Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 40

Süzlärneñ gomumi sanı 3622
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئېيتتى« :سىلەرگە مەن ھېكمەت ئېلىپ كەلدىم﴾ يەنى پەيغەمبەرلىكنى ئېلىپ كەلدىم.
﴿سىلەرگە ئىختىالپ قىلىۋاتقان نەرسەڭالرنىڭ (يەنى دىنىي ئىشالرنىڭ) بەزىسىنى بايان
قىلىپ بېرىمەن﴾ .ئىبنى جەرىر بۇ ئايەت ھەققىدە :سىلەر ئىختىالپ قىلىشقان دۇنيانىڭ ئىشلىرىنى

ئەمەس ،بەلكى دىنىي ئىشالرنى بايان قىلىپ بېرىمەن -،دېدى .ئۇنىڭ بۇ سۆزى ناھايىتى
ياخشى سۆزدۇر.
((( نىسا سۈرىسى 159ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( نىسا سۈرىسى 159ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

زۇخرۇف سۈرىسى

﴿ﷲ دىن قورقۇڭالر﴾ يەنى ﷲ تائاال سىلەرنى بۇيرۇغان ئىشتا تەقۋادارلىق قىلىڭالر﴿ .ماڭا
ئىتائەت قىلىڭالر﴾ يەنى مەن سىلەرگە ئېلىپ كەلگەن توغرا يولغا ئەگىشىشتە ماڭا ئىتائەت

قىلىڭالر.

﴿ﷲ ھەقىقەتەن مېنىڭ پەرۋەردىگارىمدۇر ۋە سىلەرنىڭمۇ پەرۋەردىگارىڭالردۇر ،ئۇنىڭغا
ئىبادەت قىلىڭالر﴾ يەنى مەن ۋە سىلەر (ھەممىمىز) ﷲ تائاالنىڭ قۇللىرىمىز ،ﷲ تائاالغا

ھاجەتمەندۇرمىز ،ھېچ شېرىكى بولمىغان ،يالغۇز ﷲ تائاالغا ئىبادەت قىلىشتا بىزنىڭ ئورتاقلىقىمىز
باردۇر﴿ .بۇ توغرا يولدۇر﴾ يەنى مەن سىلەرگە ئېلىپ كەلگەن يول توغرا يولدۇر .ئۇ ،يالغۇز
پەرۋەردىگارغا ئىبادەت قىلىش يولىدۇر.

﴿(ناساراالر) نىڭ پىرقىلىرى (ئىسا توغرىسىدا) ئۆز -ئارا ئىختىالپ قىلىشتى﴾ يەنى
پىرقىالر ئۆز ئارا ئىختىالپ قىلىشتى ،ئۇالر ئىسا توغرىسىدا گۇرۇھ ـ گۇرۇھالرغا بۆلۈنۈپ كەتتى.
بەزىلىرى ئىسانى :ﷲ تائاالنىڭ بەندىسى ۋە پەيغەمبىرى دەپ ئېتىراپ قىلىدۇ ،مانا بۇ
توغرىدۇر .ئۇالرنىڭ بەزىلىرى ئىسانى :ﷲ تائاالنىڭ بالىسى -،دەپ دەۋا قىلىدۇ ۋە بەزىلىرى:
ئۇ ﷲ دۇر -،دەيدۇ .ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ سۆزلىرىدىن ئۈستۈندۇر ،يۈكسەك ۋە بۈيۈكتۇر.
شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :زالىمالرغا قاتتىق كۈن (يەنى قىيامەت كۈنىنىڭ)
ئازابىدىن ۋاي!﴾

*******
ﮑﮒﮓﮔﮕ ﮖﮗ ﮘﮙﮚﮛﮜﮝ
ﮞﮟ ﮠﮡﮢﮣﮤﮥ ﮦ ﮧﮨﮩﮪ ﮫ
ﮬﮭﮮﮯ ﮰﮱﯓﯔﯕﯖﯗ ﯘ
ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦﯧ
ﯨﯩ ﯪﯫﯬﯭﯮﯯﯰﯱ ﯲﯳﯴﯵ
ﯶﯷﯸﯹﯺ
ئۇالر پەقەت قىيامەتنىڭ ئۆزلىرى تۇيمىغان ھالدا ئۇشتۇمتۇت كېلىشىنىال كۈتىدۇ﴿ .﴾66بۇ
كۈندە دوستالر بىر -بىرىگە دۈشمەن بولىدۇ ،پەقەت (خۇدالىق ئۈچۈن دوستالشقان) تەقۋادارالرال
(ئۇنداق ئەمەستۇر)﴿( .﴾67ئۇالرغا) «بەندىلىرىم! بۈگۈن سىلەرگە قورقۇنچ يوق ،غەم -قايغۇمۇ
يوق» (دېيىلىدۇ)﴿ .﴾68ئۇالر بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتقان ۋە مۇسۇلمان بولغانالر
ئىدى﴿( .﴾69ئۇالرغا) «سىلەر ئاياللىرىڭالر بىلەن بىللە خۇشال -خۇرام ھالدا جەننەتكە
كىرىڭالر» (دېيىلىدۇ)﴿ .﴾70ئۇالرغا ئالتۇن لېگەنلەردە (تائام) ،ئالتۇن جامالردا (شاراب) تۇتۇلىدۇ.
جەننەتتە كۆڭۈللەر تارتىدىغان ،كۆزلەر لەززەتلىنىدىغان نەرسىلەر بار ،سىلەر جەننەتتە مەڭگۈ
قالىسىلەر﴿ .﴾71سىلەر (دۇنيادا) قىلغان (ياخشى) ئەمەلىڭالر بىلەن ۋارىس بولغان جەننەت ئەنە
شۇدۇر﴿.﴾72جەننەتتە نۇرغۇن (تۈرلۈك) مېۋىلەر بار ،ئۇنىڭدىن يەيسىلەر﴿.﴾73

477

قىيامەتنىڭ تۇيۇقسىز كېلىدىغانلىقى ،كاپىرالرنىڭ دوستلىرى ئارىسىدا
ئۆزئارا دۈشمەنلىك يۈز بېرىدىغانلىقى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغان ئەنە شۇ مۇشرىكالر ﴿پەقەت
قىيامەتنىڭ ئۆزلىرى تۇيمىغان ھالدا ئۇشتۇمتۇت كېلىشىنىال﴾ كۈتىدۇ .يەنى قىيامەت چوقۇم بولىدۇ

ۋە چوقۇم يۈز بېرىدۇ .ئەنە شۇالر قىيامەت ئۈچۈن تەييارلىقسىز ،غەپلەتتە قالغانالردۇر .ئەگەر
قىيامەت كەلسە ،ئۇشتۇمتۇت كېلىدۇ .ئۇالر ئۇنى سەزمەي قالىدۇ .شۇ ۋاقىتتا ئۇالر قاتتىق پۇشايمان
قىلىدۇ .بىراق پۇشايمان ئۇالرغا مەنپەئەت قىلمايدۇ ،ئۇالرنى ئازابتىن قوغداپمۇ قااللمايدۇ.

