Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 37

Süzlärneñ gomumi sanı 3652
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئۈچۈن ،خۇددى يامغۇرنى يېتەرلىك مىقداردا ياغدۇرۇپ بەرگىنىدەك ،شامالنىمۇ ھاجەتكە چۇشلۇق
چىقىرىدۇ .ئەگەر ﷲ تائاال يامغۇرنى ناھايىتى كۆپ ياغدۇرسا ،ئەلۋەتتە بىناالرنى ۋەيران قىلغان
بوالتتى .ئەگەر ئاز ياغدۇرسا ،زىرائەتلەر ،مېۋىلىك دەرەخلەر ئۆسمىگەن بوالتتى .ﷲ تائاال
مىسىر يۇرتلىرىغا ئوخشىغان يۇرتالرغا باشقا يەردىن ئېقىپ كېلىدىغان سۇ بەردى ،شۇڭا ئۇالرنىڭ
يامغۇرغا ھاجىتى يوق.

﴿بىزنىڭ ئايەتلىرىمىز ئۈستىدە مۇجادىلە قىلىدىغانالر ئۆزلىرىگە ﷲ نىڭ ئازابىدىن قېچىپ
قۇتۇلىدىغان جاي يوق ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالرغا بىزنىڭ ئازاب ـ ئوقۇبىتىمىزدىن

پاناھلىنىدىغان جاي يوق ،ئۇالر ھەقىقەتەن بىزنىڭ قۇدرىتىمىز بىلەن جازاغا تارتىلغۇچىالردۇر.

*******
ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ﭿ ﮀ ﮁﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ﮋ ﮌ ﮍ

شۇرا سۈرىسى

ﮎﮏﮐ ﮑ ﮒﮓﮔ ﮕﮖﮗﮘﮙﮚﮛ
ﮜﮝ ﮞﮟﮠﮡﮢﮣﮤﮥﮦ ﮧ ﮨﮩﮪﮫ
(دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا تىرىكچىلىكىدە
پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر ،ئىمان ئېيتقان ،پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان
كىشلەرگە ،گۇناھى كەبرىلەردىن ،قەبىھ ئىشالردىن ساقالنغۇچىالرغا ،دەرغەزەب بولغانلىرىدا
كەچۈرەلەيدىغانالرغا ،پەرۋەردىگارىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشااليدىغانالرغا ،نامازنى (تەئدىل ئەركان
بىلەن) ئۆتەيدىغانالرغا ،ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغانالرغا ،بىز رىزىق قىلىپ
بەرگەن نەرسىلەردىن سەدىقە قىلىدىغانالرغا ،ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرااليدىغانالرغا ﷲ نىڭ
ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشىدۇر ،تېخىمۇ باقىدۇر﴿.﴾36-39

اﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدىكى نازۇ ـ نېمەتلەرگە اليىق بولىدىغان كىشىلەرنىڭ
سۈپەتلىرى
ﷲ تائاالنىڭ دۇنيا تىرىكچىلىكىنىڭ ۋە ئۇنىڭ زىننەتلىرىنىڭ تولىمۇ ئەرزىمەس نەرسە
ئىكەنلىكىنى ،دۇنيانىڭ گۇل ـ چېچەكلىرى ۋە نازۇ ـ نېمەتلىرىنىڭ تۈگەپ كېتىدىغانلىقىنى بۇ
ئايىتى ئىپادىلەيدۇ(﴿ :دۇنيانىڭ نېمەتلىرىدىن) سىلەرگە بېرىلگەن ھەر قانداق نەرسە دۇنيا
تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردۇر﴾ يەنى قانچىلىك مال ـ دۇنياغا ئېرىشكەنلىكىڭالردىن
ۋە توپلىغىنىڭالردىن قەتئىينەزەر ،ئۇنىڭ بىلەن مەغرۇرلىنىپ كەتمەڭالر .ئۇ پەقەت دۇنيا
تىرىكچىلىكىدە پايدىلىنىدىغان نەرسىلەردىن ئىبارەتتۇر خاالس .بۇ دۇنيا ئەرزىمەس ،چوقۇم
(تۈگەپ) يوقىلىدىغان بىر دۇنيادۇر.
﴿ﷲ نىڭ ھۇزۇرىدىكى ساۋاب تېخىمۇ ياخشىدۇر ،تېخىمۇ باقىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ
ساۋابى دۇنيادىن ياخشىدۇر ،ئۇ مەڭگۈ باقىيدۇر ،پانىي دۇنيانى باقىي دۇنيانىڭ ئالدىغا قويماڭالر.
ﷲ تائاالنىڭ ھۇزۇرىدىكى بۇ كاتتا ساۋاب ۋە مەڭگۈلۈك ھايات تۆۋەندىكى ئايەتلەردە تىلغا
ئېلىنغان كىشىلەرگە مەنسۇپتۇر:
﴿ئىمان ئېيتقان﴾ يەنى ئىمان ئېيتىپ دۇنيانىڭ لەززەتلىرىنى تەرك ئېتىشتە سەۋر قىلغانالرغا،
﴿پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل قىلىدىغان كىشىلەرگە﴾ يەنى پەرز ئىبادەتلەرنى ئادا قىلىشتا ،ھارام
قىلىنغان نەرسىلەرنى تاشالشتا سەۋرچان بولۇشىغا ياردەم قىلىشى ئۈچۈن ﷲ تائاالغا تەۋەككۈل
قىلىدىغانالرغا﴿ ،گۇناھى كەبىرلەردىن ،قەبىھ ئىشالردىن ساقالنغۇچىالرغا﴾ بىز ئەفراف سۈرىسىدە
گۇناھى كەبىرلەر ،قەبىھ ئىشالر ھەققىدە سۆزلىگەن ئىدۇق.
﴿دەرغەزەب بولغانلىرىدا كەچۈرەلەيدىغانالرغا﴾ يەنى ئۇالرنىڭ ئېسىل خىسلەتلىرى ئۆزلىرىگە
يامانلىق قىلغان كىشىلەرنى كەچۈرۈشنى ۋە ئەپۇ قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ .ئۇالرنىڭ ئېسىل
خىسلەتلىرى ئىنسانالردىن ئۆچ ئالماسلىقتۇر .ئىمام بۇخارى مۇنداق بىر ھەدىسنى رىۋايەت قىلغان:
«پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ﷲ تائاالنىڭ چەكلىمىلىرى تاجاۋۇزغا ئۇچرىمايدىغانال بولسا ،ئۆزىنىڭ
شەخسىي مەنپەئەتى ئۈچۈن ھەرگىز ئۆچ ئالمايتتى».

