Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 38

Süzlärneñ gomumi sanı 3684
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
((( شۇئەرا سۈرىسى 195ـ ئايەت.
((( ۋاقىئە سۈرىسى 77ـ 80ـ ئايەتكىچە.
((( ئەبەسە سۈرىسى 11ــ 16ـ ئايەتكىچە.

زۇخرۇف سۈرىسى

قۇرەيش تەرىپىدىن ئىنكار قىلىنغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا تەسەللى
بېرىش توغرىسىدا
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى ئۆز قەۋمى ئىنكار قىلغانلىقى ئۈچۈن ،ﷲ تائاال ئۇنىڭغا تەسەللى

بېرىپ ۋە ئۇالرنىڭ يەتكۈزگەن ئەزىيەتلىرىگە سەۋر قىلىشقا بۇيرۇپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئىلگىرىكى
ئۈممەتلەرگە نۇرغۇن پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتتۇق .ئۇالرغا قانداق بىر پەيغەمبەر كەلمىسۇن ،ئۇالر ئۇنى
(قەۋمىڭ سېنى مەسخىرە قىلغاندەك) مەسخىرە قىلدى﴾ يەنى ئۇالر ئۇنى ئىنكار قىلدى ۋە مەسخىرە

قىلدى.

﴿ئۇالر (يەنى مەككە كاپىرلىرى) دىن كۈچ -قۇۋۋەتتە ئۈستۈن بولغانالرنى ھاالك قىلدۇق﴾

يەنى پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغانالرنى ھاالك قىلدۇق .ئى مۇھەممەد! ئۇالر سېنى ئىنكار قىلغان
ئەنە شۇ مۇشرىكالردىن كۈچ ـ قۇۋۋەتتە ئۈستۈن ئىدى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئۇالر
زېمىندا سەير قىلىپ ئۇالردىن ئىلگىرىكىلەرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى كۆزەتمىدىمۇ؟
بۇالردىن ئۇالرنىڭ سانى كۆپ ئىدى ،زېمىندا كۈچ -قۇۋۋەت ۋە يادىكارلىقالر (يەنى ئۆي
ئىمارەت) جەھەتتە بۇالردىن ئۈستۈن ئىدى .ئۇالرنىڭ قولغا كەلتۈرگەن نەرسىلىرى ئۇالرغائەسقاتمىدى﴾((( بۇ ھەقتە ناھايىتى نۇرغۇن ئايەتلەر بار.

﴿ئىلگىرىكىلەرنىڭ قىسسىلىرى قۇرئاندا ئۆتتى﴾ يەنى ئىلگىرىكىلەرنىڭ قىسسىلىرىنى
(ئۇالرغا كەلگەن ئازاب كېيىنكىلەرگىمۇ يېتىپ قالماسلىقى ئۈچۈن) ئۇالردىن كېيىن كېلىدىغان،
پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلىدىغان قەۋمگە ئىبرەت قىلىپ بايان قىلدۇق .ﷲ بۇ ھەقتە بۇ سۈرىنىڭ
ئاخىرىدا مۇنداق دېگەن﴿ :ئۇالرنى بىز (كۇففارالرنىڭ ئازابقا تېگىشلىك بولۇشىدا) كېيىنكىلەرگە
نەمۇنە ۋە ئىبرەت قىلدۇق﴾ ﷲ تائاال يەنە مۇنداق دەيدۇ﴿ :بۇ (يەنى ئازابنى كۆرگەندە ئېيتقان
ئىماننىڭ پايدىلىق بولماسلىقى) ﷲنىڭ بەندىلىرى ئارىسىدا تۇتقان يولىدۇر﴾(((﴿ ،ﷲ نىڭ
تۇتقان يولىدا ھېچقانداق ئۆزگىرىش تاپالمايسەن﴾(((.

*******
ﯖﯗﯘﯙﯚﯛﯜ ﯝﯞ ﯟﯠﯡﯢ
ﯣﯤ ﯥﯦﯧﯨﯩﯪﯫﯬ ﭑﭒﭓ
ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ
ﭣ ﭤ ﭥﭦﭧﭨﭩﭪﭫﭬﭭ ﭮﭯﭰﭱﭲ
ﭳﭴﭵﭶ ﭷﭸ ﭹﭺﭻﭼﭽ ﭾﭿﮀﮁ ﮂ
ﮃﮄ
((( غافىر سۈرىسى 82ـ ئايەت.
((( غافىر سۈرىسى 85ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەھزاب سۈرىسى 62ـ ئايەت.

453

ئەگەر سەن ئۇالردىن« :ئاسمانالر ۋە زېمىننى كىم ياراتتى» دەپ سورىساڭ ،ئۇالر:
«ئەلۋەتتە ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى غالىب ،ھەممىنى بىلگۈچى (ﷲ) ياراتتى» دەيدۇ﴿ .﴾9ﷲ
سىلەر ئۈچۈن زېمىننى قارارگاھ قىلدى( ،سەپەردە كۆزلىگەن يېرىڭالرغا) بېرىۋېلىشىڭالر ئۈچۈن
سىلەرگە زېمىندا نۇرغۇن يولالرنى ياراتتى﴿ .﴾10ﷲ بۇلۇتتىن (سىلەرگە زىيان يەتكۈزمەي،
پايدا يەتكۈزىدىغان) ئۆلچەمدە يامغۇر ياغدۇردى ،ئۇنىڭ بىلەن بىز (گىيا ئۈنمەس قاقاس)
ئۆلۈك زېمىننى تىرىلدۈردۇق ،سىلەر مۇشۇنداق (يەنى ئۆلۈك يەردىن ئۆسۈملۈك چىقىرىلغاندەك)
(قەبرەڭالردىن) چىقىرىلىسىلەر﴿ .﴾11ﷲ پۈتۈن مەخلۇقاتالرنىڭ تۈرلىرىنى ياراتتى ،سىلەرگە
ئۈستىگە چىقىشىڭالر ئۈچۈن كېمە ۋە مىنىشىڭالر ئۈچۈن ھايۋان قاتارلىقالرنى ياراتتى .ئاندىن
سىلەر ئۇالرنىڭ ئۈستىگە چىققانلىرىڭالردا پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ نېمىتىنى ئەسلەپ« :بىزگە بۇنى
بويسۇندۇرۇپ بەرگەن زات پاكتۇر ،بىز ئۇنىڭغا (مىنىشكە) قادىر ئەمەس ئىدۇق ،بىز ھەقىقەتەن
پەرۋەردىگارىمىزنىڭ دەرگاھىغا قايتقۇچىالرمىز» دېگەيسىلەر﴿.﴾12-14

مۇشرىكالرنىڭ مەخلۇقاتالرنى ياراتقۇچىنىڭ تەۋھىدىنى ئېتىراپ قىلىشى ۋە
ئۇنىڭ كۆپلىگەن دەلىللىرى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ئى مۇھەممەد! ئەگەر سەن ﷲ تائاالغا باشقا نەرسىلەرنى شېرىك
قىلىپ چوقۇنغان ئەنە شۇ مۇشرىكالردىن«﴿ :ئاسمانالر ۋە زېمىننى كىم ياراتتى» دەپ سورىساڭ،
ئۇالر« :ئەلۋەتتە ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى غالىب ،ھەممىنى بىلگۈچى (ﷲ) ياراتتى» دەيدۇ﴾ يەنى
ئۇالر ئەلۋەتتە ئۇالرنىڭ ياراتقۇچىسىنىڭ ھېچ شېرىكى بولمىغان ،يالغۇز ﷲ تائاال ئىكەنلىكىنى
ئېتىراپ قىلىدۇ .شۇنداق تۇرۇقلۇق ،ئۇالر ﷲ تائاالغا باشقا نەرسىلەرنى ۋە بۇتالرنى شېرىك
قىلىپ ئىبادەت قىلىدۇ.
﴿ﷲ سىلەر ئۈچۈن زېمىننى قارارگاھ قىلدى﴾ يەنى كەڭ كەتكەن ،تەۋرەنمەس زېمىننى
قارارگاھ قىلدى ،سىلەر ئۇنىڭ ئۈستىدە سەير قىلىسىلەر ،ئىش ـ ھەرىكەتلەرنى ئېلىپ بارىسىلەر،
ئارام ئېلىش ئۈچۈن ئۇخاليسىلەر ،ئۇيان ـ بۇيانغا بېرىپ كېلىسىلەر .گەرچە زېمىن سۇنىڭ
ئۈستىدە يارىتىلغان بولسىمۇ ،لېكىن ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ ئۇيان ـ بۇيانغا تەۋرەپ كەتمەسلىكى
ئۈچۈن تاغالر بىلەن مۇستەھكەم قىلدى.

