Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 28

Süzlärneñ gomumi sanı 3600
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place

زۇمەر سۈرىسى

بۇ ئايەت كەرىمگە ئاالقىدار نۇرغۇن ھەدىسلەر بايان قىلىندى .بۇ ئايەتنى ۋە شۇنىڭغا
ئوخشاش ئايەتلەرنى چۈشىنىشتە سەلەپ ئۆلىمالىرىنىڭ تۇتقان يولىنى تۇتۇش كېرەك .ئۇ
يول بۇ ئايەتلەرنى ﷲ تائاالنىڭ قانداق ئىكەنلىكىگە مەنە بەرمەستىن ،ئۆزگەرتىپ مەنە
ئېيتماستىن ،قۇرئاندا قانداق كەلگەن بولسا ،شۇ بويىچە ئوقۇپ ئۆتۈشتىن ئىبارەتتۇر.
ئىمام بۇخارى ﷲ نىڭ ﴿ئۇالر ﷲ نى ھەقىقىي رەۋىشتە تونۇمىدى﴾ دېگەن ئايىتى
ھەققىدە ئابدۇلالھ ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :يەھۇدىي ئۆلىمالىرىدىن بىرى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئالدىغا كېلىپ :ئى
مۇھەممەد! بىز ھەقىقەتەن غالىب ﷲ نىڭ ئاسمانالرنى بىر بارمىقىغا ،زېمىننى بىر
بارمىقىغا ،دەرەخلەرنى بىر بارمىقىغا ،سۇ ۋە تۇپراقنى بىر بارمىقىغا ،قالغان مەخلۇقالرنى
بىر بارمىقىغا ئېلىپ :مەن پادىشاھدۇرمەن دەيدىغانلىقىنى بىلىمىز -،دېدى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم بۇ ئالىمنىڭ سۆزىنى تەستىقالپ كۈلۈۋېدى ،كۈلكىدىن ئېزىق چىشلىرى
كۆرۈنۈپ قالدى .ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم﴿ :ئۇالر ﷲ نى ھەقىقىي رەۋىشتە
تونۇمىدى .قىيامەت كۈنى زېمىن پۈتۈنلەي ﷲ نىڭ چاڭگىلىدا بولىدۇ﴾ دېگەن ئايەتنى
ئوقۇدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام ئەھمەد ،مۇسلىم ،تىرمىزى ۋە نەسەئى قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت
قىلغان.
ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ﷲ تائاال زېمىننى چاڭگىلىغا ئالىدۇ ،ئاسمانالرنى ئوڭ
قولىدا قاتاليدۇ .ئاندىن :مەن پادىشاھدۇرمەن ،زېمىننىڭ پادىشاھلىرى قېنى؟ -دەيدۇ».
بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلغان.
ئىمام بۇخارى باشقا بىر ئورۇندا ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :شەك ـ شۈبھىسىزكى ،ﷲ
تائاال قىيامەت كۈنى زېمىنالرنى بىر بارمىقىغا ئالىدۇ .ئاسمانالر ﷲ نىڭ ئوڭ قولىدا
قاتلىنىپ تۇرىدۇ .ئاندىن ﷲ“ :مەن پادىشاھدۇرمەن” دەيدۇ»
ئىمام ئەھمەد ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىر كۈنى مۇنبەر ئۈستىدە تۇرۇپ﴿ :ئۇالر ﷲ نى

ھەقىقىي رەۋىشتە تونۇمىدى .قىيامەت كۈنى زېمىن پۈتۈنلەي ﷲ نىڭ چاڭگىلىدا بولىدۇ،
ئاسمانالر ﷲ نىڭ ئوڭ قولىدا قاتلىنىپ تۇرىدۇ ،ﷲ ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) نىڭ
شېرىك كەلتۈرگەن نەرسىلىرىدىن پاكتۇر ۋە ئۈستۈندۇر﴾ دېگەن ئايەتنى ئوقۇدى .ئاندىن

قولىنى پۇالڭلىتىپ تۇرۇپ« :پەرۋەردىگار ئۆزىنى :مەن قەھرى قىلغۇچى ،مەن ئۇلۇغلۇق
ئىگىسى ،مەن پادىشاھ ،مەن غالىب ،مەن كەرەملىك دەپ ئۇلۇغاليدۇ» دېگەن سۆزلەرنى
قىلغاندا ،مۇنبەر تىترەپ كەتتى .بىز پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى مۇنبەر بىلەن تەڭ يىقىلىپ
چۈشىدىغان بولدى دەپ ئەنسىرەپ قېلىشتۇق .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىم ،نەسەئى ۋە
ئىبنى ماجە قاتارلىقالرمۇ رىۋايەت قىلغان.