441

﴿پەرۋەردىگارىنىڭ دەۋىتىگە ئاۋاز قوشااليدىغانالرغا﴾ يەنى ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە
ئەگىشىدۇ ،ﷲ تائاالنىڭ بۇيرۇقىغا ئىتائەت قىلىدۇ ،مەنئى قىلغان ئىشالردىن يانىدۇ﴿ .نامازنى
(تەئدىل ئەركان بىلەن) ئۆتەيدىغانالرغا﴾ يەنى ناماز ﷲ تائاالغا قىلىنىدىغان ئىبادەتلەرنىڭ ئەڭ
چوڭىدۇر.
﴿ئىشلىرىنى مەسلىھەت بىلەن قارار قىلىدىغانالرغا﴾ يەنى ئۇالر ئۆز قارارلىرىنىڭ توغرا بولۇشى
ئۈچۈن ،ئۇرۇشالر ۋە باشقا چوڭ ئىشالردا ھېچ بىر ئىشنى مەسلىھەت قىلماستىن كەسكىن قارار
چىقارمايدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئىشتا ئۇنىڭ بىلەن كېڭەشكىن﴾((( شۇڭا پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ساھابىالرنىڭ كۆڭۈللىرىنىڭ خاتىرجەم بولۇشى ئۈچۈن ،ئۇرۇشالردا ۋە باشقا چوڭ
ئىشالردا ئۇالرغا مەسلىھەت ساالتتى .شۇنداقال ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمۇ خەنجەر زەربىسىدىن
ۋاپات بولۇش ئالدىدا تۇرغاندا ئۆزىدىن كېيىنكى خەلىپە سايالش ئىشىنى ئالتە كىشىلىك كېڭەش
ئەزالىرىنىڭ قارار قىلىشىغا تاپشۇرغان ،ئۇالر ئوسمان ،ئەلى ،تەلھە ،زۇبەير ،سەئد ۋە ئابدۇراھمان
ئىبنى ئەۋف رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمالر ئىدى .بۇ ساھابىالرنىڭ ھەممىسى ئوسمان رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنى
خەلىپە قىلىشنى ماقۇل كۆرگەن ۋە قارار قىلغان ئىدى.
﴿بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن سەدىقە قىلىدىغانالرغا﴾ بۇ ﷲ تائاالنىڭ
بەندىلىرىگە ئۇالرنىڭ ئۆزلىرىگە بولغان تۇغقانچىلىق ۋە قوشنىدارچىلىقنىڭ يىراق ـ يېقىنلىقىغا
قاراپ ياخشىلىق قىلىشتىن ئىبارەتتۇر.
﴿ئۇچرىغان زۇلۇمغا قارشى تۇرااليدىغانالرغا﴾ يەنى ئۇالردا ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان ۋە تاجاۋۇز
قىلغان كىشىلەر ئۈستىدىن غەلىبە قازىنىدىغان كۈچ ـ قۇۋۋەت بار .ئۇالر ئاجىزالردىن ،خارالردىن
ئەمەس ،بەلكى ئۇالر ئۆزلىرىگە تاجاۋۇز قىلغان كىشىدىن ئىنتىقام ئېلىشقا قادىردۇر .ئۇالر
شۇنداق تۇرۇقلۇق ،ئۆچ ئېلىشقا پۇرسەت كەلگەندە ئەپۇ قىلىدۇ .بۇ ھەقتە يۈسۈپ ئەلەيھىسساالم
ئۆز توغقانلىرىغا مۇنداق دېگەن﴿ :بۇگۈن سىلەر ئەيىبلەشكە ئۇچرىمايسىلەر ،ﷲ سىلەرنى
كەچۈرسۇن﴾((( يۈسۈپ ئەلەيھىسساالم قېرىنداشلىرىنىڭ ئۆزىگە قىلغان يامان قىلمىشلىرى ئۈچۈن
ئۇالرنى جازاالش پۇرسىتى كەلگەندە ،ئۇالرغا شۇنداق دېگەن ئىدى.

442

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالممۇ 80نەپەر مۇشرىكنى ئەپۇ قىلغان ئىدى .ئۇالر ھۇدەيبىيە يىلى
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى ئۆلتۈرۈشنى قەست قىلىپ ،تەنئىم تېغىدىن باستۇرۇپ چۈشكەن ئىدى.
ئۇالرنى ئەسىر ئالغاندا ،ئىنتىقام ئېلىشقا قادىر تۇرۇقلۇق ،ئۇالرنى زىيان ـ زەخمەتسىز قويۇپ
بېرىپ ياخشىلىق قىلغان ئىدى .شۇنداقال پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم غەۋرەس ئىبنى ھارىسنى ئەپۇ
قىلدى .ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇخالۋاتقاندا ،ئۇنى تۇيدۇرماي ئۆلتۈرۈش ئۈچۈن (پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ) قىلىچىنى ئاستا سۇغاردى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئويغىنىپ قارىسا ،قىلىچى
ئۇنىڭ قولىدا يالىڭاچالنغان ھالدا تۇراتتى .ئۇنى بىر كۈچ توستى ،قىلىچ قولىدىن چۈشۈپ كەتتى،
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قىلىچنى قولىغا ئالدى ۋە ساھابىالرنى چاقىردى .ئاندىن ئۇالرغا بولغان
((( ئال ئىمران سۈرىسى 159ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( يۈسۈف سۈرىسى 92ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

شۇرا سۈرىسى

ئىشنى سۆزلەپ بەردى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭ گۇناھىنى ئەپۇ قىلىپ ،ساھابىالرغا ئۇنى
قويۇپ بېرىشكە بۇيرۇدى .بۇ ھەقتىكى ھەدىسلەر ۋە ساھابىالرنىڭ ئىش ئىزلىرى ناھايىتى كۆپتۇر.

*******
ﮬﮭﮮﮯﮰﮱﯓ ﯔﯕﯖﯗﯘﯙ ﯚ ﯛﯜﯝﯞﯟ
ﯠﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧﯨﯩﯪﯫ ﯬﯭﯮﯯﯰﯱ
ﯲﯳﯴﯵ ﯶﯷﯸﯹﯺﯻ ﯼﯽﯾ ﯿﰀ ﰁ
بىر يامانلىقنىڭ جازاسى شۇنىڭغا ئوخشاش بىر يامانلىقتۇر (يەنى ساڭا بىر كىشى قانچىلىك
چېقىلسا ،شۇنچىلىك چېقىلماي ئاشۇرۇۋەتسەڭ بولمايدۇ) ،كىمكى (ئىنتىقام ئېلىشقا قادىر
تۇرۇقلۇق) ئەپۇ قىلسا ۋە (ئۆزى بىلەن يامانلىق قىلغۇچىنىڭ ئارىسىنى) تۈزىسە ،ئۇنىڭ ئەجرىنى
ﷲ بېرىدۇ ،ﷲ ھەقىقەتەن زۇلۇم قىلغۇچىالرنى دوست تۇتمايدۇ﴿ .﴾40زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچى
ئادەم ئىنتىقامىنى ئالسا ،ئۇنى ئەيىبلەشكە بولمايدۇ﴿ .﴾41ئەيىبلىنىدىغانالر پەقەت كىشىلەرگە
زۇلۇم قىلىدىغان ،زېمىندا ناھەق رەۋىشتە پىتنە -پاسات تېرىيدىغان ئادەملەردۇر ،ئەنە شۇالر
قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴿ .﴾42كىمكى (ئەزىيەتكە) سەۋر قىلسا( ،ﷲنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن)
ئىنتىقام ئالمىسا ،بۇ ئەلۋەتتە مەرغۇپ ئىشالردىندۇر﴿.﴾43

زالىمنى ئەپۇ قىلىش ياكى ئۇنىڭدىن ئىنتىقام ئېلىش توغرىسىدا
﴿بىر يامانلىقنىڭ جازاسى شۇنىڭغا ئوخشاش بىر يامانلىقتۇر (يەنى ساڭا بىر كىشى قانچىلىك
چېقىلسا ،شۇنچىلىك چېقىلماي ئاشۇرۇۋەتسەڭ بولمايدۇ)﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن:

﴿بىراۋ سىلەرگە قانچىلىك چېقىلسا ،سىلەرمۇ ئۇنىڭغا شۇنچىلىك چېقىلىڭالر﴾(((﴿ ،ئەگەر
(ئۆزەڭالرغا يەتكەن زىيان -زەخمەت ئۈچۈن) ئىنتىقام ئالماقچى بولساڭالر ،ئۆزەڭالرغا يەتكەن
زىيان -زەخمەت قانچىلىك بولسا ،شۇنچىلىك ئىنتىقام ئېلىڭالر (يەنى ئاشۇرۇۋەتمەڭالر)﴾((( ﷲ
تائاال ئادالەتنى يولغا قويۇش ئۈچۈن قىساسنى يولغا قويدى .بەندىلەرنىڭ پەزىلەتكە ئېرىشىشى
ئۈچۈن ،ئۇالرنىڭ ئۆز ئارا ئەپۇ قىلىشىنى ياخشى ئىشالر قاتارىدا يولغا قويدى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دەيدۇ(﴿ :كىشىنى) قانداق يارىدار قىلغان بولسا شۇنداق يارىدار قىلىنىش بىلەن قىساس
ئېلىنىدۇ ،كىمكى (جىنايەتچىنى) ئەپۇ قىلسا (يەنى ئۇنىڭدىن قىساس ئالمىسا) بۇ ئۇنىڭ (گۇناھى)
غا كەففارەت بولىدۇ﴾(((.

