Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 45

Süzlärneñ gomumi sanı 3705
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜﭝ ﭞ ﭟ
ﭠﭡﭢﭣ ﭤﭥﭦﭧ ﭨﭩﭪﭫﭬﭭ ﭮ
ﭯﭰﭱﭲﭳ ﭴﭵﭶﭷ ﭸﭹﭺﭻﭼﭽﭾ
ﭿ ﮀﮁ ﮂﮃﮄﮅﮆﮇﮈﮉﮊﮋﮌ ﮍﮎ ﮏ
ﮐ ﮑﮒﮓﮔﮕﮖﮗ ﮘﮙﮚﮛ
(ئى مۇھەممەد!) ئۆز ۋاقتىدا بىر تۈركۈم جىنالرنى ساڭا قۇرئان تىڭشاشقا ئەۋەتتۇق ،ئۇالر
قۇرئان تىالۋىتىگە ھازىر بولغاندا (بىر -بىرىگە)« :جىم تۇرۇڭالر» دېيىشتى ،قۇرئان تىالۋەت
قىلىنىپ بولغاندىن كېيىن ئۇالر ئۆز قەۋمىگە ئاگاھالندۇرغۇچى بولۇپ قايتىشتى﴿ .﴾29ئۇالر
ئېيتتى« :ئى قەۋمىمىز! ھەقىقەتەن بىز مۇسادىن كېيىن نازىل بولغان ،ئۇنىڭدىن ئىلگىرىكى
كىتابالرغا ئۇيغۇن كېلىدىغان ،ھەق دىنغا ۋە توغرا يولغا باشاليدىغان كىتابنى (يەنى قۇرئاننى)
تىڭشىدۇق»﴿« .﴾30ئى قەۋمىمىز! ﷲ غا دەۋەت قىلغۇچى (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم)
نىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىڭالر ۋە ﷲ غا ئىمان ئېيتىڭالر ،ﷲ بەزى گۇناھالرنى مەغپىرەت
قىلىدۇ ،سىلەرنى قاتتىق ئازابتىن ساقاليدۇ»﴿ .﴾31كىمكى ﷲ غا (ئىمان ئېيتىشقا) دەۋەت
قىلغۇچىنىڭ (يەنى رەسۇلۇلالنىڭ) دەۋىتىنى قوبۇل قىلمىسا ،ئازابتىن قېچىپ قۇتۇاللمايدۇ،
ﷲ دىن باشقا (ئۇنى ﷲ نىڭ ئازابىدىن ساقلىغۇچى) ياردەمچىلەر بولمايدۇ ،ئۇالر (يەنى
رەسۇلۇلالنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلمىغۇچىالر) ئوپئوچۇق گۇمراھلىقتىدۇر﴿.﴾32

جىنالرنىڭ قۇرئاننى تىڭشىغانلىقى ھەققىدىكى قىسسە
ئىمام ئەھمەد زۇبەيرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ(﴿ :ئى مۇھەممەد!) ئۆز
ۋاقتىدا بىر تۈركۈم جىنالرنى ساڭا قۇرئان تىڭشاشقا ئەۋەتتۇق﴾ دېگەن ئايەتتىكى ئەھۋال نەخلە

538

دېگەن جايدا يۈز بەرگەن ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم خۇپتەن نامىزىنى ئوقۇۋاتاتتى(﴿ .قۇرئان
تىڭشاش ئۈچۈن) جىنالر (ئولىشىپ) ئۇنى بېسىۋېلىشقا تاس قالىدۇ﴾(((.
ئىمام ئەھمەد ۋە مەشھۇر ئىمام ئەبۇ بەكرى بەيھەقى ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئىلگىرى جىنالرغا قۇرئان
ئوقۇپ بەرمىگەن ۋە ئۇالرنى كۆرۈپمۇ باقمىغان ئىدى .بىر كۈنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىر
تۈركۈم ساھابىلىرى بىلەن ئۇكاز بازىرىغا كېتىۋاتاتتى .شۇ چاغدا شەيتانالر بىلەن ئاسمان
((( جىن سۈرىسى 19ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ئەھقاف سۈرىسى

خەۋىرىنىڭ ئارىسىدا ھەقىقەتەن توسالغۇ پەيدا بولغان ئىدى .شەيتانالر ئاسمان خەۋەرلىرىنى
ئوغرىلىقچە ئاڭلىماقچى بولغاندا ،ئۇالرغا كۆيدۈرگۈچى يۇلتۇزالر ئېتىالتتى .شەيتانالر
باشلىقلىرىنىڭ يېنىغا قايتىپ كەلگەندە ،باشلىقلىرى :سىلەرگە نېمە بولدى؟ -دېيىشتى.
ئۇالر :بىز بىلەن ئاسمان خەۋىرى ئارىسىدا توسالغۇ پەيدا بولدى ،بىزنىڭ ئۈستىمىزگە
كۈيدۇرگۈچى يۇلتۇزالر ئېتىلدى -،دېيىشتى .باشلىقلىرى :سىلەر بىلەن ئاسمان خەۋىرى
ئارىسىدا توسالغۇ پەيدا بولغانغا قارىغاندا ،چوقۇم بىرەر يېڭى ئىش يۈز بېرىپتۇ .زېمىننىڭ
ھەممە تەرەپلىرىگە ئاتلىنىڭالر ،سىلەر بىلەن ئاسمان خەۋىرى ئارىسىدا نېمە ئىش يۈز
بەرگەنلىكىگە قاراڭالر -،دەپ بۇيرۇق بەردى .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇالر ئۆزلىرى بىلەن ئاسمان
خەۋىرى ئارىسىدا نېمە ئىش يۈز بەرگەنلىكىنى بىلىپ كېلىش ئۈچۈن ،زېمىننىڭ شەرق ۋە
غەرب تەرەپلىرىگە يۈرۈپ كېتىشتى .تەھامە تەرەپكە قاراپ ماڭغان بىر تۈكۈم جىنالر پەيغەمبەر
ئەلەيھسساالمنىڭ يېنىغا كېلىشتى .دەل شۇ چاغدا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇكاز بازىرى
تەرەپكە قاراپ يولغا چىقىپ ،نەخلە دېگەن يەرگە كەلگەندە ،ساھابىلىرى بىلەن بامدات
نامىزىنى ئوقۇۋاتاتتى .جىنالر قۇرئاننى ئاڭالپ ئۇنىڭغا قۇالق سېلىشتى .ئۇالر :ﷲ نىڭ
نامى بىلەن قەسەمكى ،بىز بىلەن ئاسمان خەۋىرى ئارىسىدا توسالغۇ بولغان نەرسە مانا
مۇشۇ -،دېيىشتى .ئۇالر بۇ يەردىن قەۋمىنىڭ يېنىغا قايتىپ بارغان چاغدا :ئى قەۋمىمىز! بىز
توغرا يولغا باشاليدىغان ئاجايىب قۇرئاننى ھەقىقەتەن ئاڭلىدۇق ،ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتتۇق،
پەرۋەردىگارىمىزغا ھېچكىمنى شېرىك كەلتۈرمەيمىز -،دېدى .ﷲ پەيغەمبىرى مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمغا(﴿ :ئى مۇھەممەد! قەۋمىڭگە) ئېيتقىنكى« ،بىر قانچە نەپەر جىننىڭ
(مەندىن قۇرئان) تىڭشاپ (ئىمان ئېيتقانلىقى) ماڭا ۋەھيى قىلىندى﴾((( دېگەن ئايەتنى
نازىل قىلدى .شۇنداقال ئۇنىڭغا جىنالرنىڭ سۆزلىرى ۋەھىي قىلىنغان ئىدى .ئىمام بۇخارى
بۇنىڭغا ئوخشاش مەزمۇندا ھەدىس رىۋايەت قىلغان .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم ،تىرمىزى
ۋەنەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلغان.
ئابدۇلالھ ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم نەخلە ۋادىسىدا قۇرئان ئوقۇۋاتقان چاغدا ،جىنالر ئۇنىڭ يېنىغا
يېتىپ كېلىشتى ،ئۇالر قۇرئاننى ئاڭلىغاندىن كېيىن ﴿(بىر -بىرىگە)« :جىم تۇرۇڭالر»
دېيىشتى﴾ ئۇالر توققۇز نەپەر بولۇپ ،بىرىنىڭ ئىسمى زۇبئە ئىدى.
شۇنىڭ بىلەن غالىب ،بۇيۈك ﷲ(﴿ :ئى مۇھەممەد!) ئۆز ۋاقتىدا بىر تۈركۈم جىنالرنى
ساڭا قۇرئان تىڭشاشقا ئەۋەتتۇق ،ئۇالر قۇرئان تىالۋىتىگە ھازىر بولغاندا (بىر -بىرىگە):
«جىم تۇرۇڭالر» دېيىشتى ،قۇرئان تىالۋەت قىلىنىپ بولغاندىن كېيىن ئۇالر ئۆز قەۋمىگە
ئاگاھالندۇرغۇچى بولۇپ قايتىشتى﴾ دېگەن ئايەتنى تاكى﴿ :ئوپئوچۇق گۇمراھلىقتىدۇر﴾

