Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 49

Süzlärneñ gomumi sanı 3787
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ﴿ :ﷲ يەنە ئۆز كۈچۈڭالر بىلەن قولغا كەلتۈرەلمەيدىغان ،ﷲ (ئۇنىڭ
سىلەرگە مۇيەسسەر بولىدىغانلىقىنى) تولۇق بىلگەن بىر غەنىمەت (يەنى مەككىنىڭ پەتھى قىلىنىشى)

((( بەقەرە سۈرىسى 216ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

فەتىھ سۈرىسى

نى (سىلەرگە مۇيەسسەر قىلدى)﴾ دېگەن ئايەت ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بۇ
غەنىمەت بۈگۈنگە قەدەر قولغا كەلتۈرۈلگەن غەلىبىلەرنى كۆرسىتىدۇ.

“مەككە كاپىرلىرى ھۇدەيبىيىدە ئۇرۇش قىلغان تەقدىردە ،ئۇالر چوقۇم
بەرداشلىق بېرەلمەي قاچقان بوالتتى” دېگەن ئايەت توغرىسىدا
﴿ئەگەر كاپىرالر سىلەر بىلەن (ھۇدەيبىيىدە) ئۇرۇشسا ،ئەلۋەتتە ،ئارقىسىغا قاراپ
قاچاتتى ،ئاندىن (ئۆزلىرىگە) ھېچ ئىگە ۋە ياردەمچى تاپالمايتتى﴾ غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ بۇ

ئايەتتە مۆمىن بەندىلىرىگە ،ئەگەر مۇشرىكالر ئۇالر بىلەن ئۇرۇشقان بولسا ،ئەلۋەتتە ﷲ
پەيغەمبىرىگە ۋە مۆمىن بەندىلىرىگە كاپىرالرغا قارشى ياردەم بېرىدىغانلىقىدىن ،كاپىرالر
قوشۇنىنىڭ چوقۇم ئارقىسىغا قاراپ قاچقان ھالدا مەغلۇب بولىدىغانلىقىدىن ،ئۆزلىرىگە
ھېچ ئىگە ۋە ياردەمچى تاپالمايدىغانلىقىدىن خۇش خەۋەر بېرىدۇ .چۈنكى ،ئۇالر ﷲ
غا ،ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ۋە ئۇنىڭ مۆمىنلەردىن تەشكىل قىلغان جامائەسىگە قارشى
ئۇرۇشقۇچىالردۇر.

﴿بۇ (يەنى كاپىرالرنى مەغلۇپ قىلىش ،مۆمىنلەرنى غەلىبە قىلدۇرۇش) ﷲنىڭ
ئىلگىرىدىن تارتىپ تۇتۇپ كېلىۋاتقان يولىدۇر ،ﷲنىڭ يولىدا ھېچقانداق ئۆزگىرىش
تاپالمايسەن (يەنى ﷲنىڭ تۇتقان يولى ئۆزگەرمەيدۇ)﴾ بۇ ﷲ تائاالنىڭ ئىنسانالرغا تۇتقان

يولى ۋە ئادىتىدۇر .ھەق بىلەن باتىلنى ئايرىش مەيدانىدا ئىمان بىلەن كۇفرى بىر ـ بىرىگە
تاقابىل تۇرۇپ قالسا ،ﷲ تائاال كۇفرىغا قارشى ئىمانغا ياردەم قىلىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن،
ھەقنى ئۈستۈنلۈككە ئېرىشتۈرۈپ ،باتىلنى يەر بىلەن يەكسەن قىلىدۇ .بەدىر ئۇرۇشى
بولغان كۈنى ﷲ تائاال شۇنداق قىلدى .ئۇ مۇسۇلمانالر سان جەھەتتە ئاز ،قورال جەھەتتە
ئاجىز ۋە مۇشرىكالر بولسا ،سان جەھەتتە كۆپ ،قورال جەھەتتە سەر خىل تۇرۇقلۇق،
مۇشرىك دۈشمەنلىرىگە قارشى ئۇرۇش قىلغان مۆمىن دوستلىرىغا ياردەم بەردى .مانا بۇ،
ﷲ تائاالنىڭ تۇتقان ئۆزگەرمەس يولىدۇر.

﴿ﷲ ئۇالرنى سىلەرگە قول سېلىشتىن توستى ھەمدە ئۇالر ئۈستىدىن غەلىبە
قىلغىنىڭالردىن كېيىن ،مەككىنىڭ ئىچىدە (يەنى ھۇدەيبىيىدە) سىلەرنى ئۇالرغا قول
سېلىشىڭالردىن توستى ،ﷲ قىلىدىغان ئىشىڭالرنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر﴾ مانا بۇ ،ﷲ

تائاالنىڭ مۆمىن بەندىلىرىگە قىلغان ياخشىلىقىدۇر ،ﷲ تائاال مۇشرىكالرنى ئۇالرغا قول
سېلىشتىن توستى ،مۇشرىكالر ئۇالرغا ھېچ يامانلىق يەتكۈزەلمىدى .مۆمىنلەرنىمۇ مۇشرىكالرغا
قول سېلىشتىن توستى ،مۆمىنلەر ھەرەم مەسچىتى ئەتراپىدا ئۇالر بىلەن ئۇرۇشۇپ قالمىدى.
بەلكى ﷲ تائاال ھەر ئىككى تەرەپنى بىر ـ بىرى بىلەن ئۇرۇشۇپ قېلىشتىن ساقلىدى.
ئۇالرنىڭ ئارىسىدا مۆمىنلەرگە ياخشىلىق ئېلىپ كېلىدىغان ۋە ئۇالرغا دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە
ياخشى ئاقىۋەت ئېلىپ كېلىدىغان بىر سۈلھىنى بەرپا قىلدى .يۇقىرىدا سەلەمە ئىبنى ئەكۋەئ
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ ھەدىسىدا بايان قىلىنغاندەك ،ئۇالر 70ئەسىرنى باغالپ پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ ئالدىغا تىزغان ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا قاراپ چىقىپ،
ئاندىن« :ئۇالرنى قويۇۋېتىڭالر ،بۇ ئۇالرنىڭ گۇناھىنىڭ باشلىنىشىمۇ ۋە ئىككىنچى

587

تەكرارلىنىشىدۇر (يەنى ئۇالر ئىككىنچى قېتىم بىزگە يامانلىق قىلىش پۇرسىتىگە ئىگە
بواللمايدۇ)» دېگەن ئىدى .غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ ئۇالرنى

سىلەرگە قول سېلىشتىن توستى ھەمدە ئۇالر ئۈستىدىن غەلىبە قىلغىنىڭالردىن كېيىن،
مەككىنىڭ ئىچىدە (يەنى ھۇدەيبىيىدە) سىلەرنى ئۇالرغا قول سېلىشىڭالردىن توستى﴾

دېگەن ئايەتنى نازىل قىلدى.

ئىمام ئەھمەد ئەنەس ئىبنى مالىك رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :ھۇدەيبىيە كۈنىدە مەككىدىن كەلگەن قوراللىق 80ئادەم تەنئىم تېغى تەرەپتىن
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋە ئۇنىڭ ساھابىلىرى ئۈستىگە يۇپۇرۇلۇپ چۈشتى ،ئۇالر پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمغا تۇيۇقسىز ھۇجۇم قىلماقچى ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا بەتدۇئا
قىلدى ،ئاندىن ئۇالر ئەسىر ئېلىندى .ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرنى ئەپۇ قىلدى،
بۇ چاغدا بۇ ئايەت نازىل بولدى﴿ :ﷲ ئۇالرنى سىلەرگە قول سېلىشتىن توستى ھەمدە ئۇالر
ئۈستىدىن غەلىبە قىلغىنىڭالردىن كېيىن ،مەككىنىڭ ئىچىدە (يەنى ھۇدەيبىيىدە) سىلەرنى
ئۇالرغا قول سېلىشىڭالردىن توستى﴾ ئۇنى ئىمام مۇسلىم ،ئەبۇداۋۇد ،تىرمىزى ۋە نەسەئى

قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلغان.

