Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 36

Süzlärneñ gomumi sanı 3707
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
﴿ﷲ (قىيامەت كۈنى) بىزنى (ھۆكۈم چىقىرىش ئۈچۈن) يىغىدۇ﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە
مۇنداق دېگەن﴿ :ئېيتقىنكى« ،پەرۋەردىگارىمىز بىزنى (قىيامەت كۈنى) يىغىدۇ .ئاندىن بىزنىڭ
ئارىمىزدا ھەقلىق بىلەن ھۆكۈم چىقىرىدۇ ،ﷲ ئادىل ھۆكۈم قىلغۇچىدۇر( ،خااليىقنىڭ ئەھۋالىنى)
بىلگۈچىدۇر»﴾(((﴿ ،ئاخىر قايتىدىغان جاي ﷲ نىڭ دەرگاھىدۇر﴾ يەنى قىيامەت كۈنى قايتىپ
بارىدىغان جاي ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدۇر.

*******

428

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚ ﭛﭜﭝﭞﭟ
ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ
ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ
ﭽﭾﭿ ﮀﮁ ﮂﮃﮄﮅﮆﮇﮈﮉ
كىشىلەر ﷲ نىڭ دىنىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن( ،كىشىلەرنى ئىماندىن توسۇش
ئۈچۈن) ﷲ نىڭ دىنىدا خۇسۇمەت قىلىشقانالرنىڭ دەلىللىرى ﷲ نىڭ دەرگاھىدا باتىلدۇر،
ئۇالر (دۇنيادا) غەزەبكە ئۇچرايدۇ( ،ئاخىرەتتە) قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴿ .﴾16ﷲ كىتاب
(يەنى قۇرئان) نى ھەق بىلەن نازىل قىلدى ۋە ئادالەتنى نازىل قىلدى .سەن نېمە بىلىسەن؟
((( يۇنۇس سۈرىسى 41ـ ئايەت.
((( سەبەئ سۈرىسى 26ـ ئايەت.

شۇرا سۈرىسى

قىيامەت يېقىن بولۇشى مۇمكىن﴿ .﴾17قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغانالر ئۇنىڭ بولۇشىنى ئالدىرىتىدۇ،
ئۇنىڭغا ئىشىنىدىغانالر بولسا قىيامەتتىن قورقىدۇ ،قىيامەتنى ھەق دەپ بىلىدۇ ،بىلىڭالركى،
قىيامەت توغرۇلۇق مۇجادىلە قىلىدىغانالر ئەلۋەتتە چوڭقۇر گۇمراھلىقتىدۇر﴿.﴾18

دىندا جېدەل قىلغان ئادەمگە بېرىلىدىغان ئاگاھالندۇرۇش توغرىسىدا
ﷲ تائاال ،ئىمان ئېيتقان كىشىلەرنى ﷲ تائاالنىڭ يولىدىن توسقانالرنى ئاگاھالندۇرۇپ

مۇنداق دەيدۇ﴿ :كىشىلەر ﷲ نىڭ دىنىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن( ،كىشىلەرنى ئىماندىن
توسۇش ئۈچۈن) ﷲ نىڭ دىنىدا خۇسۇمەت قىلىشقانالرنىڭ﴾ يەنى ﷲ تائاال ۋە ﷲ تائاالنىڭ

پەيغەمبىرىنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلغان مۆمىنلەرنى مېڭىۋاتقان توغرا يولدىن توسۇش ئۈچۈن
خۇسۇمەت قىلىشقانالرنىڭ ﴿دەلىللىرى ﷲ نىڭ دەرگاھىدا باتىلدۇر﴾ يەنى ئۇالرنىڭ دەلىللىرى
ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدا دەلىل بواللمايدۇ.
﴿ئۇالر (دۇنيادا) غەزەبكە ئۇچرايدۇ( ،ئاخىرەتتە) قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾ ئىبنى ئابباس
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ۋە مۇجاھىد بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :مۆمىنلەر ﷲ تائاالنىڭ ۋە ﷲ
نىڭ پەيغەمبىرىنىڭ دەۋىتىنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن ،كاپىرالر مۆمىنلەرنى ھىدايەت يولىدىن
توسۇش ئۈچۈن ئۇالر بىلەن خۇسۇمەت قىلىشتى .ئۇالر مۆمىنلەرنىڭ جاھىلىيەت دەۋرىگە قايتىشىنى
تەمە قىلىشتى.
قەتادە :ئۇالر يەھۇدىي ۋە خىرىستىئانالردۇر ،ئۇالر مۆمىنلەرگە :بىزنىڭ دىنىمىز سىلەرنىڭ
دىنىڭالردىن ياخشى .بىزنىڭ پەيغەمبىرىمىز سىلەرنىڭ پەيغەمبىرىڭالردىن ئىلگىرى كەلگەن ،بىز
سىلەردىن ئەۋزەل ،ﷲ تائاالغا ئىمان ئېيتىشقا بىز سىلەردىن ھەقلىقمىز دەيدۇ -،دېدى .ئۇالر
ھەقىقەتەن يالغان سۆزلىدى.

﴿ﷲ كىتاب (يەنى قۇرئان) نى ھەق بىلەن نازىل قىلدى﴾ يەنى ﷲ ئۆز دەرگاھىدىن
پەيغەمبەرلىرىگە نازىل قىلغان كىتابالرنى ھەق بىلەن نازىل قىلدى﴿ .ۋە ئادالەتنى نازىل قىلدى﴾
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز ھەقىقەتەن پەيغەمبەرلىرىمىزنى روشەن مۆجىزىلەر
بىلەن ئەۋەتتۇق ۋە ئۇالر بىلەن بىللە ئىنسانالر ئادالەتنى بەرپا قىلسۇن دەپ ،كىتابنى ،قانۇننى
چۈشۈردۇق﴾(((﴿ ،ﷲ ئاسماننى ئېگىز ياراتتى .ئۆلچەمدە زۇلۇم قىلماسلىقىڭالر ئۈچۈن ،ﷲ
تارازىنى بېكىتتى .ئۆلچەمدە ئادىل بولۇڭالر ،تارازىدا كەم بەرمەڭالر﴾(((.
﴿سەن نېمە بىلىسەن؟ قىيامەت يېقىن بولۇشى مۇمكىن﴾ بۇ ئايەت كىشىنى قىيامەت ئۈچۈن
دۇنيانى تەرك قىلىپ ئىبادەت قىلىشقا ۋە قىيامەتتىن قورقۇشقا تەرغىب قىلىدۇ.
﴿قىيامەتكە ئىشەنمەيدىغانالر ئۇنىڭ بولۇشىنى ئالدىرىتىدۇ﴾ يەنى ئۇالر :ئەگەر راستچىل
بولساڭالر ،بۇ ۋەدە قاچان ئىشقا ئاشىدۇ؟ -دەيدۇ .ئۇالر بۇ سۆزنى پەقەت قىيامەتنى ئىنكار
قىلغانلىقلىرى ،ئۇنىڭ قايىم بولۇشىغا ئىشەنمەي ،كاپىر بولغانلىقلىرى ۋە ھەددىدىن ئاشقانلىقلىرى
((( ھەدىد سۈرىسى 25ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( رەھمان سۈرىسى 7ـ 9ـ ئايەتكىچە.