دېگەن ئايەتكىچە نازىل قىلدى .بۇ ھەدىس ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن رىۋايەت
قىلىنغان يۇقىرىدىكى ھەدىس بىلەن بىرگە بۇ ئايەتتە دېيىلگەندەك ،جىنالرنىڭ قۇرئان
تىڭشاشقا ھازىر بولغانلىقى بايان قىلىنغان بۇ ئايەتتىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
سەزمىگەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ .جىنالر پەقەت ئۇنىڭ تىالۋەتىنى تىڭشىغان ،ئاندىن قەۋمىنىڭ
((( جىن سۈرىسى 1ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

539

يېنىغا ئۇالرنى ئاگاھالندۇرۇش ئۈچۈن قايتىپ كەتكەن .شۇنىڭدىن كېيىن ،ئۇالر پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمغا توپ ـ توپ ئەلچىلەر جامائەسىنى ئەۋەتكەن.
﴿ئۇالر ئۆز قەۋمىگە ئاگاھالندۇرغۇچى بولۇپ قايتىشتى﴾ يەنى ئۇالر قەۋمىگە قايتىپ
بېرىپ ،ئۇالرنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن ئاڭلىغانلىرى بويىچە ئاگاھالندۇردى.
ﷲ تائاال قەۋمنى ئاگاھالندۇرغۇچى دىنىي ئالىمالر ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالرنىڭ
ئىچىدىكى ھەر بىر جامائەدىن يەنە بىر تۈركۈمى دىنىي ئالىم بولۇپ ،ئۇالر قەۋمىنىڭ قېشىغا
قايتقاندىن كېيىن ،قەۋمنىڭ ﷲ دىن قورقۇشى ئۈچۈن ،ئۇالرنى ئاگاھالندۇرۇش مەقسىتىدە
(((
نېمىشقا (ئىلىم تەلەپ قىلىشقا) چىقمايدۇ؟﴾
ئۆلىماالر بۇ ئايەت بىلەن جىنالرنىڭ ئىچىدىن ئاگاھالندۇرغۇچىالرنىڭ بارلىقىغا ،بىراق
ئۇالردىن پەيغەمبەرلەرنىڭ يوقلۇقىغا دەلىل ـ ئىسپات كۆرسىتىدۇ .ﷲ تائاالنىڭ جىنالردىن
پەيغەمبەر ئەۋەتمىگەنلىكىدە شەك يوق .ﷲ تائاالنىڭ تۆۋەندىكى ئايەتلىرى بۇنىڭ
دەلىلىدۇر﴿ :بىز سەندىن ئىلگىرى پەقەت شەھەر ئاھالىسىدىن بولغان ئەرلەرنى پەيغەمبەر
قىلىپ ،ئۇالرغا ۋەھيى قىلدۇق﴾(((﴿ ،بىز سەندىن ئىلگىرى ئەۋەتكەن پەيغەمبەرلەرنىڭ
ھەممىسىال ئەلۋەتتە تاماق يەيتتى ،بازارالردا مېڭىپ يۈرەتتى﴾(((.
ﷲ دوستى ئىبراھىم ئەلەيھىسساالم ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ﴿ :پەيغەمبەرلىكنى،
كىتابنى (يەنى ساماۋى كىتابالرنى) ئۇنىڭ ئەۋالدىغا خاس قىلدۇق﴾((( ﷲ تائاال ئىبراھىم
ئەلەيھىسساالمدىن كېيىن ئەۋەتكەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭ ئەۋالدى ۋە
نەسلىدۇر.
ئەمما ئەنئام سۈرىسىدىكى بۈيۈك ۋە يۈكسەك ﷲ تائاالنىڭ«﴿ :ئى جىنالر ۋە ئىنسانالر
جامائەسى! سىلەرگە ئۆز ئىچىڭالردىن مېنىڭ ئايەتلىرىمنى بايان قىلىپ بېرىدىغان ،بۇ
(((
كۈنۈڭالردىكى ئۇچرىشىشتىن سىلەرنى ئاگاھالندۇرىدىغان پەيغەمبەرلەر كەلمىدىمۇ؟»﴾
دېگەن ئايىتىگە كەلسەك ،بۇ ئورۇندا بۇ ئىككى خىل مەخلۇقاتنىڭ ھەممىسى كۆزدە تۇتۇلغان
بولسىمۇ ،بىراق پەيغەمبەرلەر ئىنسانالرغىال قارىتىلغان.
ﷲ تائاال جىنالرنىڭ ئۆز قەۋملىرىنى ئاگاھالندۇرغانلىقىنى بايان قىلىپ ،ئۇالرنىڭ
سۆزلىرىدىن خەۋەر قىلغان ھالدا مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر ئېيتتى« :ئى قەۋمىمىز! ھەقىقەتەن

540

بىز مۇسادىن كېيىن نازىل بولغان ،ئۇنىڭدىن ئىلگىرىكى كىتابالرغا ئۇيغۇن كېلىدىغان،
ھەق دىنغا ۋە توغرا يولغا باشاليدىغان كىتابنى (يەنى قۇرئاننى) تىڭشىدۇق»﴾ جىنالر ئىسا

ئەلەيھىسساالمنى تىلغا ئالمىدى .چۈنكى ،ئۇنىڭغا ئىنجىل نازىل قىلىنغان بولۇپ ،ئۇنىڭدا
ۋەز ـ نەسىھەتلەرال بولۇپ ،ھاالل ـ ھارام ھەققىدىكى ھۆكۈملەر بولسا ناھايىتى ئاز ئىدى.
((( تەۋبە سۈرىسى 122ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( يۈسۈف سۈرىسى 109ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( فۇرقان سۈرىسى 20ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەنكەبۇت سۈرىسى 27ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەنئام سۈرىسى 130ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ئەھقاف سۈرىسى