*******

329

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚ ﭛﭜﭝﭞﭟﭠﭡﭢﭣﭤ
ﭥﭦﭧ ﭨﭩﭪﭫﭬﭭﭮﭯ ﭰﭱ
ﭲﭳﭴﭵﭶﭷ ﭸﭹﭺ ﭻﭼﭽﭾﭿﮀﮁﮂ
سۇر چېلىنغاندا ئاسمانالردىكى ۋە زېمىندىكى ﷲ خالىغاندىن باشقا مەخلۇقاتالرنىڭ
ھەممىسى ئۆلىدۇ ،ئاندىن سۇر ئىككىنچى قېتىم چېلىنغاندا ناگاھان ئۇالر تۇرۇپ (نېمىگە
بۇيرۇلىدىغانلىقلىرىغا) قاراپ تۇرىدۇ﴿ .﴾68مەھشەرگاھ پەرۋەردىگارىنىڭ نۇرى بىلەن يورۇيدۇ،
نامە-ئەمالالر ھازىر قىلىنىدۇ ،پەيغەمبەرلەر ۋە گۇۋاھچىالر كەلتۈرۈلىدۇ ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئادىل
ھۆكۈم چىقىرىلىدۇ ،ئۇالرغا زۇلۇم قىلىنمايدۇ﴿ .﴾69ھەر ئادەمگە قىلغان ئەمەلىنىڭ ساۋابى تولۇق
بېرىلىدۇ ،ﷲ ئۇالرنىڭ ئەمەللىرىنى ئوبدان بىلىدۇ﴿.﴾70

سۇر نىڭ چېلىنىدىغانلىقى ھۆكۈمنىڭ چىقىرىلىدىغانلىقى ،مۇكاپات ۋە
جازانىڭ بېرىلىدىغانلىقى
ﷲ تائاال قىيامەت كۈنىنىڭ قورقۇنچىدىن ،ئۇ كۈندە بولىدىغان بۈيۈك ئاالمەتلەردىن،

قورقۇنچلۇق تەۋرىنىشلەردىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :سۇر چېلىنغاندا ئاسمانالردىكى ۋە
زېمىندىكى ﷲ خالىغاندىن باشقا مەخلۇقاتالرنىڭ ھەممىسى ئۆلىدۇ﴾ بۇ ،ئىككىنچى قېتىملىق

سۇر بولۇپ ،ئۆلۈم سۇرىدۇر .بۇ سۇر بىلەن تەڭ ﷲ خالىغاندىن باشقا ،ئاسمانالر ۋە زېمىندىكى
پۈتكۈل جانلىقالر ئۆلىدۇ .ئاندىن ﷲ قالغانالرنىڭ جانلىرىنى ئالىدۇ .ئەڭ ئاخىرىدا ئۆلىدىغىنى
جان ئالغۇچى پەرىشتە ئەزرائىل بولىدۇ .ھەمىشە تىرىك ،ھەممىنى ئىدارە قىلىپ تۇرىدىغان،
ئەزەلدىن بار بولغان ﷲ ال يالغۇز قالىدۇ .ئۇ داۋاملىق مەڭگۈ قالغۇچىدۇر .ئاندىن ﷲ﴿ :بۈگۈن
پادىشاھلىق كىمگە خاس؟﴾((( دېگەن سۆزنى ئۈچ قېتىم تەكراراليدۇ .ئاندىن ئۆزىگە ئۆزى جاۋاب
بېرىپ﴿ :پادىشاھلىق غالب بىر ﷲ غا خاستۇر﴾((( مەنال يالغۇز ئىدىم ،ھەممە نەرسىنىڭ ئۈستىدىن
غالىب كەلدىم ،ھەممە نەرسىنى تۈگەشكە ھۆكۈم قىلدىم -،دەيدۇ .ئاندىن ئىسرافىلنى تىرىلدۈرىدۇ
ۋە ئۇنى يەنە بىر قېتىم سۇر چېلىشقا بۇيرۇيدۇ .ئۇ ئۈچىنچى قېتىملىق سۇر بولۇپ ،جانلىقالرنى
تىرىلدۈرۈش سۇرى بولىدۇ.

330

﴿ئاندىن سۇر ئىككىنچى قېتىم چېلىنغاندا ناگاھان ئۇالر تۇرۇپ (نېمىگە بۇيرۇلىدىغانلىقلىرىغا)
قاراپ تۇرىدۇ﴾ يەنى ئۇالر چىرىپ كەتكەن سۆڭەككە ئايلىنىپ كەتكەندىن كېيىن ،تىرىك

ھالىتىگە كېلىپ ،قىيامەت كۈنىنىڭ قورقۇنچلىرىغا قاراپ تۇرىدۇ.

ﷲ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىر سەيھە (يەنى ئىسرافىلنىڭ سۇر چېلىشى) بىلەنال ئۇالر
(يەنى جىمى خااليىق) (يەر ئاستىدىن) زېمىننىڭ ئۈستىگە چىقىپ قالىدۇ﴾(((﴿ ،شۇ كۈندە ﷲ
سىلەرنى چاقىرىدۇ ،سىلەر ئۇنىڭغا ھەمدى ئېيتىپ ئىجابەت قىلىسىلەر ۋە (دۇنيادا) پەقەت ئازغىنا
((( غافىر سۈرىسى 16ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( غافىر سۈرىسى 16ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( نازىئات سۈرىسى 13ـ 14ـ ئايەتلەر.