*******
ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱﭲ ﭳ
ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ﭿ ﮀﮁ
ﮂ ﮃﮄﮅﮆﮇﮈﮉﮊﮋﮌ ﮍﮎ ﮏﮐ ﮑ
ﮒﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙﮚﮛﮜﮝ ﮞ
ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨﮩ ﮪ ﮫ
ﮬﮭﮮﮯ

588

ئۇالر كاپىر بولدى ،سىلەرنى مەسجىدى ھەرامدىن ۋە تۇتۇپ تۇرۇلغان قۇربانلىقنىڭ
ئۆز جايىغا يېتىشىدىن توستى( ،مەككىدە) سىلەر بىلمەيدىغان ئەر-ئايال مۆمىنلەر بولۇپ،
سىلەر بىلمەستىن ئۇالرنى ئۆلتۈرۈپ قويۇش بىلەن گۇناھقا گىرىپتار بولۇشۇڭالرنىڭ خەۋپى
بولمىسا ئىدى (ئەلۋەتتە ﷲ مەككىگە كىرىشىڭالرغا رۇخسەت قىالتتى ۋە سىلەرنى كاپىرالرغا
مۇسەللەت قىالتتى) ،ﷲ خالىغان ئادەمنى رەھمىتى (دائىرىسىگە) كىرگۈزۈش ئۈچۈن
(سىلەرنى مەككىنى پەتھى قىلىشتىن توستى) ،ئەگەر ئۇالر ئايرىلسا (يەنى مۆمىنلەر كاپىرالردىن
ئايرىلسا) ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى كاپىرالرنى قاتتىق ئازاب بىلەن ئازاباليتتۇق﴿ .﴾25كاپىرالر
قىزىققانلىقىنى – جاھىلىيەت دەۋرىنىڭ قىزىققانلىقىنى – دىللىرىغا پۈككەن چاغدا ،ﷲ
پەيغەمبىرىگە ۋە مۆمىنلەرگە تەمكىنلىكنى چۈشۈردى .ئۇالرغا تەقۋا كەلىمىسىنى (يەنى كەلىمە
تەۋھىدنى) ئىختىيار قىلدى .مۆمىنلەر تەقۋا كەلىمىسىگە ئەڭ اليىق ئىدى ۋە ئۇنىڭ ئەھلى
ئىدى ،ﷲ ھەر نەرسىنى بىلگۈچىدۇر﴿.﴾26

فەتىھ سۈرىسى

مۆمىنلەرنىڭ ھەق ۋە غەلىبە ئىگىلىرى تۇرۇقلۇق ،ھۇدەيبىيە سۈلھىسىگە
قوشۇلغانلىقىنىڭ مەنپەئەتلىرى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە قۇرەيش ئەرەب مۇشرىكلىرىدىن تەركىپ تاپقان ۋە ئۇالر بىلەن
بىرلىشىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا قارشى مۇشرىكالرغا ياردەم بەرگەن كاپىرالر ھەققىدە خەۋەر
بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر كاپىر بولدى﴾ سىلەر مەسچىتى ھەرەمگە كىرىشكە ئەڭ ھەقلىق
ۋە بۇ ئىشتا سىلەر ئۇنىڭ ئىگىسى تۇرۇقلۇق ،ئۇالر ﴿سىلەرنى مەسجىدى ھەرامدىن ۋە تۇتۇپ
تۇرۇلغان قۇربانلىقنىڭ ئۆز جايىغا يېتىشىدىن توستى﴾ بۇ ئۇالرنىڭ ھەددىدىن ئاشقانلىقى ۋە ھەق
بىلەن قارشىالشقانلىقىدۇر .قۇربانلىق بولسا 70تۆگە ئىدى .ﷲ خالىسا ،تۆۋەندە بۇنىڭ بايانى
كېلىدۇ.
﴿(مەككىدە) سىلەر بىلمەيدىغان ئەر-ئايال مۆمىنلەر بولۇپ﴾ يەنى مەككىدىكى كاپىرالرنىڭ
ئارىسىدا ئۆزلىرىگە قەۋملىرى تەرىپىدىن زىيان ـ زەخمەت يېتىپ قېلىشىدىن قورقۇپ ئىمانىنى
ئۇالردىن يوشۇرغان ئەر ـ ئايال مۆمىنلەر بولمىسا ئىدى ،بىز ئەلۋەتتە ،سىلەرنى ئۇالرغا مۇسەللەت
قىالتتۇق ،ئاندىن سىلەر ئۇالرنى ئۆلتۈرۈپ ،ئۇالرنىڭ ئەسلى ـ ۋەسلىنى قۇرۇتاتتىڭالر .لېكىن،
ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئارىلىشىپ ياشاۋاتقان مۆمىن ئەر ـ ئايالالر بار ،ئۇرۇشقان چاغدا ،سىلەر ئۇالرنى
پەرق ئېتەلمەيسىلەر .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :سىلەر بىلمەستىن ئۇالرنى ئۆلتۈرۈپ قويۇش
بىلەن گۇناھقا گىرىپتار بولۇشۇڭالرنىڭ خەۋپى بولمىسا ئىدى (ئەلۋەتتە ﷲ مەككىگە كىرىشىڭالرغا
رۇخسەت قىالتتى ۋە سىلەرنى كاپىرالرغا مۇسەللەت قىالتتى) ،ﷲ خالىغان ئادەمنى رەھمىتى
(دائىرىسىگە) كىرگۈزۈش ئۈچۈن (سىلەرنى مەككىنى پەتھى قىلىشتىن توستى)﴾ يەنى كاپىرالرنىڭ

ئارىسىدىكى مۆمىنلەرنىڭ قۇتۇلۇشى ۋە ئۇالرنىڭ نۇرغۇنلىرىنىڭ ئىسالمغا كىرىشى ئۈچۈن ﷲ
ئۇالرنى جازاالشقا تەخىر قىلدى.

﴿ئەگەر ئۇالر ئايرىلسا (يەنى مۆمىنلەر كاپىرالردىن ئايرىلسا) ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى كاپىرالرنى
قاتتىق ئازاب بىلەن ئازاباليتتۇق﴾ يەنى سىلەرنى ئۇالرغا مۇسەللەت قىالتتۇق .ئاندىن سىلەر ئۇالرنى

پۈتۈنلەي ئۆلتۈرۈپ تاشاليتتىڭالر.