ئىنجىل ئەمەلىيەتتە تەۋراتقا دائىر شەرىئەتنى تولۇقالش ئۈچۈن نازىل قىلىنغان بولۇپ،
ئەسلى تايىنىدىغان كىتاب تەۋراتتىن ئىبارەت ئىدى .شۇنىڭ ئۈچۈن ،جىنالر﴿ :مۇسادىن
كېيىن نازىل بولغان﴾ دېگەن ئىدى.
شۇنىڭدەك پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋەرەقە ئىبنى نەۋفەلگە جىبرىئىل ئەلەيھىسساالمنىڭ
ئۆزىگە تۇنجى قېتىم ۋەھىي ئېلىپ چۈشكەن قىسسىسىنى بايان قىلغان چاغدا ،ئۇ :پاھ !
پاھ! مانا بۇ مۇساغا كەلگەن جىبرىئىلنىڭ دەل ئۆزى شۇ! كاشكى مەن ئۇ چاغدا ياش يىگىت
بولۇپ قالغان بولسام ـ ھە! -دېگەن ئىدى.
بىز تىڭشىغان بۇ قۇرئان ﴿ئۇنىڭدىن ئىلگىرىكى كىتابالرغا﴾ يەنى ئۇنىڭدىن ئىلگىرىكى
پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان كىتابالرغا ﴿ئۇيغۇن كېلىدىغان﴾ ئېتىقاد ،خەۋەر ۋە ئەمەللەردە
﴿ھەق دىنغا ۋە توغرا يولغا باشاليدىغان﴾ كىتابتۇر.
شەك ـ شۈبھىسىزكى ،قۇرئان خەۋەر ۋە تەلەپتىن ئىبارەت ئىككى نەرسىنى ئۆز ئىچىگە
ئالىدۇ .ئۇنىڭ خەۋىرى راستتۇر ،تەلىۋى توغرىدۇر .خۇددى ﷲ تائاال ئۆزىنىڭ ئايىتىدە:
﴿پەرۋەردىگارىڭنىڭ سۆزى ناھايىتى راستتۇر ،ناھايىتى توغرىدۇر﴾((( دېگەندەك .ﷲ
تائاال يەنە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ ھەق دىننى بارلىق دىنالر ئۈستىدىن غالىب قىلىش
ئۈچۈن پەيغەمبىرىنى ھىدايەت بىلەن ۋە ھەق دىن بىلەن ئەۋەتتى﴾((( ھىدايەت پايدىلىق
ئىلىمدىن﴿ ،ھەق دىن﴾ ياخشى ئەمەلدىن ئىبارەتتۇر .جىنالرمۇ مۇشۇنداق دېدى :قۇرئان
ئېتىقادالردا ﴿ھەق دىنغا﴾ ۋە ئەمەللەردە توغرا يولغا باشاليدۇ.
﴿ئى قەۋمىم! ﷲ غا دەۋەت قىلغۇچى (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) نىڭ دەۋىتىنى
قوبۇل قىلىڭالر﴾ بۇ ئايەتتە ﷲ تائاالنىڭ مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنى جىنالر ۋە ئىنسانالر
جامائەسىگە پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەنلىكىگە دەلىل باردۇر .شۇنىڭ ئۈچۈن ﷲ﴿ :ﷲ غا
دەۋەت قىلغۇچىنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىڭالر ۋە ﷲ غا ئىمان ئېيتىڭالر﴾ دېدى.

﴿ﷲ بەزى گۇناھالرنى مەغپىرەت قىلىدۇ ،سىلەرنى قاتتىق ئازابتىن ساقاليدۇ﴾ يەنى
ﷲ ئۆزىنىڭ قاتتىق ئازابىدىن سىلەرنى ساقاليدۇ .ئاندىن ﷲ ئۇالردىن خەۋەر قىلىپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :كىمكى ﷲ غا (ئىمان ئېيتىشقا) دەۋەت قىلغۇچىنىڭ (يەنى رەسۇلۇلالنىڭ)
دەۋىتىنى قوبۇل قىلمىسا ،ئازابتىن قېچىپ قۇتۇاللمايدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ كۈچ ـ قۇۋۋىتى
ئۇنى پۈتۈن ئەتراپتىن قورشاپ تۇرىدۇ.
﴿ﷲ دىن باشقا (ئۇنى ﷲ نىڭ ئازابىدىن ساقلىغۇچى) ياردەمچىلەر بولمايدۇ﴾ يەنى
ئۇالرنى ئۇ ئازابتىن ھېچكىم قۇتقۇزمايدۇ﴿ .ئۇالر (يەنى رەسۇلۇلالنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل
قىلمىغۇچىالر) ئوپئوچۇق گۇمراھلىقتىدۇر﴾.
مانا بۇ ،تەھدىت قىلىش ۋە قورقۇتۇش ئۇسۇلىدۇر .جىنالر ئۆز قەۋمىنى ساۋابقا
رىغبەتلەندۈرۈش ۋە ئازابتىن قورقۇتۇش ئۇسۇلىنى قوللىنىپ دەۋەت قىلدى .شۇنىڭ ئۈچۈن،
((( ئەنئام سۈرىسى 115ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( سەف سۈرىسى 9ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

541

دەۋەت ئۇالردىن نۇرغۇنلىرىغا كۈچلۈك تەسىر كۆرسەتتى ۋە ئۇالر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
قېشىغا ئىمان ئېيتىش ئۈچۈن توپ ـ توپ بولۇپ كېلىشتى .بارلىق ھەمدۇسانا ۋە مەدھىيە
ﷲ غا مەنسۇپتۇر.

*******
ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫﮬ
ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝﯞ ﯟ ﯠ
ﯡﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ
ﯱ ﯲ ﯳﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼ ﯽ ﯾ ﯿﰀ ﰁﰂ ﰃ ﰄ
ﰅﰆ ﰇﰈ
ئۇالر (يەنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچى كۇففارالر) بىلمەمدۇكى،
ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان ۋە ئۇالرنى يارىتىشتا چارچاپ قالمىغان ﷲ ئۆلۈكلەرنى
تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئەمەسمۇ؟ دۇرۇس ،ئۇ ھەقىقەتەن ھەر نەرسىگە قادىردۇر﴿.﴾33
كاپىرالر دوزاخقا توغرىلىنىدىغان كۈندە (ئۇالرغا)« :بۇ (يەنى سىلەر تېتىۋاتقان ئازاب)
راست ئەمەسمۇ؟» (دېيىلىدۇ) ئۇالر« :پەرۋەردىگارىمىز بىلەن قەسەمكى ،ئەلۋەتتە راستتۇر»
دەيدۇ ،ﷲ (ئۇالرغا)« :كاپىر بولغانلىقىڭالر تۈپەيلىدىن ئازابنى تېتىڭالر» دەيدۇ﴿.﴾34
(ئى مۇھەممەد!) سەن (مۇشرىكالرنىڭ سالغان جاپاسىغا) ئىرادىلىك پەيغەمبەرلەر سەۋر
قىلغاندەك سەۋر قىلغىن ،ئۇالرغا بولىدىغان ئازابقا ئالدىراپ كەتمىگىن .ئۇالر (ئاخىرەتتە)
ۋەدە قىلىنغان ئازابنى كۆرگەندە( ،ئۇالر دۇنيادا) گويا كۈندۈزدە بىردەمال تۇرغاندەك ھېس
قىلىدۇ( ،بۇ قۇرئان سىلەرگە) تەبلىغدۇر ،پەقەت پاسىق قەۋمال ھاالك قىلىنىدۇ﴿.﴾35

ئۆلگەندىن كېيىن قايتا تىرىلىش ھەققىدىكى دەلىللەر

542

ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :قىيامەت كۈنى تىرىلىشنى ئىنكار قىلغان ،ئۆلۈكلەرنىڭ ھېساب
بېرىشى ئۈچۈن قەبرىلىرىدىن تۇرغۇزۇلىدىغانلىقىنى يىراق سانىغان ئەنە شۇ كۇففارالر بىلمەمدۇكى،
﴿ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان ۋە ئۇالرنى يارىتىشتا چارچاپ قالمىغان ﷲ﴾ يەنى ئۇالرنى
يارىتىش ھېچ ئېغىر كەلمىگەن .بەلكى ئۇالرغا :ۋۇجۇدقا كەل! -دېيىشى بىلەن تەڭال ئۇالر
ھېچقانداق قارشىلىق ۋە بويۇنتاۋلىق قىلماستىن ،ﷲ تائاالنىڭ بۇيرۇقىغا ئىتائەت قىلغان ۋە
ئۇنى قوبۇل قىلغان ،ﷲ تائاالدىن قورققان ۋە تىترىگەن ھالدا ۋۇجۇدقا كەلگەن .ئەنە شۇ ﷲ
ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئەمەسمۇ؟
بۈيۈك ۋە غالىب ﷲ تائاال يەنە بۇ ھەقتە توختىلىپ مۇنداق دېگەن﴿ :ئاسمانالرنى ۋە
زېمىننى يارىتىش ئەلۋەتتە ئىنسانالرنى يارىتىشتىن كۆپ قىيىندۇر ۋە لېكىن ئىنسانالرنىڭ كۆپچىلىكى