﴿بۇ كۈندە دوستالر بىر -بىرىگە دۈشمەن بولىدۇ ،پەقەت (خۇدالىق ئۈچۈن دوستالشقان)
تەقۋادارالرال (ئۇنداق ئەمەستۇر)﴾ يەنى ﷲ تائاالدىن باشقا نەرسىگە بولغان ھەر قانداق ساداقەت

ۋە دوستلۇق قىيامەت كۈنى دۈشمەنلىككە ئايلىنىدۇ .پەقەت ﷲ تائاالنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن بولغان
دوستلۇقال مەڭگۈ داۋام قىلىدۇ.
ئىبراھىم ئەلەيھىسساالم بۇ ھەقتە ئۆز قەۋمى ئۈچۈن مۇنداق دېگەن ئىدى«﴿ :بۇ دۇنيادا
(بۇتالرغا چوقۇنۇش مەقسىتىدە يىغىلىشىڭالرنىڭ) ئاراڭالردىكى دوستلۇققا سەۋەب بولۇشى
ئۈچۈن ،ﷲ نى قويۇپ بۇتالرنى مەبۇد قىلىۋالدىڭالر ،ئاندىن قىيامەت كۈنى بەزىڭالرنى بەزىڭالر
ئىنكار قىلىسىلەر ،بەزىڭالرغا بەزىڭالر لەنەت ئوقۇيسىلەر (يەنى قىيامەت كۈنى مەزكۇر دوستلۇق
دۈشمەنلىككە ئايلىنىدۇ ،ئەگەشتۈرگۈچىلەر ئەگەشكۈچىلەردىن ئادا – جۇدا بولىدۇ ،ئەگەشكۈچىلەر
ئەگەشتۈرگۈچىلەرگە لەنەت ئوقۇيدۇ ،چۈنكى ئۇالرنىڭ دۇنيادىكى دوستلۇقى ﷲ ئۈچۈن بولغان
ئەمەس) ،سىلەرنىڭ جايىڭالر دوزاخ بولىدۇ ،سىلەرنى (دوزاختىن قۇتۇلدۇرىدىغان) ھېچقانداق
ياردەمچى بولمايدۇ»﴾(((.

قىيامەت كۈنى تەقۋادارالرغا بېرىلىدىغان بېشارەت ۋە ئۇالرنىڭ جەننەتكە
كىرىشى
﴿(ئۇالرغا) «بەندىلىرىم! بۈگۈن سىلەرگە قورقۇنچ يوق ،غەم -قايغۇمۇ يوق» (دېيىلىدۇ)﴾
ئاندىن ﷲ تائاال ئۇالرغا خۇش بېشارەت بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزگە ئىمان
ئېيتقان ۋە مۇسۇلمان بولغانالر ئىدى﴾ يەنى ئۇالرنىڭ دىللىرى پۈتۈنلەي ﷲ تائاالنىڭ ئايەتلىرىگە

478

ئىمان كەلتۈرگەن ،ئەمەللىرى جەھەتتە ﷲ تائاالنىڭ دىنىغا بويسۇنغان ئادەملەردۇر .مۇئتەمىر ئىبنى
سۇاليمان ئاتىسىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :قىيامەت بولۇپ ئىنسانالر قەبرىلىرىدىن
قوزغالغان چاغدا ،ھەممە ئادەم قورقۇنچقا چۈشىدۇ.

ئاندىن بىر جاكارچىنىڭ﴿ :بەندىلىرىم! بۈگۈن سىلەرگە قورقۇنچ يوق ،غەم -قايغۇمۇ

يوق﴾ دېگەن نىداسى ئاڭلىنىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن جىمى ئىنسانالر شۇنداق بولۇشىنى ئارزۇ قىلىدۇ.
نىدا قىلغۇچى سۆزىنى داۋام قىلىپ﴿ :ئۇالر بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتقان ۋە مۇسۇلمان
((( ئەنكەبۇت سۈرىسى 25ـ ئايەت.

زۇخرۇف سۈرىسى

بولغانالر ئىدى﴾ دەيدۇ ،بۇ چاغدا مۆمىن بولغان ئادەملەردىن باشقا ئىنسانالر خاتىرجەملىكتىن
ئۈمىدسىزلىنىدۇ.
﴿ۋە (ئۇالرغا) «سىلەر ئاياللىرىڭالر بىلەن بىللە خۇشال -خۇرام ھالدا جەننەتكە كىرىڭالر»
(دېيىلىدۇ)﴾ يەنى جەننەتتە خۇشال ـ خۇرام يايراڭالر ،بەخت ـ سائادەتتىن بەھرىمەن بولۇڭالر

دېيىلىدۇ .بۇ ئايەتنىڭ تەپسىرى رۇم سۈرىسىدە سۆزلەنگەن.

﴿ئۇالرغا ئالتۇن لېگەنلەردە (تائام)قويۇلىدۇ يەنى ئالتۇندىن قۇيۇلغان تائام قاچىلىرىدا ،ئالتۇن
جامالردا (شاراب) تۇتۇلىدۇ﴾ يەنى جوغىسىمۇ ،تۇتقۇچىمۇ يوق ئالتۇن جامالردا شاراب تۇتۇلىدۇ.

﴿جەننەتتە كۆڭۈللەر تارتىدىغان ،كۆزلەر لەززەتلىنىدىغان نەرسىلەر بار﴾ يەنى جەننەتتە
مەززىلىك تائام ،ئېسىل خۇش ـ پۇراق ،چىرايلىق مەنزىرىلەر بار.
﴿سىلەر جەننەتتە مەڭگۈ قالىسىلەر﴾ يەنى سىلەر جەننەتتىن چىقمايسىلەر ،ئۇنىڭدىن يۆتكىلىشىنىمۇ
خالىمايسىلەر .ئاندىن كېيىن ،ئۇالرغا ھۆرمەت قىلىش ۋە ياخشىلىق قىلىش يۈزىسىدىن مۇنداق دېيىلىدۇ:
﴿سىلەر (دۇنيادا) قىلغان (ياخشى) ئەمەلىڭالر بىلەن ۋارىس بولغان جەننەت ئەنە شۇدۇر﴾ يەنى سىلەرنىڭ
ياخشى ئەمەلىڭالر ﷲ تائاالنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىشىڭالرغا سەۋەب بولدى .ھېچكىمنى ئۇنىڭ ئەمەلى
جەننەتكە ئېلىپ كىرەلمەيدۇ ،لېكىن ئۇ ﷲ تائاالنىڭ رەھمىتى ۋە پەزلى بىلەن جەننەتكە كىرىدۇ.
پەقەت جەننەتتىكى دەرىجىلەرنىڭ پەرقلىق بولۇشى ياخشى ئەمەللەرگە قارىتا بولىدۇ.
﴿جەننەتتە نۇرغۇن (تۈرلۈك) مېۋىلەر بار ،ئۇنىڭدىن يەيسىلەر﴾ يەنى نېمىنى ئىختىيار قىلساڭالر،
نېمىنى خالىساڭالر ،شۇنى يەيسىلەر .ﷲ تائاال جەننەتتىكى تائامنى ۋە ئىچىملىكنى تىلغا ئېلىش بىلەن
بىرگە ،نېمەت ۋە خۇرسەنلىكنىڭ تولۇق بولۇشى ئۈچۈن ئۇنىڭدىكى مېۋىلەرنى بايان قىلدى.