﴿كاپىرالر قىزىققانلىقىنى ـ جاھىلىيەت دەۋرىنىڭ قىزىققانلىقىنى ـ دىللىرىغا پۈككەن چاغدا﴾ يەنى
ئۇالر تۈزۈشكەن سۈلھىدە“ :ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ تائاالنىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن”
دېگەن سۆزنى ۋە“ :بۇ ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى مۇھەممەد سۈلھى قىلغان نەرسىدۇر” دېگەن سۆزنىمۇ
يېزىشقا ئۇنىمىغان چاغدا ،بۇ قىزىققانلىق يۈز بەرگەن ئىدى﴿ .ﷲ پەيغەمبىرىگە ۋە مۆمىنلەرگە
تەمكىنلىكنى چۈشۈردى .ئۇالرغا تەقۋا كەلىمىسىنى (يەنى كەلىمە تەۋھىدنى) ئىختىيار قىلدى﴾.
مۇجاھىد :تەقۋا كەلىمىسى ئىخالستىن ئىبارەتتۇر -،دېدى .ئەتا ئىبنى ئەبۇرەباھ :تەقۋا
كەلىمىسى كەلىمە تەۋھىدتۇر ،يەنى ھېچ شېرىكى بولمىغان ،يالغۇز ﷲ تائاالدىن باشقا ھېچ
مەبۇد بەرھەق يوقتۇر ،پادىشاھلىق ۋە جىمى ھەمدۇسانا ﷲ تائاالغا خاستۇر .ئۇ ھەر نەرسىگە
قادىردۇر دېگەن سۆزدىن ئىبارەتتۇر -،دېدى .يۇنۇس ئىبنى بۇكەيرمۇ مىسۋەرنىڭ بۇ ئايەت
ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :تەقۋا كەلىمىسى ھېچ شېرىكى بولمىغان ،يالغۇز
ﷲ دىن باشقا ھېچ مەبۇد (بەرھەق) يوقتۇر -،دېگەن سۆزدىن ئىبارەتتۇر.

589

ھۇدەيبىيە قىسسىسى ۋە سۈلھى ھەققىدە بايان قىلىنغان ھەدىسلەر

590

ئىمام بۇخارى مىسۋەر ئىبنى مەخرەمە بىلەن مەرۋان ئىبنى ھەكەمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :ھۇدەيبىيە سۈلھىسى بولغان يىلى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مىڭ نەچچە يۈز
ساھابىسى بىلەن يولغا چىقتى ،ئۇالر زۇلھۇلەيفە دېگەن يەرگە يېتىپ كەلگەندە ،قۇربانلىق
ئۈچۈن ئېلىپ مېڭىلغان مال ـ ۋارانالرغا قۇربانلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدىغان بەلگە ئاستى
ۋە شۇ يەردىن ئۆمرىگە ئېھرام باغلىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم خۇزائە قەبىلىسىدىن بىرىنى
ئالدىن خەۋەر ئېلىشقا ئەۋەتىپ ئۆزىمۇ يولغا يۈرۈپ كەتتى .ئۇ ئەشتات كۆلىنىڭ قېشىغا يېتىپ
كەلگەن چاغدا ،خەۋەرچىسى يېتىپ كېلىپ :قۇرەيشلەر ساڭا قارشى توپلىنىپتۇ .ئۇالر ساڭا
قارشى ئىتتىپاقداشلىرىنىمۇ توپالپتۇ ،ئۇالر سەن بىلەن ئۇرۇشقىلى ،سېنى مەسجىدى ھەرامغا
كىرىشتىن توسقىلى تەييارلىق قىلىۋېتىپتۇ -،دەپ خەۋەر يەتكۈزدى .شۇنىڭ بىلەن ،پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئى خااليىق! ماڭا مەسلىھەت بېرىڭالرچۇ ،ئەگەر بىز يۆنىلىشىنى ئۆزگەرتىپ،
بىزنى بەيتۇلالھتىن توسماقچى بولغان ئەنە شۇ قۇرەيشلەرنىڭ باال ـ چاقىلىرىنى ئولجا ئالساق،
توغرا دەپ قارامسىلەر؟» يەنە بىر رىۋايەتتە« :قۇرەيشلەرگە ياردەم بەرگەن ئەنە شۇ كاپىرالرنىڭ
باال ـ چاقىلىرىنى ئولجا ئالساق ،توغرا دەپ قارامسىلەر؟ ئەگەر ئۇالر بىزگە ھۇجۇم قىلىپ
كەلسە ،ﷲ تائاال قۇرەيشلەرگە بولىدىغان ياردەمنى ئۈزۈپ تاشاليدۇ ،ئەگەر ئۇالر بىزگە ھۇجۇم
قىلىپ كېلەلمىسە ،بىز ئۇالرنى قايغۇ ـ ھەسرەتتە قالدۇرىمىز» يەنە بىر رىۋايەتتە« :ئەگەر
ياردەم بەرگۈچى كاپىرالر ئۆز ئورنىدا تۇرىۋەرسە ،ئۇرۇش ۋە قايغۇ ـ ھەسرەت ئىچىدە قالىدۇ،
ئەگەر ئۇالر بىزگە ھۇجۇم قىلىپ كەلسە ،غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ قۇرەيشلەرگە بولىدىغان ياردەمنى
ئۈزۈپ تاشاليدۇ ياكى بىزنىڭ بەيتۇلالھنى كۆزلەپ مېڭىشىمىزنى توسسا ،ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇش
قىلىشىمىزنى توغرا دەپ قارامسىلەر؟ قېنى مەسلىھەت بېرىڭالر»((( دېدى .ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇ مەسلىھەت بېرىپ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! سەن بەيتۇلالھنى كۆزلەپ چىقتىڭ ،بىرەر
ئادەمنى ئۆلتۈرمەكچى ئەمەسسەن ،ئۇرۇش قىلماقچىمۇ ئەمەسسەن .بەيتۇلالھقا قاراپ يۈرگىن ،كىم
بىزنى ئۇنىڭدىن توسسا ،بىز ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشايلى -،دېدى .يەنە بىر رىۋايەتتە :ﷲ تائاال
ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى ئىشنىڭ ھەقىقىتىنى ئوبدان بىلىدۇ ،بىز پەقەت ئۆمرە قىلغىلى كەلدۇق،
بىرسى بىلەن ئۇرۇشقىلى كەلمىدۇق .لېكىن ،كىم بىز بىلەن بەيتۇلالھنىڭ ئارىسىدا توسقۇنلۇق
قىلىدىكەن ،بىز ئۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشىمىز -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇنداقتا يۈرۈڭالر»
يەنە بىر رىۋايەتتە« :ﷲ تائاالنىڭ ئىسمىنى ئوقۇپ يۈرۈشنى داۋام قىلىڭالر» دېدى .ئۇالر يولنىڭ
بىر قىسمىنى بېسىپ بولغان چاغدا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :خالىد ئىبنى ۋەلىيد قۇرەيشنىڭ
ئاتلىق ئادەملىرىنى باشالپ خەۋەر ئېلىشقا چىقىپتۇ ،ئوڭ تەرەپنى بويالپ مېڭىڭالر» دېدى .ﷲ
تائاالنىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،خالىد ئۇالرنى سېزەلمىدى ،ھەتتا ئۇالر خالىدنىڭ قوشۇنىنىڭ
چاڭ ـ توزاڭى كۆتۈرۈلگەن يەرگە كەلگەندە ،خالىدنىڭ قۇرەيشلەرگە خەۋەر يەتكۈزۈش ئۈچۈن
تېز ـ تېز مېڭىپ كېتىۋاتقانلىقىنى كۆردى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم يۈرۈپ مۇشرىكالرنىڭ ئۈستىگە
چۈشىدىغان داۋانغا يېتىپ كەلگەن چاغدا ،ئۇنىڭ تۆگىسى چۆكۈۋالدى .ئادەملەر :چۇھ! چۇھ!-
((( ئۈچ خىل رىۋايەت بايان قىلىنغان بۇ ھەدىسلەرنى تەرجىمە قىلىشتا [فەتھۇلبارىيٍ]دىكى ئىمام بۇخارىنىڭ 2731ـ نومۇرلۇق
ھەدىسىنىڭشەرھىسىدىنپايدىلىنىلدى.