454

﴿(سەپەردە كۆزلىگەن يېرىڭالرغا) بېرىۋېلىشىڭالر ئۈچۈن سىلەرگە زېمىندا نۇرغۇن يولالرنى
ياراتتى﴾ يەنى ﷲ تائاال تاغالر ۋە جىلغىالر ئارىسىدا نۇرغۇن يولالرنى قىلدى ،سىلەر شەھەردىن

شەھەرگە ،يۇرتتىن يۇرتقا ،بىر دۆلەتتىن يەنە بىر دۆلەتكە قىلغان سەپىرىڭالردا شۇ يولالر
ئارقىلىق كۆزلىگەن يېرىڭالرغا يېتىپ بارىسىلەر.

﴿ﷲ بۇلۇتتىن (سىلەرگە زىيان يەتكۈزمەي ،پايدا يەتكۈزىدىغان) ئۆلچەملىك يامغۇر
ياغدۇردى﴾ يەنى زىرائەتلىرىڭالر ۋە ئۆسۈملۈكلىرىڭالرنىڭ سۇغۇرۇلۇشى ،ئۆزەڭالرنىڭ ۋە چارۋا ـ

ماللىرىڭالرنىڭ ئىچىشى ئۈچۈن يېتەرلىك مىقداردا يامغۇر ياغدۇردى.

﴿ئۇنىڭ بىلەن بىز (گىيا ئۈنمەس قاقاس) ئۆلۈك زېمىننى تىرىلدۈردۇق﴾ يەنى زېمىنغا يامغۇر
ياغقاندا ،ئۇ جانلىنىدۇ ۋە كۆپۈشىدۇ ،تۈرلۈك چىرايلىق ئۆسۈملۈكلەرنى ئۈندۈرۈپ بېرىدۇ .ﷲ

زۇخرۇف سۈرىسى

تائاال زېمىننى تىرىلدۈرىدىغانلىقىنى مىسال قىلىش بىلەن ئىنسانالرنى ئۆلگەندىن كېيىن ،قىيامەت
كۈنى تىرىلدۈرىدىغانلىقىغا ئىشارەت قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :سىلەر مۇشۇنداق (يەنى ئۆلۈك يەردىن
ئۆسۈملۈك چىقىرىلغاندەك قەبرەڭالردىن) چىقىرىلىسىلەر﴾.
﴿ﷲ پۈتۈن مەخلۇقاتالرنىڭ تۈرلىرىنى ياراتتى﴾ يەنى زېمىندا ئۆسىدىغان ھەر تۈرلۈك
ئۆسۈملۈكلەرنى ،زىرائەتلەرنى ،مېۋىلىك دەرەخلەرنى ،گۈل ـ چېچەكلەرنى ۋە باشقا نەرسىلەرنى
ياراتتى .ھەر تۈرلۈك ۋە ھەر خىل ھايۋانالرنىمۇ ياراتتى.
﴿سىلەرگە ئۈستىگە چىقىشىڭالر ئۈچۈن كېمە ۋە مىنىشىڭالر ئۈچۈن ھايۋان قاتارلىقالرنى
ياراتتى﴾ يەنى سۇدا يۈرۈشۈڭالر ئۈچۈن كېمىلەرنى ،گۆشىنى يېيشىڭالر ،سۈتىنى ئىچىشىڭالر ۋە

مىنىشىڭالر ئۈچۈن ھايۋانالرنى سىلەرگە بويسۇندۇرۇپ بەردى .ئۇالرنى ئىتائەتچان ۋە باشقۇرۇشۇڭالرغا
قواليلىق قىلدى .سىلەر تەمكىن ۋە خاتىرجەم ھالدا كېمىنىڭ ئۈستىگە چىقىسىلەر ،ھايۋاننى
مىنىسىلەر.

﴿ئاندىن سىلەر ئۇالرنىڭ ئۈستىگە چىققانلىرىڭالردا پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ نېمىتىنى ئەسلەپ﴾
يەنى سىلەرگە ئۇالرنى بويسۇندۇرۇپ بەرگەن نېمىتىنى ئەسلەپ﴿ :بىزگە بۇنى بويسۇندۇرۇپ بەرگەن
زات پاكتۇر ،بىز ئۇنىڭغا (مىنىشكە) قادىر ئەمەس ئىدۇق﴾ يەنى ئۇنى باشقۇرالمايتتۇق ،ئەگەر ﷲ
تائاال بۇنى بىزگە بويسۇندۇرۇپ بەرمىگەن بولسا ،بىز ئۇنى مىنىشكە قادىر بواللمايتتۇق«﴿ ،بىز
ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىزنىڭ دەرگاھىغا قايتقۇچىالرمىز» دېگەيسىلەر﴾ يەنى بىز ئۆلگەندىن

كېيىن ئۇنىڭ ھۇزۇرىغا بارغۇچىالرمىز ،بىزنىڭ چوڭ سەپىرىمىز ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدۇر .بۇ
ئايەت دۇنيانىڭ سەپىرى ئارقىلىق ئاخىرەتنىڭ سەپىرىگە ئىشارەت بېرىدۇ .بۇ خۇددى ﷲ
تائاال دۇنيانىڭ ئوزۇقلۇقى ئارقىلىق ئاخىرەتنىڭ ئوزۇقلۇقىغا ئىشارەت قىلىپ مۇنداق دېگىنىگە
ئوخشايدۇ(﴿ :ئاخىرەتلىكىڭالر ئۈچۈن) زاد -راھىلە ئېلىۋېلىڭالر ،ئەڭ ياخشى زاد -راھىلە
تەقۋادارلىقتۇر﴾(((.

ﷲ تائاال يەنە دۇنيانىڭ كىيىم ـ كېچەكلىرىنى بايان قىلىش ئارقىلىق ئاخىرەت ئۈچۈن
تەقۋادارلىق قىلىشقا مۇنداق ئىشارەت قىلدى﴿ :ئى ئادەم بالىلىرى! سىلەرگە بىز ھەقىقەتەن ئەۋرىتىڭالرنى
ياپىدىغان ۋە زىننەتلىنىدىغان لىباسنى چۈشۈردۇق ،تەقۋادارلىق لىباسى ئەڭ ياخشىدۇر﴾(((.

*******
ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉﮊ ﮋ ﮌ ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ
ﮕ ﮖﮗﮘﮙ ﮚﮛﮜﮝﮞ ﮟﮠﮡ
ﮢﮣ ﮤﮥﮦﮧ ﮨﮩﮪﮫ ﮬﮭﮮﮯﮰ
ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖﯗ ﯘ ﯙﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ
ﯡﯢﯣﯤﯥ ﯦﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭﯮ ﯯﯰ
((( بەقەرە سۈرىسى 197ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەئراف سۈرىسى 26ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