429

ئۈچۈنال دەيدۇ.
﴿ئۇنىڭغا ئىشىنىدىغانالر بولسا قىيامەتتىن قورقىدۇ﴾ يەنى ئۇالر قىيامەتنىڭ يۈز بېرىشىدىن
قورقۇپ ،تىترەپ تۇرىدۇ﴿ ،قىيامەتنى ھەق دەپ بىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالر ئۇنى چوقۇم بولىدۇ دەپ
ئىشىنىدۇ ،قىيامەت ئۈچۈن تەييارلىق قىلىدۇ ۋە قىيامەت ئۈچۈن ئەمەل قىلىدۇ .سەھىھ ھەدىس
كىتابلىرىدا ۋە باشقا ھەدىس كىتابلىرىدا مۇتەۋاتىر دەرىجىسىگە يېتىدىغان مۇنداق بىر ھەدىس
رىۋايەت قىلىنغان :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سەپەر ئۈستىدە ئىدى ،بىر ئادەم كېلىپ پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمدىن بىر نەرسە سوراش ئۈچۈن يۇقىرى ئاۋازدا :ئى مۇھەممەد! -دېدى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالممۇ ئۇ ئادەمگە يۇقىرى ئاۋازدا« :ھە ،مانا مەن» دېدى .ئۇ ئادەم پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمغا :قىيامەت قاچان بولىدۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :سېنىڭ ھالىڭغا
ۋاي! ئۇ چوقۇم بولىدۇ ،ئۇنىڭغا نېمە تەييارلىق قىلدىڭ؟» دېدى .ئۇ :ﷲ ۋە ﷲ تائاالنىڭ
پەيغەمبىرىگە بولغان ياخشى كۆرۈشۈمنى تەييارلىدىم -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :سەن
ياخشى كۆرگەن ئادىمىڭ بىلەن بىرگە بولىسەن» دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ« :ئىنسان
ئۆزى ياخشى كۆرگەن كىشىسى بىلەن بىرگە بولىدۇ» دېگەن ھەدىسىمۇ شەكسىز مۇتەۋاتىردۇر.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇ ئادەمگە قىيامەتنىڭ ۋاقتى توغرۇلۇق جاۋاب بەرمىدى .بەلكى ،ئۇنى
قىيامەتكە تەييارلىق قىلىشقا بۇيرۇدى.
﴿بىلىڭالركى ،قىيامەت توغرۇلۇق مۇجادىلە قىلىدىغانالر﴾ يەنى قىيامەتنىڭ ۋۇجۇدقا كېلىشى
ئۈستىدە دەتاالش قىلىدىغانالر ۋە ئۇنىڭ يۈز بېرىشىنى ئىنكار قىلىدىغانالر ﴿ئەلۋەتتە چوڭقۇر
گۇمراھلىقتىدۇر﴾ يەنى ئوپئوچۇق نادانلىقتىدۇر .چۈنكى ،ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان ﷲ
تائاال ئۈچۈن ئۆلۈكلەرنى تىرىلدۈرۈش ئاساندۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :مەخلۇقاتنى
دەسلەپتە (يوقتىن) بار قىلىدىغان ،ئاندىن ئۇنى (ئۆلگەندىن كېيىن) تىرىلىدۈرىدىغان ﷲ
ئەنە شۇدۇر ،ئۇ (يەنى مەخلۇقاتنى تىرىلدۈرۈش) ﷲ غا (ئۇنى دەسلەپتە يوقتىن بار قىلغانغا
قارىغاندا) ئوڭايدۇر﴾(((.

*******

430

ﮊﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑ ﮒﮓ ﮔﮕﮖ ﮗﮘﮙ
ﮚﮛﮜﮝﮞﮟ ﮠﮡﮢﮣﮤﮥﮦﮧﮨﮩﮪ ﮫﮬﮭ
ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ
ﯟﯠ ﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧﯨ ﯩﯪﯫ
ﯬ ﯭ ﯮﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶﯷ ﯸ ﯹ
ﯺﯻﯼﯽﯾﯿﰀﰁﰂ
ﷲ بەندىلىرىگە كۆيۈنگۈچىدۇر ،ئۇ خالىغان ئادەمگە (كەڭ) رىزىق بېرىدۇ ،ﷲ
كۈچلۈكتۇر ،غالىبتۇر﴿ .﴾19كىمكى (ئۆزىنىڭ ئەمەلى بىلەن) ئاخىرەتنىڭ ساۋابىنى كۆزلىسە،
((( رۇم سۈرىسى 27ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

شۇرا سۈرىسى

ئۇنىڭ ساۋابىنى زىيادە بېرىمىز ،كىمكى (ئەمەلى بىلەن) دۇنيانىڭ مەنپەئىتىنى كۆزلىسە( ،ئۇنىڭ
تىلىگەن) مەنپەئىتىنىڭ بەزىسىنى بېرىمىز ،ئۇنىڭغا ئاخىرەتتە (ساۋابتىن) ھېچ نېسىۋە يوق﴿.﴾20
ئۇالرنىڭ ﷲ رۇخسەت قىلمىغان نەرسىلەرنى دىن قىلىپ بېكەتكەن مەبۇدلىرى بارمۇ؟ (ﷲ نىڭ
ئۇالرغا بېرىلىدىغان ئازابنى قىيامەتكىچە تەخىر قىلىش توغرىسىدىكى) ھۆكمى بولمىسا ئىدى،
ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە (دۇنيادىال) ھۆكۈم چىقىرىلغان بوالتتى( ،ئۆزلىرىگە) زۇلۇم قىلغۇچىالر
(يەنى كاپىرالر) قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴿ .﴾21كاپىرالرنىڭ (قىيامەت كۈنى دۇنيادا) قىلغان
گۇناھلىرىنىڭ جازاسىدىن قورقۇپ تۇرغانلىقىنى كۆرىسەن( ،ئۇالر مەيلى قورقسۇن ،قورقمىسۇن) جازا
ئۇالرغا (چوقۇم) نازىل بولغۇسىدۇر ،ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالر جەننەتلەرنىڭ
باغچىلىرىدا بولىدۇ ،ئۇالر پەرۋەردىگارىنىڭ ھۇزۇرىدا خالىغان نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولىدۇ ،بۇ
كاتتا ئىنئامدۇر﴿.﴾22

اﷲ تائاالنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ئاتا قىلىدىغان رىزىقلىرى ۋە باشقا
نەرسىلىرى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ ئىنسانالرغا كۆيۈمچان بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇالرغا رىزق
بېرىدىغانلىقى ،رىزق بېرىشتە ئۇالرنىڭ بىرىنىمۇ ئۇنتۇپ قالمايدىغانلىقى ،ياخشى ئادەمگىمۇ،
گۇناھكار ئادەمگىمۇ تەڭ رىزىق بېرىدىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :يەر يۈزىدىكى ھايۋانالرنىڭ ھەممىسىگە رىزىق بېرىشنى
ﷲ (مەرھەمەت يۈزىسىدىن) ئۈستىگە ئالغان ،ﷲ ئۇالرنىڭ تۇرار جايىنى ۋە (ئۆلگەندىن
كېيىن) كۆمۈلىدىغان جايىنى بىلىدۇ ،ئۇالرنىڭ ھەممىسى روشەن كىتابقا (يەنى لەۋھۇلمەھپۇزغا)
يېزىلغاندۇر﴾((( بۇ ئايەت بىلەن مەزمۇنداش ئايەتلەر ناھايىتى كۆپتۇر.
﴿ئۇ خالىغان ئادەمگە (كەڭ) رىزىق بېرىدۇ .ﷲ كۈچلۈكتۇر ،غالىبتۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال ھېچ
نەرسىدىن ئاجىز ئەمەستۇر﴿ .كىمكى (ئۆزىنىڭ ئەمەلى بىلەن) ئاخىرەتنىڭ ساۋابىنى كۆزلىسە﴾
يەنى ئاخىرەت ئۈچۈن ئەمەل قىلسا﴿ ،ئۇنىڭ ساۋابىنى زىيادە بېرىمىز﴾ يەنى ئۇنىڭ قىلىۋاتقان
ئەمەلىنى قۇۋۋەتلەيمىز ۋە ياردەم بېرىمىز ،ساۋابىنى كۆپەيتىمىز ،ئۇنىڭغا بىر ياخشىلىققا ئون
ھەسسىدىن يەتتە يۈز ھەسسىگىچە ،ھەتتا (ﷲ خالىغان مىقداردا) ئۇنىڭدىنمۇ كۆپ ساۋاب
بېرىمىز.