زۇمەر سۈرىسى

تۇرغاندەك ئوياليسىلەر﴾(((﴿ ،ﷲ نىڭ ئاسمان زېمىننى ئۆز ئەمرى بىلەن (مۇئەللەق) تۇرغۇزۇشى
ﷲ نىڭ (كامالى قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان) ئاالمەتلىرىدىندۇر ،ئاندىن ﷲ (قەبرىلەردە كۆمۈلۈپ
ياتقان) سىلەرنى يەر ئاستىدىن چاقىرسا ،دەرھال چىقىسىلەر﴾(((.
ئىمام ئەھمەد رىۋايەت قىلغان بىر ھەدىستە مۇنداق دەپ كەلدى :بىر كىشى ئابدۇلالھ ئىبنى
ئەمرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇماغا :سەن ھەقىقەتەن پاالن ـ پاالن ئىشالر يۈز بەرگەندە ،قىيامەت بولىدۇ
دەپسەن -،دەيدۇ .ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمرى :مەن ھەقىقەتەن سىلەرگە بىرەر نەرسە توغرىسىدا
سۆزلىمەسلىكنى نىيەت قىلدىم .مەن پەقەت ئازراق مۇددەتتىن كېيىن ،سىلەر كاتتا بىر ئىشنى
كۆرىسىلەر -،دېگەن ئىدىم .چۈنكى ،مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
ئاڭلىغان« :دەججال چىقىپ ئۈممىتىم ئىچىدە 40تۇرىدۇ ( 40كۈنمۇ 40 ،ئايمۇ 40 ،يىلمۇ40 ،
كېچىمۇ بۇنى بىلمەيمەن) .ئاندىن ﷲ تائاال مەريەمنىڭ ئوغلى ئىسا ئەلەيھىسساالمنى ئەۋەتىدۇ.
ئۇ دەل ئۇرۋە ئىبنى مەسئۇد سەقەفىنىڭ ئۆزىگىال ئوخشايدۇ .ئۇ كىشىلەر ئارىسىدا ياشايدۇ.
ئاندىن ﷲ ئۇنىڭ جېنىنى ئالىدۇ .ئاندىن ئىنسانالر ئىسادىن كېيىن يەتتە يىل ياشايدۇ .بۇ
يىلالردا كىشىلەر ئۆزئارا ھېچقانداق ئۆچ ـ ئاداۋەت بولمىغان ھالدا خاتىرجەم ياشايدۇ .ئاندىن
ﷲ تائاال مەيىن بىر شامالنى ئەۋەتىدۇ .بۇ شامال قەلبىدە زەررىچىلىك ئىمان بار بىرمۇ كىشىنى
قالدۇرماستىن جېنىنى ئېلىپ كېتىدۇ .ئەگەر ئۇالردىن بىرەر كىشى تاغنىڭ ئۆڭكۈرىگە كىرىۋالسىمۇ،
شامال شۇ يەرگە كىرىپ ،ئۇنىڭ جېنىنى ئالىدۇ .شۇنىڭدىن كېيىن ناھايىتى ئەسكى ،يىرتقۇچ
ھايۋانالردەك كىشىلەر قالىدۇ ،ئۇالر ياخشىلىقنى بىلمەيدۇ ،يامانلىقتىن يانمايدۇ .شەيتان ئۇالرغا
ئىنسان سۈرىتىدە بولۇپ كېلىپ :دەۋىتىمنى قوبۇل قىلمامسىلەر؟ -دەپ ئۇالرنى بۇتالرغا ئىبادەت
قىلىشقا بۇيرۇيدۇ .ئۇالر بۇتالرغا ئىبادەت قىلىدۇ .شۇ مەزگىللەردە ئۇالرنىڭ رىزىقلىرى مول،
تىرىكچىلىكلىرى ياخشى بولىدۇ .ئاندىن كېيىن سۇر چېلىنىدۇ ،سۇرنىڭ ئاۋازى يەتكەن ئادەم
ئۇنى قۇالق سېلىپ ئاڭاليدۇ .بىرىنچى بولۇپ ئاڭاليدىغىنى ،كۆلچىكىنى ياساۋاتقان بىر ئادەم
بولۇپ ،ئۇ بۇ ئاۋازنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ئۆلىدۇ .ئاندىن يەر يۈزىدە ھېچكىم قالماي ھەممىسى
ئۆلىدۇ.
ئاندىن ﷲ تائاال گويا شەبنەمگە ئوخشايدىغان يامغۇر ياغدۇرىدۇ ،ئىنسانالرنىڭ جەسەتلىرى
شۇ يامغۇردىن ئۈنۈپ چىقىدۇ .ئاندىن يەنە بىر قېتىم سۇر چېلىنىدۇ .ئۇالر ناگاھان ئورۇنلىرىدىن
تۇرۇپ ،نېمىگە بۇيرۇلدىغانلىقىغا قاراپ تۇرىدۇ .ئاندىن :ئى ئىنسانالر! پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ ئالدىغا
كېلىڭالر! -دېيىلىدۇ﴿ .ئۇالرنى توختىتىپ تۇرۇڭالر ،چۈنكى ،ئۇالر جىمى سۆزلىرى ۋە ئىشلىرىدىن)
سوئال ـ سوراق قىلىنىدۇ﴾((( ئاندىن :دوزاخ ئەھلىنى تارتىپ چىقىرىڭالر -،دېيىلىدۇ .پەرىشتىلەر:
قانچىدىن قانچىىنى چىقىرىمىز؟ -دەيدۇ .ھەر 1000دىن 999نى چىقىرىڭالر -،دېيىلىدۇ .بۇ
كۈندە دوزاخنىڭ دەھشىتىدىن بالىالرنىڭ چېچى ئاقىرىپ كېتىدۇ ،بۇ كۈندە ئىش قىيىنلىشىدۇ»
بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلغان.
ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
((( ئىسرا سۈرىسى 52ـ ئايەت.
((( رۇم سۈرىسى 25ـ ئايەت.
((( ساففات سۈرىسى 24ـ ئايەت.