فەتىھ سۈرىسى

دېۋىدى ،تۆگە مىدىرلىماي تۇرۇۋالدى .ئاندىن ئادەملەر :قەسۋا((( تۇرۇۋالدى .قەسۋا تۇرۇۋالدى-،
دېيىشتى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :قەسۋا تۇرۇۋالمىدى ،بۇ ئۇنىڭ ئادىتىمۇ ئەمەس ،ئۇنى
پىلنى((( توسقۇچى ﷲ تائاال توسىۋالدى» دېدى .ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :مېنىڭ
جېنىم ئىلكىدە بولغان زات ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،بۈگۈن قۇرەيشلەر مەندىن ﷲ
تائاالنىڭ ھەرەمدە ئۇرۇش قىلىشنى چەكلەشتىن ئىبارەت ھۆكمىنى ئۇلۇغاليدىغان بىرەر پىالن
ـ اليىھەنى سوراپال قالسا ،ئۇنى ئۇالرغا بېرىۋېتىمەن» دېدى .ئاندىن تۆگىنى سىلكىدى ،تۆگە
سەكرەپ تۇردى ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قۇرەيشلەرنىڭ يولىدىن قايرىلىپ ھۇدەيبىيەنىڭ بىر
چېتىگە ،ئازغىنا سۈيى بار بىر قۇدۇقنىڭ يېنىغا چۈشتى .ئادەملەر سۇنى ئاز ـ ئازدىن ئېلىۋاتاتتى،
ئۇزاق ئۆتمەي ئۇالر سۇنى تارتىپ تۈگەتتى ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئۇسسۇزلۇقتىن شىكايەت
قىلدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئوقداندىن بىر تال ئوقنى چىقىرىپ ،ئاندىن ئۇالرغا ئوقنى
قۇدۇققا قويۇشقا بۇيرۇدى .ﷲ تائاالنىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،سۇ توختىماي بۇلدۇقالپ چىقىپ
تۇردى .ھەتتا ئادەملەرنىڭ ھەممىسى سۇغا قاندى.
ئۇالر شۇنداق تۇرغان پەيتتە ،بۇدەيل ئىبنى ۋەرقا خۇزائى ئۆز قەۋمى خۇزائە قەبىلىسىدىن
بىر قانچە نەپەر كىشى بىلەن يېتىپ كەلدى .ئۇالر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ تىھامە ئەھلىدىن
بولغان ئىتتىپاقدىشى ئىدى .ئۇ :مەن كېلىۋېتىپ كەئىب ئىبنى لۇئەي بىلەن ئامىر ئىبنى لۇئەينى
كۆردۈم .ئۇالر ھۇدەيبىيە سۇلىرىنىڭ زور مىقدارىنى ئىگەللەپ چۈشۈپتۇ ،ئۇالر بىلەن خوتۇن ـ
بالىلىرىمۇ بىللە ئىكەن .ئۇالر سەن بىلەن ئۇرۇشماقچى ،سېنى بەيتۇلالھقا كىرىشتىن توسماقچى
ئىكەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :بىز بىرەر ئادەم بىلەن ئۇرۇشقىلى كەلمىدۇق ،بەلكى
ئۆمرە قىلغىلى كەلدۇق ،ھەقىقەتەن ئۇرۇش قۇرەيشلەرنى ئاجىزلىتىۋەتتى ۋە زىيانغا ئۇچراتتى.
ئەگەر ئۇالر خالىسا ،مەن بىلەن قۇرەيشلەر ئارىسىدا ئۇرۇش توختىتىشقا ۋە مېنىڭ ئىنسانالرغا
دەۋەت قىلىش ئىشىمغا ئۇالرنىڭ دەخلى ـ تەرۇز يەتكۈزمەسلىكىگە توختام قىلىشىمەن ،بۇ مۇددەت
ئىچىدە باشقىالر مەندىن ئۈستۈنلۈكنى ئىگەللىسە ،بۇ ئۇالر ئۈچۈن يېتەرلىكتۇر .ئەگەر مەن باشقىالر
ئۈستىدىن غەلىبە قىلسام ،ئۇالر ئىنسانالر كىرىۋاتقان ئىسالم دىنىغا كىرىشنى خالىسا ،ئۇنىڭغا
كىرسۇن .ئەگەر ئۇنىڭغا كىرىشنى خالىمىسا ،ئۇالر بۇ مۇددەت ئىچىدە كۈچىيىۋالىدۇ .ئەگەر ئۇالر
بۇنىڭغىمۇ ئۇنىمىسا ،مېنىڭ جېنىم ئىلكىدە بولغان زات ﷲ تائاالنىڭ نامى بىلەن قەسەمكى،
مەن ئۆز ئىشىمنى ئەمەلگە ئاشۇرغۇچە ياكى ئۆزەمنىڭ نامى يالغۇز قالغانغا ياكى ﷲ تائاال ئۆز
ئەمرىنى چوقۇم ئەمەلگە ئاشۇرغانغا قەدەر ئۇالر بىلەن ئەلۋەتتە ئۇرۇشىمەن» دېدى .بۇدەيل:
سېنىڭ دېگەنلىرىڭنى ئۇالرغا يەتكۈزىمەن -،دېدى ۋە قۇرەيشلەرنىڭ يېنىغا يېتىپ كەلدى.
ئۇ :بىز مۇھەممەدنىڭ قېشىدىن كەلدۇق ،ئۇنىڭ ئېيتقانلىرىنى ئاڭلىدۇق .ئەگەر ئۇنى ئاڭالشنى
خالىساڭالر دەپ بېرىمىز -،دېدى .ئۇالردىن بىر قىسىم ئەخمەق كىشىلەر :ئۇنىڭ ھەققىدە
بىرەر نەرسە ئېيتىپ بېرىشىڭگە ھاجىتىمىز يوق -،دېدى .ئۇالردىن ئاقىالنە كىشىلەر :ئۇنىڭدىن
ئاڭلىغانلىرىڭنى سۆزلەپ بەرگىن -،دېدى .بۇدەيل :مەن ئۇنىڭ مۇنداق ،مۇنداق دېگەنلىكىنى
ئاڭلىدىم دەپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ دېگەنلىرىنى ئۇالرغا سۆزلەپ بەردى.
((( قەسۋا:پەيغەمبەرئەلەيھىسساالمنىڭتۆگىسىنىڭئىسمى.
((( پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم تۇغۇلغان يىلدىكى پىل ۋەقەسىنى دېمەكچى.

591

شۇنىڭ بىلەن ،ئۇرۋە ئىبنى مەسئۇد ئورنىدىن تۇرۇپ :ئى قەۋم! سىلەر ئاتىنىڭ ئورنىدا
ئەمەسمۇ؟ -دېدى .ئۇالر :شۇنداق ،بىز ئاتىنىڭ ئورنىدا -،دېيىشتى .ئۇ :مەن بالىنىڭ ئورنىدا
ئەمەسمۇ؟ -دېدى .ئۇالر :شۇنداق ،سەن بالىنىڭ ئورنىدا -،دېيىشتى .ئۇ :سىلەر ماڭا بىرەر
ئىشتا تۆھمەت قىلىپ باققانمۇ؟ -دېدى .ئۇالر :ياق -،دېدى .ئۇ :سىلەر مېنىڭ ئۇكازنىڭ
ئادەملىرىنى ئۇرۇشقا ئومۇمىيۈزلۈك سەپەرۋەرلىك قىلغانلىقىمنى ،ئۇالر ئۇرۇشقا چىقىشقا ئۇنىمىغاندا،
مەن خوتۇن ـ بالىلىرىمنى ۋە ماڭا ئىتائەت قىلغانالرنى ئېلىپ چىقىپ ،سىلەرگە قېتىلغانلىقىمنى
بىلىسىلەرغۇ؟ -دېدى .ئۇالر :شۇنداق ،بىلىمىز -،دېدى .ئۇ :بۇ (پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى
دېمەكچى) ھەقىقەتەن سىلەرگە ياخشى بىر پىالننى قويۇپتۇ .ئۇنى قوبۇل قىلىڭالر ،ماڭا ئۇنىڭ
قېشىغا بېرىشىمغا رۇخسەت قىلىڭالر! -دېدى .ئۇالر :بولىدۇ ،ئۇنىڭ قېشىغا بارغىن -،دېدى.