﴿كىمكى (ئەمەلى بىلەن) دۇنيانىڭ مەنپەئىتىنى كۆزلىسە( ،ئۇنىڭ تىلىگەن) مەنپەئىتىنىڭ
بەزىسىنى بېرىمىز ،ئۇنىڭغا ئاخىرەتتە (ساۋابتىن) ھېچ نېسىۋە يوق﴾ يەنى بىرەر كىشىنىڭ

تىرىشچانلىقى پەقەت دۇنيادىن بىرەر نەرسىگە ئېرىشىش ئۈچۈن بولسا ،ئۇنىڭ ئاخىرەتتىن
تامامەن غېمى بولمىسا ،ﷲ تائاال ئۇنىڭغا ئاخىرەتنىڭ ساۋابىنى ھارام قىلىدۇ ،ئەگەر ﷲ تائاال
خالىسا ،ئۇنىڭغا دۇنيالىقتىن بېرىدۇ ،ئەگەر خالىمىسا ،ئۇ دۇنياغىمۇ ئېرىشەلمەيدۇ ،ئاخىرەتنىڭ
ساۋابىغىمۇ ئېرىشەلمەيدۇ .دۇنيالىقنى كۆزلەپ ئىش ـ ئەمەل قىلغۇچى دۇنيا ۋە ئاخىرەت ئۈچۈن
زىيانلىق تىجارەت بىلەن شۇغۇلالنغان بولىدۇ .بۇ ئايەت بىلەن ئىسرا سۈرىسىدىكى تۆۋەندىكى
((( ھۇد سۈرىسى 6ـ ئايەت.

431

ئايەتنى باغالپ چۈشىنىش ئارقىلىق بۇنىڭ دەلىلىگە ئېرىشكىلى بولىدۇ﴿ :بىز دۇنيانى كۆزلىگەنلەر
ئىچىدىن خالىغان ئادەمگە (ئۇنىڭ خالىغىنىنى ئەمەس) بىزنىڭ خالىغىنىمىزنى بېرىمىز ،ئاندىن
ئۇنى (ئاخىرەتتە) جەھەننەم بىلەن جازااليمىز ،جەھەننەمگە ئۇ خارالنغان( ،ﷲ نىڭ رەھمىتىدىن)
قوغالنغان ھالدا كىرىدۇ .كىمكى ئاخىرەتنى كۆزلەيدىكەن ۋە مۆمىن بولۇپ ئاخىرەتكە اليىق
ئەمەللەرنى قىلىدىكەن ،مۇنداق ئادەملەرنىڭ قىلغان ئەمەلى (ﷲ نىڭ دەرگاھىدا) قوبۇل بولىدۇ.
بۇالرنىڭ ۋە ئۇالرنىڭ ھەر ئىككىسىگە پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئاتا قىلغىنىدىن بېرىمىز .پەرۋەردىگارىڭنىڭ
ئاتا قىلغىنى (ھېچ ئادەمدىن) مەنئى قىلىنمايدۇ .ئۇالرنىڭ بەزىسىنى بەزىسىدىن قانداق ئۈستۈن
قىلغانلىقىمىزغا قارىغىن ،ئاخىرەت دەرىجىلىرىدىكى (پەرق) ئەلۋەتتە تېخىمۇ چوڭدۇر ۋە ئۈستۈنلۈك
(((
(جەھەتتىكى پەرق) زىيادە چوڭدۇر﴾
سەۋرى ئۇبەي ئىبنى كەئب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :بۇ ئۈممەتكە ئۈستۈنلۈك ۋە غەلىبىگە ئېرىشىدىغانلىقى ،نۇسرەت
قازىنىدىغانلىقى ،زېمىندا كەڭ كۆلەمدە يەرلىشىدىغانلىقى بىلەن خۇش بېشارەت بەرگىن.
كىمكى ئاخىرەتنىڭ ئەمەلىنى قىلىشتا دۇنيانى كۆزلىگەن بولسا ،ئۇنىڭغا ئاخىرەتتە ھېچ نېسىۋە
بولمايدۇ».

بەندىلەرنىڭ دىن بېكىتىشىنىڭ شېرىك ئەمەل ئىكەنلىكى
﴿ئۇالرنىڭ ﷲ رۇخسەت قىلمىغان نەرسىلەرنى دىن قىلىپ بېكەتكەن مەبۇدلىرى بارمۇ؟﴾

يەنى ئۇالر ﷲ تائاال ساڭا دىن قىلىپ بېكىتكەن توغرا دىنغا ئەگەشمەيدۇ ،بەلكى ئۇالر جىنالر ۋە
ئىنسانالرنىڭ شەيتانلىرى ئۇالرغا دىن قىلىپ بېكىتكەن نەرسىگە ئەگىشىدۇ .ئۇ شەيتانالر ئۇالرغا
بەھىرەنى((( سائىبەنى((( ۋەسىلەنى((( ۋە ھامنى((( ھارام قىلدى ،ئۆزى ئۆلۇپ قالغان ھايۋاننى،
قاننى ،قىمار ئويناشنى ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان گۇمراھلىقنى ،ئەقىدىسى بۇزۇق بولغان نادانلىقنى
ھاالل قىلدى .ئۇالر جاھىلىيەت دەۋرىدە خالىغىنىنى ھاالل ،خالىغىنىنى ھارام قىلىپ باتىل
ئىبادەتلەرنى ،ناچار ۋە بىمەنە سۆزلەرنى ئويدۇرۇپ پەيدا قىلغان ئىدى.

432

“سەھىھ بۇخارى” دا رىۋايەت قىلىنغان بىر ھەدىستە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكى بايان قىلىنغان« :ئەمرى ئىبنى لۇھەييى ئىبنى قەمەئەنىڭ دوزاختا ئۈچىيىنى سۆرەپ
يۈرگىنىنى كۆردۈم» .چۈنكى ،ئۇ سائىبەلەرنى ئەركىن قويۇۋەتكەن ۋە بۇ ئېتىقادنى ئويدۇرۇپ
چىقارغان تۇنجى ئادەم ئىدى .بۇ ئادەم خۇزائە قەبىلىسىنىڭ باشلىقلىرىدىن بىرى بولۇپ ،بۇ
ئىشالرنى قىلغان ،شۇنداقال ئۇ قۇرەيشلەرنى بۇتالرغا ئىبادەت قىلىشقا ئېلىپ بارغان بىردىنبىر
ئادەم ئىدى (ئۇنىڭغا ﷲ نىڭ لەنىتى بولسۇن!).
((( ئىسرا سۈرىسى 18ـ 21ـ ئايەتكىچە.
((( سەككىزنى تۇغقان ،بەشىنچىسىنى ئەركەك تۇغقان تۆگە بولۇپ ،جاھىلىيەت ئەرەبلىرى بۇ تۆگىنىڭ قۇلىقىنى يېرىپ،
ئۆز مەيلىگە قويۇپ بېرەتتى .مىنمەيتتى ،يۈك ئارتمايتتى.
((( چىشىدىن ئوننى تۇغقان تۆگە بولۇپ ،مىنىلمەيتتى ،قىرقىلمايتتى ،سۈتى مۇساپىرالرغىال بېرىلەتتى.
((( بىرىنچىنى ۋە ئىككىنچىنى چىشى تۇغقان ،بۇتالر ئۈچۈن ئۆز مەيلىگە قويۇۋېتىلگەن تۆگە.
((( ئون تۆگىگە ئاتا بولغان بۇغرا تۆگە بولۇپ ،ئۇالر ئۇنى مىنمەي ،يېمەك ـ ئىچمەكتە ئۆز مەيلىگە قويۇپ بېرەتتى.