331

دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئىككى سۇرنىڭ ئارىلىقى 40بولىدۇ» .ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇدىن بۇنى ئاڭلىغانالر :ئى ئەبۇ ھۇرەيرە! 40كۈنمۇ؟ -دېدى .ئۇ :ياق -،دېدى .ئۇالر:
40ئايمۇ؟ -دېدى .ئۇ :ياق -،دېدى .ئۇالر 40 :يىلمۇ؟ -دېدى .ئۇ :ياق ،ئىنساننىڭ قۇيرۇق
سۆڭىكىدىن باشقا ھەممە يېرى چىرىپ تۈگەيدۇ ،ئىنسان ئۆزىنىڭ قۇيرۇق سۆڭىكىدىن قايتا
تىرىلدۈرۈلىدۇ -،دېدى.
﴿مەھشەرگاھ پەرۋەردىگارىنىڭ نۇرى بىلەن يورۇيدۇ﴾ يەنى قىيامەت كۈنى ﷲ تائاال
خااليىق ئارىسىدا ھۆكۈم چىقىرىش ئۈچۈن كۆرۈنگەندە ،مەھشەرگاھ ﷲ نىڭ نۇرى بىلەن
يورۇپ كېتىدۇ﴿ .نامە -ئەمالالر ھازىر قىلىنىدۇ﴾ قەتادە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :نامە -
ئەمالالر يېزىلغان كىتاب كەلتۈرۈلىدۇ -،دېدى .ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما :پەيغەمبەرلەر
ﷲ تائاالنىڭ ئەلچىلىكىنى قەۋملىرىگە يەتكۈزگەنلىكى ھەققىدە ئۇالرنىڭ ئۈستىدىن گۇۋاھلىق
بېرىدۇ -،دېدى .بەندىلەرنىڭ ياخشى ـ يامان ئەمەللىرىنى يازغان پەرىشتىلەرمۇ گۇۋاھلىق
ئۈچۈن كەلتۈرىلىدۇ﴿ .ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئادىل ھۆكۈم چىقىرىلىدۇ .ئۇالرغا زۇلۇم قىلىنمايدۇ﴾.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :قىيامەت كۈنى بىز (ئەمەللەر تارتىلىدىغان) ئادالەت
تارازىسىنى ئورنىتىمىز ،ھېچ ئادەمگە قىلچە ئۇۋال قىلىنمايدۇ (يەنى ياخشى ئادەمنىڭ ياخشىلىقى
كېمەيتىۋېتىلمەيدۇ ،يامان ئادەمنىڭ يامانلىقى ئاشۇرۇۋېتىلمەيدۇ) ئەگەر ئۇنىڭ قىچا چاغلىق ئەمەلى
بولسىمۇ ،ئۇنى ھازىر قىلىمىز( ،بەندىلەرنىڭ ئەمەللىرىدىن) ھېساب ئېلىشقا بىز يېتەرلىكمىز﴾(((،
﴿ﷲ ھەقىقەتەن زەررىچە زۇلۇم قىلمايدۇ .ئەگەر كىشىنىڭ زەررىچە ياخشىلىقى بولسا ،ﷲ ئۇنى
ھەسسىلەپ زىيادە قىلىدۇ ،ئۆز دەرگاھىدىن بۈيۈك ئەجر (يەنى جەننەت) ئاتا قىلىدۇ﴾(((.
﴿ھەر ئادەمگە قىلغان ئەمەلىنىڭ ساۋابى تولۇق بېرىلىدۇ﴾ يەنى ﷲ ياخشىلىقنىڭ ساۋابىنى
ۋە يامانلىقنىڭ جازاسىنى تولۇق بېرىدۇ﴿ .ﷲ ئۇالرنىڭ ئەمەللىرىنى ئوبدان بىلىدۇ﴾

*******
ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈﮉ ﮊ ﮋ ﮌ ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ
ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝﮞ ﮟ ﮠ
ﮡﮢﮣﮤﮥﮦ ﮧﮨﮩﮪﮫ ﮬﮭﮮﮯ
ﮰ ﮱﯓ
332

كاپىرالر جەھەننەمگە توپ -توپ بولۇپ ھەيدىلىدۇ ،ئۇالر جەھەننەمگە يېتىپ
كەلگەندە ،جەھەننەمنىڭ دەرۋازىلىرى ئېچىلىدۇ ،جەھەننەمنى باشقۇرغۇچى پەرىشتىلەر ئۇالرغا:
«ئاراڭالردىن سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ ئايەتلىرىنى سىلەرگە ئوقۇپ بېرىدىغان ،بۈگۈنكى
ئۇچرىشىشنىڭ بارلىقىدىن ئاگاھالندۇرىدىغان پەيغەمبەرلەر كەلمىگەنمۇ؟» دەيدۇ .ئۇالر« :شۇنداق
(پەيغەمبەرلەر كەلگەن ،بىزنى ئاگاھالندۇرغان) ،لېكىن ئازابقا دۇچار بولۇش ھۆكمى (كۇفرى ۋە
((( ئەنبىيا سۈرىسى 47ـ ئايەت.
((( نىسا سۈرىسى 40ـ ئايەت.