455

ئۇالر (پەرىشتىلەرنى ﷲنىڭ قىزلىرى دېيىش بىلەن) ﷲنىڭ بىر قىسىم بەندىلىرىنى
ﷲنىڭ بىر جۈزئىييى قىلىۋالدى( .مۇنداق دېگۈچى) ئىنسان ھەقىقەتەن ﷲغا ئاشكارا ناشۈكۈرلۈك
قىلغۇچىدۇر﴿ .﴾15ﷲ مەخلۇقاتتىن ئۆزى ئۈچۈن قىزالرنى (باال) تۇتۇپ ،سىلەرنى ئوغۇلالرغا
خاس قىلدىمۇ؟﴿ ﴾16ئەگەر ئۇالرنىڭ بىرىگە مەرھەمەتلىك ﷲغا مەسەل قىلغان نەرسە (يەنى
قىز باال) بىلەن بېشارەت بېرىلسە (يەنى خوتۇنىنىڭ قىز تۇغقانلىقى خەۋەر قىلىنسا) ،قايغۇغا
چۆمگەن ھالدا ئۇنىڭ يۈزى قارىداپ كېتىدۇ﴿( .﴾17ئۇالر ﷲغا) زىبۇ زىننەت ئىچىدە چوڭ
بولىدىغان ،مۇنازىرىدە مەقسىتىنى ئوچۇق بايان قىاللمايدىغان (قىزالرنى مەنسۇپ قىالمدۇ؟)﴿﴾18
ئۇالر مەرھەمەتلىك ﷲنىڭ بەندىلىرى بولغان پەرىشتىلەرگە قىز دەپ ئېتىقاد قىلدى ،ﷲ
پەرىشتىلەرنى ياراتقاندا ،ئۇالر ئۈستىدە بارمىدى؟ (يەنى ئۇالر پەرىشتىلەرنىڭ قىز ئىكەنلىكىنى
قەيەردىن بىلىدۇ؟) ئۇالرنىڭ گۇۋاھلىقى (ئۇالرنىڭ نامە-ئەمالىغا) يېزىلىدۇ( ،قىيامەت كۈنى) ئۇالر
سوراققا تارتىلىدۇ﴿ .﴾19ئۇالر« :مەرھەمەتلىك ﷲ خالىسا ،بىز ئۇالرغا (يەنى پەرىشتىلەرگە)
چوقۇنمايتتۇق» دېدى .بۇ توغرۇلۇق ئۇالرنىڭ بىلىمى (يەنى ئاساسى) يوق ،ئۇالر پەقەت
جۆيلۈيدۇ﴿.﴾20

مۇشرىكالرنىڭ اﷲ تائاالغا باال نىسبەت بەرگەنلىكىنى ئەيىبلەش توغرىسىدا
ﷲ تائاال مۇشرىكالرنىڭ بەزى ھايۋانالرنى بۇتلىرى ئۈچۈن ،يەنە بەزىلىرىنى ﷲ تائاال
ئۈچۈن ئايرىشىدەك يالغاندىن توقۇپ چىققان نەرسىلىرىدىن خەۋەر قىلىدۇ .ﷲ تائاال ئەنئام
سۈرىسىدە بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :مۇشرىكالر ﷲ ياراتقان ئېكىنلەردىن ۋە چاھار پايالردىن
(يەنى تۆگە ،كاال ،قويالردىن) ﷲ ئۈچۈن بىر ھەسسە (بۇتلىرى ئۈچۈن بىر ھەسسە) ئايرىپ
قويۇپ ،ئۆز گۇمانلىرىچە (ھېچقانداق دەلىلسىزال)« :بۇ ﷲ ئۈچۈندۇر ،بۇ مەبۇدلىرىمىز ئۈچۈندۇر»
دېدى .بۇتلىرىنىڭ نېسىۋىسىدىن ﷲ نىڭكىگە قوشۇشقا بولمايتتى ،ﷲ نىڭ نېسىۋىسىدىن
بۇتلىرىنىڭكىگە قوشۇشقا بوالتتى (مۇشرىكالر ﷲ غا ئاتىغان ھەسسىسىدىن بۇتالرغا ئاتىغان
ھەسسىسىگە بىرەر نەرسە قوشۇلۇپ قالسا ،ئۇنى بۇتلىرىنىڭ ھەسىسى ئىچىدە قالدۇراتتى ۋە:
ﷲ باي ،بۇنىڭغا موھتاج ئەمەس -،دەيتتى .بۇتلىرىغا ئاتىغان ھەسسىسىدىن ﷲ غا ئاتىغان
ھەسسىسىگە بىرەر نەرسە قوشۇلۇپ قالسا ،ئۇنى بۇتالرنىڭ ھەسسىسىگە قايتۇرۋېتەتتى) .ئۇالرنىڭ
قارارى نېمىدېگەن قەبىھ!﴾(((.

456

شۇنداقال ،ئۇالر قىزالر ۋە ئوغۇلالردىن بولغان بۇ ئىككى خىل ئىنساننىڭ ئىچىدىن ئۆزلىرى
ئەقىل ـ پاراسەت ۋە جىسمانىي جەھەتتە مەرتىۋىسىنى پەس ۋە تۆۋەن چاغاليدىغان قىزالرنى ﷲ
تائاالنىڭ بالىسى قىلىپ نىسبەت بەردى.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ئى مۇشرىكالر جامائەسى!) (سىلەرچە ياخشى
ھېساپالنغان) ئوغۇل باال سىلەرگە خاس بولۇپ( ،سىلەرچە يامان ھېساپالنغان) قىز باال ﷲغا
خاسمۇ؟ ئۇنداقتا بۇ ئادالەتسىز تەقسىماتتۇر﴾(((.
((( ئەنئام سۈرىسى 136ـ ئايەت.
((( نەجم سۈرىسى 21ـ 22ـ ئايەتلەر.

زۇخرۇف سۈرىسى

﴿ئۇالر (پەرىشتىلەرنى ﷲنىڭ قىزلىرى دېيىش بىلەن) ﷲنىڭ بىر قىسىم بەندىلىرىنى
ﷲنىڭ بىر جۈزئىيسى قىلىۋالدى( .مۇنداق دېگۈچى) ئىنسان ھەقىقەتەن ﷲغا ئاشكارا ناشۈكۈرلۈك
قىلغۇچىدۇر .ﷲ مەخلۇقاتتىن ئۆزى ئۈچۈن قىزالرنى (باال) تۇتۇپ ،سىلەرنى ئوغۇلالرغا خاس
قىلدىمۇ؟﴾ ﷲ تائاال بۇ ئايىتىدە ئۇالرنىڭ قىلمىشلىرىنى ناھايىتى قاتتىق دەرىجىدە ئەيىبلەيدۇ.
ئاندىن ﷲ تائاال بۇ ئەيىبلەشنى داۋامالشتۇرۇپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئەگەر ئۇالرنىڭ بىرىگە
مەرھەمەتلىك ﷲغا مەسەل قىلغان نەرسە (يەنى قىز باال) بىلەن بېشارەت بېرىلسە (يەنى خوتۇنىنىڭ
قىز تۇغقانلىقى خەۋەر قىلىنسا) ،قايغۇغا چۆمگەن ھالدا ئۇنىڭ يۈزى قارىداپ كېتىدۇ﴾ يەنى ﷲ

غا نىسبەت بەرگەن قىز بىلەن ئۇالرنىڭ بىرىگە بېشارەت بېرىلگەن چاغدا ،ئۇ ئۇنىڭدىن قاتتىق
نۇمۇس قىلىدۇ ،بېرىلگەن خەۋەرنىڭ يامانلىقىدىن ئۇنىڭ يۈزىدە ھەسرەت ئاالمىتى ئاشكارا
كۆرىلىدۇ .بۇ خەۋەردىن خىجىل بولۇپ قەۋمىدىن ئۆزىنى قاچۇرىدۇ.

ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ۋەھالەنكى سىلەر قىز بالىنى ﷲ تائاالغا نىسبەت بېرىپ تۇرۇپ،
ئۇنىڭدىن قانداقمۇ نۇمۇس قىلىسىلەر؟ ﴿(ئۇالر ﷲغا) زىبۇ زىننەت ئىچىدە چوڭ بولىدىغان،
مۇنازىرىدە مەقسىتىنى ئوچۇق بايان قىاللمايدىغان (قىزالرنى مەنسۇپ قىالمدۇ؟)﴾ يەنى ئايال كىشى
تەبىئى نۇقسانلىق بولۇپ ،ئۇنىڭ نۇقسانى كىچىكىدىن باشالپال زىبۇ زىننەت ئىچىدە چوڭ بولۇش
بىلەن تولۇقلىنىدۇ .ئەگەر ئۇ مۇنازىرىلىشىپ قالسا ،قىلىدىغان سۆز تاپالماي تەمتىرەپ قالىدۇ.
يەنى مەقسىتىنى بايان قىلىشقا ئاجىز كېلىپ ،تىلى تۇتۇلۇپ قالىدۇ .ئەھۋالى بۇنداق ئادەمنى
كۈچلۈك ۋە بۈيۈك ﷲ تائاالغا مەنسۇپ قىلسا بوالمدۇ؟ ئايال كىشى تاشقى كۆرۈنۈشىدە ۋە مەنىۋىي
جەھەتتە نۇقسانلىق يارىتىلغان بولۇپ ،ئۇنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشىدىكى نۇقسانى چىرايلىق كىيىنىش،
گۈزەل زىبۇ زىننەت بۇيۇملىرىنى تاقاش ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان نەرسىلەرنى ئىشلىتىش ئارقىلىق
تولۇقلىنىدۇ .ئۇنىڭ مەنىۋىي يەنى ئىچكى جەھەتتىكى نۇقسانى بولسا ،جىسمانى جەھەتتىكى
زەئىبلىك بولۇپ ،غەلىبە قىلىش پۇرسىتى كەلگەندە ،غەلىبىگە ئېرىشىشكە جۈرئەت قىلىشتىن
ئاجىزدۇر .ئۇنىڭ نە سۆزمەنلىكى ،نە ئىرادىسى يوق .بۇ ھەقتە بەزى ئەرەبلەرنىڭ قىز بىلەن
بېشارەت بېرىلگەندە ،مۇنداق دەيدىغان ماقالىسى بار :قىز باال ئوغۇل بالىدەك نېمەت ئەمەس،
ئۇنىڭ غەلىبىسى يىغىدۇر ،ياخشىلىقى ئوغرىلىقتۇر(((.
﴿ئۇالر مەرھەمەتلىك ﷲنىڭ بەندىلىرى بولغان پەرىشتىلەرگە قىز دەپ ئېتىقاد قىلدى﴾

يەنى ئۇالر پەرىشتىلەرنى شۇنداق دەپ قارايتتى .ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ بۇ بۇزۇق ئېتىقادىغا رەددىيە

بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ پەرىشتىلەرنى ياراتقاندا ،ئۇالر ئۈستىدە بارمىدى؟ (يەنى ئۇالر
پەرىشتىلەرنىڭ قىز ئىكەنلىكىنى قەيەردىن بىلىدۇ؟)﴾ يەنى ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ پەرىشتىلەرنى قىز

قىلىپ ياراتقانلىقىنى كۆردىمۇ؟

﴿ئۇالرنىڭ گۇۋاھلىقى (ئۇالرنىڭ نامە -ئەمالىغا) يېزىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالرنىڭ پەرىشتىلەرنى
قىز دەپ بەرگەن گۇۋاھلىقى ئۇالرنىڭ نامە ـ ئەمەل دەپتىرىگە يېزىلىدۇ(﴿ .قىيامەت كۈنى) ئۇالر
سوراققا تارتىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالر قىيامەت كۈنى ئەنە شۇ يامان قىلمىشىدىن سوراققا تارتىلىدۇ .بۇ
ئايەت ئۇالرغا بېرىلگەن قاتتىق ئاگاھالندۇرۇش ۋە تەھدىتتۇر.
((( بۇ يەردىكى ئوغرىلىقتىن ئايالالرنىڭ كىشىلەرنىڭ كۆڭلىنى ئاسان ئۇتۇۋالىدىغانلىقى كۆزدە تۇتۇلغان بولۇشى مۇمكىن.

457

﴿ئۇالر« :مەرھەمەتلىك ﷲ خالىسا ،بىز ئۇالرغا (يەنى پەرىشتىلەرگە) چوقۇنمايتتۇق»
دېدى﴾ يەنى ئۇالر :ئەگەر خالىسا ،ئەلۋەتتە بىزنى ﷲ تائاالنىڭ قىزلىرى بولغان پەرىشتىلەرنىڭ

سۈرەتلىرىدىكى بۇ بۇتالرغا چوقۇنۇشىمىزدىن توسقان بوالتتى .ﷲ تائاال ھەقىقەتەن بىزنىڭ
ئۇالرغا چوقۇنىدىغانلىقىمىزدىن خەۋەرداردۇر .ﷲ تائاال بىزنىڭ بۇ ئىبادىتىمىزنى ماقۇل كۆرىدۇ-،
دېدى .مۇشرىكالر بۇ يامان قىلمىشلىرى بىلەن تۆۋەندىكىدەك نۇرغۇن خاتالىقالرنى ئۆتكۈزدى:
بىرىنچى ،ئۇالر ﷲ تائاالغا باال نىسبەت بەردى .ﷲ تائاال ئۆزىگە باال تۇتۇشتىن يۈكسەك
دەرىجىدە ئۈستۈندۇر ،ئۇلۇغدۇر ۋە پاكتۇر.

ئىككىنچى ،ئۇالر :ﷲ تائاال ئۆزىگە ئوغۇلالرنى ئەمەس ،قىزالرنى باال قىلىپ تاللىدى -،دېدى.
ئۇالر مەرھەمەتلىك ﷲ تائاالنىڭ بەندىلىرى بولغان پەرىشتىلەرنى قىز دەپ ئېتىقاد قىلدى.
ئۈچىنچى ،ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇالر پەقەت قۇرۇق نەزىرىيە ،ھاۋايى ـ ھەۋەسلەرگە تايىنىپ
ۋە ئىلگىرىكىلەرگە ،چوڭالرغا ،ئاتا ـ بوۋىلىرىغا ،جاھىلىيەت دەۋرىدىكى شەيتان ۋەسۋەسىلىرىگە
ئەگىشىپ ،ئۆزلىرىنىڭ بۇزۇق گۇمانى بويىچە پەرىشتىلەرنىڭ سۈرەتلىرىدە ياسالغان بۇتلىرىغا ﷲ
تائاال تەرىپىدىن ھېچقانداق دەلىل ـ ئىسپات بولماستىن ،رۇخسەتمۇ قىلىنماستىن چوقۇندى.
تۆتىنچى ،ئۇالر ئەنە شۇ ئىبادەتلىرى ئۈچۈن بىمەنە نەرسىلەرنى دەلىل قىلىپ كۆرسەتتى .ئۇالر
بۇ دەلىللىرىدە ئىنتايىن نادانلىق قىلدى .ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ بۇ دەلىللىرىنى قاتتىق ئەيىبلىدى.
ﷲ تائاال پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتكەن ،كىتابالرنى نازىل قىلغاندىن باشالپ ،ئىنسانالرنى
ھېچ شېرىكى يوق ،يالغۇز ﷲ تائاالغا ئىبادەت قىلىشقا بۇيرۇپ ،ﷲ تائاالدىن باشقىغا ئىبادەت
قىلىشتىن توسۇپ كەلدى .ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز ھەقىقەتەن ھەر بىر ئۈممەتكە:
«ﷲغا ئىبادەت قىلىڭالر ،شەيتاندىن (يەنى شەيتانغا ،بۇتالرغا ،كاھىنالرغا ئوخشاش ھەرقانداق
مەبۇدقا ئىبادەت قىلىشتىن) يىراق بولۇڭالر» دەپ پەيغەمبەر ئەۋەتتۇق ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ﷲ
ھىدايەت قىلغانلىرىمۇ بار ،گۇمراھلىققا تېگىشلىك بولغانلىرىمۇ بار .يەر يۈزىدە سەير قىلىپ يۈرۈپ
(پەيغەمبەرلەرنى) ئىنكار قىلغانالرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى كۆزىتىڭالر﴾(((﴿ ،سەندىن
بۇرۇن بىز ئەۋەتكەن پەيغەمبەرلىرىمىزدىن سوراپ باققىنكى ،مېھرىبان ﷲدىن باشقا ئىبادەت
قىلىنىدىغان ئىالھالرنى بەلگىلىدۇقمۇ؟ (پەيغەمبەرلەرنىڭ ئىچىدە ﷲدىن غەيرىيگە ئىبادەت
قىلىشقا دەۋەت قىلغىنى بارمۇ؟)﴾(((.