ئەھقاف سۈرىسى

(بۇنى) ئۇقمايدۇ﴾((( شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق دېدى﴿ :دۇرۇس ،ئۇ ھەقىقەتەن ھەر
نەرسىگە قادىردۇر﴾ ﷲ تائاال ئۆزىگە كۇپۇرلۇق قىلغانالرنى قاتتىق قورقۇتۇپ مۇنداق دەيدۇ:
﴿كاپىرالر دوزاخقا توغرىلىنىدىغان كۈندە (ئۇالرغا)« :بۇ (يەنى سىلەر تېتىۋاتقان ئازاب) راست
ئەمەسمۇ؟» (دېيىلىدۇ)﴾ يەنى ئۇالرغا بۇ راست ئەمەسمۇ؟ بۇ ئازاب سېھىرمۇ ياكى سىلەر ئۇنى

كۆرمەيۋاتامسىلەر؟-دېيىلىدۇ.

﴿ئۇالر« :پەرۋەردىگارىمىز بىلەن قەسەمكى ،ئەلۋەتتە راستتۇر» دەيدۇ﴾ يەنى ئۇالرغا پەقەت
ھەقىقەتنى ئېتىراپ قىلىشتىن باشقا چارە يوق﴿ .ﷲ (ئۇالرغا)« :كاپىر بولغانلىقىڭالر تۈپەيلىدىن
ئازابنى تېتىڭالر» دەيدۇ﴾.

پەيغەمبەر ئەلەيھسساالمنى سەۋر قىلىشقا بۇيرۇش توغرىسىدا
ﷲ تائاال پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنى ،قەۋمىنىڭ ئۇنى ئىنكار قىلغانلىقىغا

سەۋر قىلىشقا بۇيرۇپ مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئى مۇھەممەد!) سەن (مۇشرىكالرنىڭ سالغان جاپاسىغا)
ئىرادىلىك پەيغەمبەرلەر﴾ قەۋملىرىنىڭ ئۆزلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقىغا ﴿سەۋر قىلغاندەك سەۋر
قىلغىن﴾ ئىرادىلىك پەيغەمبەرلەر نۇھ ،ئىبراھىم ،مۇسا ،ئىسا ۋە بارلىق پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەڭ

ئاخىرقىسى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمدىن ئىبارەتتۇر .ﷲ تائاال ھەقىقەتەن (پەيغەمبەرلەرنىڭ
ئارىسىدىن) ئۇالرنىڭ ئىسىملىرىنى ئەھزاب سۈرىسى بىلەن شۇرا سۈرىسىدىكى ئىككى ئايەتتە
ئېنىق بايان قىلغان ئىدى.

﴿ئۇالرغا بولىدىغان ئازابقا ئالدىراپ كەتمىگىن﴾ يەنى ئۇالرغا چۈشىدىغان ئازابنىڭ تېزرەك
چۈشۈشى ئۈچۈن ئالدىراپ كەتمىگىن .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئى مۇھەممەد! مېنىڭ
ئايەتلىرىمنى) ئىنكار قىلغۇچى دۆلەتمەنلەرنى ماڭا قويۇۋەتكىن (يەنى ئۇالرنىڭ جازاسىنى ئۆزەم
بېرىمەن) ،ئۇالرغا ئازغىنا مۆھلەت بەرگىن﴾((((﴿ ،ئى مۇھەممەد!) كاپىرالرنىڭ ھاالك بولۇشىغا
ئالدىرىمىغىن ،ئۇالرغا ئازراق مۆھلەت بەرگىن (ئۇزاققا قالماي ئۇالرغا قانداق قىلىدىغانلىقىمنى
كۆرىسەن﴾(((.
﴿ئۇالر (ئاخىرەتتە) ۋەدە قىلىنغان ئازابنى كۆرگەندە( ،ئۇالر دۇنيادا) گويا كۈندۈزدە
بىردەمال تۇرغاندەك ھېس قىلىدۇ﴾ بۈيۈك ۋە يۈكسەك ﷲ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر
قىيامەتنى كۆرگەن كۈندە ،گويا ئۆزلىرىنى (دۇنيادا) پەقەت بىر كەچقۇرۇن ياكى بىر ئەتىگەن
تۇرغاندەك (گۇمان قىلىدۇ)﴾(((﴿ ،قىيامەت كۈنى ﷲ ئۇالرنى (ھېساب ئېلىش ئۈچۈن) يىغىدۇ،
(ئۇالرغا دۇنيادا تۇرغان مۇددىتى) كۈندۈزدە ئازغىنا ۋاقىت تۇرغاندەك قىسقا بىلىنىدۇ ،ئۇالر ئۆزئارا
تونۇشىدۇ ،ئۆزلىرىنىڭ ﷲ غا مۇالقات بولۇشىنى (يەنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشىنى) ئىنكار
قىلغانالر چوقۇم زىيان تارتىدۇ ،ئۇالر توغرا يول تاپمىدى﴾(((.
((( غافىر سۈرىسى 57ـ ئايەت.
((( مۇززەممىل سۈرىسى 11ـ ئايەت.
((( تارىق سۈرىسى 17ـ ئايەت.
((( نازىئات سۈرىسى 46ـ ئايەت.
((( يۇنۇس سۈرىسى 45ـ ئايەت.

543

﴿(بۇ قۇرئان سىلەرگە) تەبلىغدۇر ،پەقەت پاسىق قەۋمال ھاالك قىلىنىدۇ﴾ يەنى ﷲ پەقەت
يامان ئىش قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنى ھاالك قىلغۇچى ئادەمنىال ھاالك قىلىدۇ .بۇ غالىب ۋە بۈيۈك
ﷲ تائاالنىڭ ئادىللىقى بولۇپ ،ﷲ تائاال پەقەت ئازابقا تېگىشلىك بولغان كىشىنىال ئازاباليدۇ.
شۇنىڭ بىلەن ،ئەھقاف سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى .بارلىق ھەمدۇساناالر ئۇلۇغ ﷲ
تائاالغا خاستۇر! ﷲ تائاال توغرا ئىشقا تەۋپىق بەرگۈچى ،خاتالىقتىن ساقلىغۇچىدۇر.