شۇرا سۈرىسى

شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ﷲ نىڭ ئۇالرغا بېرىلىدىغان ئازابنى قىيامەتكىچە
تەخىر قىلىش توغرىسىدىكى) ھۆكمى بولمىسا ئىدى ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە (دۇنيادىال) ھۆكۈم
چىقىرىلغان بوالتتى﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ ئۇالرنى جازاالش ھۆكمى قىيامەت كۈنىگە تەخىر قىلىنمىسا
ئىدى ،ئۇالرغا تېگىشلىك ئازاب دۇنيادىال تېزلىتىلگەن بوالتتى(﴿ .ئۆزلىرىگە) زۇلۇم قىلغۇچىالر
(يەنى كاپىرالر) قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾ يەنى جەھەننەمدە قاتتىق ئەلەم قىلغۇچى ئازابقا

دۇچار بولىدۇ ،ئۇ نېمىدىگەن يامان جاي!

مۇشرىكالرنىڭ مەھشەرگاھ مەيدانىدىكى قورقۇنچلۇق ھالىتى
﴿كاپىرالرنىڭ (قىيامەت كۈنى دۇنيادا) قىلغان گۇناھلىرىنىڭ جازاسىدىن قورقۇپ تۇرغانلىقىنى
كۆرىسەن( .ئۇالر مەيلى قورقسۇن ،قورقمىسۇن) جازا ئۇالرغا (چوقۇم) نازىل بولغۇسىدۇر﴾ يەنى

ئۇالر قورقۇپ تۇرغان ئازاب ئۇالرغا چوقۇم بولىدۇ ،بۇ ئۇالرنىڭ قىيامەت كۈنىدىكى ھالىدۇر .ئۇالر
قورقۇپ ،تىترەپ تۇرىدۇ.

﴿ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالر جەننەتلەرنىڭ باغچىلىرىدا بولىدۇ ،ئۇالر
پەرەردىگارىنىڭ ھۇزۇرىدا خالىغان نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولىدۇ﴾ يەنى قىيامەت مەيدانلىرىدا

خارلىق ۋە ھاقارەت ئىچىدە ،ئۆز گۇناھى تۈپەيلىدىن تېگىشلىك ئازابتىن قورقۇش ئىچىدە تۇرغان
ئادەم بىلەن جەننەتلەرنىڭ باغچىلىرىدا كۆزلەر كۆرمىگەن ،قۇالقالر ئاڭالپ باقمىغان ،ئىنساننىڭ
كۆڭلىگە كېچىپ باقمىغان يېمەك ـ ئىچمەكلەردىن ،كىيىم ـ كېچەكلەردىن ،تۇرالغۇالردىن،
كۆركەم جايالردىن ،ئايالالردىن ۋە لەززەتلىك نەرسىلەردىن ئۆزى خالىغانچە بەھرىمەن بولغان
ئادەم ئوخشاش بوالمدۇ؟ ھەرگىز ئوخشاش بولمايدۇ﴿ ،بۇ كاتتا ئىنئامدۇر﴾ يەنى بۇ چوڭ بەختتۇر،
تولۇق ۋە مۇكەممەل بولغان ،ھەممىنى ئومۇمىي جەھەتتىن ئۆز ئىچىگە ئالغان نېمەتتۇر.

*******
ﭑﭒ ﭓ ﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟﭠﭡﭢﭣﭤ
ﭥﭦ ﭧﭨ ﭩﭪﭫﭬﭭ ﭮﭯ ﭰﭱﭲﭳﭴ ﭵﭶ ﭷﭸﭹﭺ
ﭻﭼ ﭽﭾﭿﮀﮁﮂ ﮃﮄ ﮅﮆﮇ ﮈﮉ ﮊ ﮋ
ﷲ ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بەندىلىرىگە ئەنە شۇ ئىنئام بىلەن
خۇش خەۋەر بېرىدۇ(« .پەيغەمبەرلىكنى) تەبلىغ قىلغانلىقىمغا سىلەردىن ھەق تەلەپ قىلمايمەن،
پەقەت تۇغقانچىلىق ھەققى ئۈچۈن مېنى دوست تۇتۇشۇڭالرنى (يەنى پەرۋەردىگارىمنىڭ دەۋىتىنى
يەتكۈزۈشۈمگە چېقىلماسلىقىڭالرنى) تىلەيمەن» دېگىن ،كىمكى بىرەر ياخشى ئىش قىلسا ،ئۇنىڭغا
بىز ساۋابنى زىيادە بېرىمىز ،ﷲ ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ،ئاز ياخشىلىققا كۆپ
ساۋاب بەرگۈچىدۇر﴿ .﴾23ئۇالر (يەنى قۇرەيش كاپىرلىرى)« :ئۇ (يەنى مۇھەممەد) ﷲ غا يالغاننى
توقۇدى» دەمدۇ؟ ئەگەر ﷲ خالىسا (يەنى ئۇالر گۇمان قىلغاندەك ،ﷲ غا يالغاننى توقۇغان
بولساڭ) سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋەتكەن بوالتتى ،ﷲ باتىلنى يوق قىلىدۇ( ،پەيغەمبىرىگە

433

نازىل قىلغان) سۆزلىرى ئارقىلىق ھەقنى ھەق قىلىدۇ ،ﷲ ھەقىقەتەن دىلالردىكى سىرالرنى
بىلىپ تۇرغۇچىدۇر﴿.﴾24

ئىمان ئېيتقانالرغا جەننەتنىڭ نازۇنېمەتلىرىدىن بېشارەت بېرىلگەنلىكى
ﷲ تائاال جەننەتلەرنىڭ باغچىلىرىنى تىلغا ئالغاندىن كېيىن ،ئىمان ئېيتقان ،ياخشى

ئەمەللەرنى قىلغان بەندىلىرىگە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان
بەندىلىرىگە ئەنە شۇ ئىنئام بىلەن خۇش خەۋەر بېرىدۇ﴾ دېگىن .يەنى بۇ ئىنئام ئۇالرغا چوقۇم

ھاسىل بولىدۇ ،چۈنكى ،ﷲ تائاال ئۇالرغا شۇنداق خۇش خەۋەر بېرىدۇ.