زۇمەر سۈرىسى

قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن) كاپىرالرغا تېگىشلىك بولدى» دەيدۇ﴿( .﴾71ئۇالرغا) «جەھەننەمنىڭ
دەرۋازىلىرىدىن كىرىڭالر ،جەھەننەمدە مەڭگۈ قېلىڭالر ،مۇتەكەببىرالرنىڭ جايى نېمىدېگەن
يامان!» دېيىلىدۇ﴿.﴾72

كاپىرالرنىڭ جەھەننەمگە ھەيدىلىشى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە بەتبەخت كاپىرالرنىڭ دوزاخقا ناھايىتى قوپاللىق بىلەن دۈشكەللىنىپ،
ھەيۋە قىلىنىپ ۋە قورقىتىلىپ ھەيدىلىدىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دەيدۇ﴿ :ئۇ كۈندە ئۇالر دوزاخقا قاتتىق ئىتتىرىلىدۇ﴾((( يەنى ئۇالر دوزاخقا قاتتىق ئۇسساپ،
چاڭقاپ كەتكەن ھالەتتە ئىتتىرىلىدۇ.
ﷲ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :شۇ كۈندە (يەنى قىيامەت كۈنىدە) تەقۋادارالرنى مەرھەمەتلىك
پەرۋەدىگارىنىڭ دەرگاھىغا ئىززەت -ئىكرام بىلەن يىغىمىز .گۇناھكارالرنى ئۇالر چاڭقىغان ھالدا
جەھەننەمگە ھەيدەيمىز﴾((( ئۇالر شۇ چاغدا گاس ،گاچا ،كور بولۇپ قالىدۇ .ئۇالردىن دۈم
ياتقۇزۇلۇپ سۆرىلىدىغانالرمۇ بار﴿ .قىيامەت كۈنى ئۇالرنى دۈم ياتقۇزۇپ (سۆرەلگەن) كور ،گاچا،
گاس ھالدا يىغىمىز .ئۇالرنىڭ جايى جەھەننەم بولىدۇ ،جەھەننەمنىڭ ئوتى پەسلەپ قالسا،
ئۇالرغا (ئوتنى) تېخىمۇ يالقۇنجىتىمىز﴾(((.
﴿ئۇالر جەھەننەمگە يېتىپ كەلگەندە ،جەھەننەمنىڭ دەرۋازىلىرى ئېچىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالرنىڭ
جەھەننەمگە يېتىپ كېلىشى بىلەنال ،ئازابنىڭ تېز بولۇشى ئۈچۈن ،جەھەننەمنىڭ دەرۋازلىرى تېز
ئېچىلىدۇ .ئاندىن ئۇالرغا جەھەننەمنىڭ قاراۋۇللىرىدىن تەركىب تاپقان ،قوپال مۇئامىلىلىك ،قاتتىق
قول باشقۇرغۇچى پەرىشتىلەر ئۇالرغا تاپا ـ تەنە قىلىش ،ئاھانەت قىلىش ۋە ئۇالرنى ئەيىبلەش
يۈزىسىدىن﴿ :ئاراڭالردىن سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ ئايەتلىرىنى سىلەرگە ئوقۇپ بېرىدىغان،
بۈگۈنكى ئۇچرىشىشنىڭ بارلىقىدىن ئاگاھالندۇرىدىغان پەيغەمبەرلەر كەلمىگەنمۇ؟﴾ دەيدۇ .يەنى
سىلەرنىڭ ئىچىڭالردىن سىلەر ئۇالر بىلەن سۆزلىشەلەيدىغان ۋە ئۇالرنىڭ سۆزىدىن چۈشەنچە
ھاسىل قىالاليدىغان ،سىلەرگە يەتكۈزگەن نەرسىنىڭ توغرىلىقىغا سىلەرنىڭ ئۈستۈڭالردىن پاكىت
ۋە ئىسپاتالرنى تۇرغۇزىدىغان ،سىلەرنى بۈگۈنكى يامانلىقتىن ئاگاھالندۇرىدىغان پەيغەمبەرلەر
كەلمىگەنمۇ؟
كاپىرالر پەرىشتىلەرگە«﴿ :شۇنداق (پەيغەمبەرلەر كەلگەن ،بىزنى ئاگاھالندۇرغان)﴾،
ئالدىمىزغا دەلىل ـ پاكىتالرنى قويغان -،دەيدۇ﴿ .لېكىن ئازابقا دۇچار بولۇش ھۆكمى (كۇفرى
ۋە قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن) كاپىرالرغا تېگىشلىك بولدى»﴾ يەنى بىز ھەقتىن باتىلغا يۈزلىنىپ،
ئىلگىرىال بەتبەختلەردىن بولغانلىقىمىز ئۈچۈن ،پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلدۇق ۋە ئۇالرغا قارشىلىق
قىلدۇق ،شۇڭا ئازاب بىزگە تېگىشلىك بولدى.
ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ھالىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :دوزاخقا ھەر قاچان بىر توپ
((( تۇر سۈرىسى 13ـ ئايەت.
((( مەريەم سۈرىسى - 85ـ 86ـ ئايەتلەر.
((( ئىسرا سۈرىسى 97ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