458

ﷲ تائاال (تەپسىر قىلىنىۋاتقان) بۇ ئايەتتە ئۇالرنىڭ بىمەنە دەلىلىنى تىلغا ئالغاندىن كېيىن
مۇنداق دەيدۇ﴿ :بۇ توغرۇلۇق ئۇالرنىڭ بىلىمى (يەنى ئاساسى) يوق﴾ يەنى دېگەن سۆزلىرىنىڭ
ۋە كەلتۈرگەن دەلىللىرىنىڭ توغرا ئىكەنلىكى ھەققىدە بىلىمى يوق.
﴿ئۇالر پەقەت جۆيلۈيدۇ﴾ يەنى ئۇالر يالغاندىن سۆزلەيدۇ ،يالغاننى توقۇيدۇ .مۇجاھىد بۇ
ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :يەنى ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەردىن
ھېچ نەرسىنى بىلمەيدۇ.
((( نەھل سۈرىسى 36ـ ئايەت.
((( زۇخرۇف سۈرىسى 45ـ ئايەت.

زۇخرۇف سۈرىسى

*******
ﯱﯲ ﯳ ﯴﯵﯶﯷﯸﯹﯺﯻ ﯼﯽﯾﯿ
ﰀﰁﰂﰃﰄﰅ ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗ ﭘﭙﭚ ﭛﭜ
ﭝﭞ ﭟﭠﭡﭢﭣﭤﭥﭦ ﭧﭨﭩ ﭪ ﭫﭬ
ﭭﭮﭯﭰﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵﭶ ﭷﭸﭹﭺﭻ ﭼ ﭽﭾ
ﭿﮀ
ئۇالرغا بىز قۇرئاندىن ئىلگىرى (قانداقتۇر) بىر كىتاب بەرگەن بولۇپ ،ئۇالر شۇ كىتابقا
مەھكەم ئېسىالمدۇ؟﴿ ﴾21ئۇنداق ئەمەس ،ئۇالر« :ھەقىقەتەن ئاتا -بوۋىلىرىمىزنىڭ بىر خىل
دىنغا ئېتىقاد قىلغانلىقىنى بىلىمىز ،بىز ئۇالرنىڭ ئىزىدىن مېڭىپ ھىدايەت تاپقۇچىدۇرمىز»
دەيدۇ﴿ .﴾22شۇنىڭدەك سەندىن ئىلگىرى ھەر قاچان بىرەر شەھەرگە ئاگاھالندۇرغۇچى (يەنى
پەيغەمبەر) ئەۋەتسەكال ،ئۇنىڭ دۆلەتمەن ئادەملىرى« :بىز ھەقىقەتەن ئاتا-بوۋىلىرىمىزنىڭ بىر
خىل دىنغا ئېتىقاد قىلغانلىقىنى بىلىمىز ،شەك -شۈبھىسىزكى ،بىز ئۇالرنىڭ ئىزلىرىدىن ماڭىمىز»
دېيىشتى﴿( .﴾23ھەر پەيغەمبەر ئۆز قەۋمىگە) «ئاتا -بوۋاڭالر ئېتىقاد قىلىپ كەلگەن دىنغا
قارىغاندا ئەڭ توغرا بىر دىننى كەلتۈرسەم يەنىال ئاتا -بوۋاڭالرغا ئەگىشەمسىلەر؟» دېدى .ئۇالر:
«سىلەر ئېلىپ كەلگەن دىنغا ئىشەنمەيمىز» دېيىشتى﴿ .﴾24بىز ئۇالرنى جازالىدۇق( ،توغرا
يولنى) ئىنكار قىلغۇچىالرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىغا قارىغىن﴿.﴾25

مۇشرىكالرنىڭ ھېچقانداق دەلىلىنىڭ يوق ئىكەنلىكى
ﷲ تائاال مۇشرىكالرنىڭ ھېچقانداق پاكىتسىز ،دەلىل ـ ئىسپاتسىز ھالدا ﷲ تائاالدىن
باشقا نەرسىگە ئىبادەت قىلغانلىقىنى ئەيىبلەپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالرغا بىز قۇرئاندىن ئىلگىرى
(قانداقتۇر) بىر كىتاب بەرگەن بولۇپ﴾ يەنى ئۇالر ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرۈشتىن ئىلگىرى
بىز ئۇالرغا كىتاب بەرگەن بولۇپ﴿ ،ئۇالر شۇ كىتابقا مەھكەم ئېسىالمدۇ؟﴾ يەنى ئۇالر شۇ كىتاب
بويىچە ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرەمدۇ؟ ئىش ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دېگەن﴿ :ياكى ئۇالرغا ئۇالرنىڭ بۇتالرغا چوقۇنۇشىنىڭ توغرىلىقىنى سۆزلەيدىغان بىرەر كىتاب
نازىل قىلدۇقمۇ؟)﴾((( يەنى مۇنداق بولغىنى يوق.
﴿ئۇنداق ئەمەس ،ئۇالر« :ھەقىقەتەن ئاتا -بوۋىلىرىمىزنىڭ بىر خىل دىنغا ئېتىقاد
قىلغانلىقىنى بىلىمىز ،بىز ئۇالرنىڭ ئىزىدىن مېڭىپ ھىدايەت تاپقۇچىدۇرمىز» دەيدۇ﴾ يەنى

ئۇالرنىڭ شېرىك كەلتۇرگەن نەرسىلىرىدە ئاتا ـ بوۋىلىرىمىزنىڭ بىر خىل دىنغا ئېتىقاد قىلغىنىنى
بىلەتتۇق دەپ ،ئاتا ـ بوۋىلىرىغا قارىغۇالرچە ئەگىشىشتىن باشقا تايانغۇدەك ھېچقانداق دەلىلى
يوق.
((( رۇم سۈرىسى 35ـ ئايەت.

459

ئۇالرنىڭ﴿ :بىز ئۇالرنىڭ ئىزىدىن مېڭىپ﴾ يەنى ئارقىسىدىن مېڭىپ ﴿ھىدايەت
تاپقۇچىدۇرمىز﴾ دېگەن سۆزى ئۇالرنىڭ قۇرۇق دەۋاسىدىنال ئىبارەتتۇر.

ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ سۆزلىرىنى ئىلگىرى ئۆتكەن ،پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەردىن
ئەنە شۇ مۇشرىكالرغا ئوخشاش كىشىلەرنىڭ ئاللىبۇرۇن قىلغانلىقىنى بايان قىلىدۇ .ئۇالرنىڭ
دىللىرى بىر ـ بىرىگە ئوخشايدۇ .ئىلگىرى ئۆتكەنلەر مۇشرىكالرنىڭ سۆزىگە ئوخشاش سۆزلەرنى
قىلدى﴿ :ئۇالردىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرمۇ شۇنداق ئىدى ،ئۇالرغا ھەر پەيغەمبەر كەلسىال ئۇالر
(ئۇنى)« :بىر سېھرىگەر ياكى بىر مەجنۇن» دېدى .ئۇالر (پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلىشنى) بىر
بىرىگە تەۋسىيە قىلىشقانمۇ؟ ھەرگىز ئۇنداق ئەمەس (يەنى ئۇالر بىر ـ بىرىگە ئۇنداق تەۋسىيەقىلىشقان ئەمەس) ،ئۇالر ھەددىدىن ئاشقۇچى قەۋمدۇر﴾(((.
﴿شۇنىڭدەك سەندىن ئىلگىرى ھەر قاچان بىرەر شەھەرگە ئاگاھالندۇرغۇچى (يەنى پەيغەمبەر)
ئەۋەتسەكال ،ئۇنىڭ دۆلەتمەن ئادەملىرى« :بىز ھەقىقەتەن ئاتا-بوۋىلىرىمىزنىڭ بىر خىل دىنغا
ئېتىقاد قىلغانلىقىنى بىلىمىز ،شەك -شۈبھىسىزكى ،بىز ئۇالرنىڭ ئىزلىرىدىن ماڭىمىز» دېيىشتى﴾
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ئى مۇھەممەد ئەنە شۇ مۇشرىكالرغا ئېيتقىنكى(﴿ ،ھەر پەيغەمبەر
ئۆز قەۋمىگە) «ئاتا -بوۋاڭالر ئېتىقاد قىلىپ كەلگەن دىنغا قارىغاندا ئەڭ توغرا بىر دىننى كەلتۈرسەم
يەنىال ئاتا-بوۋاڭالرغا ئەگىشەمسىلەر؟» دېدى .ئۇالر« :سىلەر ئېلىپ كەلگەن دىنغا ئىشەنمەيمىز»
دېيىشتى﴾ يەنى ئەگەر ئۇالر سەن ئۇالرغا ئېلىپ كەلگەن دىننىڭ توغرا ئىكەنلىكىنى بىلسە