﴿«(پەيغەمبەرلىكنى) تەبلىغ قىلغانلىقىمغا سىلەردىن ھەق تەلەپ قىلمايمەن ،پەقەت
تۇغقانچىلىق ھەققى ئۈچۈن مېنى دوست تۇتۇشۇڭالرنى (يەنى پەرۋەردىگارىمنىڭ دەۋىتىنى
يەتكۈزۈشۈمگە چېقىلماسلىقىڭالرنى) تىلەيمەن»﴾ يەنى :ئى مۇھەممەد! قۇرەيش كاپىرلىرىنىڭ ئەنە

شۇ مۇشرىكلىرىغا ئېيتقىنكى ،مەن سىلەرگە قىلغان بۇ تەبلىغ ۋە ۋەز ـ نەسىھەت ئۈچۈن سىلەردىن
ماڭا پۇل ـ مال بېرىشىڭالرنى تەلەپ قىلمايمەن .مېنىڭ سىلەردىن تەلەپ قىلىدىغىنىم شۇكى،
سىلەر پەقەت ماڭا قارىتا قىلىۋاتقان يامانلىقنى توختىتىڭالر ،پەرۋەردىگارىمنىڭ ئەمر ـ پەرمانىنى
يەتكۈزۈشۈمگە توسالغۇلۇق قىلماڭالر .سىلەر ماڭا ياردەم بەرمىگەن تەقدىردىمۇ ،ئارىمىزدىكى
تۇغقانچىلىقنىڭ يۈزىنى قىلىپ ،ماڭا ئەزىيەت يەتكۈزمەڭالر.
ئىمام بۇخارى مۇنداق رىۋايەت قىلىدۇ :ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن ﷲ تائاالنىڭ:

﴿پەقەت تۇغقانچىلىق ھەققى ئۈچۈن مېنى دوست تۇتۇشۇڭالرنى (يەنى پەرۋەردىگارىمنىڭ
دەۋىتىنى يەتكۈزۈشۈمگە چېقىلماسلىقىڭالرنى) تىلەيمەن﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى ھەققىدە

سورالغان ئىدى .سەئىد ئىبنى جۇبەير :بۇ ئايەتتىكى “تۇغقانچىلىق” دېگەن سۆزدىن مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمنىڭ ئائىلە ـ تاۋاباتلىرى كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دېدى .ئىبنى ئابباس :سەن جاۋاب بېرىشتە
ئالدىراپ كەتتىڭ ،ھەقىقەتەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن قۇرەيش قەبىلىسىدىكىلەرنىڭ
ئارىسىدا تۇغقانچىلىق بار ،شۇڭا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :پەقەت مېنىڭ ئارام بىلەن سىلەرنىڭ
ئاراڭالردىكى تۇغقانچىلىقنى سىلە ـ رەھىم بىلەن ئۇالڭالر» دېگەن -،دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام
ئەھمەدمۇ رىۋايەت قىلغان.

434

﴿كىمكى بىرەر ياخشى ئىش قىلسا ،ئۇنىڭغا بىز ساۋابنى زىيادە بېرىمىز﴾ يەنى كىمكى بىرەر
ياخشى ئەمەل قىلسا ،ئۇنىڭغا بىز ياخشىلىقنى يەنى ئەجىر ۋە ساۋابنى زىيادە بېرىمىز .ﷲ تائاال
بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ﷲ ھەقىقەتەن زەررىچە زۇلۇم قىلمايدۇ .ئەگەر كىشىنىڭ زەررىچە
ياخشىلىقى بولسا ،ﷲ ئۇنى ھەسسىلەپ زىيادە قىلىدۇ ،ئۆز دەرگاھىدىن بۈيۈك ئەجر (يەنى
(((
جەننەت) ئاتا قىلىدۇ﴾
﴿ﷲ ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ،ئاز ياخشىلىققا كۆپ ساۋاب بەرگۈچىدۇر﴾

يەنى ﷲ تائاال كۆپ گۇناھالرنى مەغپىرەت قىلىدۇ ،ئاز ياخشىلىقالرغا كۆپ ئەجىر بېرىدۇ ۋە
ھەسسىلەپ ساۋاب بېرىدۇ.
((( نىسا سۈرىسى 40ـ ئايەت.

شۇرا سۈرىسى

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى قۇرئاننى يالغاندىن توقۇدى دەپ قارىلىغانلىقى
ۋە بۇ تۆھمەتكە بېرىلگەن رەددىيە
﴿ئۇالر (يەنى قۇرەيش كاپىرلىرى)« :ئۇ (يەنى مۇھەممەد) ﷲ غا يالغاننى توقۇدى»
دەمدۇ؟ ئەگەر ﷲ خالىسا (يەنى ئۇالر گۇمان قىلغاندەك ،ﷲ غا يالغاننى توقۇغان بولساڭ)
سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋەتكەن بوالتتى﴾ يەنى :ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم! ئەگەر سەن

ئەنە شۇ جاھىلالرنىڭ گۇمان قىلغىنىدەك ،ﷲ تائاالغا يالغاننى توقۇغان بولساڭ ،ﷲ تائاال
﴿سېنىڭ قەلبىڭنى پېچەتلىۋەتكەن بوالتتى﴾ يەنى قەلبىڭگە مۆھۈر بېسىپ ،ساڭا بەرگەن
قۇرئاننى قايتۇرۇۋاالتتى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئەگەر ئۇ بىزنىڭ نامىمىزدىن
يالغاننى توقۇيدىغان بولسا ،ئەلۋەتتە ئۇنى قۇدرىتىمىز بىلەن جازااليتتۇق .ئاندىن ئۇنىڭ ئاساسي
(((
قىزىل تومۇرىنى كېسىپ تاشاليتتۇق .سىلەردىن ھېچبىر ئادەم ئۇنى قوغداپ قااللمايتتى﴾
يەنى ئۇنىڭدىن قاتتىق ئىنتىقام ئاالتتۇق ،ئىنسانالردىن ھېچ كىم ئۇنى قوغداپ قېلىشقا قادىر
بواللمايتتى.
﴿ﷲ باتىلنى يوق قىلىدۇ( ،پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان) سۆزلىرى ئارقىلىق ھەقنى ھەق
قىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال سۆزلىرى يەنى دەلىل ـ پاكىتلىرى ئارقىلىق ھەقنى ھەق قىلىدۇ ،ئۇنى
ئىسپاتاليدۇ ،ئۇنى روشەن ۋە ئوچۇق بايان قىلىدۇ﴿ .ﷲ ھەقىقەتەن دىلالردىكى سىرالرنى بىلىپ
تۇرغۇچىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال دىلالردا ساقالنغان ۋە يوشۇرۇنغان سىرالرنى بىلىپ تۇرىدۇ.

*******
ﮌﮍ ﮎﮏ ﮐﮑﮒﮓﮔﮕﮖﮗﮘ ﮙﮚ
ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ
ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ
ﯞﯟﯠﯡﯢﯣ ﯤﯥﯦﯧ ﯨﯩﯪ
ﷲ بەندىلىرىدىن تەۋبىنى قوبۇل قىلىدۇ ،يامان ئىشالرنى ئەپۇ قىلىدۇ ،قىلىۋاتقان
ئىشىڭالرنى بىلىپ تۇرىدۇ﴿ .﴾25ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنىڭ دۇئاسىنى ﷲ
ئىجابەت قىلىدۇ( ،كامالى) پەزلىدىن ئۇالرغا ساۋابنى زىيادە بېرىدۇ ،كاپىرالر قاتتىق ئازابقا دۇچار
بولىدۇ﴿ .﴾26ئەگەر ﷲ بەندىلىرىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلسا ،ئۇالر ئەلۋەتتە زېمىندا پىتنە -پاسات
تېرىيتتى .لېكىن ﷲ خالىغان نەرسىنى ئۆلچەم بىلەن چۈشۈرىدۇ ،ﷲ ھەقىقەتەن بەندىلىرىنىڭ
(ئەھۋالىدىن) تولۇق خەۋەرداردۇر( ،ئۇنى) كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر﴿ .﴾27ئۇالر (يامغۇرنىڭ يېغىشىدىن
ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن) ﷲ يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ ،رەھمىتىنى يايىدۇ ،ﷲ (ھەممىنىڭ)
ئىگىسىدۇر ،مەدھىيىگە اليىقتۇر﴿.﴾28
((( ھاققە سۈرىسى 47 - 44ـ ئايەتكىچە.