544

مۇھەممەد سۈرىسى
مەدىنىدە نازىل بولغان 38 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕﭖ ﭗﭘﭙ ﭚ ﭛﭜ ﭝ ﭞ
ﭟﭠﭡﭢﭣﭤ ﭥ ﭦﭧﭨ ﭩ ﭪﭫﭬﭭﭮﭯﭰﭱ
ﭲﭳﭴﭵﭶﭷﭸﭹﭺﭻﭼ ﭽ ﭾﭿ ﮀﮁ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
كاپىر بولغان ۋە (كىشىلەرنى) ﷲنىڭ يولىدىن توسقانالرنىڭ (ياخشى) ئەمەللىرىنى
ﷲ بىكار قىلىۋېتىدۇ﴿ .﴾1ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنىڭ ،مۇھەممەدكە
نازىل قىلىنغان قۇرئانغا -قۇرئان ئۇالرنىڭ پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن كەلگەن ھەقىقەتتۇر
– ئىمان ئېيتقانالرنىڭ گۇناھلىرىنى ﷲ ئۆچۈرۈپ تاشاليدۇ ،ئۇالرنىڭ ھالىنى ياخشىاليدۇ
(شۇنىڭ بىلەن ئۈالر گۇناھ قىلمايدۇ)﴿ .﴾2بۇ شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى ،كاپىرالر باتىلغا (يەنى
شەيتانغا) ئەگەشتى ،مۆمىنلەر بولسا ،پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن كەلگەن ھەقىقەتكە (يەنى
قۇرئانغا) ئەگەشتى ،ﷲ ئىنسانالرغا ئۇالرنىڭ ئەھۋالىنى شۇنداق بايان قىلىدۇ﴿.﴾3

كۇففارالرنىڭ جازاسى ۋە مۆمىنلەرنىڭ مۇكاپاتى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاالنىڭ ئايەتلىرىگە ﴿كاپىر بولغان ۋە (كىشىلەرنى)
ﷲنىڭ يولىدىن توسقانالرنىڭ (ياخشى) ئەمەللىرىنى ﷲ بىكار قىلىۋېتىدۇ﴾ يەنى ئۇنى

بىكار قىلىپ يوق قىلىۋېتىپ ،ئۇنىڭغا ساۋابمۇ ،مۇكاپاتمۇ بەرمەيدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز ئۇالرنىڭ قىلغان ياخشى ئەمەللىرىنى بىر تەرەپ قىلىپ ،ئۇنى
ئۇچۇپ يۈرگەن توزاندەك قىلىۋېتىمىز)،يەنى ئۇالر ئىمانسىز بولغانلىقتىن،

قىلغان ياخشى ئەمەللىرىنى يوققا چىقىرىمىز)﴾(((.
﴿ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنىڭ﴾ يەنى چىن دىلى ۋە پۈتۈن ۋۇجۇدى
بىلەن ئىمان ئېيتقان ،ئىچكى ۋە تاشقى پۈتۈن ئەزالىرى ﷲ نىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنغانالرنىڭ

﴿مۇھەممەدكە نازىل قىلىنغان قۇرئانغا -قۇرئان ئۇالرنىڭ پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن كەلگەن
ھەقىقەتتۇر ـ ئىمان ئېيتقانالرنىڭ﴾ بۇ ئايەت ،مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم پەيغەمبەر قىلىپ

ئەۋەتىلگەندىن كېيىن ،قۇرئانغا ئىمان ئېيتىشنىڭ ئىماننىڭ ساغالم بولۇشىدىكى بىرىنچى شەرت
ئىكەنلىكىگە دەلىلدۇر.

﴿گۇناھلىرىنى ﷲ ئۆچۈرۈپ تاشاليدۇ ،ئۇالرنىڭ ھالىنى ياخشىاليدۇ (شۇنىڭ بىلەن ئۇالر
گۇناھ قىلمايدۇ)﴾ چۈشكۈرگۈچىنىڭ دۇئاسى رىۋايەت قىلىنغان ھەدىستە مۇنداق دېيىلگەن:

«ﷲ سىلەرنى ھىدايەت قىلسۇن ،ھالىڭالرنى ياخشىلىسۇن».

﴿بۇ شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى ،كاپىرالر باتىلغا (يەنى شەيتانغا( ئەگەشتى﴾ يەنى بىز پەقەت
كاپىرالرنىڭ ئەمەللىرىنى بىكار قىلىپ ،ياخشى كىشىلەرنىڭ گۇناھلىرىنى كەچۈرۈم قىلدۇق،
ئۇالرنىڭ ئىشلىرىنى ياخشىلىدۇق .چۈنكى ،كاپىرالر باتىلغا ئەگەشتى ،يەنى ئۇالر ھەقنى قويۇپ
باتىل يولنى تاللىدى.
﴿مۆمىنلەر بولسا ،پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن كەلگەن ھەقىقەتكە (يەنى قۇرئانغا) ئەگەشتى،
ﷲ ئىنسانالرغا ئۇالرنىڭ ئەھۋالىنى شۇنداق بايان قىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ ئۇالرغا ئۇالرنىڭ ئەمەللىرىنىڭ

ئاقىۋىتىنى ،ئۇالرنىڭ قىيامەتتە بارىدىغان جايلىرىنى ئەنە شۇنداق بايان قىلىدۇ.

*******
ﮂﮃ ﮄﮅﮆﮇ ﮈ ﮉ ﮊﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑﮒﮓ
ﮔ ﮕﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ
ﮧﮨﮩﮪﮫ ﮬﮭﮮﮯﮰﮱﯓﯔﯕﯖ ﯗ
ﯘﯙﯚﯛﯜﯝﯞﯟﯠ ﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧ
ﯨﯩﯪﯫ ﯬﯭﯮ
546

سىلەر كۇففارالرغا (جەڭ مەيدانىدا) ئۇچراشقان چېغىڭالردا ،ئۇالرنى ئۆلتۈرۈڭالر ،سىلەر ئۇالرنى
قىرىپ (مەغلۇپ قىلىپ ،ئۇالردا سىلەرگە قارشىلىق كۆرسىتىدىغان كۈچ قالمىغان چاغدا ئۇالرنى
ئۆلتۈرۈشتىن توختاپ) ،ئۇالرنى ئەسىر ئېلىڭالر ،ئاندىن ئۇالرنى ئېھسان قىلىش يۈزىسىدىن قويۇپ
بېرىڭالر ،ياكى فىدىيە ئېلىپ قويۇپ بېرىڭالر ،تاكى ئۇرۇش ئۆزىنىڭ ئېغىر يۈكىنى تاشلىغانغا
قەدەر (يەنى ئۇرۇش توختىغانغا قەدەر) ئىش مانا شۇنداقتۇر .ئەگەر ﷲ خالىسا ئەلۋەتتە (سىلەرنى
ئۇرۇشقا تەكلىپ قىلماستىنال) ئۇالرنى جازالىغان بوالتتى ،لېكىن ﷲ بەزىڭالرنى بەزىڭالر بىلەن
سىناش ئۈچۈن (يەنى ئىمانىڭالرنى سىناش ئۈچۈن جىھادقا ئەمىر قىلدى) ،ﷲنىڭ يولىدا
((( فۇرقان سۈرىسى 23ـ ئايەت.

مۇھەممەد سۈرىسى

ئۆلتۈرۈلگەنلەرنىڭ (يەنى شېھىتلەرنىڭ) ئەمەللىرىنى ﷲ بىكار قىلىۋەتمەيدۇ﴿ .﴾4ﷲ ئۇالرنى
ھىدايەت قىلىدۇ ۋە ھالىنى ياخشىاليدۇ﴿ .﴾5ﷲ ئۇالرنى جەننەتكە كىرگۈزىدۇ ،ﷲ ئۇنى ئۇالرغا
تونۇتتى (يەنى جەننەتكە كىرگەن ئادەم ئۆزىنىڭ ئۇ يەردىكى جايىنى ئىلگىرى كۆرگەندەكال
بىلىدۇ)﴿ .﴾6ئى مۆمىنلەر! سىلەر ﷲغا (يەنى ﷲنىڭ دىنىغا) ياردەم بەرسەڭالر ،ﷲ سىلەرگە
(دۈشمىنىڭالرغا قارشى ياردەم بېرىدۇ ،قەدىمىڭالرنى (ئۇرۇش مەيدانلىرىدا) بەرقارار قىلىدۇ﴿.﴾7
كاپىرالرنى ﷲ ھاالك قىلىدۇ ،ئۇالرنىڭ (ياخشى) ئەمەللىرىنى بىكار قىلىدۇ﴿ .﴾8بۇ شۇنىڭ
ئۈچۈندۇركى ،ئۇالر ﷲ نازىل قىلغان كىتابنى (يەنى قۇرئاننى) يامان كۆرۈش بىلەن ،ئۆزلىرىنىڭ
ئەمەللىرىنى بەربات قىلدى﴿.﴾9

دۈشمەننىڭ بوينىغا چېپىشقا ،ئۇنى ئەسىر ئېلىشقا ،ئاندىن ياخشىلىق قىلىپ
ياكى فىدىيە ئېلىپ قويۇپ بېرىشكە بۇيرۇش توغرىسىدا
ﷲ تائاال مۆمىنلەرگە ئۇالرنىڭ مۇشرىكالر بىلەن بولغان جەڭلىرىدە تايىنىشقا تېگىشلىك

نەرسىگە تەۋسىيە قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :سىلەر كۇففارالرغا (جەڭ مەيدانىدا) ئۇچراشقان
چېغىڭالردا ،ئۇالرنى ئۆلتۈرۈڭالر﴾ يەنى ئۇالرغا يۈزلەنسەڭالر ،ئۇالرنى قىلىچالر بىلەن چېپىپ،

قىرىپ تاشالڭالر.