ۋە ھەقىقىي ئىشەنسە ئىدى ،ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرۈش ،ﷲ تائاالدىن باشقىغا ئىبادەت
قىلىش ،ئاتا ـ بۇۋىلىرىنىڭ ئىزىدىن قارىغۇالرچە مېڭىش ۋە بۇنىڭ بىلەن ئۆزلىرىنى ھەق دىن
ئۈستىدە دەپ دەۋا قىلىش قاتارلىق قىلمىشلىرىغا ئەلۋەتتە بويسۇنمىغان بوالتتى .ئۇالر نىيىتىنىڭ
يامانلىقى ،ھەققە ۋە ھەق ئەھلىگە چوڭچىلىق قىلغانلىقى ئۈچۈن گۇمراھلىققا پېتىپ كەتتى.
﴿بىز ئۇالرنى جازالىدۇق﴾ يەنى پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەرنى تۈرلۈك ئازاب
بىلەن جازالىدۇق .ﷲ تائاال ئۇالرغا چۈشكەن ئازابنى ئۇالرنىڭ قىسسىلىرىدە تەپسىلىي بايان
قىلدى.
﴿(توغرا يولنى) ئىنكار قىلغۇچىالرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىغا قارىغىن﴾ يەنى
ئۇالرنىڭ قانداق يوقىتىلغانلىقىغا ۋە ھاالك قىلىنغانلىقىغا ،ﷲ تائاالنىڭ مۆمىن ئادەملەرگە قانداق
نىجاتلىق بەرگەنلىكىگە قارىغىن.

*******

460

ﮁﮂﮃ ﮄﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉﮊﮋﮌﮍﮎﮏ ﮐ
ﮑﮒ ﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙ ﮚﮛﮜﮝﮞﮟ
ﮠﮡﮢ ﮣﮤﮥﮦﮧﮨﮩﮪ ﮫ ﮬﮭ ﮮﮯﮰﮱ
ﯓﯔﯕﯖ ﯗﯘﯙ ﯚﯛﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣ
((( زارىيات سۈرىسى 53 - 52ـ ئايەتلەر.

زۇخرۇف سۈرىسى

ﯤﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ
ﯴﯵﯶ ﯷﯸﯹﯺﯻﯼﯽ ﯾ ﯿ ﰀﰁ
ﰂﰃﰄﰅﰆﰇﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘ
ﭙ ﭚﭛﭜﭝﭞﭟﭠﭡﭢﭣ ﭤﭥ
ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىم ئاتىسىغا ۋە قەۋمىگە ئېيتتى« :سىلەر چوقۇنۇۋاتقان بۇتالردىن مەن
راستال ئادا -جۇدامەن﴿ .﴾26پەقەت مېنى ياراتقان ﷲ مېنى (توغرا يولغا) باشاليدۇ»﴿.﴾27
ئىبراھىم كەلىمە تەۋھىدنى ئەۋالدىدىن (شېرىك كەلتۈرگەنلەر) ئىمانغا قايتسۇن دەپ ئەۋالدى
ئىچىدە قالدۇرۇپ كەتتى﴿ .﴾28بەلكى مەن بۇالر (يەنى مەككە ئاھالىسى) نى ۋە بۇالرنىڭ ئاتا-
بوۋىلىرىنى (ئۇزۇن ئۆمۈر ۋە نېمەتتىن) بەھرىمەن قىلدىم ،تاكى ئۇالرغا ھەق (يەنى قۇرئان)
ۋە روشەن پەيغەمبەر (مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) كەلگۈچە﴿ .﴾29ئۇالرغا ھەق (يەنى قۇرئان)
كەلگەندە ،ئۇالر« :بۇ سېھىردۇر ،بىز ھەقىقەتەن ئۇنى ئىنكار قىلغۇچىمىز» دېيىشتى﴿ .﴾30ئۇالر:
«بۇ قۇرئان نېمىشقا ئىككى شەھەر (يەنى مەككە بىلەن تائىف ئادەملىرىدىن) بىر كاتتا ئادەمگە
نازىل قىلىنمىدى؟» دېيىشتى﴿ .﴾31پەرۋەردىگارىڭنىڭ رەھمىتىنى ئۇالر تەقسىم قىلىپ بېرەمدۇ؟
بىز ئۇالرنىڭ ھاياتىي دۇنيادىكى رىزقىنى ئۇالرنىڭ ئارىسىدا تەقسىم قىلدۇق ،ئۇالرنىڭ بەزىسى
بەزىسىنى (ھەق بېرىپ) ئىشقا سالسۇن دەپ ،ئۇالرنىڭ بەزىسىنىڭ دەرىجىسىنى بەزىسىدىن
ئۈستۈن قىلدۇق ،پەرۋەردىگارىڭنىڭ رەھمىتى ئۇالرنىڭ توپلىغان نەرسىلىرى (يەنى پۇل -ماللىرى)
دىن ياخشىدۇر﴿ .﴾32ئىنسانالر (كۇففارالرنىڭ باياشات تۇرمۇشىنى كۆرۈپ كۇفرىغا قىزىقىپ ئۇالرغا
قوشۇلۇپ) ھەممىسى (كۇفرىدا) بىر ئۈممەت بولۇپ قالمايدىغان بولسا ئىدى ،مەرھەمەتلىك ﷲنى
ئىنكار قىلغان كىشىلەرنىڭ ئۆيلىرىنىڭ ئۆگزىلىرىنى ۋە ئۇنىڭغا چىقىدىغان شوتىلىرىنى كۈمۈشتىن
قىلىپ بېرەتتۇق﴿ .﴾33ئۇالرنىڭ ئۆيلىرىنىڭ ئىشىكلىرىنى ۋە تەختلىرىنىمۇ كۈمۈشتىن قىلىپ
بېرەتتۇق ،ئۇالر تەختلەرگە يۆلىنىپ ئولتۇراتتى﴿( .﴾34يۇقىرىقىالرنىڭ بەزىسىنى) ئالتۇندىن
قىلىپ بېرەتتۇق ،ئۇالرنىڭ ھەممىسى پەقەت دۇنيا تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر.
پەرۋەردىگارىڭنىڭ ھۇزۇرىدىكى ئاخىرەت (يەنى جەننەت ۋە ئۇنىڭدىكى نازۇنېمەتلەر) تەقۋادارالرغا
خاستۇر﴿.﴾35

اﷲ تائاالنىڭ دوستى ئىبراھىمنىڭ تەۋھىدنى ئېالن قىلىشى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتلەردە ئۆزىنىڭ بەندىسى ،پەيغەمبىرى ،سۆيۈملۈك دوستى ،توغرا
يولدىكىلەرنىڭ پېشىۋاسى ،ئۆزىدىن كېيىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ئاتىسى بولغان ،قۇرەيش
قەبىلىسى ئۆزلىرىنىڭ نەسىبىنى ۋە كېلىپ چىقىشىنى ئۇنىڭغا مەنسۇپ قىلىدىغان پەيغەمبەر
ئىبراھىم ئەلەيھىسساالمدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ :ئىبراھىم ئەلەيھىسساالم ئاتىسىدىن ۋە
قەۋمىدىن ئۇالرنىڭ بۇتالرغا ئىبادەت قىلغانلىقى ئۈچۈن ئادا ـ جۇدا بولدى ۋە مۇنداق دېدى:

