تۇرىدۇ».

﴿ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ﷲ غا خاستۇر ،ھەممە ئىش ﷲ غا
قايتۇرۇلىدۇ﴾ يەنى ﷲ دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ پادىشاھىدۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق

دېگەن﴿ :دۇنيا ۋە ئاخىرەت شەك -شۈبھىسىز بىزنىڭ ئىلكىمىزدىدۇر﴾((( بۇنىڭ ئۈچۈن ﷲ
مەدھىيىلەنگۈچىدۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئۇ ﷲ دۇر ،ئۇنىڭدىن بۆلەك ھېچ
مەبۇد (بەرھەق) يوقتۇر ،دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە جىمى ھەمدۇسانا ﷲ غا مەنسۇپتۇر﴾(((﴿ .جىمى
ھەمدۇسانا ﷲ غا خاستۇر ،ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە ﷲ نىڭ مۈلكىدۇر،
ئاخىرەتتىكى ھەمدۇسانامۇ ﷲ غا خاستۇر ،ﷲ ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر ،ھەممىدىن
خەۋەرداردۇر﴾(((.
ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە ﷲ نىڭ مۈلكىدۇر ،ئاسمان ۋە زېمىن ئەھلى
ﷲ نىڭ ئالدىدا باش ئەگكۈچى قۇلالردۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئاسمانالردا
ۋە زېمىندا ﷲ غا بەندە بولۇپ بويسۇنمايدىغان ھېچ مەخلۇق يوقتۇر .شەك -شۈبھىسىزكى،
((( ھۇد سۈرىسى -5ئايەت.
((( رەئد سۈرىسى -10ئايەت.
((( لەيل سۈرىسى 13ـ ئايەت.
((( قەسەس سۈرىسى 70ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( سەبەئ سۈرىسى 1ـ ئايەت.

151

ﷲ ئۇالرنى تولۇق ئىگەللىدى ۋە سانىنى مۇكەممەل بىلدى .قىيامەت كۈنى ئۇالرنىڭ ھەممىسى
ﷲ نىڭ دەرگاھىغا تەنھا كېلىدۇ﴾(((.
﴿ھەممە ئىش ﷲ غا قايتۇرىلىدۇ﴾ يەنى قىيامەت كۈنى بارار جايى ﷲ نىڭ دەرگاھىدۇر،
ئاندىن ﷲ مەخلۇقاتالر ئارىسىدا ئۆزى خالىغىنىچە ھۆكۈم چىقىرىدۇ .ﷲ ئادىلدۇر .ھېچكىمگە
زۇلۇم قىلمايدۇ ،ئۇ ھېچكىمگە زەررىچىلىكمۇ زۇلۇم قىلمايدۇ ،بەلكى ئۇالرنىڭ بىر ياخشى
ئەمەلىگە ئون ھەسسە مۇكاپات بېرىدۇ﴿ .ﷲ ھەقىقەتەن زەررىچە زۇلۇم قىلمايدۇ .ئەگەر
كىشىنىڭ زەررىچە ياخشىلىقى بولسا ،ﷲ ئۇنى ھەسسىلەپ زىيادە قىلىدۇ ،ئۆز دەرگاھىدىن
بۈيۈك ئەجىر (يەنى جەننەت) ئاتا قىلىدۇ﴾(((.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :قىيامەت كۈنى بىز (ئەمەللەر تارتىلىدىغان)
ئادالەت تارازىسىنى ئورنىتىمىز ،ھېچ ئادەمگە قىلچە ئۇۋال قىلىنمايدۇ (يەنى ياخشى ئادەمنىڭ
ياخشىلىقى كېمەيتىۋېتىلمەيدۇ ،يامان ئادەمنىڭ يامانلىقى ئاشۇرۇۋېتىلمەيدۇ) ئەگەر ئۇنىڭ
قىچا چاغلىق ئەمەلى بولسىمۇ ،ئۇنى ھازىر قىلىمىز( ،بەندىلەرنىڭ ئەمەللىرىدىن) ھېساب
ئېلىشقا بىز يېتەرلىكمىز﴾(((.
﴿ﷲ كېچىنى كۈندۈزگە كىرگۈزىدۇ ،كۈندۈزنى كېچىگە كىرگۈزىدۇ﴾ يەنى ﷲ
مەخلۇقاتالرنى خالىغانچە تەسەررۇپ قىلىدۇ ،كېچە بىلەن كۈندۈزنى ئالماشتۇرۇپ تۇرىدۇ،
ئۇ ئىككىسىنى ئۆزى خالىغىنى بويىچە ھېكمەت بىلەن بەلگىلەيدۇ .بەزىدە كېچىنى ئۇزۇن
كۈندۈزنى قىسقا قىلىپ بەلگىلىسە ،يەنە بەزىدە كۈندۈزنى ئۇزۇن كېچىنى قىسقا قىلىپ
بەلگىلەيدۇ ۋە يەنە بەزىدە كېچە بىلەن كۈندۈزنىڭ ئۇزۇن ـ قىسقىلىقىنى ئوخشاش ھالەتتە
قىلىدۇ .شۇ ئارقىلىق قىش ،ئەتىياز ،ياز ۋە كۈزدىن ئىباردت پەسىللەرنى پەيدا قىلىدۇ.
بۇالرنىڭ ھەممىسى ﷲ نىڭ ھېكمىتى ۋە ئورۇنالشتۇرۇشى بويىچە ،ﷲ مەخلۇقاتلىرىغا
خالىغان رەۋشتە ۋۇجۇتقا چىقىدۇ﴿ .ﷲ دىلالردىكى سىرالرنى بىلگۈچىدۇر﴾ يەنى سىرالر
قانچىلىك نازۇك ۋە يوشۇرۇن بولغان تەقدىردىمۇ ﷲ ئۇنى بىلىپ تۇرىدۇ.