﴿كىمكى (ئىنتىقام ئېلىشقا قادىر تۇرۇقلۇق) ئەپۇ قىلسا ۋە (ئۆزى بىلەن يامانلىق قىلغۇچىنىڭ
ئارىسىنى) تۈزىسە ،ئۇنىڭ ئەجرىنى ﷲ بېرىدۇ﴾ ئۇنىڭ ئەجرى ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدا زايا بولۇپ

كەتمەيدۇ.

((( بەقەرە سۈرىسى 194ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( نەھل سۈرىسى 126ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( مائىدە سۈرىسى 45ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

443

ئىمام مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئۆزىگە
يامانلىق قىلغان ئادەمنى ئەپۇ قىلغان بەندىنى ﷲ تائاال تېخىمۇ ئەزىز قىلىدۇ».
﴿ﷲ ھەقىقەتەن زۇلۇم قىلغۇچىالرنى دوست تۇتمايدۇ﴾ يەنى يامان ئىشنى ئالدىدا باشلىغان
ئادەم زۇلۇم قىلغۇچى ھېسابلىنىدۇ.
﴿زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچى ئادەم ئىنتىقامنى ئالسا ،ئۇنى ئەيىبلەشكە بولمايدۇ﴾ يەنى زۇلۇم قىلغان
ئادەملەردىن ئىنتىقام ئېلىش ئۇالرغا گۇناھ بولمايدۇ﴿ .ئەيىبلىنىدىغانالر پەقەت كىشىلەرگە زۇلۇم
قىلىدىغان ،زېمىندا ناھەق رەۋىشتە پىتنە -پاسات تېرىيدىغان ئادەملەردۇر﴾ يەنى پەقەت گۇناھكار
ۋە ئەيىبلىنىشكە تېگىشلىك كىشىلەرال باشقا كىشىلەرگە زۇلۇم قىلىشنى ئالدى بىلەن باشاليدىغان
كىشىلەردۇر.
ئىمام مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«بىر ـ بىرىنى تىلالشقان ئىككى كىشىنىڭ گۇناھى ،زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچى ئاشۇرۇۋەتمىگەنال بولسا،
تىلالشنى ئالدىدا باشلىغان ئادەمگە بولىدۇ».
﴿ئەنە شۇالر قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾ يەنى قاتتىق دەرتلىك ئازابقا دۇچار بولىدۇ .مۇھەممەد
ئىبنى ۋاسىئىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ :مەن مەككىگە كەلدىم ،خەندەك ئۈستىدە
كۆۋرۈك بار ئىكەن .ئۇنىڭدىن ئۆتۈپ ،مەرۋان ئىبنى مەھلەبنىڭ ئۆيىگە كەلدىم .ئۇ بەسرەنىڭ
ۋالىسى ئىدى ،ئۇ :ئى ﷲ تائاالنىڭ بەندىسى! نېمە ھاجەت بىلەن كەلدىڭ؟ -دېدى .مەن:
مېنىڭ ھاجىتىم شۇكى ،ئەگەر سەن قادىر بواللىساڭ ،بەنى ئەدىنىڭ بىر تۇغقىنىدەك بولساڭكەن-،
دېدىم .ئۇ :بەنى ئەدىنىڭ بىر تۇغقىنى دېگىنىڭ كىم؟ -دېدى .مەن :ئۇ ئەال ئىبنى زەيياد دېگەن
ئادەمدۇر ،ئۇ بىر دوستىنى بىر ئىشقا مەسئۇل قىلماقچى بولۇپ :ئەگەر بىر يەردە قونساڭ ،ئۇچاڭ
يەڭگىل (يەنى كىشىلەرنىڭ ھەققىنى ئېلىۋالمىغان ھالدا) ،قورسىقىڭ ئاچ (يەنى كىشىلەرنىڭ
ھەققىنى يەۋالمايدىغان ھالدا) ،قولۇڭ مۇسۇلمانالرنىڭ قېنىدىن ۋە مېلىدىن پاك ھالدا قونغىن.
ئەگەر سەن شۇنداق قىلساڭ ،سەن ئەيىبلەنمەيسەن﴿ .ئەيىبلىنىدىغانالر پەقەت كىشىلەرگە زۇلۇم
قىلىدىغان ،زېمىندا ناھەق رەۋىشتە پىتنە ـ پاسات تېرىيدىغان ئادەملەردۇر ،ئەنە شۇالر قاتتىق ئازابقا
دۇچار بولىدۇ﴾ دەپ خەت يازغان -،دېدىم .مەرۋان :ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەم قىلىمەنكى،

444

ئەال ئىبنى زەيياد راست سۆزلەپتۇ ۋە دوستىغا توغرا نەسىھەت قىپتۇ -،دېدى .ئاندىن كېيىن :ئى
ﷲ نىڭ بەندىسى! قانداق تەلىپىڭ بار؟ -دېدى .مەن :ئەمدى قايتىپ كېتىشىمگە رۇخسەت
بېرىشىڭنى تەلەپ قىلىمەن -،دېدىم .ئۇ :روخسەت -،دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىبنى ئەبۇھاتەم
رىۋايەت قىلغان.

ﷲ تائاال ھەقىقەتەن زۇلۇمنى ۋە زۇلۇم قىلغۇچىنى ئەيىبلەش ۋە قىساس ئېلىشنى يولغا
قويۇش بىلەن بىرگە ،بەندىلىرىنى زۇلۇم قىلغۇچىنى ئەپۇ قىلىش ۋە ئۇنىڭ گۇناھىنى كەچۈرۈشكە
رىغبەتلەندۈرۈپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :كىمكى (ئەزىيەتكە) سەۋر قىلسا( ،ﷲ نىڭ رازىلىقى ئۈچۈن)
ئىنتىقام ئالمىسا﴾ يەنى ئەزىيەتكە سەۋر قىلىپ ،يامانلىقنى كەچۈرسە﴿ ،بۇ ئەلۋەتتە مەرغۇپ
ئىشالردىندۇر﴾ سەئىد ئىبنى جۇبەير بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :يەنى بۇ ئەلۋەتتە ﷲ تائاال
بۇيرىغان ،شۈكۈر قىلىشقا تېگىشلىك ،مەدھىيەگە اليىق ،تولۇق ساۋاب بېرىلىدىغان ۋە گۈزەل
ساناالر ئوقۇلىدىغان ھەق ئىشالردىندۇر.