*******
ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚﭛﭜﭝﭞﭟﭠﭡﭢﭣ
ﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪﭫﭬﭭﭮﭯﭰﭱﭲﭳﭴ
ﭵﭶﭷﭸﭹﭺﭻﭼﭽﭾﭿﮀﮁﮂﮃﮄﮅﮆﮇﮈ
ﮉﮊ
گۇناھكارالر (يەنى كۇففارالر) ھەقىقەتەن دوزاخ ئازابىدا مەڭگۈ قالغۇچىالردۇر﴿ .﴾74ئۇالردىن
ئازاب (بىردەممۇ) يېنىكلىتىلمەيدۇ ،ئۇالر دوزاختا (ھەر قانداق ياخشىلىقتىن) ئۈمىدسىزلەردۇر﴿.﴾75
ئۇالرغا بىز زۇلۇم قىلمىدۇق ۋە لېكىن ئۇالر ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى زۇلۇم قىلدى﴿ .﴾76ئۇالر (يەنى كۇففارالر)
(دوزاخقا مۇئەككەل پەرىشتىگە)« :ئى مالىك! پەرۋەردىگارىڭ بىزگە ئۆلۈم ھۆكۈم قىلسۇن» دەپ
توۋاليدۇ .مالىك« :سىلەر ئازابتا چوقۇم قالىسىلەر» دەيدۇ﴿ .﴾77بىز سىلەرگە ھەقىقەتەن ھەق (دىن)
نى كەلتۈردۇق ۋە لېكىن سىلەرنىڭ كۆپچىلىكىڭالر ھەق (دىن) نى يامان كۆرگۈچىلەردۇر﴿.﴾78
ئۇالر (مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا سۇيىقەست قىلىشتا) بىر ئىشنى قارار قىلغان بولسا ،بىز (مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمغا) ياردەم بېرىشتە بىر ئىشنى قارار قىلىمىز﴿ .﴾79ئۇالر گۇمان قىالمدۇكى ،بىز ئۇالرنىڭ

479

سىرلىرىنى ۋە پىچىرالشقانلىقلىرىنى ئاڭلىمايمىز ،ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (ئۇنى ئاڭالپ تۇرىمىز) ،بىزنىڭ
ئەلچىلىرىمىز (يەنى پەرىشتىلىرىمىز) ئۇالرنىڭ ئالدىدا (ئۇالرنىڭ ئەمەللىرىنى) يېزىپ تۇرىدۇ﴿.﴾80

بەدبەختلەرنىڭ يامان ئاقىۋىتى
ﷲ تائاال بەختلىك كىشىلەرنىڭ ئەھۋالىنى بايان قىلىش بىلەن بىرگە( ،ئۇنىڭغا ئۇالپال)

بەدبەختلەرنىڭ ھالىنى بايان قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :گۇناھكارالر (يەنى كۇففارالر) ھەقىقەتەن
دوزاخ ئازابىدا مەڭگۈ قالغۇچىالردۇر .ئۇالردىن ئازاب (بىردەممۇ) يېنىكلىتىلمەيدۇ .ئۇالرغا بىز زۇلۇم
قىلمىدۇق ۋە لېكىن ئۇالر ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى زۇلۇم قىلدى﴾ يەنى ئۇالرغا دەلىل تۇرغۇزۇلغان،

پەيغەمبەرلەر ئەۋەتىلگەندىن كېيىن ،ئۇالر يامان ئەمەللىرى بىلەن ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى زۇلۇم قىلدى.
ئۇالر پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلدى ،ﷲ تائاالغا ئاسىي بولدى ،شۇنىڭ بىلەن ئۇالرغا مۇۋاپىق جازا
بېرىلدى﴿ .پەرۋەردىگارىڭ بەندىلەرگە زۇلۇم قىلغۇچى ئەمەستۇر﴾(((.

﴿ئۇالر (يەنى كۇففارالر) (دوزاخقا مۇئەككەل پەرىشتىگە)« :ئى مالىك! پەرۋەردىگارىڭ بىزگە
ئۆلۈم ھۆكۈم قىلسۇن» دەپ توۋاليدۇ﴾ يەنى ئۇالر دوزاخنى باشقۇرغۇچى پەرىشتىلەرنى چاقىرىدۇ.

ئىمام بۇخارى سەفۋان ئىبنى يەئالدىن ئۇنىڭ دادىسىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:

مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنبەر ئۈستىدە بۇ ئايەتنى ئوقۇغانلىقىنى ئاڭلىدىم﴿ :ئۇالر (يەنى
كۇففارالر) (دوزاخقا مۇئەككەل پەرىشتىگە)« :ئى مالىك! پەرۋەردىگارىڭ بىزگە ئۆلۈم ھۆكۈم قىلسۇن»
دەپ توۋاليدۇ﴾ يەنى بىزنىڭ جانلىرىمىزنى ئالسۇن ،بىزنى بىز تارتىۋاتقان ئازابتىن راھەتكە چىقارسۇن-،

دەيدۇ .ئۇالر چوقۇم خۇددى ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ئۇالرنىڭ ئۆلۈپ (ئارام تېپىپ قالماسلىقى ئۈچۈن)
جانلىرى ئېلىنمايدۇ ،ئۇالردىن ئازابمۇ يېنىكلىتىلمەيدۇ﴾((( دېگىنىدەك ئازاب ئىچىدە قېلىۋېرىدۇ.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئەڭ شەقى ئادەم ۋەز -نەسىھەتتىن قاچىدۇ .ئۇ كاتتا
ئوتقا (يەنى دوزاخقا) كىرىدۇ .ئاندىن ئۇ ئوتتا ئۆلمەيدۇ ۋە (ئوبدان) ياشىمايدۇ﴾(((.
ئۇالر ئۆلۈمنى سورىغان چاغدا ،مالىك ئۇالرغا جاۋاب بېرىپ«﴿ :سىلەر ئازابتا چوقۇم
قالىسىلەر»﴾ دەيدۇ يەنى سىلەرگە دوزاختىن چىقىش يوق ،ئۇنىڭدىن يۆتكىلىشىمۇ يوق .ﷲ

480

تائاال ئۇالرنىڭ بەتبەخت بولۇپ قالغانلىقى سەۋەبىدىن مۇنداق بايان قىلدى ،ئۇالرنىڭ ھەقكە
مۇخالىپەتچىلىك قىلغانلىقى ،ھەق بىلەن قارشىالشقانلىقى ئۇالرنىڭ بەدبەخت بولۇپ قالغانلىقىنىڭ
سەۋەبىدۇر .ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز سىلەرگە ھەقىقەتەن ھەق (دىن) نى كەلتۈردۇق﴾
يەنى ئۇنى سىلەرگە روشەن ۋە ئوچۇق بايان قىلدۇق.
﴿ۋە لېكىن سىلەرنىڭ كۆپچىلىكىڭالر ھەق (دىن) نى يامان كۆرگۈچىلەردۇر﴾ يەنى لېكىن
سىلەرنىڭ تەبىئىتىڭالر ئۇنى قوبۇل قىلمايدۇ ،ئۇنىڭغا بويسۇنمايدۇ .تەبىئىتىڭالر پەقەت باتىلغا
بويسۇنىدۇ ،ئۇنى ئۇلۇغاليدۇ ،سىلەرنى ھەقتىن توسىدۇ ،ئۇنى يامان كۆرىدۇ ،ھەق ئەھلىنى
دۈشمەن تۇتىدۇ ،سىلەر ئۆزەڭالرغا ئۆزەڭالر ماالمەت قىلىڭالر ،پۇشايمان سىلەرگە پايدا بەرمەيدىغان
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 46ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( فاتىر سۈرىسى 36ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەئال سۈرىسى 11ـــ 13ئايەتكىچە.

زۇخرۇف سۈرىسى

بۇ ۋاقىتتا پۇشايمان قىلىڭالر.
﴿ئۇالر (مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا سۇيىقەست قىلىشتا) بىر ئىشنى قارار قىلغان بولسا ،بىز
(مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا) ياردەم بېرىشتە بىر ئىشنى قارار قىلىمىز﴾ مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى

ھەققىدە :ئۇالر يامان سۇيىقەست قىلدى ،بىز ئۇالرغا تاقابىل تۇردۇق دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئۇالر (سالىھقا قارشى) سۇيىقەست پىالنلىدى .ئۇالرنى
(ئۇالرنىڭ ھاالك بولۇشىنى تېزلىتىش ئۈچۈن) سۇيىقەستى ئۈچۈن تۇيۇقسىز جازالىدۇق﴾((( بۇ
شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى ،مۇشرىكالر ھەقكە ناھەق بىلەن قارشى تۇرۇشنى ئۆزلىرىگە يول قىلىۋالغان
بولۇپ ،ھىيلە ـ مىكىر بىلەن ئالدامچىلىق قىلدى .ﷲ تائاال ئۇنىڭغا تاقابىل تۇردى ،ئۇالرنىڭ
ھىيلە ـ مىكرىنىڭ يامانلىقىنى ئۆزلىرىگە قايتۇردى.
شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر گۇمان قىالمدۇكى ،بىز ئۇالرنىڭ سىرلىرىنى
ۋە پىچىرالشقانلىقلىرىنى ئاڭلىمايمىز﴾ يەنى ئۇالر بىزنى ئۇالرنىڭ يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا سۆزلىرىنى

ئاڭلىمايدۇ دەپ ئوياليدۇ.