435

اﷲ تائاالنىڭ تەۋبىنى قوبۇل قىلىدىغانلىقى ۋە دۇئانى ئىجابەت قىلىدىغانلىقى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئەگەر بەندىلەر گۇناھلىرىغا تەۋبە قىلىپ ﷲ تائاالغا قايتسا ،ﷲ
ئۇالرنىڭ تەۋبىلىرىنى قوبۇل قىلىش بىلەن بىرگە ،ئۇالرغا ئېھسان قىلىدىغانلىقىنى بايان قىلىدۇ.
ﷲ تائاال ئۆز لۇتپى ۋە مەرھەمىتى بىلەن ئۇالرنىڭ يامان ئىشلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ ،كەچۈرىدۇ،
ئەيبىلىرىنى ياپىدۇ .گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :كىمكى
بىرەر يامانلىق ياكى ئۆزىگە بىرەر زۇلۇم قىلىپ قويۇپ ،ئاندىن ﷲ دىن مەغپىرەت تەلەپ قىلسا،
ئۇ ﷲ نىڭ مەغپىرەت قىلغۇچى ،ناھايىتى مېھرىبان ئىكەنلىكىنى كۆرىدۇ﴾(((.
ئىمام مۇسلىم ئەنەس ئىبنى مالىك رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغان« :بەندە ﷲ تائاالغا تەۋبە قىلغان ۋاقىتتا ،ﷲ تائاال
بەندىنىڭ تەۋبىسىدىن مۇنداق بىر ئادەمنىڭ خۇشاللىقىدىن بەكرەك خۇشال بولىدۇ :سىلەرنىڭ
بىرىڭالر بىر چۆل -باياۋاندا سەپەر قىلىۋېتىپ يۈك ـ تاقى ،ئوزۇق ـ تۈلۈكى ئارتىلغان ئۇلىغىنى
يۈتتۈرۈپ قويىدۇ ،ئۇ ئادەم ئۇلىغىنى تېپىۋېلىشتىن ئۈمىدىنى ئۈزۈپ ،بىر دەرەخنىڭ سايىسىدا
يېنىچە ياتىدۇ .ئۇ ئۇلىغىنىڭ تېپىلىشىدىن پۈتۈنلەي ئۈمىدىنى ئۈزۇپ تۇرغان بىر پەيتتە ،ئۇلۇغى
تويۇقسىزال پەيدا بولۇپ ،ئۇنىڭ يېنىدا تۇرىدۇ .ئۇ قاتتىق خۇشال بولۇپ كەتكەنلىكىدىن ئۇنىڭ
نوقتىسىدىن تۇتقان ھالدا :ئى ﷲ! سەن مېنىڭ بەندەم ،مەن سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ دەپ
تاشاليدۇ .ئۇ ئادەم قاتتىق خۇشال بولۇپ كەتكەنلىكىدىن سۆزدە خاتالىشىدۇ».
زۆھرى ئەبۇ ھۇرەيرەدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ﷲ بەندىلىرىدىن
تەۋبىنى قوبۇل قىلىدۇ﴾ دېگەن ئايىتى ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ﷲ

تائاال بەندىسىنىڭ تەۋبىسىدىن بىرىڭالرنىڭ ئۇسسۇزلۇقتىن ئۆلۇپ كېتىشتىن قورقۇپ تۇرغاندا،
يۈتتۈرۈپ قويغان ئۇلىغىنى تېپىۋالغان چاغدىكى خۇشاللىقىدىن بەكرەك خۇشال بولىدۇ».
ھەممام ئىبنى ھارىس مۇنداق دەيدۇ :ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن مەلۇم بىر ئايال
بىلەن گۇناھ قىلغان ،ئاندىن ئۇ ئايالنى نىكاھىغا ئالغان ئادەم ھەققىدە سورالدى .ئىبنى مەسئۇد:
كېرەك يوق -،دېدى ۋە﴿ :ﷲ بەندىلىرىدىن تەۋبىنى قوبۇل قىلىدۇ﴾ دېگەن ئايەتنى ئوقۇپ
بەردى.

436

﴿يامان ئىشالرنى ئەپۇ قىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال بۇرۇنقى يامان ئىشالرنى ئەپۇ قىلىدۇ،
كەلگۈسىدىكى تەۋبىنى قوبۇل قىلىدۇ﴿ .قىلىۋاتقان ئىشىڭالرنى بىلىپ تۇرىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال
سىلەرنىڭ قىلغان بارلىق قىلمىشلىرىڭالرنى ۋە سۆزلىرىڭالرنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر ،شۇنداق
تۇرۇقلۇق ،تەۋبە قىلغان كىشىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ.
﴿ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنىڭ دۇئاسىنى ﷲ ئىجابەت قىلىدۇ﴾ سۇددى
ۋە ئىبنى جەرىر بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ئۆزلىرىگە ،ئەھلىلىرىگە ۋە
ئۇرۇق ـ تۇغقانلىرىغا قىلغان دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىدۇ.
((( نىسا سۈرىسى 110ـ ئايەت.

شۇرا سۈرىسى

﴿(كامالى) پەزلىدىن ئۇالرغا ساۋابنى زىيادە بېرىدۇ﴾ يەنى ئۇالرنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت
قىلىدۇ ،ئۇنىڭ ئۈستىگە ساۋابنى زىيادە بېرىدۇ .قەتادە ئىبراھىم نەخەئى لەخمنىڭ ﷲ تائاالنىڭ:
﴿ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنىڭ دۇئاسىنى ﷲ ئىجابەت قىلىدۇ﴾ دېگەن
ئايىتى ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ توغقانلىرىغا شاپائەت
قىلىشقا ئىزنى بېرىدۇ(﴿ .كامالى) پەزلىدىن ئۇالرغا ساۋابنى زىيادە بېرىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال ئۇالرغا
تۇغقانلىرىنىڭ تۇغقانلىرىغا شاپائەت قىلىشقا ئىزنى بېرىدۇ.
﴿كاپىرالر قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾ ﷲ مۆمىنلەرنى ۋە ئاقىۋەتتە ئۇالرغا بېرىلىدىغان
ساۋابنى تىلغا ئېلىش بىلەن بىرگە ،كاپىرالرنى ۋە ئۇالرنىڭ قىيامەت كۈنى (ئۇالردىن ھېساب
ئېلىشقا ۋەدە قىلغان كۈندە) قاتتىق دەرتلىك ۋە ئەلەملىك ئازابقا دۇچار بولىدىغانلىقىنى تىلغا
ئالدى.

رىزىقنى كەڭ قىلماسلىقنىڭ ھېكمىتى
﴿ئەگەر ﷲ بەندىلىرىنىڭ رىزقىنى كەڭ قىلسا ،ئۇالر ئەلۋەتتە زېمىندا پىتنە -پاسات
تېرىيتتى﴾ يەنى ئەگەر ﷲ تائاال ئۇالرغا ئۇالرنىڭ ھاجىتىدىن يۇقىرى رىزىق بەرسە ،ئۇ ئۇالرنى

ئەلۋەتتە پىتنە ـ پاسات تېرىشقا ،ھەددىدىن ئېشىپ بىر ـ بىرىگە تەكەببۇرلۇق ۋە چوڭچىلىق
قىلىشقا ئېلىپ بارغان بوالتتى.

﴿لېكىن ﷲ خالىغان نەرسىنى ئۆلچەم بىلەن چۈشۈرىدۇ ،ﷲ ھەقىقەتەن بەندىلىرىنىڭ
(ئەھۋالىدىن) تولۇق خەۋەرداردۇر( ،ئۇنى) كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال ئۇالرغا پايدىلىق

بولغان نەرسىلەردىن ئۆزى خالىغان نەرسىنى رىزىق قىلىپ بېرىدۇ .ﷲ تائاال بۇنى بىلىدۇ ،ﷲ
تائاال بايلىققا اليىق بولغان كىشىنى باي قىلىدۇ ،پېقىرلىققا اليىق بولغان كىشىنى پېقىر قىلىدۇ.