333

ئادەم تاشالنغان چاغدا ،دوزاخقا مۇئەككەل پەرىشتىلەر ئۇالردىن« :سىلەرگە ئاگاھالندۇرغۇچى
(يەنى پەيغەمبەر) كەلمىگەنمىدى؟» دەپ سورايدۇ .ئۇالر« :ئۇنداق ئەمەس ،بىزگە ھەقىقەتەن
ئاگاھالندۇرغۇچى كەلگەن ،بىز (ئۇنى) ئىنكار قىلدۇق ھەمدە بىز‹ :ﷲ (ھېچ ئادەمگە ۋەھيىدىن)
بىرەر نەرسە نازىل قىلغىنى يوق ،سىلەر پەقەت چوڭقۇر ئازغۇنلۇقتا› دېدۇق» دەيدۇ .ئۇالر:
«ئەگەر بىز (پەيغەمبەرنىڭ سۆزلىرىنى) ئاڭلىغان ،ياكى چۈشەنگەن بولساق ،ئەھلى دوزاخ قاتارىدا
بولماس ئىدۇق» دەيدۇ﴾((( يەنى ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى ماالمەت ۋە نادامەت قىلىشتى﴿ .ئۇالر گۇناھىنى
تونۇيدۇ ،ئەھلى دوزاخ ﷲ نىڭ رەھمىتىدىن يىراق بولسۇن!﴾((( يەنى ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ
رەھمىتىدىن قوغلىنىپ ،زىيانكارلىقتا قالسۇن!
﴿ئۇالرغا) «جەھەننەمنىڭ دەرۋازىلىرىدىن كىرىڭالر ،جەھەننەمدە مەڭگۈ قېلىڭالر
مۇتەكەببىرالرنىڭ جايى نېمىدېگەن يامان!» دېيىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالرنى كۆرگەن ۋە ھالىنى بىلگەن

ھەر قانداق كىشى ئۇالرنىڭ ئازابقا ھەقلىق ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىدۇ .شۇنىڭ ئۈچۈن ،بۇ
سۆزنىڭ كىم تەرىپىدىن دېيىلگەنلىكى بايان قىلىنمىدى .بەلكى ئادىل ۋە ھەممىدىن خەۋەردار
ﷲ ئۇالرنىڭ ئۈستىدىن چىقارغان ھۆكمىگە ئۇالرنىڭ ھەقىقەتەن ھەقلىق ئىكەنلىكىگە ھەر
قانداق مەۋجۇت نەرسە گۇۋاھلىق بېرىدىغانلىقىنىڭ ئىسپاتلىنىشى ئۈچۈن ،ئۇ سۆزنى مۇئەييەن
بىر شەخسنىڭ ئېيتقانلىقىنى بىلدۈرمىگەن ئاساستا بايان قىلدى.

﴿«جەھەننەمنىڭ دەرۋازىلىرىدىن كىرىڭالر ،جەھەننەمدە مەڭگۈ قېلىڭالر﴾ يەنى سىلەرگە
جەھەننەمدىن چىقىش ۋە قۇتۇلۇش (مەڭگۈ) يوق﴿ .مۇتەكەببىرالرنىڭ جايى نېمىدېگەن يامان!»﴾
يەنى سىلەرنىڭ ئاقىۋىتىڭالر نېمىدېگەن يامان ئاقىۋەت؟! تۇرىدىغان جايىڭالر نېمىدېگەن يامان
جاي؟! دۇنيادىكى تەكەببۇرلۇقۇڭالر ،ھەقىقەتتىن باش تارتقانلىقىڭالر سىلەرنى (سىلەر ئېرىشكەن)
بۇ جايغا ئېلىپ كەلدى .بۇ نېمىدېگەن يامان ھال؟! نېمىدېگەن يامان ئاقىۋەت؟!