﴿«سىلەر چوقۇنۇۋاتقان بۇتالردىن مەن راستال ئادا -جۇدامەن .پەقەت مېنى ياراتقان ﷲ مېنى
(توغرا يولغا) باشاليدۇ» .ئىبراھىم كەلىمە تەۋھىدنى ئەۋالدىدىن (شېرىك كەلتۈرگەنلەر) ئىمانغا
قايتسۇن دەپ ئەۋالدى ئىچىدە قالدۇرۇپ كەتتى﴾ يەنى ئۇ قالدۇرۇپ كەتكەن تەۋھىد سۆزى

461

ھېچ شېرىكى بولمىغان ،يالغۇز ﷲ تائاالغا ئىبادەت قىلىش ،ﷲ تائاالدىن باشقا بۇتالردىن
پۈتۈنلەي ئاالقىسىنى ئۈزۈش ۋە ﷲ تائاالدىن باشقا ھېچ ئىالھ بەرھەق يوقتۇر دەپ ئېتىقاد
قىلىشتىن ئىبارەتتۇر .ئىبراھىم ئەلەيھىسساالم ئەۋالدىدىن ﷲ تائاال ھىدايەت قىلغان ئادەم ئۆزىگە
ئەگەشسۇن يەنى كەلىمە تەۋھىدكە قايتسۇن دەپ ،كەلىمە تەۋھىدنى ئەۋالدلىرىنىڭ ئىچىدە
مەڭگۈلۈك قالدۇردى.
ئىكرىمە ،مۇجاھىد ،زەھھاك ،قەتادە ،سۇددى ۋە باشقىالر بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ:
ئۇ سۆز ﷲ تائاالدىن باشقا ھېچ مەبۇد بەرھەق يوقتۇر دېگەن سۆزدۇر .ئىبراھىمنىڭ ئەۋالدى
ئىچىدە تەۋھىد كەلىمىسىنى ھەمىشە ئېيتىدىغان ئادەم چىقىپ تۇرىدۇ .ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇمانىڭمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىندى .ئىبنى زەيد :ئۇ سۆز ئىسالم
شۇئارىدۇر -،دېدى .ئۇنىڭ سۆزى يۇقىرىدىكى كۆپچىلىكنىڭ دېگەنلىرى بىلەن بىر مەنىنى
كۆرسىتىدۇ.

مەككە ئەھلىنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن يۈز ئۆرۈشى ،ئۇالرنىڭ
ئۇنىڭغا ئېتىراز بىلدۈرۈشى ۋە بۇ ئېتىرازغا بېرىلگەن جاۋاب
﴿بەلكى مەن بۇالر (يەنى مەككە ئاھالىسى) نى ۋە بۇالرنىڭ ئاتا-بوۋىلىرىنى (ئۇزۇن ئۆمۈر ۋە
نېمەتتىن) بەھرىمەن قىلدىم﴾ يەنى ﷲ تائاال مۇشرىكالرغا ۋە ئۇالرنىڭ ئاتا ـ بوۋىلىرىغا (گەرچە

ئۇالر گۇمراھلىقتا بولسىمۇ) ئۇزۇن ئۆمۈر بەردى.

﴿تاكى ئۇالرغا ھەق (يەنى قۇرئان) ۋە روشەن پەيغەمبەر (مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم) كەلگۈچە﴾
يەنى ئۇالرغا پەيغەمبەرلىك ۋە ئاگاھالندۇرۇش كەلگۈچە ئۇزۇن ئۆمۈر بەردى﴿ .ئۇالرغا ھەق يەنى
قۇرئان كەلگەندە ئۇالر« :بۇ سېھىردۇر ،بىز ھەقىقەتەن ئۇنى ئىنكار قىلغۇچىمىز» دېيىشتى﴾ يەنى

ئۇالر قۇرئاندىن تاندى ،ئۇنىڭ بىلەن قارشىالشتى .كۇفرۇلۇق ،ھەسەد ،پىتنە ـ پاسات دىللىرىغا
توشۇپ كەتكەنلىكتىن ئۇنى قوبۇل قىلىشنى رەت قىلدى.

يۈكسەك ۋە پاك ﷲ تائاال نازىل قىلغان بۇ قۇرئانغا ئېتىراز بىلدۈرۈپ«﴿ :بۇ قۇرئان نېمىشقا
ئىككى شەھەر (يەنى مەككە بىلەن تائىف ئادەملىرىدىن) بىر كاتتا ئادەمگە نازىل قىلىنمىدى؟»
دېيىشتى﴾ ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،ئىكرىمە ،مۇھەممەد ئىبنى كەئب قۇرەيزە ،قەتادە،

462

سۇددى ۋە ئىبنى زەيد قاتارلىقالر مۇنداق دەيدۇ :يەنى ئۇالر بۇ قۇرئان نېمىشقا مەككە بىلەن
تائىفتىن ئىبارەت ئىككى شەھەر ئادەملىرىنىڭ كۆزلىرىدە يۈز ـ ئابرويلۇق ،كاتتا كۆرۈنىدىغان بىر
ئادەمگە نازىل قىلىنمىدى؟
بىر نەچچە تەپسىرشۇناسالر :مۇشرىكالر بۇ سۆزلىرى بىلەن ۋەلىد ئىبنى مۇغىيرە ۋە ئۇرۋە
ئىبنى مەسئۇد سەقەفىنى دېمەكچى -،دېدى .بۇ ئايەتنىڭ ئاشكارا مەنىسى :ئۇالر بۇ ئىككى شەھەر
ئادەملىرىنىڭ قايسىسىنىڭ بولۇشىدىن قەتئىينەزەر ،كاتتا بىر ئادەمنىڭ بولۇشى كېرەكلىكىنى
خااليدىغانلىقىنى بىلدۈرۈشتىن ئىبارەتتۇر.

ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ بۇ ئېتىرازلىرىغا رەددىيە بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :پەرۋەردىگارىڭنىڭ

زۇخرۇف سۈرىسى

رەھمىتىنى ئۇالر تەقسىم قىلىپ بېرەمدۇ؟﴾ يەنى ئىش ئۇالرغا تاپشۇرۇلمايدۇ ،بەلكى ﷲ تائاالغا
تاپشۇرۇلىدۇ .ﷲ تائاال پەيغەمبەرلىكنى كىمگە بېرىدىغانلىقىنى ئوبدان بىلىدۇ .ﷲ تائاال ۋەھىينى
پەقەت ئىنسانالر ئىچىدىن قەلبى ۋە روھى ئەڭ پاك ،ئەڭ شەرەپلىك ئائىلىدىن كېلىپ چىققان،
ئەسلى كېلىپ چىقىشى ئەڭ ئېسىل ئادەمگە نازىل قىلدى.
ﷲ تائاال ئىنسانالرنىڭ ئارىسىنى ئۇالرغا بەرگەن پۇل ـ مال ،رىزىق ،ئەقىل ،چۈشەنچە ۋە
باشقا ئىچكى ۋە تاشقى جەھەتتىكى ئەقىل -ئىدراكنى پەرقلىق قىلىپ ياراتقانلىقىنى بايان قىلىپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز ئۇالرنىڭ ھاياتىي دۇنيادىكى رىزقىنى ئۇالرنىڭ ئارىسىدا تەقسىم قىلدۇق.
ئۇالرنىڭ بەزىسى بەزىسىنى (ھەق بېرىپ) ئىشقا سالسۇن دەپ ،ئۇالرنىڭ بەزىسىنىڭ دەرىجىسىنى
بەزىسىدىن ئۈستۈن قىلدۇق﴾ سۇددى ۋە باشقىالر :بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ئىشالردا كىشىلەرنىڭ بىر

ـ بىرىگە ھاجىتى بولغانلىقتىن بەزىسىنى بەزىسى باشقۇرۇپ ئىشقا سالسۇن دەپ شۇنداق قىلدۇق
دېگەنلىك بولىدۇ -،دېدى.

﴿پەرۋەردىگارىڭنىڭ رەھمىتى ئۇالرنىڭ توپلىغان نەرسىلىرى (يەنى پۇل -ماللىرى) دىن
ياخشىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ ئىنسانالرغا بولغان رەھمىتى ئۇالر ئۈچۈن ئۇالرنىڭ قوللىرىدىكى

پۇل ـ مالدىن ،ھاياتىي دۇنيا مەنپەئەتلىرىدىن ياخشىدۇر.