*******

152

ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ
ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ
ﯔﯕﯖﯗﯘ ﯙﯚﯛ ﯜﯝﯞ ﯟﯠﯡﯢﯣ ﯤﯥ
ﯦﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭﯮﯯ ﯰﯱﯲﯳﯴﯵﯶﯷﯸﯹ
ﯺ ﯻﯼ ﯽ ﯾ ﯿ ﰀ ﰁ ﰂ ﰃ ﰄ ﰅﰆ ﰇ ﰈ ﰉ ﰊﰋ ﰌ ﰍ
ﰎﰏﰐﰑﰒ ﰓﰔ ﰕﰖﰗﰘﰙﰚﰛﰜ ﰝ
((( مەريەم سۈرىسى 95 - 93ـ ئايەت.
((( نىسا سۈرىسى 40ـ ئايەت.
((( ئەنبىيا سۈرىسى 47ـ ئايەت.

ھەدىد سۈرىسى

ﷲ غا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان كەلتۈرۈڭالر ،ﷲ سىلەرنى ئىگە قىلغان
مالالردىن سەدىقە قىلىڭالر ،سىلەردىن ئىمان ئېيتقانالر ۋە سەدىقە قىلغانالر چوڭ ساۋابقا ئىگە
بولىدۇ﴿( .﴾7ئى كۇففارالر!) سىلەر نېمىشقا ﷲ غا ئىمان كەلتۈرمەيسىلەر؟ ھالبۇكى ،پەيغەمبەر
سىلەرنى پەرۋەردىگارىڭالرغا ئىمان كەلتۈرۈشكە چاقىرىدۇ ،ﷲ سىلەردىن چىن ئەھدە ئالدى،
ئەگەر ئىمان كەلتۈرۈشنى ئىرادە قىلساڭالر (ئىمانغا ئالدىراڭالر)﴿ .﴾8سىلەرنى (كۇفرىنىڭ)
قاراڭغۇلۇقىدىن (ئىماننىڭ) نۇرىغا چىقىرىش ئۈچۈن ،ﷲ بەندىسىگە روشەن ئايەتلەرنى
نازىل قىلدى ،ﷲ شەك -شۈبھىسىز سىلەرگە مەرھەمەتلىكتۇر ،ناھايىتى مېھرىباندۇر﴿.﴾9
نېمىشقا سىلەر ﷲ نىڭ يولىدا (پۇل ـ مال) سەرپ قىلمايسىلەر ،ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ
مىراسى ﷲ غا خاستۇر ،سىلەردىن مەككە پەتھى قىلىنىشتىن ئىلگىرى پۇل -مال سەرپ
قىلغانالر ۋە (رەسۇلۇلالھ بىلەن بىرلىكتە تۇرۇپ دۈشمەنلەر بىلەن) ئۇرۇشقانالر (مەككە پەتھى
قىلىنغاندىن كېيىن پۇل -مال) نەپىقە قىلغانالر ۋە ئۇرۇشقانالر (بىر -بىرى بىلەن) باراۋەر
ئەمەس ،ئەنە شۇالرنىڭ دەرىجىسى (مەككە پەتھى قىلىنغاندىن) كېيىن نەپىقە قىلغان ۋە
ئۇرۇشقانالرنىڭ (دەرىجىسىدىن) چوڭدۇر( ،ئۇالرنىڭ) ھەر بىرىگە ﷲ جەننەتنى ۋەدە قىلدى.
ﷲ سىلەرنىڭ قىلىۋاتقان ئىشىڭالردىن خەۋەرداردۇر﴿ .﴾10كىمكى ﷲ غا قەرزىي ھەسەنە
بېرىدىكەن (يەنى ﷲ نىڭ رازىلىقىنى تىلەپ ،ئۇنىڭ يولىدا پۇل -مال سەرپ قىلىدىكەن)،
ﷲ ئۇنىڭغا ھەسسىلەپ قايتۇرىدۇ ،ئۇنىڭغا چوڭ ساۋاب بېرىدۇ﴿.﴾11