*******
ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ
ﯣﯤﯥﯦﯧﯨﯩ ﯪﯫﯬﯭﯮ
ﯯﯰﯱ ﯲ ﯳﯴ ﯵﯶﯷﯸﯹﯺﯻ
334

پەرۋەردىگارىغا تەقۋادارلىق قىلغانالر جەننەتكە توپ -توپ بولغان ھالدا ماڭدۇرۇلىدۇ ،ھالبۇكى،
ئۇالر جەننەتكە يېتىپ كەلگەن چاغدا ئۇنىڭ دەرۋازىلىرى ئېچىلىپ بولغان بولىدۇ ،جەننەتكە
مۇئەككەل پەرىشتىلەر ئۇالرغا« :سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن ،سىلەر (گۇناھالرنىڭ كىرلىرىدىن)
پاك بولدۇڭالر ،جەننەتكە كىرىڭالر( ،ئۇنىڭدا) مەڭگۈ قېلىڭالر» دەيدۇ﴿ .﴾73ئۇالر (جەننەتكە
كىرىپ ئورۇنالشقان چاغدا) ئېيتىدۇ« :جىمى ھەمدۇسانا ﷲ غا خاستۇركى ،ئۇ بىزگە قىلغان
ۋەدىسىنى ئىشقا ئاشۇردى ،جەننەتنىڭ زېمىنىغا بىزنى ۋارىس قىلدى .جەننەتتە ئۆزىمىز خالىغان
((( مۇلك سۈرىسى - 8ـ 10ـ ئايەتكىچە.
((( مۇلك سۈرىسى 11ـ ئايەت.

زۇمەر سۈرىسى

جايدا تۇرىمىز ،ئىشلىگۈچىلەرنىڭ ئەجرى (يەنى جەننەت) نېمىدېگەن ياخشى!»﴿.﴾74

مۆمىنلەرنىڭ جەننەتكە ئېلىپ مېڭىلىشى
بۇ ئايەت بەختلىك مۆمىنلەرنىڭ دەرىجىلىرى بويىچە جەننەتكە توپ ـ توپ بولۇپ
ئېلىپ مېڭىلغان ئەھۋالىدىن خەۋەر بېرىدۇ﴿ .جەننەتكە توپ -توپ بولغان ھالدا﴾ يەنى
بىر جامائەت يەنە بىر جامائەتنىڭ ئارقىسىدىن ماڭىدۇ ،بىرىنچى بولۇپ ماڭىدىغانالر ﷲ غا
يېقىن بەندىلەردۇر .ئاندىن كېيىن ياخشى بەندىلەر ،ئاندىن ئۇالردىن كېيىنكىلەر ماڭىدۇ.
ھەر جامائەت ئۆز خىلى بىلەن ،يەنى پەيغەمبەرلەر پەيغەمبەرلەر بىلەن ،راستچىلالر راستچىلالر
بىلەن ،شېھىتلەر شېھىتلەر بىلەن ،ئۆلىماالر ئۆلىماالر بىلەن ھەر سىنىپتىكىلەر ئۆز سىنىپى
بىلەن ،ھەر گۇرۇھ ئۆزىگە ماس كىشىلەر بىلەن جەننەتكە ماڭدۇرۇلىدۇ.
﴿ھالبۇكى ،ئۇالر جەننەتكە يېتىپ كەلگەن چاغدا﴾ يەنى ئۇالر پىلسىراتتىن ئۆتۈپ
جەننەتنىڭ دەرۋازىلىرىغا يېتىپ كەلگەندە ،جەننەت بىلەن دوزاخ ئارىسىدىكى بىر كۆۋرۈككە
دۇچ كېلىدۇ ،بۇ يەردە دۇنيادا زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىالر قىساسلىرىنى ئالىدۇ ،زۇلۇم قىلغۇچىالر
گۇناھلىرىدىن پاكالنغاندىن كېيىن ،ئۇالرغا جەننەتكە كىرىشكە رۇخسەت قىلىنىدۇ.
سۇرغا ئائىت ھەدىستە كېلىشىچە ،مۆمىنلەر جەننەت دەرۋازىلىرىغا يېتىپ كەلگەندە،
ئۇالرنىڭ كىرىشى ئۈچۈن رۇخسەت سورايدىغان ئادەم توغرۇلۇق مەسلىھەتلىشىدۇ .ئۇالر ئادەم
ئەلەيھىسساالمنىڭ ،ئاندىن نۇھنىڭ ،ئاندىن ئىبراھىمنىڭ ،ئاندىن مۇسانىڭ ،ئاندىن
ئىسانىڭ ،ئاندىن مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ ئالدىغا كېلىدۇ .ئۇالر مەھشەرگاھ مەيدانىدىمۇ
ﷲ تائاالنىڭ تېزرەك ھۆكۈم چىقىرىشىنى سورىشى ئۈچۈن پەيغەمبەرلەرنىڭ ئالدىغا كېلىدۇ .بۇ
ئىشنى بىر قانچە ئورۇندا تەكرارالش مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ باشقا ئىنسانالردىن ئاالھىدە
شەرەپلىك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىش ئۈچۈندۇر.
ئىمام مۇسلىم ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مەن جەننەتتە بىرىنچى بولۇپ شاپائەت تىلىگۈچى بولىمەن».
ئىمام مۇسلىمنىڭ يەنە بىر رىۋايىتىدە« :مەن جەننەتنىڭ دەرۋازىسىنى بىرىنچى بولۇپ
قاققۇچىمەن» دېيىلگەن.
ئىمام ئەھمەد ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :قىيامەت كۈنى جەننەتنىڭ دەرۋازىسى ئالدىغا كېلىپ ،ئۇنىڭ
ئېچىلىشىنى تەلەپ قىلىمەن ،دەرۋازىۋەن :كىم سەن؟ -دەيدۇ .مەن :مۇھەممەد -،دەپ
جاۋاب بېرىمەن .ئۇ :مەن دەرۋازىنى سەندىن ئىلگىرى ھېچ كىمگە ئېچىپ بەرمەسلىككە
بۇيرۇلغان -،دەيدۇ» .بۇ ھەدىسنى ئىمام مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلغان.
ئىمام ئەھمەد ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :بىرىنچى تۈركۈمدە جەننەتكە كىرىدىغانالرنىڭ چىرايلىرى 15
كۈنلۈك تولۇن ئايغا ئوخشايدۇ .جەننەتتە تۈكۈرۈش ،مىشقىرىش ،تەرەت قىلىش بولمايدۇ.
ئۇالرنىڭ ئىشلىتىدىغان قاچىلىرى( ،چاچ تارايدىغان) تاغاقلىرى ئالتۇن ۋە كۈمۈشتىن بولىدۇ.