﴿سىلەر ئۇالرنى قىرىپ (مەغلۇب قىلىپ ،ئۇالردا سىلەرگە قارشى كۆرستىدىغان كۈچ قالمىغان
چاغدا ئۇالرنى ئۆلتۈرۈشتىن توختاپ) ئۇالرنى ئەسىر ئېلىڭالر﴾ قېچىپ كەتمەسلىكى ۋە سىلەرگە

قارشىلىق قىلماسلىقى ئۈچۈن ،ئەسىرگە چۈشكەنلەرنى چىڭ باغالڭالر ،ئاندىن ئۇرۇش تۈگەپ،
جەڭ مەيدانىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن ،ئەسىرلەرنى قانداق بىر تەرەپ قىلىش توغرىسىدا سىلەرگە
ئىختىيارلىق بېرىلدى .ئەگەر سىلەر خالىساڭالر ،ئۇالرغا ياخشىلىق قىلىپ ،ئۇالرنى ھەقسىز يەنى
تۆلەمسىز قويۇۋېتىڭالر .ئەگەر خالىساڭالر ،ئۇالرنى قويۇپ بېرىش بەدىلىگە پۇل ـ مال بېرىش شەرتىنى
قويۇپ ،ئۇالردىن فىدىيە ئېلىڭالر .بۇ ئايەتتىن كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇكى ،بۇ ئايەت بەدر ئۇرۇشىدىن
كېيىن نازىل بولغان .پاك ۋە يۈكسەك ﷲ ھەقىقەتەن شۇ كۈندە مۆمىنلەرنىڭ ئەسىرلەردىن فىدىيە
ئېلىشنى كۆزلەپ ،مۇشرىكالرنى ئاز ئۆلتۈرۈپ ،كۆپ ئەسىر ئالغانلىقى ئۈچۈن ئۇالرغا كايىپ مۇنداق
دېدى﴿ :پەيغەمبەرگە زېمىندا دۈشمەننى كۆپرەك ئۆلتۈرمەي تۇرۇپ (يەنى مۇشرىكلىكنىڭ ھەيۋىسىنى
يوقىتىپ ،ئىسالمغا قۇۋۋەت بەرمەي تۇرۇپ) ،ئەسىرلەردىن فىدىيە ئېلىش اليىق ئەمەس ئىدى( .ئى
مۆمىنلەر! سىلەر فىدىيە ئېلىش بىلەن) دۇنيا مەنپەئەتىنى كۆزلەيسىلەر ،ﷲ سىلەرگە ئاخىرەتنى
(يەنى ئاخىرەتنىڭ ساۋابىنى) تىلەيدۇ .ﷲ غالىبتۇر ،ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر .ﷲ نىڭ
(ئوچۇق چەكلەنمىگەن ئىشنى قىلغانالرنى جازالىماسلىق دېگەن) ھۆكمى ئەزىلىسى بولمىسا ئىدى،
(ئەسىرلەردىن) فىدىيە ئالغانلىقىڭالر ئۈچۈن ئەلۋەتتە زور ئازابقا دۇچار بوالتتىڭالر﴾(((.

﴿تاكى ئۇرۇش ئۆزىنىڭ ئېغىر يۈكىنى تاشلىغانغا قەدەر (يەنى ئۇرۇش توختىغانغا قەدەر)
ئىش مانا شۇنداقتۇر﴾ مۇجاھىد بۇ ئايەتنى :تاكى مەريەمنىڭ ئوغلى ئىسا ئەلەيھىسساالم

چۈشكەنگە قەدەر ئىش مانا شۇنداقتۇر -،دەپ تەپسىر قىلغان .ئۇ بۇ چۈشەنچىنى پەيغەمبەر
((( ئەنفال سۈرىسى 67ـ 68ـ ئايەتلەر.

547

ئەلەيھىسساالمنىڭ«:مېنىڭ ئۈممىتىمدىن بىر تۈركۈم كىشىلەر داۋاملىق ھەق ئۈستىدە بولىدۇ ،تاكى
ئۇالرنىڭ ئاخىرقىلىرى دەججال بىلەن جەڭ قىلىدۇ» دېگەن سۆزىدىن ئالغانلىقى مەلۇمدۇر .ئىمام
ئەھمەد جۇبەير ئىبنى نۇفەيلنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :سەلەمە ئىبنى نۇفەيل
ئۇالرغا ئۆزىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يېنىغا بېرىپ :مەن ھەقىقەتەن ئاتتىن زېرىكتىم،
قورالنى تاشلىدىم ،ئۇرۇش ئۆزىنىڭ ئېغىر يۈكىنى تاشلىدى ،مەن ئەمدى ھېچ ئۇرۇش بولمايدۇ-،
دېگەندە ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ« :ئۇرۇش ئەمدى باشالندى ،مېنىڭ ئۈممىتىمدىن بىر
تۈركۈم كىشىلەر داۋاملىق ئازغۇن ئىنسانالرنىڭ ئۈستىدىن غەلىبە قىلىدۇ .ﷲ تائاال نۇرغۇن
قەۋملەرنىڭ دىللىرىنى ھىدايەتتىن بۇرىۋېتىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن ئۇالر دىللىرى بۇرىۋېتىلگەنلەر
بىلەن جىھاد قىلىدۇ .ﷲ مۇجاھىدالرغا ئۇالرنىڭ مال ـ مۈلكىنى غەنىمەت قىلىپ رىزىق قىلىپ
بېرىدۇ ،تاكى ﷲ نىڭ ئەمرى يەنى قىيامەت كەلگەنگە قەدەر ئۇالر مانا شۇ ھالەتتە داۋام قىلىدۇ،
بىلىڭالركى ،مۆمىنلەرنىڭ يۇرتىنىڭ مەركىزى شام زېمىنىدۇر ،ئاتالرنىڭ يايلىلىرىغا قىيامەت
كۈنىگىچە ياخشىلىق چېكىلگەندۇر» دېگەنلىكىنى سۆزلەپ بەرگەن .بۇ ھەدىسنى ئىمام نەسەئىمۇ
مۇشۇنداق رىۋايەت قىلغان.
﴿ئەگەر ﷲ خالىسا ئەلۋەتتە (سىلەرنى ئۇرۇشقا تەكلىپ قىلماستىنال) ئۇالرنى جازالىغان
بوالتتى﴾ يەنى ئەگەر ﷲ خالىسا ،ئۆز دەرگاھىدىن ئازاب چۈشۈرۈش ئارقىلىق كاپىرالرنى چوقۇم

جازالىغان بوالتتى.