592

ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يېنىغا كېلىپ ،ئۇنىڭ بىلەن سۆزلىشىشكە باشلىدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭغىمۇ بۇدەيل ئىبنى ۋەرقاغا ئېيتقانغا ئوخشاش سۆزنى قىلدى .شۇ
چاغدا ئۇرۋە مۇنداق دېدى :ئى مۇھەممەد! سەن قەۋمىڭنى تەلتۆكۈس يوقتىۋېتىشنى ئويالمسەن؟
سەندىن ئىلگىرى بىرەر ئەرەبنىڭ ئۆز ئەسلىنى تولۇق يوقاتقانلىقىنى ئاڭلىدىڭمۇ؟ ئەگەر ئىش
باشقىچە بولۇپ قۇرەيشلەر غەلىبە قىلىپ قالسا ،ئۇالر سېنىڭ قۇالق ـ بۇرنۇڭغىچە كېسىۋېلىشتىن
يانمايدۇ؟ ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،مەن بىر مۇنچە يۈزلەرنى ،سېنى تاشالپ قويۇپ
قېچىشقا تەييار تۇرغان گۇمانلىق ئادەملەرنى كۆرۈۋاتىمەن .بۇنى ئاڭلىغان ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇ غەزەبلىنىپ ،ئۇنىڭغا :ئاناڭنىڭ ئەۋرىتىنى شورا ،بىز ئۇنى تاشالپ قويۇپ قاچامدۇق؟-
دېدى .ئۇرۋە :بۇ كىم؟ -دېدى .ساھابىالر :بۇ ئەبۇبەكرى -،دېدى .ئۇ :مېنىڭ جېنىم ئىلكىدە
بولغان زات ﷲ تائاال بىلەن قەسەمكى ،ئىلگىرى سېنىڭ ماڭا قىلغان ياخشىلىقىڭغا تېخى جاۋاب
قايتۇرۇپ بواللمىغانلىقىم ئۈچۈن يۈزۈم قىزىرىدۇ ،بولمىسا ساڭا چوقۇم جاۋاب بېرەتتىم -،دېدى ـ
دە ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا قاراپ سۆز قىلىشقا باشلىدى .ئۇ ھەر قېتىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا
گەپ قىلغاندا ،ئۇنىڭ ساقىلىنى تۇتماقچى بوالتتى ،مۇغىيرە ئىبنى شۆئبە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يېنىدا قولىدا قىلىچ تۇتقان ،بېشىغا قالپاق كىيگەن ھالدا ئۆرە
تۇراتتى .ئۇرۋە ھەر قېتىم قولىنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ساقىلىغا ئۇزاتقان چاغدا مۇغىيرە
قىلىچنىڭ دەستىسى بىلەن ئۇنىڭ قولىغا ئۇراتتى ۋە :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ساقىلىدىن
قولۇڭنى تارت! -دەيتتى .ئۇرۋە بېشىنى كۆتۈرۈپ :بۇ كىم؟ -دېگەندە ،ئۇ :مۇغىيرە ئىبنى
شۆئبە -،دېدى .ئۇرۋە :سەن ھېلىقى خىيانەتخورغۇ؟ سەن خىيانەت قىلىپ ئۆلتۈرۈۋەتكەن
ئادەملەرنىڭ باالسىغا مەن قالدىم ئەمەسمۇ؟ -دېدى .مۇغىيرە ئىبنى شۆئبە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ
ئىسالم كېلىشتىن بۇرۇنقى دەۋردە بىر قانچە ئادەمگە ھەمراھ بولۇپ سەپەر قىلغان ،سەپەر ئۈستىدە
ئۇالرنى ئۆلتۈرۈۋېتىپ ،ئۇالرنىڭ مال ـ مۈلكىنى ئېلىۋالغان ئىدى .كېيىن ئۇ ئىسالمنى قوبۇل قىلغان.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇنىڭ ئىسالمىغا كەلسەك ،ئۇنى قوبۇل قىلىمەن .ئۇ ئېلىۋالغان مالغا
كەلسەك ،ئۇنىڭدىن ھېچ نەرسىگە موھتاج ئەمەسمەن» دېدى.
ئاندىن ئۇرۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ساھابىلىرىنى كۆزىتىشكە باشالپ مۇنداق مۇالھىزە
قىلدى .ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مىشقىرىپ قالسا ،ماڭقا
ساھابىالرنىڭ بىرىنىڭ ئالقىنىغا چۈشىدىكەن ـ دە ،ئۇالر ئۇ ماڭقىنى تەبەرۇك قىلىش يۈزىسىدىن
يۈزىگە ۋە بەدىنىگە سۈرتىدىكەن .ئەگەر ئۇ ئۇالرنى بىرەر ئىشقا بۇيرۇسا ،ئۇالر ئۇنىڭ ئەمرىنى