﴿ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (ئۇنى ئاڭالپ تۇرىمىز) ،بىزنىڭ ئەلچىلىرىمىز (يەنى پەرىشتىلىرىمىز)
ئۇالرنىڭ ئالدىدا (ئۇالرنىڭ ئەمەللىرىنى) يېزىپ تۇرىدۇ﴾ يەنى ئۇالرنىڭ نېمە ئىش قىلىپ

تۇرغانلىقىنى بىلىپ تۇرىمىز ،پەرىشتىلەر ھەم ئۇالرنىڭ چوڭ ـ كىچىك ئەمەللىرىنىڭ بىرىنىمۇ
قويماي يېزىپ تۇرىدۇ.

*******
ﮋﮌﮍ ﮎﮏﮐﮑ ﮒﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙ ﮚ
ﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡﮢ ﮣﮤﮥﮦﮧﮨﮩ
ﮪ ﮫ ﮬ ﮭﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ
ﯜﯝﯞﯟﯠ ﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧﯨﯩ ﯪ
ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ
ﯻﯼ ﯽﯾ ﯿﰀﰁﰂﰃﰄﰅﰆﰇﰈﰉ
«ئەگەر مېھرىبان ﷲنىڭ بالىسى بولىدىغان بولسا ،مەن (ئۇ بالىغا) ئىبادەت قىلغۇچىالرنىڭ
ئەۋۋىلى بوالتتىم» دېگىن﴿ .﴾81ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پەرۋەردىگارى ،ئەرشنىڭ پەرۋەردىگارى
ئۇالرنىڭ سۆزلىرىدىن پاكتۇر﴿ .﴾82ئۇالرنى (يەنى مەككە كۇففارلىرىنى) (گۇمراھلىقلىرىدا ۋە
نادانلىقلىرىدا) قويۇپ بەرگىن ،ئۇالر ۋەدە قىلىنغان كۈنىگە مۇالقات بولغانغا قەدەر (باتىللىرىغا)
چۆمسۇن ۋە (دۇنياسى بىلەن) ئوينىسۇن﴿ .﴾83ﷲ ئاسماندىمۇ ئىالھتۇر ،زېمىندىمۇ ئىالھتۇر،
ﷲ ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر ،ھەممىنى بىلگۈچىدۇر﴿ .﴾84ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ
ۋە ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنىڭ پادىشاھلىقى ئىلكىدە بولغان زات كاتتىدۇر ،قىيامەتنىڭ
((( نەمل سۈرىسى 50ـ ئايەت.

481

(بولىدىغان ۋاقتى) توغرىسىدىكى بىلىم ھەقىقەتەن (يالغۇر) ﷲنىڭ دەرگاھىدىدۇر .سىلەر
ﷲنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىسىلەر﴿ .﴾85ئۇالرنىڭ ﷲنى قويۇپ چوقۇنغان نەرسىلىرى شاپائەت
قىاللمايدۇ .پەقەت ھەق بىلەن گۇۋاھلىق بەرگەن (يەنى ال الە اال ﷲ دېگەن ،تىلى بىلەن
ئېيتقاننى دىلى بىلەن) ھەقىقىي بىلگەنلەر بۇنىڭدىن مۇستەسنا﴿ .﴾86ئەگەر سەن ئۇالردىن
ئۇالرنى كىم خەلق ئەتكەنلىكلىرىنى سورىساڭ ،ئۇالر چوقۇم «ﷲ» دەيدۇ ،ئۇالر قانداقمۇ (ﷲغا
ئىبادەت قىلىشتىن بۇتالرغا ئىبادەت قىلىشقا) بۇرۇلۇپ كېتىدۇ﴿( . ﴾87ﷲ تائاال مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمنىڭ) «ئى پەرۋەردىگارىم! بۇالر ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتمايدىغان قەۋمدۇر» دېگەن
سۆزىنى بىلىدۇ﴿ .﴾88سەن ئۇالردىن يۈز ئۆرۈگىن ،ساالم دېگىن (يەنى ئۇالرغا بەددۇئامۇ
قىلمىغىن ،دىنغا دەۋەتمۇ قىلمىغىن) ،ئۇالر كەلگۈسىدە (كۇفرىنىڭ ئاقىۋىتىنى) بىلىدۇ﴿.﴾89

اﷲ تائاالنىڭ بالىسى يوقلىقىنىڭ دەلىللىرى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ئى مۇھەممەد! ﴿ئەگەر مېھرىبان ﷲنىڭ بالىسى بولىدىغان بولسا،
مەن (ئۇ بالىغا) ئىبادەت قىلغۇچىالرنىڭ ئەۋۋىلى بوالتتىم» دېگىن﴾ يەنى ئەگەر شۇنداق بولۇپ قالسا،

مەن شۇنىڭغا بىنائەن ئۇ بالىغا ئەلۋەتتە ئىبادەت قىلغان بوالتتىم .چۈنكى ،مەن ئۇنىڭ بەندىلىرىدىن
بىرىدۇرمەن ،مېنى بۇيرۇغان جىمى ئىشتا ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلغۇچىمەن ،مەن ئۇنىڭغا ئىبادەت قىلىشتا
چوڭچىلىق قىلمايمەن ۋە ئىبادەتتىن باش تارتمايمەن .ئەگەر ﷲ تائاالنىڭ بالىسى بولىدىغان بولسا ،مەن
ئەلۋەتتە ئۇ بالىغا يوغانچىلىق قىلماستىن ،باش تارتماستىن ،ئەلۋەتتە ،ئىبادەت قىلغان بوالتتىم .لېكىن،
بۇ ﷲ تائاالنىڭ زاتىغا توغرا ئەمەستۇر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئەگەر ﷲ تائاال باال تۇتۇشنى خالىسا ئىدى ،ئەلۋەتتە
مەخلۇقات ئىچىدە خالىغىنىنى ئىختىيار قىالتتى ،ﷲ تائاال (باال تۇتۇشتىن) پاكتۇر ،ئۇ غالىب بىر ﷲ
دۇر﴾(((.

﴿ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پەرۋەردىگارى ،ئەرشنىڭ پەرۋەردىگارى ئۇالرنىڭ سۆزلىرىدىن پاكتۇر﴾

يەنى شەيئىلەرنى ياراتقۇچى ﷲ تائاال ئۆزىگە باال تۇتۇشتىن پاكتۇر ،ئۇلۇغدۇر ،يۈكسەكتۇر .ﷲ تائاال
ھەقىقەتەن يالغۇز بىر ئىالھتۇر .ھەممە ئۇنىڭغا موھتاجدۇر ،ئۇنىڭ ھېچ ئوخشىشى ،تەڭدىشى يوقتۇر.
ﷲ تائاال ھەرگىز باال تۇتمايدۇ.

482

﴿ئۇالرنى (يەنى مەككە كۇففارلىرىنى) (گۇمراھلىقلىرىدا ۋە نادانلىقلىرىدا) قويۇپ بەرگىن ،ئۇالر ۋەدە
قىلىنغان كۈنىگە مۇالقات بولغانغا قەدەر (باتىللىرىغا) چۆمسۇن ۋە (دۇنياسى بىلەن) ئوينىسۇن﴾ يەنى ئۇالر

نادانلىققا ۋە گۇمراھلىققا چۆمسۇن .ئۇالرغا ۋەدە قىلىنغان كۈن قىيامەت كۈنىدۇر .ئۇالر شۇ كۈندە بارىدىغان
جايىنىڭ ۋە ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى بىلىدۇ.