﴿ئۇالر (يامغۇرنىڭ يېغىشىدىن ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن) ﷲ يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ﴾

يەنى ئىنسانالر يامغۇرنىڭ يېغىشىدىن ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن ،ﷲ تائاال ئۇالرغا (ئۇالرنىڭ
يامغۇرغا ھاجىتى چۈشكەن پەيتتە) يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن:
﴿ھالبۇكى ،ئۇالر يامغۇر يېغىشتىن بۇرۇن ھەقىقەتەن ئۈمىدسىزلىنىپ كەتكەن ئىدى﴾(((.

﴿رەھمىتىنى يايىدۇ﴾ يەنى شۇ ئورۇندىكى ،شۇ جايدىكى بارلىق مەۋجۇد بولۇپ تۇرغان
نەرسىگە ﷲ تائاالنىڭ يامغۇردىن ئىبارەت رەھمىتى ئومۇمىيۈزلۈك بولىدۇ .قەتادە مۇنداق دەيدۇ:
بىزگە ئېيتىلىشىچە ،بىر ئادەم ئۆمەر ئىبنى خەتتاب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇغا :ئى مۆمىنلەرنىڭ خەلىپىسى!
قۇرغاقچىلىق ئاپىتى يۈز بەردى ،كىشىلەر يامغۇردىن ئۈمىدىنى ئۈزدى -،دېگەندە ،ئۆمەر ئىبنى
خەتتاب :ﷲ تائاال سىلەرگە يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ -،دېگەن .ئاندىن﴿ :ئۇالر (يامغۇرنىڭ
يېغىشىدىن ئۈمىدسىزلەنگەندىن كېيىن) ﷲ يامغۇر ياغدۇرۇپ بېرىدۇ .رەھمىتىنى يايىدۇ ،ﷲ
ھەممىنىڭ ئىگىسىدۇر .مەدھىيەگە اليىقتۇر﴾ دېگەن ئايەتنى ئوقۇغان .يەنى ﷲ تائاال ئىنسانالرغا

دۇنيا ـ ئاخىرەتتە پايدىلىق بولغان نەرسىنى ئۆزى خالىغان شەكىلدە ئىدارە قىلغۇچىدۇر .ﷲ تائاال
بەلگىلىگەن ۋە قىلغان بارلىق ئىشىنىڭ ئاقىۋىتىدە مەدھىيەگە اليىقتۇر.
((( رۇم سۈرىسى 49ـ ئايەت.

437

*******
ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ
ﯼﯽﯾﯿﰀ ﰁ ﰂﰃﰄﰅﰆ ﰇﰈﰉ
ﰊ ﰋﰌﰍﰎﰏﰐﰑﰒﰓﰔﰕﰖﰗ
ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ يارىتىلىشى ۋە ئۇ ئىككىسىدە جاندارالرنىڭ يېيىلىشى ﷲ نىڭ
(قۇدرىتىنىڭ) دەلىللىرىدىندۇر ،ﷲ ئەگەر خالىسا ،ئۇالرنى جەمئىي قىلىشقا قادىردۇر﴿.﴾29
سىلەرگە (يەنى جېنىڭالر ياكى مېلىڭالرغا) ھەرقانداق بىر مۇسىبەت يەتسە ،ئۇ سىلەرنىڭ قىلغان
گۇناھىڭالر تۈپەيلىدىن كەلگەن بولىدۇ ،ﷲ نۇرغۇن گۇناھىڭالرنى ئەپۇ قىلىدۇ (ئەپۇ قىلمايدىغان
بولسا ،باال ۋە مۇسىبەتتىن ھېچ قۇتۇلماس ئىدىڭالر)﴿( .﴾30ئى مۇشرىكالر!) سىلەر زېمىندا
ﷲ نىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇاللمايسىلەر ،سىلەرگە ﷲ دىن باشقا ھېچ ئىگە ۋە مەدەتكار
يوق﴿.﴾31

ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى يارىتىشنىڭ اﷲ تائاالنىڭ دەلىللىرىدىن ئىكەنلىكى
﴿ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ يارىتىلىشى ۋە ئۇ ئىككىسىدە جاندارالرنىڭ يېيىلىشى ﷲ نىڭ
(قۇدرىتىنىڭ) دەلىللىرىدىندۇر﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ كاتتىلىقىنى ،قۇدرىتىنىڭ بۈيۈكلۈكىنى ۋە

غالىب پادىشاھ ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەردىندۇر .ﷲ تائاال ئاسمانالردا ۋە زېمىندا
جانلىقالرنى ياراتتى .بۇ جانلىقالر پەرىشتىلەرنى ،ئىنسانالرنى ،جىنالرنى ۋە باشقا ھايۋانالرنى،
ئۇالرنىڭ ھەر خىل شەكىلىدىكىلىرىنى ،ھەر خىل رەڭدىكىلىرىنى ،ھەر خىل تىللىقلىرىنى ،ھەر
خىل تەبىئەتتىكىلىرىنى ،ھەر خىل جىنىستىكىلىرىنى ۋە تۈردىكىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .ﷲ
تائاال ئۇالرنى ئاسمانالرنىڭ ۋە زېمىننىڭ ئەتراپىغا تارقاتتى .مۇشۇنداق تۇرۇقلۇق ﴿ﷲ ئەگەر
خالىسا ،ئۇالرنى جەمئىي قىلىشقا قادىردۇر﴾ يەنى ﷲ تائاال قىيامەت كۈنى ئىلگىرىكىلەرنى،
كېيىنكىلەرنى ۋە باشقا مەخلۇقاتالرنى بىر تۈزلەڭلىككە يىغىدۇ ،ئۇالرنى چاقىرغۇچى سۆزىنى ئۇالرغا
ئاڭلىتىپ تۇرىدۇ .كۆزلەر كۆرىدۇ ،ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئادالەت ۋە ھەق بىلەن ھۆكۈم
چىقىرىدۇ.

438

مۇسىبەتلەرنىڭ سەۋەبىنىڭ ئاسىيلىقتىن ئىبارەت ئىكەنلىكى
﴿سىلەرگە (يەنى جېنىڭالر ياكى مېلىڭالرغا) ھەرقانداق بىر مۇسىبەت يەتسە ،ئۇ سىلەرنىڭ
قىلغان گۇناھىڭالر تۈپەيلىدىن كەلگەن بولىدۇ﴾ يەنى :ئى ئىنسانالر! سىلەرگە ھەر قانداق بىر

مۇسىبەت يەتسە ،ئۇ چوقۇم سىلەرنىڭ ئىلگىرى قىلغان گۇناھىڭالرنىڭ شۇملۇقىدىن كەلگەن
بولىدۇ.