شۇرا سۈرىسى

*******
ﰂﰃﰄﰅﰆﰇﰈﰉﰊﰋﰌﰍﰎﰏﰐﰑﰒﰓﰔﰕ
ﰖﰗﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚﭛﭜﭝ
ﭞﭟﭠﭡﭢﭣﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪﭫﭬ
ﭭﭮﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵﭶﭷﭸﭹﭺﭻﭼﭽﭾﭿﮀ
ﷲ گۇمراھ قىلغان ئادەمگە شۇنىڭدىن كېيىن ھېچ ئىگە يوقتۇر ،زالىمالر ئازابنى كۆرگەن چاغدا،
ئۇالرنىڭ «(دۇنياغا) قايتىشقا يول بارمىدۇ؟» دېگەنلىكىنى كۆرىسەن﴿ .﴾44ئۇالرنىڭ قورققان،
خارالنغان ھالدا( ،دوزاخقا) كۆزىنىڭ قۇيرۇقى بىلەن قارىغان ھالدا دوزاخقا توغرىلىنىدىغانلىقىنى
كۆرىسەن ،مۆمىنلەر« :شۈبھىسىزكى ،زىيان تارتقۇچىالر قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىگە ۋە ئائىلىسىدىكىلەرگە
زىيان سالغۇچىالردۇر» دەيدۇ ،بىلىڭالركى ،زالىمالر ھەقىقەتەن دائىملىق ئازابتىدۇر﴿ .﴾45ئۇالرغا
ﷲ دىن باشقا ياردەم بېرىدىغان دوستالر بولمايدۇ ،ﷲ كىمنى گۇمراھ قىلسا ،ئۇنىڭغا (ئۇنى
دۇنيادا ھەقكە ،ئاخىرەتتە جەننەتكە ئېرىشتۈرگۈچى) ھېچ يول بولمايدۇ﴿.﴾46

زالىمالرنىڭ قىيامەت كۈنىدىكى ئەھۋالى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ ئۇلۇغ زاتىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاال خالىغان
ئىش ۋۇجۇدقا چىقىدۇ ،ئۇنى ھېچكىم توسۇپ قااللمايدۇ .ﷲ تائاال خالىمىغان ئىش ۋۇجۇتقا
چىقمايدۇ .بۇنى ھېچ ۋۇجۇتقا چىقارغۇچى بولمايدۇ .ﷲ تائاال ھىدايەت قىلغان كىشىنى ھېچكىم
ئازدۇرالمايدۇ .ﷲ تائاال ئازدۇرغان كىشىنى ھېچ كىم ھىدايەت قىاللمايدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دېگەن﴿ :كىمنىكى (قىلغان يامان ئەمەلى تۈپەيلىدىن) ﷲ ئازدۇرىدىكەن ،ئۇنىڭغا يول
كۆرسەتكۈچى دوستنى ھەرگىز تاپالمايسەن﴾(((.
ﷲ تائاال ئۆزىگە شېرىك كەلتۈرگۈچى زالىمالرنىڭ ئەھۋالىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ:
﴿زالىمالر ئازابنى كۆرگەن چاغدا﴾ يەنى :ئى مۇھەممەد! سەن قىيامەت كۈنى ئۇالرنىڭ دۇنياغا
قايتىشنى ئارزۇ قىلىپ(«﴿ :دۇنياغا) قايتىشقا يول بارمىدۇ؟»دېگەنلىكىنى﴾ كۆرىسەن .ﷲ تائاال بۇ
ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئەگەر ئۇالرنى دوزاخ ئۈستىدە توختىتىلغان چاغدا كۆرسەڭ (دەھشەتلىك
بىر ھالىنى كۆرەتتىڭ) .ئۇالر« :كاشكى دۇنياغا قايتۇرۇلساق ئىدۇق ،پەرۋەردىگارىمىزنىڭ ئايەتلىرىنى
ئىنكار قىلمايتتۇق ۋە مۆمىنلەردىن بوالتتۇق» دەيدۇ .ئۇنداق ئەمەس ،ئۇالرنىڭ ئىلگىرى يوشۇرغان
ئىشلىرى (قەبىھ قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن شۇنداق ئارزۇ قىلىشىدۇ) ئۇالرغا ئاشكارا بولدى ،ئۇالر
دۇنياغا قايتۇرۇلغان تەقدىردىمۇ مەنئى قىلىنغان ئىشالرنى ئەلۋەتتە يەنە قىالتتى .شۈبھىسىزكى،
(((
ئۇالر (ئىمان ئېيتاتتۇق دېگەن ۋەدىسىدە) يالغانچىالردۇر﴾
﴿ئۇالرنىڭ قورققان ،خارالنغان ھالدا( ،دوزاخقا) كۆزىنىڭ قۇيرۇقى بىلەن قارىغان ھالدا دوزاخقا
((( كەھف سۈرىسى 17ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەنئام سۈرىسى 27ـ 28ـ ئايەتلەر.

445

توغرىلىنىدىغانلىقىنى كۆرىسەن﴾ چۈنكى ،ئۇالر ئىلگىرى ﷲ تائاالغا قىلغان ئاسىيلىقلىرىنىڭ جازاسىنىڭ
كېلىشىدىن قورقاتتى .ئۇالر دوزاختىن قورققان ھالدا ئۇنىڭغا ئوغرىلىقچە قارايدۇ ،ئۇالر كېلىشىدىن
قورقۇپ تۇرغان ئازاب ئۇالرغا چوقۇم بولىدۇ ،ئۇ ئازاب ئۇالر ئويلىغاندىنمۇ قاتتىقتۇر .ﷲ تائاال بىزگە ئۇ
ئازابتىن پاناھ بەرسۇن!
﴿مۆمىنلەر« :شۈبھىسىزكى ،زىيان تارتقۇچىالر قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىگە ۋە ئائىلىسىدىكىلەرگە زىيان
سالغۇچىالردۇر» دەيدۇ﴾ يەنى ئۇالر ئائىلىسىدىكىلەرنى دوزاخقا بىللە ئېلىپ كىرىدۇ ،مەڭگۈلۈك تۇرالغۇ

جاي بولىدىغان جەننەتتىكى نازۇنېمەتلىرىنى يوقىتىپ قويۇپ ،ئۆزلىرىنى زىيانغا ئۇچرىتىدۇ .ئۇالر بىلەن
ئۇالرنىڭ دوستلىرىنىڭ ،ھەمراھلىرىنىڭ ،خوتۇن ـ بالىلىرىنىڭ ۋە تۇغقانلىرىنىڭ ئارىسى ئايرىۋېتىلىدۇ.
ئۇالر ئۇالرغا ھەقىقەتەن زىيان سالىدۇ﴿ .بىلىڭالركى ،زالىمالر ھەقىقەتەن دائىملىق ئازابتىدۇر﴾ يەنى
ئۇالر دوزاختىن مەڭگۈ ،ئەبەدىل ـ ئەبەد چىقمايدۇ .ئۇنىڭدىن قاچىدىغان جايمۇ تاپالمايدۇ.

﴿ئۇالرغا ﷲ دىن باشقا ياردەم بېرىدىغان دوستالر بولمايدۇ﴾ يەنى ئۇالرنى ئۇالر چېكىۋاتقان
ئازاب ـ ئوقۇبەتتىن قۇتقۇزىدىغانالر بولمايدۇ﴿ .ﷲ كىمنى گۇمراھ قىلسا ،ئۇنىڭغا (ئۇنى دۇنيادا ھەقكە،
ئاخىرەتتە جەننەتكە ئېرىشتۈرگۈچى) ھېچ يول بولمايدۇ﴾ يەنى ئۇنىڭغا گۇمراھلىقتىن قۇتۇلىدىغان
ھېچبىر يول يوقتۇر.