پەرۋەردىگارنىڭ يالغۇز ئىكەنلىكىنىڭ بايانى
﴿ﷲ ئاسماندىمۇ ئىالھتۇر ،زېمىندىمۇ ئىالھتۇر﴾ يەنى ئۇ ئاسماندىكى جىمى مەخلۇقاتنىڭ
((( زۇمەر سۈرىسى 4ـ ئايەت.

زۇخرۇف سۈرىسى

ۋە زېمىندىكى جىمى مەخلۇقاتنىڭ ئىالھىدۇر .ﷲ تائاالغا ئاسمان ۋە زېمىن ئەھلى ئىبادەت
قىلىدۇ .ئۇالرنىڭ ھەممىسى ﷲ تائاالغا باش ئەگكۈچىدۇر ،ئۇالر ئۆزلىرىنى ﷲ تائاالنىڭ ئالدىدا
تولىمۇ تۆۋەن تۇتىدۇ.
﴿ﷲ ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر ،ھەممىنى بىلگۈچىدۇر﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دېگەن﴿ :ئاسمانالردا ۋە زېمىندا (ئىبادەت قىلىنىشقا تېگىشلىك) ﷲ ئەنە شۇدۇر ،ئۇ سىلەرنىڭ
يوشۇرۇن ۋە ئاشكارا ئىشىڭالرنى( ،ياخشى -يامان) قىلمىشىڭالرنى بىلىپ تۇرىدۇ﴾((( يەنى
ئاسمانالر ۋە زېمىندا ئىبادەت قىلىنىدىغان ئىالھ ئەنە شۇ ﷲ تائاالدۇر.
﴿ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ ۋە ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنىڭ پادىشاھلىقى ئىلكىدە
بولغان زات كاتتىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال ئاسمانالرنى ،زېمىننى ۋە ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنى

ياراتقۇچىدۇر ،ئۇالرنىڭ پادىشاھىدۇر ،ئۇالرنى خالىغانچە ئىدارە قىلغۇچىدۇر ،ﷲ تائاالغا
ھېچ توسقۇنلۇق قىلغۇچى بولمايدۇ .ﷲ تائاال باال تۇتۇشتىن پاكتۇر ،بۈيۈكتۇر ،يەنى ﷲ
تائاالغا ئەيىبلەردىن ،نۇقسانالردىن پاك بولۇش مۇجەسسەملەشكەندۇر ،چۈنكى ،ئۇ يۈكسەك
پەرۋەردىگاردۇر .شەيئىلەرنىڭ بۈيۈك پادىشاھىدۇر .بىرەر ئىشنى بۇزۇش ياكى پۇختا قىلىش
جەھەتتە ئىشالرنىڭ ئاچقۇچى ﷲ تائاالنىڭ قولىدىدۇر.

﴿قىيامەتنىڭ (بولىدىغان ۋاقتى) توغرىسىدىكى بىلىم ھەقىقەتەن (يالغۇز) ﷲنىڭ
دەرگاھىدىدۇر﴾ يەنى ﴿ئۇنى پەقەت ئۆزى بەلگىلىگەن ۋاقىتتا مەيدانغا چىقىرىدۇ﴾(((.

﴿سىلەر ﷲنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىسىلەر﴾ ئاندىن ﷲ تائاال ھەر ئادەمگە ئۇنىڭ ئەمەلىگە
قارىتا ياخشىلىق بولسا مۇكاپات ،يامانلىق بولسا جازا بېرىدۇ.

بۇتالرنىڭ شاپائەت قىلىش ھوقۇقى بولمايدىغانلىقى
﴿ئۇالرنىڭ ﷲنى قويۇپ چوقۇنغان نەرسىلىرى شاپائەت قىاللمايدۇ﴾ يەنى ئۇالرنىڭ ﷲ
تائاالنى قويۇپ چوقۇنغان بۇتلىرى ئۇالرغا شاپائەت قىلىشقا قادىر بواللمايدۇ.
﴿پەقەت ھەق بىلەن گۇۋاھلىق بەرگەن (يەنى ال الە اال ﷲ دېگەن ،تىلى بىلەن ئېيتقاننى
دىلى بىلەن) ھەقىقىي بىلگەنلەر بۇنىڭدىن مۇستەسنا﴾ يەنى كىمكى ئاقىالنىلىك بىلەن ھەقنى

بىلىپ ،ھەق بىلەن گۇۋاھلىق بەرسە( ،ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدا) ﷲ تائاال ئۇنىڭغا شاپائەت
قىلىشقا ئىزنى بەرگەندىن كېيىن ،ئۇنىڭ شاپائىتى مەنپەئەت قىلىدۇ.

مۇشرىكالرنىڭ مەخلۇقاتالرنى يالغۇز اﷲ تائاالنىڭ ياراتقانلىقىنى ئېتىراپ
قىلىدىغانلىقى
﴿ئەگەر سەن ئۇالردىن ئۇالرنى كىم خەلق ئەتكەنلىكلىرىنى سورىساڭ ،ئۇالر چوقۇم «ﷲ»
((( ئەنئام سۈرىسى 3ـ ئايەت.
((( ئەئراف سۈرىسى 187ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

483

دەيدۇ .ئۇالر قانداقمۇ (ﷲغا ئىبادەت قىلىشتىن بۇتالرغا ئىبادەت قىلىشقا) بۇرۇلۇپ كېتىدۇ﴾ يەنى
ئەگەر سەن ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرگەن ،ﷲ تائاالغا باشقا نەرسىلەرنى قوشۇپ ئىبادەت قىلغان
ئەنە شۇ مۇشرىكالردىن﴿ :ئۇالرنى كىم خەلق ئەتكەنلىكلىرىنى﴾ سورىساڭ﴿ ،ئۇالر چوقۇم :ﷲ
دەيدۇ﴾ يەنى ئۇالر جىمى نەرسىلەرنى يارىتىشتا ھېچكىمنى شېرىك قىلمىغان ،يالغۇز ﷲ تائاالنىڭ
ياراتقانلىقىنى ئېتىراپ قىلىدۇ .شۇنداق تۇرۇقلۇق ،ئۇالر ﷲ تائاالغا باشقا نەرسىنى يەنى ھېچنەرسىگە
ئىگە بواللمايدىغان ،ھېچ نەرسىگە قادىر ئەمەس بۇتالرنى قوشۇپ ئىبادەت قىلىدۇ .ئۇالر بۇ ھەقتە
ناھايىتىمۇ بەك جاھىل ،دۆت ۋە ئەقلى يوق ھاماقەتلەردۇر .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق
دەيدۇ﴿ :ئۇالر قانداقمۇ (ﷲغا ئىبادەت قىلىشتىن بۇتالرغا ئىبادەت قىلىشقا) بۇرۇلۇپ كېتىدۇ﴾

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ﷲ تائاالغا شىكايەت قىلغانلىقى
﴿(ﷲ تائاال مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ) «ئى پەرۋەردىگارىم! بۇالر ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتمايدىغان
قەۋمدۇر» دېگەن سۆزىنى (بىلىدۇ)﴾ يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم پەرۋەردىگارىغا قەۋمى توغرۇلۇق
شىكايەت قىلىپ ،ئۇالرنىڭ ئۆزىنىڭ پەيغەمبەرلىكىنى ئىنكار قىلغانلىقى ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئى
پەرۋەردىگارىم! بۇالر ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتمايدىغان قەۋمدۇر﴾.