﴿لېكىن ﷲ بەزىڭالرنى بەزىڭالر بىلەن سىناش ئۈچۈن (يەنى ئىمانىڭالرنى سىناش
ئۈچۈن جىھادقا ئەمىر قىلدى)﴾ يەنى سىلەرنى سىناش ،سىرلىرىڭالردىن ۋاقىپ بولۇش ئۈچۈن،

ﷲ سىلەرگە جىھادنى ،دۈشمەنلەر بىلەن جەڭ قىلىشنى يولغا قويدى .ﷲ جىھادنى يولغا
قويۇشتىكى ھېكمىتىنى ئال ئىمران سۈرىسىدىكى(﴿ :ئى مۆمىنلەر جامائەسى!) ﷲ سىلەردىن
(ھەقىقىي) جىھاد قىلغانالرنى ۋە (جىھادنىڭ جاپا-مۇشەققەتلىرىگە) چىدىغۇچىالرنى بىلمەي
(يەنى ئايرىماي تۇرۇپ)( ،پەقەت ئاغزىڭالردا ئىمان ئېيتتۇق دېيىش بىلەنال) جەننەتكە كىرىشنى
ئويالمسىلەر؟﴾((( دېگەن ئايىتىدە ۋە تەۋبە سۈرىسىدىكى﴿ :ئۇالرغا ئۇرۇش ئېچىڭالر ،ﷲ ئۇالرنى
سىلەرنىڭ قولۇڭالر بىلەن جازااليدۇ .ﷲ ئۇالرنى خار قىلىدۇ ،ﷲ سىلەرنى ئۇالر ئۈستىدىن
غالىب قىلىدۇ( .ئىسالم دىنىنى ئۈستۈن قىلىپ ،كاپىرالرنى جازاالپ) مۆمىن قەۋمنىڭ كۆڭلىگە
شىپالىق (يەنى تەسەللى) بېرىدۇ .ھەم ئۇالرنى دىللىرىدىكى ئاچچىقتىن خاالس قىلىدۇ .ﷲ
خالىغان ئادەمنى تەۋبىگە مۇۋەپپەق قىلىدۇ .ﷲ ھەممىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر ،ھېكمەت بىلەن
ئىش قىلغۇچىدۇر﴾((( دېگەن ئايىتىدە بايان قىلغان.

548

شېھىتلەرنىڭ پەزىلىتى
نۇرغۇن مۆمىنلەرنىڭ ئۇرۇشتا ئۆلۈپ كېتىشى ئۇرۇشنىڭ ئەسلى ماھىيىتى بولغانلىقى ئۈچۈن،
ﷲ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲنىڭ يولىدا ئۆلتۈرۈلگەنلەرنىڭ (يەنى شېھىتلەرنىڭ) ئەمەللىرىنى ﷲ
بىكار قىلىۋەتمەيدۇ﴾ يەنى ئۇنى ھەرگىز يوق قىلىۋەتمەيدۇ ،بەلكى ئۇنى ھەسسىلەپ كۆپەيتىپ،
((( ئال ئىمران سۈرىسى 142ـ ئايەت.
((( تەۋبە سۈرىسى 14ـ 15ـ ئايەتلەر.

مۇھەممەد سۈرىسى

ئاۋۇتۇپ بېرىدۇ .ئۇالرنىڭ بەزىلىرىنىڭ ئەمەلىنىڭ ساۋابى ئۇنىڭ پۈتۈن بەرزەخ ھاياتىدا (يەنى
قەبرىگە كىرگەندىن تارتىپ قىيامەت بولغانغا قەدەر ( ئۇنىڭغا يېتىپ تۇرىدۇ.
ئىمام ئەھمەد قەيىس ئىبنى جۇزامىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :شېھىتنىڭ تۇنجى بىر تامچە قېنى تامچىغان چاغدىال ،ئۇنىڭغا
ئالتە تۈرلۈك ئاالھىدىلىك بېرىلىدۇ .يەنى ئۇنىڭ پۈتۈن خاتالىقلىرى ئۆچۈرۈلىدۇ ،جەننەتتىكى
ئورنى كۆرسىتىلىدۇ ،شەھال كۆزلۈك ھۈرلەر جۈپ قىلىپ بېرىلىدۇ ،چوڭ قورقۇنچتىن ،قەبرە
ئازابىدىن ئەمىن قىلىنىدۇ ،ئىمان گۈزەللىكى بىلەن بېزىلىدۇ».
ئىمام ئەبۇداۋۇد ئەبۇدەردا رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :شېھىتنىڭ ئائىلە تەۋەسىدىن 70كىشىگە شاپائەت قىلىنىدۇ».
شېھىتنىڭ پەزىلىتى توغرىسىدا كەلگەن ھەدىسلەر ناھايىتى كۆپ.
﴿ﷲ ئۇالرنى﴾ جەننەت تەرەپكە ﴿ھىدايەت قىلىدۇ﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ:
﴿شۈبھىسىزكى ،ئىمان ئېيتقانالر ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنى پەرۋەردىگارى ،ئۇالرنىڭ ئىمانى
سەۋىۋىدىن ،ئاستىدىن ئۆستەڭالر ئېقىپ تۇرىدىغان نازۇ -نېمەتلىك جەننەتلەرگە يېتەكلەيدۇ﴾(((.
﴿ۋە ھالىنى ياخشىاليدۇ .ﷲ ئۈالرنى جەننەتكە كىرگۈزىدۇ ،ﷲ ئۇنى ئۇالرغا تونۇتتى (يەنى
جەننەتكە كىرگەن ئادەم ئۆزىنىڭ ئۇ يەردىكى جايىنى ئىلگىرى كۆرگەندەكال بىلىدۇ)﴾ يەنى ﷲ

تائاال ئۇالرغا جەننەتنى تونۇتتى ۋە ئۇالرنى ئۇنىڭغا يېتەكلىدى .مۇجاھىد بۇ ئايەت ھەققىدە:
ئەھلى جەننەت ﷲ تائاال ئۇالرغا جەننەتتە تەقسىم قىلىپ بەرگەن ئۆيلىرىگە ،تۇرالغۇ جايلىرىغا
ھېچ خاتاالشماستىن ،گويا ئۇالر يارىتىلغاندىن بېرى شۇ ئۆيلەردە تۇرۇۋاتقاندەكال ،بىرەرسىنىڭ
كۆرسىتىپ قويۇشىغىمۇ موھتاج بولماستىن تېپىپ بارىدۇ -،دېگەن.
ئىمام بۇخارى ئەبۇ سەئىد خۇدرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئەگەر مۆمىنلەر دوزاختىن قۇتۇلسا ،ئۇالر جەننەت بىلەن دوزاخ
ئارىسىدىكى بىر كۆۋرۈك ئۈستىدە توسۇلۇپ قالىدۇ .ئۇالر دۇنيادىكى چاغلىرىدا ئۆز ئارا قىلىشقان
زۇلۇمالردىن بىر ـ بىرىدىن قىساس ئېلىشىدۇ .ئۇالر قىلغان زۇلۇملىرىدىن پاكلىنىپ تازىالنغان
چاغدا ،ئۇالرغا جەننەتكە كىرىشكە روخسەت قىلىنىدۇ .مېنىڭ جېنىم ئىلكىدە بولغان زات ﷲ
بىلەن قەسەم قىلىمەنكى ،ئۇالردىن بىرى جەننەتتىكى ئۆيىنى دۇنيادىكى ئۆزى ئولتۇرغان ئۆيىدىنمۇ
ئاسان تېپىپ بارىدۇ»

“اﷲ تائاالغا ياردەم بېرىڭالر ،اﷲ تائاالمۇ سىلەرگە ياردەم بېرىدۇ” دېگەن
سۆز توغرىسىدا
﴿ئى مۆمىنلەر! سىلەر ﷲغا (يەنى ﷲنىڭ دىنىغا) ياردەم بەرسەڭالر ،ﷲ سىلەرگە
(دۈشمىنىڭالرغا قارشى) ياردەم بېرىدۇ ،قەدىمىڭالرنى (ئۇرۇش مەيدانلىرىدا) بەرقارار قىلىدۇ﴾

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :كىمكى ﷲنىڭ دىنىغا ياردەم بېرىدىكەن ،ئەلۋەتتە ﷲ
((( يۇنۇس سۈرىسى 9ـ ئايەت.