*******
ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ﮋ ﮌﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ
ﮖﮗﮘﮙﮚﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣﮤﮥﮦﮧ
ﮨﮩﮪﮫﮬﮭﮮﮯﮰﮱﯓﯔﯕﯖ ﯗ
ﷲ تەرىپىدىن كەلگەن ،قارشى تۇرغىلى بولمايدىغان بىر كۈن كېلىشتىن بۇرۇن
پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلىڭالر ،بۇ كۈندە سىلەرگە قاچىدىغان جاي تېپىلماي قالىدۇ.
(قىلمىشىڭالر نامە -ئەمالىڭالرغا يېزىقلىق بولغانلىقى ،ئەزايىڭالر ئۇنىڭغا گۇۋاھ بولغانلىقى ئۈچۈن)
سىلەر (ئۇنى) ئىنكار قىاللمايسىلەر﴿ .﴾47ئەگەر ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) (ئىماندىن) يۈز ئۆرۈسە ،بىز
سېنى ئۇالرغا كۆزەتچى قىلىپ ئەۋەتكىنىمىز يوق ،سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت تەبلىغ قىلىشتۇر ،ئەگەر
ئىنسانغا بىزنىڭ رەھمىتىمىزنى تېتىتساق خۇش بولۇپ كېتىدۇ ،ئۇالرنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن
(بېشىغا) بىرەر ھادىسە كەلسە ،ئىنسان تولىمۇ كۇفرانە نېمەت قىلغۇچىدۇر﴿.﴾48

446

قىيامەت كۈنىدىن ئىلگىرى اﷲ تائاالغا ئىتائەت قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈش
توغرىسىدا
ﷲ تائاال قىيامەت كۈنى بولىدىغان قورقۇنچلۇق چوڭ ئىشالرنى تىلغا ئېلىش بىلەن بىرگە،
ئۇنىڭدىن ئاگاھالندۇرۇپ ۋە ئۇنىڭغا تەييارلىق قىلىشقا بۇيرۇپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ تەرىپىدىن
كەلگەن ،قارشى تۇرغىلى بولمايدىغان بىر كۈن كېلىشتىن بۇرۇن پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل
قىلىڭالر﴾ يەنى ئەگەر ﷲ تائاال ئۇنى ۋۇجۇتقا كېلىشكە ئەمىر قىلسا ،ئۇ كۆزنى يۇمۇپ ئاچقۇچە

شۇرا سۈرىسى

ۋۇجۇتقا كېلىدىغان ،توسقۇچى ۋە مەنئى قىلغۇچى بولمايدىغان بىر كۈندۇر.
﴿بۇ كۈندە سىلەرگە قاچىدىغان جاي تېپىلماي قالىدۇ( .قىلمىشىڭالر نامە -ئەمالىڭالرغا يېزىقلىق
بولغانلىقى ،ئەزايىڭالر ئۇنىڭغا گۇۋاھ بولغانلىقى ئۈچۈن) سىلەر (ئۇنى) ئىنكار قىاللمايسىلەر﴾ يەنى

سىلەرگە ئازابتىن قېچىپ كىرىۋالىدىغان سېپىل يوق .ﷲ تائاالنىڭ كۆزىدىن غايىب بولۇش ئۈچۈن،
سىلەرگە مۆكۈۋالىدىغان ۋە يوشۇرۇنىۋالىدىغان ئورۇنمۇ يوق .بەلكى ،ﷲ تائاال سىلەرنىڭ ھەممە
ئىشلىرىڭالرنى ئۆز ئىلمى ،ئىالھى كۆزى ۋە قۇدرىتى بىلەن ھەممە تەرەپتىن بىلىپ تۇرغۇچىدۇر .ﷲ
تائاالنىڭ دەرگاھىدىن باشقا ھېچ پاناھ جاي يوق .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئىنسان
بۇ كۈندە« :قاچىدىغان جاي قەيەردە؟» دەيدۇ .ياق( ،ﷲ نىڭ ئازابىدىن) قاچىدىغان پاناھگاھ
يوقتۇر .بۇ كۈندە قارارگاھ پەرۋەردىگارىڭنىڭ تەرىپىدۇر﴾(((.

﴿ئەگەر ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) (ئىماندىن) يۈز ئۆرۈسە ،بىز سېنى ئۇالرغا كۆزەتچى قىلىپ
ئەۋەتكىنىمىز يوق﴾ يەنى سەن ئۇالرنى ئىمانغا مەجبۇرلىغۇچى ئەمەسسەن ،ﷲ تائاال بۇ ھەقتە

مۇنداق دېگەن(﴿ :ئى مۇھەممەد!) ئۇالرنى ھىدايەت قىلىش سېنىڭ مەجبۇرىيىتىڭ ئەمەس ،لېكىن
ﷲ خالىغان بەندىسىنى ھىدايەت قىلىدۇ﴾(((﴿ ،سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت تەبلىغ قىلىشتۇر .بىزنىڭ
مەسئۇلىيىتىمىز پەقەت ھېساب ئېلىشتۇر﴾((( يەنى بىز سېنى پەقەت ﷲ تائاالنىڭ ئەمر ـ پەرمانىنى
ئۇالرغا تەبلىغ قىلىشقا تەكلىپ قىلدۇق.

﴿ئەگەر ئىنسانغا بىزنىڭ رەھمىتىمىزنى تېتىتساق خۇش بولۇپ كېتىدۇ﴾ يەنى ئۇنىڭغا كەڭچىلىك
ۋە نېمەت يەتسە ،ئۇ بۇالردىن خۇشال بولۇپ كېتىدۇ﴿ .ئۇالرنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن
(بېشىغا) بىرەر ھادىسە كەلسە﴾ يەنى ئىنسانالرغا بىرەر قۇرغاقچىلىق ،مۇسىبەت ،باال ـ قازا ۋە قاتتىقچىلىق
كەلسە﴿ ،ئىنسان تولىمۇ كۇفرانە نېمەت قىلغۇچىدۇر﴾ يەنى ئىلگىرى بەھرىمەن بولغان نېمەتتىن
تانىدۇ ،ئۇ پەقەت كۆز ئالدىدىكى مۇشۇ ۋاقىتنىال تونۇيدۇ .ئەگەر ئۇ نېمەتكە ئېرىشسە ،تەكەببۇرلۇق
قىلىپ ھەددىدىن ئاشىدۇ .ئەگەر ئۇنىڭغا سىناش يۈزىسىدىن بىرەر مۇسىبەت كەلسە ،ﷲ تائاالنىڭ
رەھمىتىدىن ئۈمىدسىزلىنىدۇ .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئايالالرغا« :ئى ئايالالر جامائەسى! سەدىقە
بېرىڭالر ،مەن ھەقىقەتەن دوزاخ ئەھلىنىڭ كۆپرەكىنىڭ سىلەردىن ئىكەنلىكىنى كۆردۈم» دېگەندە،
بىر ئايال :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! نېمىشقا شۇنداق بولىدۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«چۈنكى سىلەر شىكايەتنى كۆپ قىلىسىلەر ،ئېرىڭالرغا تۇزكورلۇق قىلىسىلەر (يەنى ئېرىڭالرنىڭ قىلغان
ياخشىلىقىنى ئىنكار قىلىسىلەر) ،ئەرلەر سىلەرگە ئۆمۈر بويى ياخشىلىق قىلىپ ،ياخشىلىقنى بىر كۈن
توختاتسا ،سىلەر :مەن سەندىن ھەرگىز ياخشىلىق كۆرمىدىم -،دەيسىلەر» دېدى .مانا بۇ ،ﷲ
تائاال ھىدايەت قىلغان ،ﷲ تائاال توغرا يولنى ئىلھام بىلەن بىلدۈرگەن ،ﷲ تائاالغا ئىمان ئېيتقان
ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان ئايالالردىن باشقا نۇرغۇن ئايالالرنىڭ ئەھۋالىدۇر .ئەمما مۆمىنلەر ھەققىدە
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق دەيدۇ« :ئەگەر ئۇنىڭغا ياخشىلىق يەتسە ،ﷲ تائاالغا شۈكۈر قىلىدۇ،
بۇ ئۇنىڭ ئۈچۈن ياخشىلىق بولىدۇ .ئەگەر ئۇنىڭغا زىيان ـ زەخمەت يەتسە ،ئۇ ئۇنىڭغا سەۋر قىلىدۇ،
بۇمۇ ئۇنىڭ ئۈچۈن ياخشىلىق بولىدۇ ،بۇ پەقەت مۆمىن ئۈچۈنال شۇنداق بولىدۇ».
((( قىيامەت سۈرىسى 12 - 10ـ ئايەتكىچە.
((( بەقەرە سۈرىسى 272ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( رەئد سۈرىسى 40ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