پۇل ـ مال بېرىلگەنلىكىنىڭ اﷲ تائاالنىڭ ئۇالردىن رازى بولغانلىقىنىڭ
ئاالمىتى ئەمەسلىكى
﴿ئىنسانالر (كۇففارالرنىڭ باياشات تۇرمۇشىنى كۆرۈپ كۇفرىغا قىزىقىپ ئۇالرغا قوشۇلۇپ)
ھەممىسى (كۇفرىدا) بىر ئۈممەت بولۇپ قالمايدىغان بولسا ئىدى﴾ يەنى ئەگەر كاللىسى ئاددى،

جاھىل نۇرغۇن ئادەملەر ئۆز خىياللىرىدا بىزگە بېرىلگەن پۇل ـ مالالر ﷲ نىڭ بىزنى ياخشى
كۆرگەنلىكىدىن بېرىلگەن دەپ قاراپ ،پۇل ـ مال ئۈچۈن ھەممىسى كاپىر بولۇپ كەتمىسە ئىدى.
بۇ ئىبنى ئابباس ،ھەسەن ،قەتادە ،سۇددى ۋە باشقىالرنىڭ بۇ ئايەت ھەققىدە قىلغان سۆزىنىڭ
خۇالسىسىدۇر.

﴿مەرھەمەتلىك ﷲنى ئىنكار قىلغان كىشىلەرنىڭ ئۆيلىرىنىڭ ئۆگزىلىرىنى ۋە ئۇنىڭغا
چىقىدىغان شوتىلىرىنى كۈمۈشتىن قىلىپ بېرەتتۇق﴾ ئىبنى ئابباس ،مۇجاھىد ،قەتادە ،سۇددى،

ئىبنى زەيد ۋە باشقىالر بۇ ئايەتنى :شوتىالرنى ۋە پەلەمپەيلەرنى كۈمۈشتىن قىلىپ بېرەتتۇق
دېگەنلىكتۇر -،دەپ تەپسىر قىلدى.

﴿ئۇالرنىڭ ئۆيلىرىنىڭ ئىشىكلىرىنى﴾ يەنى ئىشىكلىرىنىڭ تاقاقلىرىنى ﴿ۋە تەختلىرىنىمۇ
كۈمۈشتىن قىلىپ بېرەتتۇق ،ئۇالر تەختلەرگە يۆلىنىپ ئولتۇراتتى﴾ يەنى بۇ نەرسىلەرنىڭ

ھەممىسىنى كۈمۈشتىن قىلىپ بېرەتتۇق.

﴿(يۇقىرىقىالرنىڭ بەزىسىنى) ئالتۇندىن قىلىپ بېرەتتۇق ،ئۇالرنىڭ ھەممىسى پەقەت دۇنيا
تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر﴾ يەنى ئۇالر تۈگەپ كېتىدىغان ،ﷲ تائاالنىڭ

ھۇزۇرىدا ھېچنىمىگە ئەرزىمەس دۇنيا مەنپەئەتلىرىدۇر .ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ دۇنيادا قىلغان ياخشى
ئەمەللىرى ئۈچۈن ئاخىرەتتە ئالىدىغان ھەققىنى بۇ دۇنيادىال بېرىپ ،يېمەك ـ ئىچمىكىنى باياشات

463

قىلىپ بېرىدۇ .خۇددى سەھىھ ھەدىستە بايان قىلىنغىنىدەك ،ئۇالرغا ﷲ تائاالنىڭ ھۇزۇرىدا
مۇكاپات بېرىدىغان ياخشىلىقى بولمايدۇ .يەنە بىر ھەدىستە مۇنداق بايان قىلىنغان« :ئەگەر مال
ـ دۇنيا ﷲ تائاالنىڭ ھۇزۇرىدا پاشىنىڭ قانىتىچىلىك قەدىرگە ئېلىنىدىغان نەرسە بولسا ،ﷲ
تائاال كاپىرغا ئۇنىڭدىن بىر يۇتۇم سۇمۇ بەرمىگەن بوالتتى» .بۇ ھەدىسنى ئىمام تىرمىزى بەغەۋىي
رىۋايەت قىلغان.
﴿پەرۋەردىگارىڭنىڭ ھۇزۇرىدىكى ئاخىرەت (يەنى جەننەت ۋە ئۇنىڭدىكى نازۇ ـ نېمەتلەر)
تەقۋادارالرغا خاستۇر﴾ يەنى جەننەت ئۇالرغا خاستۇر .جەننەتكە ئۇالردىن باشقا ھېچكىم شېرىك

بواللمايدۇ.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئاياللىرى بىلەن بىر ئاي بىرگە بولماسلىققا قەسەم قىلىپ ،ئۆزىگە
خاس ئۆيىدە كۈن ئۆتكۈزۈۋاتقان كۈنلەردە ،ئۆمەر ئىبنى خەتتاب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ئۇنىڭ
يېنىغا كىرىپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بورىدىن توقۇلغان تۆشەك ئۈستىدە ياتقانلىقىنى،
بورىنىڭ ئۇنىڭ مۇبارەك بېقىنىغا پېتىپ كەتكەنلىكىنى كۆرۈپ ،كۆزلىرىدىن تارامالپ ياش چىقىپ
كېتىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ئۇ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! كىسرا بىلەن قەيسەر ئىككىسى تىل بىلەن
تەسۋىرلىگۈسىز شۇنداق باياشات تۇرمۇش ئىچىدە ياشايدۇ .سەن بولساڭ ،ﷲ تائاالنىڭ ئىنسانالر
ئىچىدىن تاللىغان ئەڭ ياخشى ئادىمى -،دەيدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم يۆلىنىپ ئولتۇرغان
يېرىدىن قەددىنى رۇسالپ ئولتۇرۇپ« :ئى ئۆمەر! سەن تېخى شەكتىمۇ؟» دەيدۇ .ئاندىن
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سۆزىنى داۋام قىلىپ« :ئەنە شۇالر پاك نەرسىلىرى ھاياتى دۇنيادىال تېز
بېرىۋېتىلگەن بىر قەۋمدۇر» دەيدۇ .يەنە بىر رىۋايەتتە« :ئى ئۆمەر! ئاخىرەتنىڭ بىزگە ،دۇنيانىڭ
ئۇالرغا بولۇشىغا رازى بولمامسەن؟» دېيىلگەن.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«ئالتۇن ۋە كۈمۈش قاچىالردا ئىچىملىك ئىچمەڭالر ،ئالتۇن ۋە كۈمۈش لېگەنلەردە يېمەكلىك
يېمەڭالر ،ئالتۇن ۋە كۈمۈش قاچىالرنى ئىشلىتىش دۇنيادا كاپىرالر ئۈچۈندۇر .ئاخىرەتتە بىز
ئۈچۈندۇر».

464

دۇنيا بايلىقى ئەرزىمەس نەرسە بولغانلىقى ئۈچۈن ،ﷲ تائاال ھەقىقەتەن ئۇنى كاپىرالرغا
نېمەت قىلىپ بەردى .ئىمام تىرمىزى ۋە ئىبنى ماجە سەھل ئىبنى سەئددىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئەگەر دۇنيا ﷲ تائاالنىڭ
ھۇزۇرىدا پاشىنىڭ قانىتىچىلىك ئېتىبارغا ئېلىنىدىغان نەرسە بولسا ئىدى ،ﷲ تائاال كاپىرالرغا
ئۇنىڭدىن بىر يۇتۇم سۇمۇ بەرمىگەن بوالتتى».

*******
ﭦﭧ ﭨﭩﭪﭫﭬ ﭭ ﭮ ﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵ
ﭶ ﭷﭸﭹﭺﭻ ﭼﭽﭾﭿ ﮀ ﮁﮂﮃ
ﮄﮅﮆﮇﮈ ﮉﮊﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑ
ﮒﮓﮔﮕﮖﮗ ﮘﮙﮚﮛ ﮜﮝﮞﮟﮠﮡ

زۇخرۇف سۈرىسى

ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮﮯ ﮰ ﮱ
ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ
ﯣﯤ ﯥﯦﯧﯨﯩﯪﯫ
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.