﴿ﷲ نۇرغۇن گۇناھىڭالرنى ئەپۇ قىلىدۇ (ئەپۇ قىلمايدىغان بولسا ،باال ۋە مۇسىبەتتىن
ھېچ قۇتۇلماس ئىدىڭالر)﴾ يەنى ﷲ تائاال سىلەرنىڭ نۇرغۇن گۇناھىڭالر ئۈچۈن جازالىمايدۇ،

شۇرا سۈرىسى

بەلكى ئۇنى ئەپۇ قىلىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ئەگەر ﷲ ئىنسانالرنى ئۇالرنىڭ
قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن جازااليدىغان بولسا ،يەر يۈزىدە ھېچبىر جان ئىگىسىنى قويمىغان
بوالتتى﴾(((.
ئىمام ئەھمەد پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مېنىڭ
جېنىم ئىلكىدە بولغان زات ﷲ بىلەن قەسەم قىلىمەنكى ،ئەگەر مۆمىنگە بىرەر ئاپەت ،ساقايماس
كېسەل ،غەم ـ قايغۇ ،كۆڭۈلسىزلىك يەتسە ،ﷲ ئۇنىڭ بىلەن ئۇ ئادەمنىڭ خاتالىقلىرىنى
ئۆچۈرىدۇ .ھەتتا ئۇ ئادەمگە سانجىلغان بىر تال تىكەن ئۈچۈنمۇ ئۇنىڭ خاتالىقى ئۆچۈرۈلىدۇ».
ئىمام ئەھمەد ئەبۇسۇفياننىڭ ئوغلى مۇئاۋىيەدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :مۆمىننىڭ بەدىنىگە ئازار بېرىدىغان بىرەر نەرسە يەتسە ،ئۇنىڭ بىلەن ﷲ ئۇ
ئادەمنىڭ گۇناھلىرىنى ئۆچۈرىدۇ».
ئىمام ئەھمەد ئائىشە رەزىيەلالھۇ ئەنھادىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :ئەگەر بەندىنىڭ گۇناھلىرى كۆپىيىپ كېتىپ ،ئۇنىڭ گۇناھلىرىنى ئۆچۈرىدىغان
ياخشى ئەمەلى بولمىسا ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ گۇناھلىرىنى ئۆچۈرۇش ئۈچۈن ،ئۇنى كۆڭۈلسىزلىك
يەتكۈزۈش ئارقىلىق سىنايدۇ».

*******
ﭑﭒﭓ ﭔﭕﭖ ﭗﭘﭙ ﭚﭛ ﭜ ﭝﭞﭟﭠﭡ ﭢ ﭣ
ﭤ ﭥﭦﭧ ﭨﭩﭪﭫﭬ ﭭﭮﭯ ﭰﭱﭲ ﭳﭴ
ﭵﭶﭷﭸﭹﭺ
دېڭىزدا قاتنىغۇچى تاغدەك كېمىلەر ﷲ نىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىدىندۇر﴿ .﴾32ئەگەر
ﷲ خالىسا ،شامالنى توختىتىۋېتىدۇ-دە ،كېمىلەر دېڭىزنىڭ ئۈستىدە توختاپ قالىدۇ ،بۇنىڭدا
(قاتتىقلىقتا) سەۋر قىلغۇچى( ،كەڭچىلىكتە) شۈكۈر قىلغۇچى ھەر مۆمىن ئۈچۈن نۇرغۇن ئىبرەتلەر
بار﴿ .﴾33ياكى ﷲ خالىسا ،ئىچىدىكى كىشىلەرنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى
(بوران بىلەن) ھاالك قىلىدۇ ،ﷲ نۇرغۇن كىشلەرنىڭ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ﴿ .﴾34بىزنىڭ
ئايەتلىرىمىز ئۈستىدە مۇجادىلە قىلىدىغانالر ئۆزلىرىگە ﷲ نىڭ ئازابىدىن قېچىپ قۇتۇلىدىغان
جاي يوق ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ﴿.﴾35

كېمىلەرنىڭ اﷲ تائاالنىڭ قۇدرىتىنىڭ دەلىللىرىدىن ئىكەنلىكى
بۇ ئايەتتە ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاالنىڭ ئۆز بۇيرۇقى بىلەن دېڭىزنى ئۇنىڭدا
قاتنىغۇچى تاغدەك كېمىلەرنىڭ راۋان يۈرۈشى ئۈچۈن بويسۇندۇرۇشى ﷲ تائاالنىڭ يۈكسەك
قۇدرىتىنى ۋە پادىشاھلىقىنى كۆرستىدىغان دەلىللىرىدىندۇر .مۇجاھىد ،ھەسەن ،سۇددى ۋە
((( فاتىر سۈرىسى 45ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

439

زەھھاك قاتارلىقالر :دېڭىزدىكى بۇ كېمىلەر خۇددى قورۇقلۇقتىكى تاغالرغا ئوخشايدۇ -،دېدى.
﴿ئەگەر ﷲ خالىسا ،شامالنى توختىتىۋېتىدۇ -دە﴾ يەنى ﷲ تائاال خالىسا ،دېڭىزدىكى
كېمىلەرنى ماڭدۇرىدىغان شامالنى توختىتىۋېتىدۇ ـ دە ،كېمىلەر ھەرىكەتتىن توختاپ ،يا ئالدىغا
يا ئارقىغا ماڭالماي ،بەلكى سۇ ئۈستىدە جىم تۇرۇپ قالىدۇ.
﴿بۇنىڭدا (قاتتىقلىقتا) سەۋر قىلغۇچى( ،كەڭچىلىكتە) شۈكۈر قىلغۇچى ھەر مۆمىن ئۈچۈن
نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار﴾ يەنى ﷲ تائاالنىڭ دېڭىزنى بۇيسۇندۇرۇشىدا ،ئىنسانالرنىڭ سەپەر

قىلىشى ئۈچۈن ،ئۇالرنىڭ ھاجىتىگە ئۆلچەملىك ھالدا شامال چىقىرىپ كېمىلەرنى ماڭدۇرۇشىدا
قاتتىقلىقتا سەۋر قىلغۇچى ،كەڭچىلىكتە شۈكۈر قىلغۇچى ھەر بىر مۆمىن ئۈچۈن ،ئەلۋەتتە ،ﷲ
تائاالنىڭ ئىنسانالرغا بەرگەن نېمەتلىرىنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەر بار.

﴿ياكى ﷲ خالىسا ،ئىچىدىكى كىشىلەرنىڭ قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى
(بوران بىلەن) ھاالك قىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال ئەگەر خالىسا ،كېمىلەرگە ئولتۇرغان كىشىلەرنىڭ

گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى سۇغا غەرق قىلىدۇ.

﴿ﷲ نۇرغۇن كىشلەرنىڭ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ تائاال ئەگەر ئۇالرنىڭ بارلىق
گۇناھلىرىدىن ھېساب ئالسا ،ئەلۋەتتە دېڭىزدىكى ھەممە ئادەمنى ھاالك قىالتتى ،ﷲ تائاال
ئۇالردىن نۇرغۇنلىرىنىڭ گۇناھلىرىنى ئەپۇ قىلدى.
بەزى تەپسىر ئالىملىرى ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ياكى ﷲ خالىسا ،ئىچىدىكى كىشىلەرنىڭ قىلغان
گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن كېمىلەرنى (بوران بىلەن) ھاالك قىلىدۇ﴾ دېگەن ئايىتىدە توختىلىپ

440

مۇنداق دېدى :ئەگەر ﷲ تائاال خالىسا ،قاتتىق سوغۇق بوران چىقارغان بوالتتى ،بوران كېمىلەرنى
تۈز يۆلىنىشىدىن قايدۇرۇپ ،ئوڭ ياكى سول تەرەپكە ئېلىپ قاچقان بوالتتى .شۇنىڭ بىلەن،
كېمىلەر مەقسەت قىلىنغان نىشان تەرەپكە يۈرەلمەيتتى .بۇ ئايەت كېمىلەرنىڭ مۇشۇنداق ئەھۋالدا
ھاالك بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ ،بۇ ئىلگىرىكى ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا تامامەن ئۇيغۇندۇر .چۈنكى،
ئەگەر ﷲ تائاال شامالنى توختاتسا ،كېمىلەر توختاپ قالىدۇ .ئەگەر شامالنى كۆچەيتىۋەتسە،
كېمىلەرنى ئۆرۈپ ھاالك قىلىدۇ .لېكىن ﷲ بەندىلىرىگە كۆيۈمچان ۋە مەرھەمەتلىك بولغانلىقى
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.