فەتىھ سۈرىسى

ئورۇنداشقا ناھايىتى تېز تۇتۇش قىلىدىكەن .ئەگەر ئۇ تاھارەت ئالسا ،ئۇالر ئۇنىڭ تاھارەت ئالغان
سۈيىنى تالىشىپ ،ئۇرۇشۇپ قالغىلى تاس قالىدىكەن .ئەگەر ئۇ سۆزلىسە ،ئۇالر ئۇنىڭ قېشىدا
ئاۋازلىرىنى چىقارمايدىكەن .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى قاتتىق ھۆرمەتلىگەنلىكتىن ئۇالر ئۇنىڭغا
تىكىلىپ قارىمايدىكەن.
ئۇرۋە ئادەملىرىنىڭ قېشىغا قايتىپ كېلىپ :ئى قەۋمىم! ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى،
مەن ھەقىقەتەن پادىشاھالرغا ،كىسراغا ،قەيسەرگە ۋە نەجاشىغا ئەلچى بولۇپ باردىم .ﷲ نىڭ
نامى بىلەن قەسەمكى ،مەن بىرەر پادىشاھنىڭ ئادەملىرىنىڭ ئۆز پادىشاھىنى مۇھەممەدنىڭ
ئادەملىرى مۇھەممەدنى ھۆرمەتلىگەندەك ھۆرمەتلىگەنلىكىنى كۆرمىدىم .ﷲ نىڭ نامى بىلەن
قەسەمكى ،مۇھەممەد مىشقىرسا ،ماڭقا ساھابىالرنىڭ بىرىنىڭ ئالقىنىغا چۈشىدىكەن ـ دە ،ئۇ
ماڭقىنى يۈزى بىلەن بەدىنىگە سۈرتىدىكەن .ئەگەر ئۇ ئۇالرنى بىرەر ئىشقا بۇيرۇسا ،ئۇالر ئۇنىڭ
ئەمرىنى ئۇرۇنداشقا تېز تۇتۇش قىلىدىكەن .ئەگەر ئۇ تاھارەت ئالسا ،ئۇالر ئۇنىڭ تاھارەت ئالغان
سۈيىنى تالىشىپ ،ئۇرۇشۇپ قالغىلى تاس قالىدىكەن .ئەگەر ئۇ سۆزلىسە ،ئۇالر ئۇنىڭ قېشىدا
ئاۋازلىرىنى چىقارمايدىكەن .ئۇنى قاتتىق ھۆرمەتلىگەنلىكتىن ،ئۇنىڭغا تىكىلىپ قارىمايدىكەن .ئۇ
ھەقىقەتەن سىلەرگە ياخشى بىر پىالننى قويۇپتۇ ،ئۇنى قوبۇل قىلىڭالر -،دېدى.
قۇرەيشلەردىن بەنى كەنانە قەبىلىسىگە تەۋە بىر ئادەم :ماڭا مۇھەممەدنىڭ قېشىغا بېرىشقا
رۇخسەت قىلىڭالر! -دېدى .قۇرەيشلەر :بولىدۇ ،ئۇنىڭ قېشىغا بارغىن -،دېدى .ئۇ پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ ۋە ئۇنىڭ ساھابىلىرىنىڭ قېشىغا يېقىنالشقان چاغدا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«بۇ پاالنىدۇر ،ئۇ قۇربانلىق تۆگىلەرنى چوڭ بىلىدىغان قەۋمدىندۇر ،قۇربانلىق تۆگىلەرنى
ئۇنىڭ ئالدىغا چىقىرىڭالر» دېدى .قۇربانلىق تۆگىلەر چىقىرىلدى .ئادەملەر ئۇنى تەلبىيە ئېيتىپ
قارشى ئالدى .ئۇ بۇ ئەھۋالنى كۆرۇپ :ﷲ تائاال پاكتۇر! ئۇالرنى بەيتۇلالھتىن توسۇۋېلىش اليىق
ئەمەسكەن -،دېدى .ئۇ ئادەملىرىنىڭ قېشىغا قايتىپ كەلگەن چاغدا :مەن بەلگە ئېسىلغان،
نىشان قىلىنغان قۇربانلىق تۆگىلەرنى كۆردۈم .ئۇالرنى ﷲ تائاالنىڭ بەيتىدىن توسۇشنى توغرا
دەپ قارىمايمەن -،دېدى .قۇرەيشلەردىن مىكرەز ئىبنى ھەفس دەپ ئاتىلىدىغان بىر ئادەم
ئورنىدىن تۇرۇپ :ماڭا مۇھەممەدنىڭ قېشىغا بېرىشقا رۇخسەت قىلىڭالر! -دېدى .ئۇالر :بولىدۇ،
ئۇنىڭ قېشىغا بارغىن -،دېدى .ئۇ مۇسۇلمانالرغا يېقىنالشقان چاغدا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«بۇ مىكرەزدۇر ،ئۇ ئەسكى ئادەمدۇر» دېدى .ئۇ كېلىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا سۆزلەشكە
باشلىدى .ئۇ ئۇنىڭغا سۆزلەپ تۇرغان پەيتتە ،تويۇقسىز سۇھەيل ئىبنى ئەمرى كېلىپ قالدى.
سۇھەيل كەلگەندە ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ساھابىالرغا« :ھەقىقەتەن ئىشىڭالر ئاسانالشتى»
دېدى ،سۇھەيل ئىبنى ئەمرى كېلىپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :سەن بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدا
بىر توختامنامە يېزىپ ماڭا بەرگىن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنى
چاقىرىپ توختامنامىغا“ :ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ تائاالنىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
دەپ يازغىن” دېدى .سۇھەيل“ :ناھايىتى شەپقەتلىك” دېگەن سۆزگە كەلسەك ،ﷲ نىڭ نامى
بىلەن قەسەمكى ،مەن ئۇنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى بىلمەيمەن .لېكىن بۇرۇن يازغىنىڭدەك ،ئى ﷲ!
سېنىڭ ئىسمىڭ بىلەن باشاليمەن دەپ يازغىن! -دېدى .مۇسۇلمانالر :ﷲ تائاالنىڭ نامى بىلەن
قەسەمكى ،بىز “ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن” دېگەندىن
باشقا سۆزنى ھەرگىز يازمايمىز -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئەلىگە« :ئى ﷲ! سېنىڭ

593

ئىسمىڭ بىلەن باشاليمەن -،دەپ يازغىن» دېدى .ئاندىن« :بۇ ﷲ نىڭ ئەلچىسى مۇھەممەد
سۈلھى قىلىشقان نەرسىدۇر ،دەپ يازغىن دېدى .سۇھەيل :ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى،
ئەگەر بىز سېنىڭ ﷲ نىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىڭنى بىلسەك ئىدۇق ،سېنى بەيتۇلالھدىن
توسمايتتۇق ۋە سەن بىلەن ئۇرۇشمۇ قىلمايتتۇق .ﷲ نىڭ ئەلچىسى مۇھەممەد دەپ يېزىشنىڭ
ئورنىغا ئابدۇلالھنىڭ ئوغلى مۇھەممەد دەپ يازغىن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سۇھەيلگە:
«ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،سىلەر مېنى ئىنكار قىلغان تەقدىردىمۇ ،مەن ھەقىقەتەن
ﷲ نىڭ ئەلچىسىمەن» دېدى .ئاندىن ئەلىگە« :ئابدۇلالھنىڭ ئوغلى مۇھەممەد دەپ يازغىن»
دېدى .زۆھرى :ھەدىسنى ئىزاھالپ :ئەنە شۇ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ« :ﷲ نىڭ نامى
بىلەن قەسەمكى ،بۈگۈن قۇرەيشلەر مەندىن ﷲ تائاالنىڭ ھەرەمدە ئۇرۇش قىلىشنى چەكلەشتىن
ئىبارەت ھۆكمىنى ئۇلۇغاليدىغان بىرەر پىالن -الھىيەنى سوراپ قالسا ،ئۇنى ئۇالرغا بېرىۋېتىمەن»
دېگەن سۆزنىڭ ئىسپاتىدۇر -،دەيدۇ.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سۇھەيلگە« :بىزنىڭ بەيتۇلالھنى تاۋاپ قىلىشىمىز ئۈچۈن ،بىز
بىلەن بەيتۇلالھنىڭ ئارىسىنى بىزگە خالى قويۇپ بېرىشىڭالرنى شەرت قىلىمىز» دېدى .سۇھەيل:
ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ئەرەبلەرنىڭ بىزنى بېسىمغا ئۇچراپتۇ دەپ سۆز ـ چۆچەك
قىلىشىدىن قورقىمەن .شۇنىڭ ئۈچۈن ،بۇ تەلىۋىڭ كېلىدىغان يىلىدا ئورۇندالسۇن -،دېدى.
سۈلھى شۇنداق يېزىلدى .سۇھەيل :بىز تەرەپتىن بىرەر ئادەم سېنىڭ يېنىڭغا قېچىپ كەلسە،
گەرچە ئۇ سېنىڭ دىنىڭدا بولغان تەقدىردىمۇ ئۇنى بىزگە قايتۇرۇپ بېرىشىڭنى شەرت قىلىمەن-،
دېدى .مۇسۇلمانالر :ﷲ پاكتۇر! ئۇ مۇسۇلمان بولۇپ كەلگەن تۇرسا ،ئۇ مۇشرىكالرغا قانداقمۇ
قايتۇرۇپ بېرىلسۇن؟ -دېدى.