484

ﷲ تائاال يەنە بىر ئايەتتە بۇ ھەقتە مۇنداق خەۋەر قىلغان﴿ :پەيغەمبەر ئېيتتى« :ئى پەرۋەردىگارىم!
شۈبھىسىزكى ،مېنىڭ قەۋمىم بۇ قۇرئاننى تاشالندۇق قىلىپ قويدى»﴾((( بىزنىڭ يۇقىرىدىكى ئايەتكە
تەپسىر قىلغان سۆزىمىز ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ،مۇجاھىد ۋە قەتادە قاتارلىقالرنىڭ سۆزىدۇر.
ئىبنى جەرىرمۇ ئۇ ئايەتنى بۇنىڭغا ئاساسلىنىپ تەپسىر قىلدى.
ﷲ تائاالنىڭ ﴿(مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ) «ئى پەرۋەردىگارىم! بۇالر ھەقىقەتەن ئىمان
ئېيتمايدىغان قەۋمدۇر» دېگەن سۆزىنى (بىلىدۇ)﴾ دېگەن ئايىتى ھەققىدە مۇجاھىد مۇنداق دەيدۇ:
ﷲ تائاال مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ سۆزىنى ئۆز سۆزىنىڭ ئارىسىغا كىرگۈزۈشنى خالىدى .قەتادە
مۇنداق دەيدۇ :بۇ پەيغەمبىرىڭالر مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ سۆزىدۇر .ئۇ پەرۋەردىگارىغا قەۋمى
ھەققىدە شىكايەت قىلىۋاتىدۇ.
﴿سەن ئۇالردىن يۈز ئۆرۈگىن﴾ يەنى مۇشرىكالردىن يۈز ئۆرۈگىن.
﴿ساالم دېگىن (يەنى ئۇالرغا بەددۇئامۇ قىلمىغىن ،دىنغا دەۋەتمۇ قىلمىغىن)﴾ يەنى ئۇالرنىڭ
ساڭا قىلغان يامان سۆزلىرىگە ئوخشاش يامان سۆزلەر بىلەن (ئۇالرغا) جاۋاب قايتۇرمىغىن ،ئۇالرغا
يۇمشاق بول ،ئۇالرنىڭ سۆز ـ ھەرىكىتىدىن يۈز ئۆرىگىن.
﴿ئۇالر كەلگۈسىدە (كۇفرىنىڭ ئاقىۋىتىنى) بىلىدۇ﴾ بۇ ئايەت ﷲ تائاال تەرىپىدىن ئۇالرغا
بېرىلگەن تەھدىتتۇر .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال ئۇالرنى قۇتۇلغىلى بولمايدىغان قاتتىق ئازابىغا گىرىپتار
قىلدى .دىنىنى ،سۆزىنى يەنى “الئىالھە ئىللەلالھ” نى ئۈستۈنلۈككە ئېرىشتۇردى .شۇنىڭدىن كېيىن
جىھادنى ،ئۇرۇشتا چىداملىق بولۇشنى يولغا قويدى .كىشىلەر ﷲ تائاالنىڭ دىنىغا توپ ـ توپ بولۇپ
كىردى .ئىسالم دىنى دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا تارقالدى.
ﷲ تائاالغا شۈكۈرلەر بولسۇن! شۇنىڭ بىلەن ،زۇخرۇف سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى.
((( فۇرقان سۈرىسى 30ـ ئايەت.

دۇخان سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 59 ،ئايەت
دۇخان سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى
ئىمام بەززار ئەبۇتۇفەيل ئامىر ئىبنى ۋاسىلەدىن زەيد ئىبنى ھارىسەنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئىبنى سەييادقا(((« :مەن ھەقىقەتەن
كۆڭلۈمدە بىر نەرسىنى يوشۇردۇم ،ئۇ نېمە؟» دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭدىن
دۇخان سۈرىسىنى يوشۇرغان ئىدى .ئىبنى سەيياد :ئۇ دۇخ((( -،دېدى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ساڭا لەنەت! ﷲ نېمىنى خالىسا شۇ بولىدۇ» دېدى ،ئاندىن يولىغا راۋان
بولدى.

ﭑﭒﭓ

ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ
ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨﭩ ﭪ ﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯﭰﭱ ﭲ ﭳ
ﭴﭵﭶﭷﭸﭹﭺﭻﭼﭽﭾﭿﮀﮁﮂ
ﮃﮄﮅﮆﮇﮈ ﮉﮊﮋﮌ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
ھا ،مىم﴿ .﴾1روشەن قۇرئان بىلەن قەسەم قىلىمەن ﴿ .﴾2بىز قۇرئاننى ھەقىقەتەن
مۇبارەك كېچىدە (يەنى شەبى قەدرى كېچىسىدە) نازىل قىلدۇق ،بىز ھەقىقەتەن ئىنسانالرنى
((( ئىبنى سەيياد جىنالر يەتكۈزگەن نەرسىنى سۆزلەيدىغان پالچى ئىدى.
((( دۇخان دېمەكچى.

(قۇرئان بىلەن) ئاگاھالندۇرغۇچى بولدۇق ﴿ .﴾3ئۇ كېچىدە ھەر بىر ھېكمەتلىك (يەنى ھېكمەتنىڭ
تەقەززاسى بويىچە قىلىنغان) ئىش (يەنى بەندىلەرنىڭ رىزقى ،ئەجىلى ۋە باشقا ئەھۋالى) ئايرىلىدۇ
﴿( .﴾4شۇ كېچە تەقدىر قىلىنغان ئىشالرنىڭ ھەممىسى) بىزنىڭ دەرگاھىمىزدىن بولغان ئىشتۇر،
بىز ھەقىقەتەن (ئىنسانالرغا پەيغەمبەرلەرنى) ئەۋەتكۈچى بولدۇق ﴿( .﴾5شۇ) پەرۋەردىگارىڭنىڭ
رەھمىتىدىندۇر .ئۇ ھەقىقەتەن (بەندىلەرنىڭ سۆزلىرىنى) ئاڭالپ تۇرغۇچىدۇر( .ئەھۋالىنى) بىلىپ
تۇرغۇچىدۇر﴿ .﴾6ئەگەر سىلەر ھەقىقىي ئىشەنگۈچى بولساڭالر( ،ئۇ) ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ ۋە
ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر ﴿ .﴾7ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ ئىالھ يوقتۇر.
ئۇ (ئۆلۈكنى) تىرىلدۈرەلەيدۇ( ،تىرىكنىڭ) جېنىنى ئاالاليدۇ ،ئۇ سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭالردۇر،
ئىلگىرىكى ئاتا-بوۋاڭالرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر﴿.﴾8

قۇرئاننىڭ شەبى قەدرى كېچىسى نازىل بولغانلىقى
ﷲ تائاال قۇرئان كەرىمنى مۇبارەك كېچە شەبى قەدرى كېچىسىدە نازىل قىلغانلىقىنى خەۋەر
قىلىدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز قۇرئاننى ھەقىقەتەن شەبى قەدرىدە نازىل قىلدۇق﴾(((يەنى
قۇرئان رامىزان ئېيىدا نازىل بولغان ئىدى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :رامىزان ئېيىدا قۇرئان
نازىل بولۇشقا باشلىدى﴾((( .بۇ ھەقتە بەقەرە سۈرىسىدە نۇرغۇن ھەدىسلەرنى بايان قىلغان
ئىدۇق ،شۇڭا ئۇنى بۇ يەردە قايتا تەكرارلىمايمىز.
﴿بىز ھەقىقەتەن ئىنسانالرنى (قۇرئان بىلەن) ئاگاھالندۇرغۇچى بولدۇق﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ
دەلىل ـ پاكىتلىرىنىڭ بەندىلىرىنىڭ ئۈستىگە تۇرغۇزۇلۇشى ئۈچۈن ،ئىنسانالرغا شەرىئەت ھۆكمىدە
نېمىنىڭ پايدىلىق ۋە نېمىنىڭ زىيانلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگۈچى بولدۇق.
﴿ئۇ كېچىدە ھەر بىر ھېكمەتلىك (يەنى ھېكمەتنىڭ تەقەززاسى بويىچە قىلىنغان)
ئىش (يەنى بەندىلەرنىڭ رىزقى ،ئەجىلى ۋە باشقا ئەھۋالى) ئايرىلىدۇ﴾ يەنى شەبى قەدىر

كېچىسىدە لەۋھۇلمەھپۇزدىن بەندىلەرنىڭ رىزىقلىرى ،ئەجەللىرى ۋە باشقا ئەھۋالى قاتارلىق
ئالماشتۇرۇلمايدىغان ،ئۆزگەرتىلمەيدىغان بىر يىللىق پۇختا ئىش ئايرىلىپ ،پۈتۈكچى پەرىشتىلەرگە
تاپشۇرۇلىدۇ.