ئىمان ئېيتىشقا بۇيرۇش ۋە پۇل ـ مالنى ياخشى يولالرغا سەرپ قىلىشقا
رىغبەتلەندۈرۈش توغرىسىدا
بۈيۈك ۋە ئۇلۇغ ﷲ بەندىلەرنى ﷲ غا ۋە ﷲ نىڭ پەيغەمبىرىگە كامىل ئىمان
ئېيتىشقا ،شۇ ئىمان ئۈستىدە داۋاملىق چىڭ تۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ ۋە ﷲ بەرگەن پۇل -مالدىن
ياخشى يولالرغا سەرپ قىلىشقا رىغبەتلەندۈرىدۇ﴿ .ﷲ سىلەرنى ئىگە قىلغان مالالردىن سەدىقە
قىلىڭالر﴾ يەنى ﷲ سىلەرنى ئىگە قىلغان بۇ مال -مۈلۈك خۇددى سىلەر ئارىيەتكە ئالغان
نەرسىگە ئوخشايدۇ .چۈنكى ئۇ سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەنلەرنىڭ قوللىرىدا ئىدى .كېيىن
سىلەرنىڭ قولۇڭالرغا كەلدى .ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە بەندىلەرگە ئۇالرنى ﷲ ئىگە قىلغان مال-
مۈلۈكلەرنى ﷲ غا ئىتائەت قىلىش يولىدا ئىشلىتىشكە تەۋسىيە قىلىدۇ .ئەگەر ئۇالر شۇنداق
قىلسا ،ساۋابقا ئىگە بولىدۇ .ئەگەر ئۇنداق قىلمىسا ،ئۇالر پەزرلەرنى ئادا قىلمىغانلىقلىرى
ئۈچۈن ،ﷲ ئۇالردىن قاتتىق ھېساب ئېلىپ ،تېگىشلىك جازا بېرىدۇ.
﴿ﷲ سىلەرنى ئىگە قىلغان مالالردىن سەدىقە قىلىڭالر﴾ يەنە :ئى ئىنسان! بىلسەڭ ،بۇ
ئايەت سېنىڭ مېلىڭغا سەندىن كېيىن بىرسىنىڭ ۋارىسلىق قىلىدىغانلىقىغا ئىشارەت قىلىدۇ.
سېنىڭ ۋارىسىڭ بۇ مالنى ﷲ غا ئىتائەت قىلىش يولىدا ئىشلىتىشى مۇمكىن .مۇنداق بولغاندا،
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 2022
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1064
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2061
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 949
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3678
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1487
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1320
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1527
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1417
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1288
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1335
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3617
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3769
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1469
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1456
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3749
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1241
    36.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1465
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1321
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3790
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3771
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1461
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1360
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3791
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1394
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3713
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1537
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1493
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3662
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1462
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1431
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    35.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3734
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3681
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1352
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3640
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3646
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3632
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3738
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3663
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1388
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1402
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3783
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1337
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3569
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1281
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1586
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1225
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1526
    26.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3502
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1683
    21.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1702
    21.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    31.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1647
    21.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    30.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 06 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 1104
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 586
    27.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.