447

*******
ﯘﯙﯚﯛﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧﯨﯩ
ﯪﯫﯬﯭﯮﯯﯰﯱﯲﯳﯴﯵﯶﯷ
ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ﷲ غا خاستۇر ،ﷲ نېمىنى خالىسا شۇنى يارىتىدۇ،
خالىغان ئادەمگە قىز پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ ،خالىغان ئادەمگە ئوغۇل پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ﴿ .﴾49ياكى
ئۇالرغا ئوغۇل ،قىزنى ئارىالش بېرىدۇ ،خالىغان ئادەمنى تۇغماس قىلىدۇ ،ﷲ ھەقىقەتەن ھەممىنى
بىلگۈچىدۇر ،ھەممىگە قادىردۇر﴿.﴾50
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە مۇنداق دەپ خەۋەر قىلىدۇ :ﷲ تائاال ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ
ياراتقۇچىسىدۇر .ئۇ ئىككىسىنىڭ پادىشاھىدۇر ،ئۇ ئىككىسىدە خالىغانچە ئىش ئېلىپ بارغۇچىدۇر.
ﷲ تائاال خالىغان نەرسە ۋۇجۇتقا چىقىدۇ ،خالىمىغان نەرسە ۋۇجۇتقا چىقمايدۇ .ﷲ تائاال خالىغان
ئادەمگە خالىغىنىنى بېرىدۇ ،خالىمىغان ئادەمگە بەرمەيدۇ .ﷲ تائاال بەرگەن نەرسىنى ھېچكىم توسۇپ
قااللمايدۇ ،ﷲ تائاال مەنئى قىلغان نەرسىنى ھېچكىم بېرەلمەيدۇ .ﷲ تائاال خالىغان نەرسىنى
يارىتىدۇ.
﴿خالىغان ئادەمگە قىز پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ﴾ يەنى ئۇنىڭغا پەقەت قىزالرنىال رىزىق قىلىپ بېرىدۇ.
ئىمام بەغەۋى :قىز پەرزەنتال ئاتا قىلىنغانالردىن بىرى لۇت ئەلەيھىسساالمدۇر -،دېدى﴿ .خالىغان
ئادەمگە ئوغۇل پەرزەنت ئاتا قىلىدۇ﴾ يەنى ئۇنىڭغا پەقەت ئوغۇلالرنىال رىزىق قىلىپ بېرىدۇ .ئىمام
بەغەۋى :مەسىلەن ،ئىبراھىم ئەلەيھىسساالمغا ئوخشاش .ئۇ قىز پەرزەنت كۆرمىگەن ئىدى -،دېدى.
﴿ياكى ئۇالرغا ئوغۇل ،قىزنى ئارىالش بېرىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال ئىنسانالردىن خالىغان ئادەمگە
ئوغۇل ـ قىزنى جۈپ بېرىدۇ .ئىمام بەغەۋى :مەسىلەن ،مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا ئوخشاش-،
دېدى.

448

﴿خالىغان ئادەمنى تۇغماس قىلىدۇ﴾ يەنى ئۇ پەرزەنت يۈزى كۆرمەيدۇ .ئىمام بەغەۋى :مەسىلەن،
يەھيا ۋە ئىسا ئەلەيھىسساالمالرغا ئوخشاش -،دېدى .ﷲ ئىنسانالرنى تۆت قىسىمغا بۆلدى 1 :ـ قىز
باال بېرىلىدىغان ئادەم 2 .ـ ئوغۇل باال بېرىلىدىغان ئادەم 3 .ـ ئوغۇل ـ قىز ئارىالشتۇرۇپ بېرىلىدىغان
ئادەم 4 .ـ قىزمۇ ،ئوغۇلمۇ بېرىلمەيدىغان ئادەم ،ﷲ تائاال بۇ خىلدىكى ئادەمنى تۇغماس قىلىدۇ،
ئۇنىڭ بالىسى بولمايدۇ ،نەسلى قالمايدۇ.
﴿ھەقىقەتەن ھەممىنى بىلگۈچىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال بۇ تۆت تۈرلۈك ئادەمدىن ھەر تۈرلۈك ئادەمگە
نېمىنىڭ اليىق ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ﴿ .ھەممىگە قادىردۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال ئىنسانالردىن
خالىغان كىشىنى ئەنە شۇنداق پەرقلىق قىلىشقا قادىردۇر.
بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنى ئىسا ئەلەيھىسساالم ھەققىدىكى تۆۋەندىكى ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا ئوخشايدۇ:
﴿ئۇنى كىشلەرگە قۇدرىتىمىزنى كۆرسىتىدىغان) دەلىل ۋە بىز تەرەپتىن بولغان مەرھەمەت قىلدۇق﴾

(((

((( مەريەم سۈرىسى 21ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

شۇرا سۈرىسى

يەنى ﷲ تائاال ئىسا ئەلەيھىسساالمنى دادىسىز يارىتىپ ،ئىنسانالرغا ئۆزىنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان
دەلىل قىلدى .ئىنسانالرنى تۆت قىسىمغا بۆلۈپ ياراتقان ﷲ ئۇلۇغدۇر .ئادەم ئەلەيھىسساالم دادىسىز
ۋە ئانىسىز تۇپراقتىن يارىتىلدى .ھەۋۋا ئانىمىز ئەركەكتىن ئانىسىز يارىتىلدى .ئىسا ئەلەيھىسساالمدىن
باشقا ئىنسانالر ئەركەك ۋە چىشىنىڭ قوشۇلىشىدىن يارىتىلدى .ئىسا ئەلەيھسساالم ئانىدىن دادىسىز
يارىتىلدى .ﷲ مەريەم ئوغلى ئىسا ئەلەيھىسساالمنى يارىتىش بىلەن ئۆزىنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان
دەلىلنى تاماملىدى.
﴿ئۇنى كىشىلەرگە قۇدرىتىمىزنى كۆرسىتىدىغان) دەلىل ۋە بىز تەرەپتىن بولغان مەرھەمەت
قىلدۇق﴾ بۇ ئايەت ئاتا ـ ئانىالر ھەققىدە ،ئالدىنقى ئايەت بالىالر ھەققىدە چۈشەنچە بېرىدۇ .بۇالرنىڭ

ھەر بىرى تۆت تۈرگە بۆلۈنىدۇ .ھەممىنى بىلگۈچى ،ھەممىگە قادىر ﷲ تائاال پاكتۇر.