549

ئۇنىڭغا ياردەم بېرىدۇ﴾((( شەك ـ شۈبھىسىزكى ،مۇكاپات ئەمەلنىڭ ئۆز تىپىدىن بولىدۇ .شۇنىڭ
ئۈچۈن ،ﷲ تائاال﴿ :قەدىمىڭالرنى (ئۇرۇش مەيدانلىرىدا) بەرقارار قىلىدۇ﴾ دېدى .بىر ھەدىستە
مۇنداق رىۋايەت قىلىنغان :كىمكى سۇلتانغا (پادىشاھ ياكى ۋالىغا) ھاجىتىنى يەتكۈزۈشكە قادىر
بواللمايدىغان كىشىنىڭ ھاجىتىنى يەتكۈزۈپ قويسا ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ قەدەملىرىنى قىيامەت
كۈنىگىچە توغرا يول ئۈستىدە مۇستەھكەم قىلىدۇ.
﴿كاپىرالرنى ﷲ ھاالك قىلىدۇ﴾ بۇ ،ﷲ تائاالغا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمغا ياردەم بەرگۈچى مۆمىنلەرنىڭ قەدەملىرىنى مۇستەھكەم قىلىشنىڭ دەل ئەكسىدۇر.
ئىمام بۇخارى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :تىلالغا قۇل
بولغان ،تەڭگىگە قۇل بولغان ،يىپەك رەختكە قۇل بولغان ئادەم ھاالك بولسۇن! ئۇ ھاالك بولدى،
ئۇنى ئاچكۆزلۈكتىن ئىبارەت بىر كېسەل چىرمىۋالدى .ئەگەر ئۇ يىقىلىپ تىكەن كىرىپ كەتسە،
ئۇنى چىقىرالمايدۇ» يەنى غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ تائاال ئۇنىڭغا شىپالىق بەرمەيدۇ.
﴿ئۇالرنىڭ (ياخشى) ئەمەللىرىنى بىكار قىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال ئۇنى بىكار قىلىپ يوققا
چىقىرىدۇ﴿ .بۇ شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى ،ئۇالر ﷲ نازىل قىلغان كىتابنى (يەنى قۇرئاننى) يامان كۆرۈش
بىلەن﴾ يەنى ئۇنى خالىماسلىق ۋە ياقتۇرماسلىق بىلەن ﴿ئۆزلىرىنىڭ ئەمەللىرىنى بەربات قىلدى﴾.

*******
ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺﯻ ﯼ ﯽ ﯾﯿ ﰀ ﰁ
ﰂ ﰃﰄﰅﰆﰇﰈﰉﰊﰋ ﰌﰍﰎ ﭑﭒﭓﭔﭕﭖ
ﭗﭘﭙﭚﭛﭜﭝﭞﭟ ﭠﭡﭢ ﭣﭤﭥﭦ
ﭧﭨﭩﭪﭫﭬﭭﭮﭯﭰ ﭱ ﭲﭳﭴﭵ ﭶ ﭷ

550

ئۇالر زېمىندا سەير قىلىپ ئىلگىرىكىلەرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى كۆزەتمىدىمۇ؟
ﷲ ئۇالرنى ھاالك قىلدى( .مەككە) كاپىرلىرىمۇ شۇنداق ئاقىۋەتكە قالىدۇ﴿ .﴾10بۇ شۇنىڭ
ئۈچۈندۇركى ،ﷲ مۆمىنلەرنىڭ مەدەتكارىدۇر ،كاپىرالرغا مەدەتكار يوقتۇر﴿ .﴾11شۈبھىسىزكى،
ﷲ ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان
جەننەتلەرگە كىرگۈزىدۇ ،كاپىرالر (ھاياتى دۇنيادا ئۇنىڭ لەززەتلىرىدىن) بەھرىمان بولىدۇ ۋە
چاھارپايالردەك يەپ -ئىچىدۇ( ،ئاخىرەتتە) ئۇالرنىڭ جايى دوزاخ بولىدۇ﴿ .﴾12سېنى ھەيدەپ
چىقارغان شەھەرنىڭ (يەنى مەككىنىڭ) ئاھالىسىدىن كۈچلۈك بولغان نۇرغۇن شەھەرلەرنىڭ
ئاھالىسىنى ھاالك قىلدۇق ،ئۇالرغا ھېچ قانداق ياردەم قىلغۇچى بولمىدى﴿﴾13

دوزاخنىڭ كۇففارالر ئۈچۈن ،جەننەتنىڭ تەقۋادارالر ئۈچۈن يارىتىلغانلىقى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرگەنلەر ،ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار
((( ھەج سۈرىسى 40ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

مۇھەممەد سۈرىسى

قىلغانالر﴿ ،زېمىندا سەير قىلىپ ئىلگىرىكىلەرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى كۆزەتمىدىمۇ؟
ﷲ ئۇالرنى ھاالك قىلدى﴾ يەنى ئۇالر ھەقنى ئىنكار قىلغانلىقى ۋە ﷲ تائاالغا كۇفرىلىق

قىلغانلىقى ئۈچۈن ﷲ تائاال ئۇالرنى جازالىدى ،مۆمىنلەرنى ئۇالرنىڭ ئارىسىدىن قۇتقۇزۇپ قالدى.
شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ(﴿ :مەككە) كاپىرلىرىمۇ شۇنداق ئاقىۋەتكە قالىدۇ﴾.

﴿بۇ شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى ،ﷲ مۆمىنلەرنىڭ مەدەتكارىدۇر ،كاپىرالرغا مەدەتكار يوقتۇر﴾

ئۇھۇد جېڭى بولغان كۈنى مۇشرىكالرنىڭ باشلىقى ئەبۇ سۇفيان سەخر ئىبنى ھەرب مۇسۇلمانالردىن
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ،ئەبۇبەكىر ۋە ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما قاتارلىقالرنى سۈرۈشتە قىلىپ
سورىغان چاغدا ،ئۇنىڭغا ھېچكىم جاۋاب بەرمىگەن .شۇنىڭ بىلەن ئۇ كۆرەڭلەپ :ئۇالر جەزمەن
ھاالك بولۇپتۇ -،دېگەن .بۇ ۋاقىتتا ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ئۇنىڭغا جاۋاب بېرىپ :ئى ﷲ
تائاالنىڭ دۈشمىنى! يالغان سۆزلىدىڭ ،بەلكى ﷲ تائاال سېنى بىرەر يامانلىققا گىرىپتار قىلىش
ئۈچۈن ئۇالرنى ساقالپ قالدى .شەك ـ شۈبھىسىزكى ،سەن ئىسمىنى سانىغان كىشىلەر ئەلۋەتتە
ھاياتتۇر -،دېگەن .شۇنىڭ بىلەن ئەبۇ سۇفيان :بۈگۈن بەدىر جېڭى بولغان كۈن بىلەن
تەڭلەشتۇق ،ئۇرۇش شۇنداق بولىدۇ ،بەزىدە سىلەر غەلىبە قىلىسىلەر ،بەزىدە بىز غەلىبە قىلىمىز.
سىلەر ئۆلۈكلىرىڭالرنىڭ ئارىسىدا قۇالق ـ بۇرۇنلىرى كېسىلگەنلەرنى كۆرىسىلەر ،مەن ئادەملىرىمنى
ئۇنداق قىلىشقا بۇيرۇمىدىم ۋە ئۇنداق قىلغانالرنىمۇ توسمىدىم -،دېگەن .ئاندىن :يۈكسەك
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.