594

ئۇالر شۇنداق تاالش ـ تارتىش ئۈستىدە تۇرغان پەيتتە ،تويۇقسىز ئەبۇجەندەل ئىبنى
سۇھەيل كىشەنلىرىنى سۆرەپ ئاستا ـ ئاستا مېڭىپ ،مەككىنىڭ تۆۋەن تەرىپىدىن چىقىپ كەلدى ـ
دە ،ئۆزىنى مۇسۇلمانالرنىڭ ئارىسىغا ئاتتى .سۇھەيل :ئى مۇھەممەد! بۇ ئادەمنى ماڭا قايتۇرۇشۇڭنى
بىرىنچى شەرت قىلىپ تۇرۇپ ،سەن بىلەن سۈلھى قىلىمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«تېخى بىز توختامنى يېزىپ تۈگەتمىدۇق» دېدى .سۇھەيل ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى،
ئۇنداقتا ھېچ نەرسىگە سەن بىلەن مەڭگۈ سۈلھى قىلمايمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«ئەبۇجەندەلنى مېنىڭ قېشىمدا قېلىشقا رۇخسەت قىلغىن» دېدى .سۇھەيل :ئۇنى سېنىڭ
قېشىڭدا قېلىشقا رۇخسەت قىلمايمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇنداق قىلماي،
ئۇنى مېنىڭ قېشىمدا قېلىشقا رۇخسەت قىلغىن» دېدى .ئۇ :ياق ،مەن ئۇنداق قىاللمايمەن-،
دېدى .مىكرەز :شۇنداق قىاليلى ،بىز ئۇنى سېنىڭ قېشىڭدا قېلىشقا رۇخسەت قىاليلى -،دېدى.
ئەبۇجەندەل :ئى مۇسۇلمانالر جامائەسى! مەن ھەقىقەتەن مۇسۇلمان بولۇپ كەلگەن تۇرسام،
مۇشرىكالرغا قايتۇرۇالمدىمەن؟ مەن دۇچار بولغان ئازاب ـ ئۇقۇبەتنى كۆرمىدىڭالرمۇ؟ -دېدى .ئۇ
غالىب ۋە يۈكسەك ﷲ نىڭ يولىدا ھەقىقەتەن قاتتىق ئازابالنغان ئىدى.
ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ مۇنداق دەيدۇ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا كېلىپ:
سەن للھ نىڭ ھەق پەيغەمبىرى ئەمەسمۇ؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :شۇنداق ،مەن
ھەقىقەتەن پەيغەمبەر» دېدى .مەن :بىز ھەق ئۈستىدە ،دۈشمىنىمىز بولسا باتىل ئۈستىدە

فەتىھ سۈرىسى

ئەمەسمۇ؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :شۇنداق ،بىز ھەق ئۈستىدە ،دۈشمىنىمىز بولسا
باتىل ئۈستىدە» دېدى .مەن :ئۇنداقتا نېمىشقا دىنىمىزدا پەسكەشلىككە يول قويىمىز؟ -دېدىم.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :شەك ـ شۈبھىسىزكى ،مەن ﷲ نىڭ پەيغەمبىرىمەن ،مەن ﷲ غا
ئاسىيلىق قىلغۇچى ئەمەسمەن ،ﷲ مېنىڭ ياردەمچىم» دېدى .مەن :سەن بىزنىڭ بەيتۇلالھقا
بارىدىغانلىقىمىزنى ۋە ئۇنى تاۋاپ قىلىدىغانلىقىمىزنى ئېيتقان ئەمەسمىدىڭ؟ -دېدىم .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :شۇنداق دېگەن ئىدىم ،بىراق مەن ساڭا بىز بەيتۇلالھقا چوقۇم بۇ يىل بارىمىز
دېگەنمىدىم؟» دېدى .مەن :ياق -،دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :سەن بەيتۇلالھقا چوقۇم
بارىسەن ۋە ئۇنى تاۋاپ قىلىسەن» دېدى.
ئۆمەر سۆزىنى داۋام قىلىپ مۇنداق دەيدۇ :مەن ئەبۇبەكرىنىڭ قېشىغا كېلىپ :ئۇ ﷲ نىڭ
ھەق پەيغەمبىرى ئەمەسمۇ؟ -دېدىم .ئۇ :شۇنداق ،ئۇ ﷲ نىڭ ھەق پەيغەمبىرى -،دېدى.
مەن :بىز ھەق ئۈستىدە ،دۈشمىنىمىز بولسا باتىل ئۈستىدە ئەمەسمۇ؟ -دېدىم .ئۇ :شۇنداق،
بىز ھەق ئۈستىدە ،دۈشمىنىمىز بولسا باتىل ئۈستىدە -،دېدى .مەن :ئۇنداقتا نېمىشقا دىنىمىزدا
پەسكەشلىككە يول قويىمىز؟ -دېدىم .ئۇ :ئى ئىنسان! ئۇ ﷲ نىڭ پەيغەمبىرىدۇر ،ئۇ ﷲ
تائاالغا ئاسىيلىق قىلمايدۇ ،ﷲ ئۇنىڭ ياردەمچىسىدۇر ،ئۇ ﷲ نىڭ ئەمرى بويىچە ئىش قىلىدۇ،
ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ھەق ئۈستىدىدۇر -،دېدى .مەن :ئۇ
بىزگە بىزنىڭ بەيتۇلالھقا بارىدىغانلىقىمىزنى ۋە ئۇنى تاۋاپ قىلىدىغانلىقىمىزنى ئېيتمىغانمىدى؟-
دېدىم .ئۇ :شۇنداق دېگەن ئىدى ،بىراق ئۇ ساڭا سەن بەيتۇلالھقا چوقۇم بۇ يىل بارىسەن
دېگەنمىدى؟ -دېدى .مەن :ياق -،دېدىم .ئۇ :سەن بەيتۇلالھقا چوقۇم بارىسەن ۋە ئۇنى تاۋاپ
قىلىسەن -،دېدى.
زۆھرى مۇنداق دەيدۇ :ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :مەن سۈلھى ئۈچۈن نۇرغۇن ئىشالرنى
قىلدىم -،دېگەن .سۈلھى قىلىنىپ بولغاندىن كېيىن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ساھابىلىرىگە:
«ئورنۇڭالردىن تۇرۇپ قۇربانلىق قىلىڭالر ،ئاندىن چېچىڭالرنى چۈشۈرۈڭالر» دەيدۇ .ﷲ نىڭ
نامى بىلەن قەسەمكى ،ساھابىالردىن بىرمۇ ئادەم ئورنىدىن تۇرمايدۇ ،ھەتتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ئۇ سۆزنى ئۈچ قېتىم تەكرارلىسىمۇ ،ئۇالردىن يەنىال ھېچكىم ئورنىدىن تۇرمىغاندىن كېيىن،
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇممۇ سەلىمە رەزىيەلالھۇ ئەنھانىڭ قېشىغا كىرىپ ،ئۇنىڭغا ئادەملەرنىڭ
بۇيرۇقىغا بويسۇنمىغانلىقىنى سۆزلەپ بېرىدۇ .ئۇممۇ سەلىمە رەزىيەلالھۇ ئەنھا ئۇنىڭغا :ئى ﷲ
نىڭ پەيغەمبىرى! سەن مۇنداق قىلىشنى خاالمسەن؟ سەن سىرتقا چىقىپ ئاندىن ھېچكىمگە بىر
ئېغىزمۇ گەپ قىلماستىن قۇربانلىقىڭنى بوغۇزال ،ساتىراچنى چاقىرىپ چېچىڭنى ئالدۇر -،دەيدۇ.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سىرتقا چىقىدۇ ،ھېچكىمگە گەپ قىلماستىن قۇربانلىقنى بوغۇزاليدۇ،
ساتىراچىنى چاقىرىپ ،چېچىنى چۈشۈرتىدۇ .بۇنى كۆرگەن ساھابىالر ئورۇنلىرىدىن تۇرۇشۇپ
قۇربانلىقىنى بوغۇزاليدۇ ،بەزىسى بەزىسنىڭ چېچىنى چۈشۈرۈپ قويىدۇ ،تېخى بەزىسى كۆڭلىنىڭ
يېرىم بولغانلىقىدىن ئۇرۇشۇپ قالغىلى تاس قالىدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا مەككىدىن
مۆمىن ئايالالر كېلىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ تائاال﴿ :ئى مۆمىنلەر! سىلەرگە مۆمىن
ئايالالر ھىجرەت قىلىپ كەلسە ،ئۇالرنى سىناپ كۆرۈڭالر ،ئۇالرنىڭ ئىمانىنى ﷲ ئوبدان بىلىدۇ،
ئەگەر ئۇالرنى (سىنىغاندىن كېيىن ھەقىقىي) مۆمىنە دەپ تونۇساڭالر ،ئۇالرنى كاپىرالرغا قايتۇرۇپ
بەرمەڭالر ،ئۇالر كاپىرالرغا ھاالل ئەمەس ،كاپىرالرمۇ ئۇالرغا ھاالل ئەمەس ،كاپىر ئەرلىرىنىڭ ئۇالرغا