*******
ﯸﯹﯺ ﯻ ﯼﯽﯾﯿ ﰀﰁﰂﰃﰄﰅﰆ ﰇﰈﰉ ﰊ
ﰋﰌﰍﰎﰏﰐﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚﭛﭜﭝﭞ
ﭟﭠﭡﭢﭣ ﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪﭫ ﭬﭭﭮﭯﭰﭱ
ﭲﭳﭴﭵﭶﭷﭸﭹﭺﭻ ﭼﭽﭾﭿ
ﷲ ھەر قانداق ئادەمگە پەقەت ۋەھيى ئارقىلىق ياكى پەردە ئارقىسىدىنال ياكى بىر پەيغەمبەرنى
ئەۋەتىپ ئۆز ئىزنى بىلەن ئۇنىڭغا خالىغان ۋەھيىنى قىلىش ئارقىلىقال سۆز قىلغان .ﷲ ھەقىقەتەن
(مەخلۇقالرنىڭ سۈپەتلىرىدىن) ئۈستۈندۇر ،ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر﴿ .﴾51شۇنىڭدەك
(يەنى باشقا پەيغەمبەرلەرگە ۋەھيى قىلغاندەك) ئەمرىمىز بويىچە ساڭا قۇرئاننى ۋەھيى قىلدۇق ،سەن
(ۋەھيىدىن ئىلگىرى) قۇرئاننىڭ ۋە ئىماننىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى ئۇقمايتتىڭ ،لېكىن بىز قۇرئاننى بىر
نۇر قىلدۇقكى ،ئۇنىڭ بىلەن بىز بەندىلىرىمىزدىن خالىغان كىشىلەرنى ھىدايەت قىلىمىز .شەك -
شۈبھىسىزكى سەن توغرا يولغا باشاليسەن﴿( .﴾52ئۇ) ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ
ھەممىسى ئۆزىگە خاس بولغان ﷲ نىڭ يولىدۇر .بىلىڭالركى ،ھەممە ئىش ﷲ غا قايتىدۇ﴿.﴾53

ۋەھىينىڭ كېلىش شەكلى
بۇ يەردە كۆزدە تۇتۇلغان ۋەھىي ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدىن قىلىنغان ۋەھىيدۇر .ﷲ تائاال
بەزىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ كۆڭلىگە بىرەر نەرسىنى ساالتتى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭ
ﷲ تائاال تەرىپىدىن ئىكەنلىكىگە شەك قىلمايتتى .ئىمام ئىبنى ھىببان پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ
ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :جىبرىئىل ئەلەيھىسساالم قەلبىمگە :بىرەر ئادەم يەيدىغان
رىزقىنى تۈگەتمىگىچە ،ئەجىلى توشمىغىچە ھەرگىز ئۆلمەيدۇ ،ﷲ تائاالغا تەقۋادارلىق قىلىڭالر ،ھاالل
رىزىق تەلەپ قىلىڭالر -،دەپ ئىلھام قىلدى».
﴿ياكى پەردە ئارقىسىدىنال﴾ بۇ خىل ۋەھىي مۇسا ئەلەيھىسساالمغا سۆز قىلغىنىغا ئوخشايدۇ .مۇسا
ئەلەيھىسساالم ﷲ تائاال بىلەن سۆزلەشكەندىن كېيىن ،ﷲ تائاالنى كۆرۈشنى تەلەپ قىلدى .بىراق

449

ﷲ تائاال ئۆزىنى پەردە ئارقىسىغا ئالغاچقا ،مۇسا ئەلەيھىسساالم ئۇنى كۆرەلمىدى.
ئىمام تىرمىزى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ جابىر ئىبنى ئابدۇلال رەزىيەلالھۇ ئەنھۇماغا« :ﷲ تائاال
بىراۋغا سۆز قىلسا ،پەقەت پەردە ئارقىسىدىنال سۆز قىالتتى .ئەمما سېنىڭ ئاتاڭغا يۈزمۇ يۈز تۇرۇپ سۆز
قىلدى» دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ .جابىرنىڭ ئاتىسى ئۇھۇد ئۇرۇشىدا شېھىت قىلىنغان ئىدى،
لېكىن بۇ سۆزلىشىش قەبرىدە بولغان .بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنى بولسا ،پەقەت بۇ دۇنيادىال سۆزلىشىشنى
كۆزدە تۇتىدۇ.
﴿ياكى بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتىپ ئۆز ئىزنى بىلەن ئۇنىڭغا خالىغان ۋەھيىنى قىلىش ئارقىلىقال
سۆز قىلغان﴾ يەنى ﷲ تائاال جىبرىئىل ئەلەيھىسساالمنى ۋە باشقا پەرىشتىلەرنى پەيغەمبەرلەرگە ۋەھىي
بىلەن چۈشۈرۈش ئارقىلىق سۆز قىلغان﴿ .ﷲ ھەقىقەتەن (مەخلۇقالرنىڭ سۈپەتلىرىدىن) ئۈستۈندۇر،
ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر﴾ ﷲ تائاال ھەممىدىن يۈكسەكتۇر ،ھەممىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر،

ھەممىدىن خەۋەرداردۇر ،ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

﴿شۇنىڭدەك (يەنى باشقا پەيغەمبەرلەرگە ۋەھيى قىلغاندەك) ئەمرىمىز بويىچە ساڭا قۇرئاننى
ۋەھيى قىلدۇق ،سەن (ۋەھيىدىن ئىلگىرى) قۇرئاننىڭ ۋە ئىماننىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى ئۇقمايتتىڭ﴾
يەنى سەن ئىماننى قۇرئاندا تەپسىلىي بايان قىلىنغاندەك بىلمەيتتىڭ﴿ .لېكىن بىز قۇرئاننى بىر نۇر
قىلدۇقكى ،ئۇنىڭ بىلەن بىز بەندىلىرىمىزدىن خالىغان كىشىلەرنى ھىدايەت قىلىمىز﴾.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئېيتقىنكى ،ئۇ ئىمان كەلتۈرگەنلەرگە ھىدايەتتۇر ۋە
(دىلالردىكى شەك -شۈبھىگە) شىپادۇر ،ئىمان ئېيتمايدىغانالرنىڭ قۇالقلىرى (قۇرئاننى ئاڭالشتىن)
ئېغىردۇر (يەنى قۇرئاننىڭ دەۋىتىگە قۇالق سالمىغانالرنىڭ ۋە ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەنلەرنىڭ گويا قۇالقلىرى
ئېغىردۇر) ،قۇرئان ئۇالرنىڭ (دىللىرىغا) كورلۇقتۇر (يەنى ئۇالر ھىدايەت نۇرىنى كۆرمەيدۇ)﴾(((.
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ( :ئى مۇھەممەد!) ﴿شەك -شۈبھىسىزكى سەن توغرا يولغا باشاليسەن﴾

مانا بۇ ئېسىل ئەخالقتۇر .ئاندىن ﷲ تائاال ئۇ يولنى تۆۋەندىكى ئايىتىدە تېخىمۇ ئوچۇقالشتۇرۇپ

مۇنداق بايان قىلدى(﴿ :ئۇ) ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئۆزىگە خاس بولغان
ﷲ نىڭ يولىدۇر﴾ يەنى ئۇ يول ﷲ تائاال ئىنسانالرنى مېڭىشقا بۇيرۇپ بېكىتكەن يولدۇر .ﷲ تائاال

ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ پەرۋەردىگارىدۇر ،پادىشاھىدۇر ،ئۇنىڭدا خالىغانچە ئىش ئېلىپ بارغۇچىدۇر،

ھۆكۈم قىلغۇچىدۇر ،قىلغان ھۆكمى ئۈچۈن ھېساب بەرگۈچى ئەمەستۇر﴿ .بىلىڭالركى ،ھەممە ئىش ﷲ
غا قايتىدۇ﴾ يەنى جىمى ئىشالر ﷲ تائاالغا قايتۇرۇلىدۇ ،ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ئارىسىنى ئادالەت بىلەن

450

ئايرىيدۇ ۋە ھۆكۈم قىلىدۇ .ﷲ تائاال مۇشرىكالرنىڭ ،ﷲ تائاالنىڭ بىرلىكىگە تانغان تۇزكورالرنىڭ
تۆھمەتلىرىدىن پاكتۇر ،ئۈستۈندۇر ،يۈكسەكتۇر ۋە بۈيۈكتۇر.
شۇنىڭ بىلەن ،شۇرا سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى .جىمى ھەمدۇسانا ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى
ﷲ تائاالغا خاستۇر.