486

ئىبنى ئۆمەر ،مۇجاھىد ،ئەبۇ مالىك ،زەھھاك ۋە سەلەپ ئۆلىمالىرىدىن بىر قانچە كىشىنىڭ
بۇ ئايەت ھەققىدە مۇشۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنغان .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ئۇ
كېچىدە بولغان ،ۋەھىي قىلىنغان ﴿(شۇ كېچە تەقدىر قىلىنغان ئىشالرنىڭ ھەممىسى) بىزنىڭ
دەرگاھىمىزدىن﴾ يەنى ﷲ نىڭ ئەمرى ،ئىزنى ۋە بىلىشى ئىچىدە ﴿بولغان ئىشتۇر .بىز ھەقىقەتەن
(ئىنسانالرغا﴾ ﷲ نىڭ روشەن ئايەتلىرىنى تىالۋەت قىلىپ بېرىدىغان ﴿(پەيغەمبەرلەرنى)
ئەۋەتكۈچى بولدۇق﴾ چۈنكى ئۇالرنىڭ شۇ ۋاقىتتا پەيغەمبەرلەرگە قاتتىق ئېھتىياجى بار ئىدى .شۇڭا
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ(﴿ :شۇ) پەرۋەردىگارىڭنىڭ رەھمىتىدىندۇر .ئۇ ھەقىقەتەن (بەندىلەرنىڭ
((( قەدر سۈرىسى 1ـ ئايەت.
((( بەقەرە سۈرىسى 185ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

دۇخان سۈرىسى

سۆزلىرىنى) ئاڭالپ تۇرغۇچىدۇر( .ئەھۋالىنى) بىلىپ تۇرغۇچىدۇر .ئەگەر سىلەر ھەقىقىي ئىشەنگۈچى
بولساڭالر﴾ قۇرئاننى نازىل قىلغۇچى زات ﴿ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ ۋە ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى
نەرسىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر﴾ يەنى ئۇالرنىڭ ياراتقۇچىسى ۋە پادىشاھىدۇر﴿ .ئۇنىڭدىن باشقا
ھېچ ئىالھ يوقتۇر .ئۇ (ئۆلۈكنى) تىرىلدۈرەلەيدۇ( ،تىرىكنىڭ) جېنىنى ئاالاليدۇ ،ئۇ سىلەرنىڭ
پەرۋەردىگارىڭالردۇر ،ئىلگىرىكى ئاتا-بوۋاڭالرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر﴾ بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنى ﷲ

تائاالنىڭ تۆۋەندىكى ئايىتىنىڭ مەزمۇنىغا ئوخشايدۇ(﴿ :ئى مۇھەممەد!) ئېيتقىنكى« ،ئى ئىنسانالر
مەن ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ ھەممىڭالرغا ﷲ تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن ئەلچىمەن ،ئاسمانالرنىڭ ۋە
زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ﷲ غا خاستۇر ،ئۇنىڭدىن باشقا ھېچ ئىالھ يوقتۇر ،ﷲ تىرىلدۈرىدۇ ۋە
ئۆلتۈرىدۇ.(((﴾»...

*******
ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛﮜ
ﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣﮤ ﮥ ﮦﮧﮨﮩﮪ ﮫﮬ
ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛﯜ ﯝ ﯞ ﯟ
ﯠﯡﯢﯣﯤ ﯥ ﯦ
ئۇنداق ئەمەس (يەنى ئۇالر ھەقىقىي ئىشەنگۈچى ئەمەس) ،بەلكى ئۇالر (قىيامەتتىن) شەكتە
بولۇپ (ھەقنى ئىستىھزا قىلىپ) ئوينايدۇ﴿( .﴾9ئى مۇھەممەد!) سەن ئاسمان (ھەممە ئادەم)
ئوچۇق (كۆرىدىغان) تۈتۈننى كەلتۈرىدىغان كۈندە (ئۇالرغا بولىدىغان ئازابنى) كۈتكىن﴿( .﴾10ئۇ
تۈتۈن) كىشىلەرنى ئورىۋالىدۇ ،بۇ قاتتىق ئازابتۇر﴿( .﴾11ئۇالر) «پەرۋەردىگارىمىز! بىزدىن ئازابنى
كۆتۈرۈۋەتكىن ،بىز ھەقىقەتەن ئىمان كەلتۈرگۈچىدۇرمىز» (دەيدۇ) ﴿( .﴾12ئازاب كۆتۈرۈلۈپ
كەتكەندە) ئۇالر قانداقمۇ ئىبرەت ئالسۇن ،ھالبۇكى ،ئۇالرغا روشەن پەيغەمبەر كەلدى (شۇنداق
تۇرۇقلۇق ئۇالر ئىمان ئېيتمىدى) ﴿ .﴾13ئاندىن ئۇالر ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈدى ۋە« :ئۇ ئۆگىتىلگەن
(يەنى قۇرئاننى كىشىلەردىن ئۆگەنگەن) دۇر ،مەجنۇندۇر» دېدى ﴿ .﴾14بىز ھەقىقەتەن ئازابنى
(سىلەردىن) ئازغىنا ۋاقىت كۆتۈرۈۋېتىمىز( ،ئاندىن) سىلەر ھەقىقەتەن (ئىلگىرىكى كاپىرلىق
ھالىتىڭالرغا) قايتىۋالىسىلەر ﴿ .﴾15ئۇالرنى قاتتىق تۇتقان كۈنىمىزدە چوقۇم جازااليمىز﴿.﴾16

ئاسمان تۈتۈن كەلتۈرىدىغان كۈندىن مۇشرىكالرنى قورقۇتۇش توغرىسىدا
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :بەلكى ئۇ مۇشرىكالر ﴿(قىيامەتتىن) شەكتە بولۇپ (ھەقنى ئىستىھزا
قىلىپ) ئوينايدۇ﴾ يەنى ئۇالرغا ھەقىقىي ئىشەنچلىك ھەق كەلدى .ھالبۇكى ،ئۇالر ئۇنىڭدىن

شەكلىنىدۇ ،گۇمانلىنىدۇ ،ئۇنىڭغا ئىشەنمەيدۇ .ﷲ تائاال ئۇالرنى قورقۇتۇپ ۋە تەھدىت سېلىپ
مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئى مۇھەممەد!) سەن ئاسمان (ھەممە ئادەم) ئوچۇق (كۆرىدىغان) تۈتۈننى
كەلتۈرىدىغان كۈندە (ئۇالرغا بولىدىغان ئازابنى) كۈتكىن﴾ مەسرۇقتىن رىۋايەت قىلىنىدۇكى ،ئۇ،
((( ئەئراف سۈرىسى 158ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى

487

بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دېگەن :بىز كۇفە مەسچىتىگە كىندە دەرۋازىلىرىنىڭ بىرىدىن كىرسەك،
بىر ئادەم ئولتۇرغانالرغا﴿ :ئاسمان (ھەممە ئادەم) ئوچۇق (كۆرىدىغان) تۈتۈننى كەلتۈرىدىغان
كۈندە﴾ دېگەن ئايەتتىكى تۈتۈننىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى بىلەمسىلەر؟ ئۇ تۈتۈن قىيامەت كۈنى
كېلىدۇ ،مۇناپىفالرنىڭ قۇالقلىرىنى گاس ،كۆزلىرىنى كور قىلىدۇ ،مۇمىنلەرنىمۇ زۇكام تەگكەندەك
قىلىپ قويىدۇ -،دېگەن سۆزلەرنى قىلىۋاتقان ئىكەن.
ئاندىن بىز ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ يېنىغا كېلىپ ،ئۇنىڭغا بىز ئاڭلىغان
يۇقىرىقى سۆزلەرنى دەپ بەردۇق .ئۇ يېنىچە يېتىپتىكەن ،بۇ گەپنى ئاڭالپ ياتقان يېرىدىن
چاچراپ تۇرۇپ ئولتۇردى ـ دە ،مۇنداق دېدى :ﷲ تائاال پەيغەمبىرىڭالر مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا
مۇنداق دېگەن﴿ :ئېيتقىنكى(« ،ﷲ تەرىپىدىن كەلگەن ۋەھيىنى) تەبلىغ قىلغانلىقىمغا
سىلەردىن ھېچ ھەق تەلەپ قىلمايمەن ،مەن (قۇرئاننى) ئىپتىرا قىلغۇچىالردىن (يەنى يالغاندىن
توقۇغۇچىالردىن) ئەمەسمەن﴾(((.
بىرەر ئادەمنىڭ ئۆزى بىلمەيدىغان نەرسىنى “ﷲ تائاال بىلگۈچىدۇر” دېيىشى ھەقىقەتەن
ئىلىم ئىگىسى بولغانلىقنىڭ جۈملىسىدىندۇر .ئۇ ئەھۋالنى سىلەرگە مەن سۆزلەپ بېرەي :قۇرەيش
ئەھلى ھەقىقەتەن ئىسالمنى قوبۇل قىلىشنى ئارقىغا سۈرۈپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئاسىيلىق
قىلغان چاغدا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا بەتدۇئا قىلىپ ،يۈسۈپ ئەلەيھىسساالمنىڭ
يىللىرىغا ئوخشاش قەھەتچىلىك يىلالرنى تىلىگەن ئىدى .شۇنىڭ بىلەن ئۇالرغا قەھەتچىلىك
ۋە ئاچارچىلىق ئاپىتى كېلىپ ،ئۇالر ئاچلىقتىن سۆڭەك ۋە ئۆلۈكلەرنىمۇ يېيىشكە باشلىدى .ئۇالر
ئاسمانغا قارايتتى .ئاچلىقتىن كۆزلىرى خىرەلىشىپ ،ئاسماندا پەقەت تۈتۈننىال كۆرەتتى .يەنە
بىر رىۋايەتتە :بىر ئادەم ئاسمانغا قارىسا ،ئاچلىقتىن كۆزلىرى خىرەلىشىپ ،ئۆزى بىلەن ئاسمان
ئارىلىقىدىكى بوشلۇقتا تۈتۈنگە ئوخشاش نەرسىلەرنى كۆرەتتى -­،دېيىلگەن.
﴿(ئى مۇھەممەد!) سەن ئاسمان (ھەممە ئادەم) ئوچۇق (كۆرىدىغان) تۈتۈننى
كەلتۈرىدىغان كۈندە (ئۇالرغا بولىدىغان ئازابنى) كۈتكىن( .ئۇ تۈتۈن) كىشىلەرنى
ئورىۋالىدۇ ،بۇ قاتتىق ئازابتۇر﴾
ساھابىالر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يېنىغا كېلىپ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! ﷲ
تائاالدىن مۇزەر قەبىلىسىگە سۇ تەلەپ قىلغىن ،ئۇالر قۇرغاقچىلىقتىن ھاالك بولغىلى تۇردى-،
دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرغا سۇ تەلەپ قىلدى .ئۇالر سۇ بىلەن تەمىنلەندى ،ئاندىن:

488

﴿بىز ھەقىقەتەن ئازابنى (سىلەردىن) ئازغىنا ۋاقىت كۆتۈرۈۋېتىمىز( ،ئاندىن) سىلەر ھەقىقەتەن
(ئىلگىرىكى كاپىرلىق ھالىتىڭالرغا) قايتىۋالىسىلەر﴾ دېگەن ئايەت نازىل بولدى.

ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :ئازاب ئۇالردىن قىيامەت كۈنى كۆتۈرۈۋېتىلەمدۇ؟ -دېدى .
ئۇالرغا مەمۇرچىلىق بولغاندىن كېيىن ،ئۇالر ئىلگىرىكى كاپىرلىق ھالىتىگە يېنىۋالدى .شۇنىڭ
بىلەن ،ﷲ تائاال بۇ ئايەتنى نازىل قىلدى﴿ :ئۇالرنى قاتتىق تۇتقان كۈنىمىزدە چوقۇم جازااليمىز﴾
يەنى ئۇالر بەدىر ئۇرۇشىدا جازاالندى.
(((

((( ساد سۈرىسى 86ـ ئايەت.
((( يەنى ھېلىقى ئادەمگە تەنە قىلىپ شۇنداق دېگەن.

دۇخان سۈرىسى

ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :قىيامەت ئاالمەتلىرىدىن ھەقىقەتەن ئاسماننىڭ تۈتۈندەك
كۆرۈنۈشى ،رۇملۇقالرنىڭ غەلىبە قىلىشى ،ئاينىڭ يېرىلىشى ،قاتتىق تۇتۇش يەنى بەدىر ئۇرۇشى
ۋە ئۇالرنىڭ بەدىر ئۇرۇشىدا جازالىنىشى قاتارلىق بەش ئىش ئۆتتى -،دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام
بۇخارى ،مۇسلىم ،ئىمام ئەھمەد ،تىرمىزى ،نەسەئى ،ئىبنى جەرىر ۋە ئىبنى ئەبۇ ھاتەم قاتارلىقالر
رىۋايەت قىلغان.
ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ بۇ ئايەتنى :ئاسماننىڭ تۇتۇن كۆرىنىدىغان كۈنى
ئۆتۈپ كەتتى -،دەپ تەپسىر قىلغانلىقىغا سەلەف ئۆلىمالىرىدىن مۇجاھىد ،ئەبۇ ئالىيە ،ئىبراھىم
نەخەئى ،زەھھاك ۋە ئەتىييە ئەۋفىي قاتارلىق بىر جامائە كىشىلەر قوشۇلغان .ئىبنى جەرىرمۇ ئۇنى
توغرا دەپ تاللىغان.
ئىمام مۇسلىم ئەبۇ سۇرەيھەدىن ھۇزەيفە ئىبنى ئۇسەيد غىفارى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغان :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۆينىڭ پەنجىرىسىدىن قاراپ تۇراتتى .بىز
قىيامەت توغرۇلۇق مۇنازىرە قىلىۋاتاتتۇق ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق دېدى« :سىلەر ئون
ئاالمەتنى كۆرمىگىچە قىيامەت قايىم بولمايدۇ ،ئۇالر بولسا :كۈننىڭ غەربتىن چىقىشى ،ئاسماننىڭ
تۈتۈن كەلتۈرۈشى ،غەلىتە ھايۋاننىڭ چىقىشى ،يەجۇج بىلەن مەجۇجنىڭ چىقىشى ،مەريەمنىڭ
ئوغلى ئىسانىڭ چۈشۈشى ،دەججالنىڭ چىقىشى ،بىر قېتىملىقى شەرقتە ،يەنە بىر قېتىملىقى
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.