595

بەرگەن مەھرىنى قايتۇرۇپ بېرىڭالر ،ئۇالرنىڭ مەھرىلىرىنى بېرىپ نىكاھىڭالرغا ئالساڭالر سىلەرگە
ھېچ گۇناھ بولمايدۇ ،كاپىر ئايالالرنى ئەمرىڭالردا ساقلىماڭالر﴾((( دېگەن ئايەتنى نازىل قىلىدۇ.
ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ شۇ كۈنىال ئەمرىدىكى ئىككى مۇشرىك ئايالنى قويۇپ بېرىدۇ .ئاندىن
ئۇالرنىڭ بىرىنى (قۇرەيش كاپىرلىرىدىن) مۇئاۋىيە ئىبنى ئەبۇسۇفيان((( ،يەنە بىرىنى سەفۋان
ئىبنى ئۇمەييە خوتۇنلۇققا ئالىدۇ.
ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مەدىنىگە قايتىپ كېلىدۇ .كېيىن قۇرەيش قەبىلىسىدىن
ئەبۇبەسىر ئىسىملىك بىر ئادەم مۇسۇلمان بولۇپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا كېلىدۇ.
قۇرەيشلەر ئۇنى تەلەپ قىلىپ ئىككى ئادەمنى ئەۋەتىدۇ .ئۇالر :بىز بىلەن قىلىشقان سۈلھىگە
ئاساسەن كەلدۇق -،دەيدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئەبۇبەسرىنى ئۇ ئىككى ئادەمگە تاپشۇرۇپ
بېرىدۇ .ئۇالر ئۇنى ئېلىپ مەدىنىدىن چىقىپ زۇلھەلەيفىگە يېتىپ كەلگەندە ،دەم ئېلىشقا چۈشۈپ
بىرلىكتە خورما يېيىشكە باشاليدۇ .ئەبۇبەسىر ئىككىسىنىڭ بىرىگە :ئى پاالنى! ﷲ نىڭ نامى بىلەن
قەسەمكى ،سېنىڭ بۇ قىلىچىڭ ھەقىقەتەن بەك ياخشى ئىكەن -،دەيدۇ .قىلىچنىڭ ئىگىسى
ئۇنى غىلىپىدىن سۇغۇرۇۋېلىپ :شۇنداق ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ئۇ بەك ياخشى ،مەن
ئۇنى ھەقىقەتەن تەكرار سىناپ كۆردۈم -،دەيدۇ .ئەبۇبەسىر :ماڭا كۆرسەتكىنە ،ئۇنى مەن كۆرۈپ
باقاي -،دەيدۇ .شۇنىڭ بىلەن ئۇ قىلىچنى ئۇنىڭغا بېرىدۇ .ئەبۇبەسىر قىلىچنى قولىغا ئالىدۇ
ـ دە ،ئۇنى چېپىپ تاشاليدۇ ،ئۇ شۇ يەردىال ئۆلىدۇ .يەنە بىر ئادەم قېچىپ مەدىنىگە كېلىدۇ ـ
دە ،يۈگۈرگىنىچە مەسجىدكە كىرىدۇ .ئۇنى كۆرگەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :بۇ ھەقىقەتەن
بىر قورقۇنچلىق ئىشنى كۆرۈپتۇ» دەيدۇ .ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا كېلىپ :ﷲ
نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ھەمراھىم ئۆلتۈرۈلدى ،مەنمۇ ئۆلتۈرۈلگىلى تاس قالدىم -،دەيدۇ.
شۇ ئەسنادا ئەبۇبەسىر كېلىپ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبرى! ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ﷲ
سېنىڭ ۋەدەڭنى ھەقىقەتەن ئىشقا ئاشۇردى ،سەن مېنى ئۇالرغا قايتۇرۇپ بەردىڭ ،ئاندىن ﷲ
تائاال مېنى ئۇالردىن قۇتقۇزدى -،دەيدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇنىڭ ئانىسىغا ۋاي! ئۇ
ئۇرۇش ئوتىنى تۇتاشتۇرۇپتۇ ،كاشكى ئۇنىڭ بىلەن بىرەر ئادەم بولسىچۇ؟» دەيدۇ.

596

ئۇنى ئاڭلغان ئەبۇبەسىر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئۆزىنى يەنە ئۇالرغا قايتۇرۇپ
بېرىدىغانلىقىنى بىلىپ يېتىدۇ ـ دە ،مەدىنىدىن قېچىپ چىقىپ ،دېڭىز ساھىلىغا كېلىدۇ.
ئەبۇجەندەل ئىبنى سۇھەيىلمۇ كاپىرالرنىڭ قولىدىن قۇتۇلۇپ ،ئەبۇبەسىرگە قوشۇلىدۇ .شۇنىڭ
بىلەن ،قۇرەيشلەر ئىچىدىن مۇسۇلمان بولۇپ قېچىپ چىققان ھەر بىر ئادەم ئەبۇبەسرىگە
قوشۇلۇشقا باشالپ ،بىر توپ جامائەگە ئايلىنىدۇ .ئۇالر قۇرەيشنىڭ شامغا بارىدىغان بىرەر
كارۋىنىنىڭ يولغا چىققانلىقىنى ئاڭالپال قالسا ،ئۇنىڭ ئالدىنى توسۇپ ،ئادەملىرىنى ئۆلتۈرۈپ ،مال
ـ مۈلكىنى ئېلىپ كېتىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،قۇرەيشلەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئادەم ئەۋەتىپ
ئۇنىڭدىن :سەن ﷲ نىڭ ھەق ـ ھۆرمىتىنى ۋە ئارىمىزدىكى تۇغقانچلىقنىڭ يۈزىنى قىلىپ،
ئەبۇبەسىرنىڭ ئادەملىرىنىڭ قېشىغا ئادەم ئەۋەتىپ ،ئۇالردىن كىم سېنىڭ قېشىڭغا كەلسە،
ئۇنىڭ ئامانلىققا ئېرىشىدىغانلىقىنى جاكارلىغىن! -دەپ تەلەپ قىلىدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
((( مۇمتەھىنە سۈرىسى 10ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( مۇئاۋىيە ئىبنى ئەبۇسۇفيان بۇ ۋاقىتتا تېخى مۇسۇلمان بولمىغان ئىدى.

فەتىھ سۈرىسى

ئۇالرنىڭ بۇ تەلىۋىنى قوبۇل قىلىپ ،ئەبۇبەسىرنىڭ ئادەملىرىگە ئادەم ئەۋەتىدۇ .غالىب ۋە

بۈيۈك ﷲ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ ئۇالرنى سىلەرگە قول سېلىشتىن توستى ھەمدە ئۇالر
ئۈستىدىن غەلىبە قىلغىنىڭالردىن كېيىن ،مەككىنىڭ ئىچىدە (يەنى ھۇدەيبىيىدە) سىلەرنى ئۇالرغا
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.