((( فۇسسىلەت سۈرىسى 44ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

زۇخرۇف سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 89 ،ئايەت
ﭑﭒﭓ

ﮀﮁﮂﮃﮄﮅﮆﮇﮈ ﮉﮊﮋ
ﮌﮍﮎﮏﮐ ﮑ ﮒﮓﮔﮕﮖ ﮗ
ﮘﮙﮚﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡ ﮢﮣﮤﮥﮦ
ﮧﮨﮩﮪﮫ ﮬ ﮭ ﮮﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
ھا ،مىم﴿ .﴾1روشەن كىتاب بىلەن قەسەمكى ،سىلەرنى (ئۇنىڭ مەنىسىنى)
چۈشەنسۇن دەپ ،بىز ئۇنى ھەقىقەتەن ئەرەبچە قۇرئان قىلدۇق ﴿ .﴾2-3ھەقىقەتەن
ئۇ لەۋھۇلمەھپۇزدا بىزنىڭ دەرگاھىمىزدا (مۇقىمالشقان) يۇقىرى مەرتىۋىلىك ھېكمەتلىك
(كىتاب) دۇر﴿ .﴾4سىلەر (گۇمراھلىقتا) ھەددىدىن ئاشقان قەۋم بولغانلىقىڭالر ئۈچۈن
سىلەرگە ۋەز -نەسىھەت قىلىشنى تەرك قىالمدۇق؟﴿ ﴾5ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرگە نۇرغۇن
پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتتۇق﴿ .﴾6ئۇالرغا قانداق بىر پەيغەمبەر كەلمىسۇن ،ئۇالر ئۇنى (قەۋمىڭ
سېنى مەسخىرە قىلغاندەك) مەسخىرە قىلدى﴿ .﴾7ئۇالر (يەنى مەككە كاپىرلىرى) دىن
كۈچ-قۇۋۋەتتە ئۈستۈن بولغانالرنى ھاالك قىلدۇق ،ئىلگىرىكىلەرنىڭ قىسسىلىرى قۇرئاندا
ئۆتتى﴿.﴾8
﴿ھا ،مىم .روشەن كىتاب بىلەن قەسەمكى﴾ يەنى بۇ مەنىلىرى ۋە سۆزلىرى ئوچۇق،
روشەن بايان قىلىنغان كىتابتۇر .چۈنكى ،ئۇ ئەرەب تىلىدا نازىل قىلىندى ،ئەرەب تىلى
كىشىلەرنىڭ ئۆزـ ئارا سۆزلىشىشىدە ئەڭ پاساھەتلىك تىلدۇر .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال
مۇنداق دەيدۇ﴿ :سىلەرنى (ئۇنىڭ مەنىسىنى) چۈشەنسۇن دەپ ،بىز ئۇنى ھەقىقەتەن
ئەرەبچە قۇرئان قىلدۇق﴾ يەنى سىلەرنى ئۇنىڭ مەنىسىنى چۈشەنسۇن ۋە

ئويالنسۇن دەپ ،ئۇ قۇرئاننى ئەرەب تىلىدا پاساھەتلىك ۋە ئوچۇق قىلىپ نازىل قىلدۇق .ﷲ
تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ(﴿ :قۇرئان) ئوچۇق ئەرەبى تىلدا (نازىل بولدى)﴾(((.
﴿ھەقىقەتەن ئۇ لەۋھۇلمەھپۇزدا بىزنىڭ دەرگاھىمىزدا (مۇقىمالشقان) يۇقىرى
مەرتىۋىلىك ھېكمەتلىك (كىتاب) دۇر﴾ ئۇنى زېمىن ئەھلىنىڭ شەرەپ بىلىشى ،ئۇلۇغلىشى

ۋە ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلىشى ئۈچۈن شان ـ شەرىپى ئۈستۈنكى ئالەمدە پەرىشتىلەرگە بايان
قىلىنغان كىتابتۇر.
﴿ھېكمەتلىك﴾ يەنى پۇختا ،يالغان ئارىلىشىپ قىلىشتىن ۋە بۇرمىلىنىشتىن
ساقالنغان كىتابتۇر .بۇنىڭ ھەممىسى قۇرئاننىڭ شانلىق ۋە پەزىلەتلىك كىتاب ئىكەنلىكىنى
چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :شەك -شۈبھىسىزكى ،ئۇ
ئۇلۇغ قۇرئاندۇر .كىتابتا (يەنى لەۋھۇلمەھپۇزدا) ساقالنغاندۇر .ئۇنى پەقەت پاك بولغانالرال
تۇتىدۇ .ئۇ ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن نازىل قىلىنغاندۇر﴾((((﴿ ،بۇنىڭدىن
كېيىن) ئۇنداق قىلمىغىن .بۇ ئايەتلەر ۋەزدۇر .خالىغان ئادەم ئۇنىڭدىن ۋەز -نەسىھەت
ئالىدۇ .ئۇ (يەنى قۇرئان ئايەتلىرى) قىممەتلىك( ،قەدرى) يۇقىرى پاك سەھىپىلەرگە
يېزىلغاندۇر( .ئۇ) ھۆرمەتلىك ياخشى (پەرىشتىلەردىن بولغان) پۈتۈكچىلەرنىڭ
(((
قولىدىدۇر﴾

﴿سىلەر (گۇمراھلىقتا) ھەددىدىن ئاشقان قەۋم بولغانلىقىڭالر ئۈچۈن سىلەرگە
ۋەز -نەسىھەت قىلىشنى تەرك قىالمدۇق؟﴾ ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،ئەبۇ

سالىھ ،مۇجاھىد ،سۇددى ۋە ئىبنى جەرىر قاتارلىقالر بۇ ئايەت ھەققىدە :يەنى سىلەر
بۇيرۇلغاننى قىلمىغان تۇرۇقلۇق ،بىزنىڭ سىلەرنى تاشالپ قويۇشىمىزنى ۋە سىلەرگە
ئازاب قىلماسلىقىمىزنى ئويالمسىلەر؟ -دېدى.

452

قەتادە بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ئەگەر بۇ
قۇرئاننى بۇ ئۈممەتنىڭ دەسلىۋىدىكىلەر رەت قىلغاندا ئۇ كۆتۈرۈلۈپ كەتكەن بولسا ،ئۇالر
ئەلۋەتتە ھاالك بولغان بوالتتى .لېكىن ،ﷲ تائاال ئۆزىنىڭ مېھرى ـ شەپقىتىنى ۋە رەھمىتىنى
قايتا ياغدۇردى .قۇرئاننى ئۇالرغا تەكرار ـ تەكرار نازىل قىلدى ،ئۇالرنى قۇرئانغا يىگىرمە
يىل ياكى ﷲ تائاال خالىغان مىقداردا دەۋەت قىلدى .قەتادەنىڭ بۇ سۆزى مەزمۇن ۋە مەنا
جەھەتتە ناھايىتى كۈچلۈك بولۇپ ،ئۇنىڭ خۇالسە مەنىسى :ﷲ ئىنسانالرغا كۆيۈنگەن ۋە
مەرھەمەت قىلغانلىقتىن ئۇالرنى ياخشىلىققا ،ھېكمەتلىك ۋەز ـ نەسىھەت بولغان قۇرئانغا
دەۋەت قىلىشنى توختىتىپ قويمايدۇ .گەرچە ئىنسانالر ھەددىدىن ئاشقان ،قۇرئاندىن يۈز
ئۆرىگەن بولسىمۇ ،لېكىن ،ﷲ تائاال ھىدايەت تېپىشىنى بەلگىلىگەن ئادەمنىڭ قۇرئان
بىلەن ھىدايەت تېپىشى ئۈچۈن ،بەتبەخت بولۇشىنى بەلگىلىگەن ئادەمنىڭ ئۈستىدىن
دەلىل ـ پاكىت تۇرغۇزۇلۇشى ئۈچۈن قۇرئانغا دەۋەت قىلدى.
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.