335

ئۇالرنىڭ ئىسرىقدانلىرىغا سېلىنغان نەرسىلەردىن ئېسىل پۇراقالر چىقىدۇ .ئۇالرنىڭ تەرلىرى
ئىپاردۇر ،ھەر بىر ئادەمگە چىرايلىقلىقىدىن پاچاقلىرىنىڭ ئىلىكى كۆرۈنۈپ تۇرىدىغان ئىككى
ئايال بېرىلىدۇ .جەننەتتىكى كىشىلەرنىڭ دىللىرى بىر ئادەمنىڭ دىلىدەك بولۇپ ،ئۆزئارا
ئىختىالپلىشىش ،دۈشمەنلىشىش بولمايدۇ .ئۇالر ئەتىگەن ـ ئاخشامدا ﷲ تائاالغا تەسبىھ
ئېيتىدۇ» .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىممۇ رىۋايەت قىلغان.
ھافىز ئەبۇيەئال ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :جەننەتكە بىرىنچى تۈركۈمدە كىرىدىغانالرنىڭ چىرايلىرى 15
كۈنلۈك تولۇن ئايغا ئوخشايدۇ ،ئۇنىڭدىن كېيىن كىرىدىغانالرنىڭ چىرايلىرى ئاسماندىكى ئەڭ
نۇرلۇق يۇلتۇزغا ئوخشايدۇ .جەننەتتە چوڭ ـ كىچىك تەرەت قىلىش ،تۈكۈرۈش ،مىشقىرىش
بولمايدۇ .ئۇالرنىڭ (چاچ تارايدىغان) تاغاقلىرى ئالتۇندۇر ،ئۇالردىن چىققان تەرلەر ئىپاردۇر،
ئىسرىقدانالرغا سېلىنغان نەرسىلەردىن ئېسىل پۇراقالر چىقىدۇ .ئاياللىرى ھۆر ـ پەرىلەردۇر.
ئۇالرنىڭ ئەخالقلىرى بىر ئادەمنىڭ ئەخالقىدەك بولۇپ ،ھەممە ئادەمنىڭ سۈرىتى ئاتىسى
ئادەمنىڭ سۈرىتىدە 60 ،گەز ئېگىزلىكتە بولىدۇ» .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىممۇ
رىۋايەت قىلغان.
ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ« :ئۈممىتىمدىن يۈزلىرى 15كۈنلۈك تولۇن ئايدەك يورۇق بولغان 70مىڭ كىشىلىك
بىر جامائەت جەننەتكە كىرىدۇ» .ئۇكاشە ئىبنى مۇھسىن بۇ سۆزنى ئاڭالپ ئورنىدىن تۇرۇپ:
ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! مېنىڭ شۇ ئادەملەرنىڭ قاتارىدىن قىلىنىشىم ئۈچۈن ﷲ تائاالغا
دۇئا قىلغىن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئى ﷲ ئۇنى ئۇالردىن قىلغىن!» دەپ دۇئا
قىلدى .ئاندىن ئەنسارىالردىن بىر ئادەم ئورنىدىن تۇرۇپ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! مېنىڭمۇ
شۇ ئادەملەرنىڭ قاتارىدىن قىلىنىشىم ئۈچۈن دۇئا قىلغىن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم:
«ئۇكاشە بۇ ئىشتا سەندىن چاققان چىقىپ كەتتى» دېدى .بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ۋە
مۇسلىم رىۋايەت قىلغان.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم بۇ ھەدىسنى ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،جابىر
ئىبنى ئابدۇلالھ ،ئىمران ئىبنى ھۇسەيىن ،ئىبنى مەسئۇد ،رىفائە ئىبنى ئەرابە جۇھەنى،
ئۇممى قەيس بىنتى ھىمسەن رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمالردىن 70« :مىڭ كىشى ھېسابسىز جەننەتكە
كىرىدۇ» دېگەن بابتا رىۋايەت قىلدى.

336

ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم سەھل ئىبنى سەئىد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئۈممىتىمدىن 70مىڭ ئادەم ياكى
700مىڭ ئادەم ئەلۋەتتە جەننەتكە (ھېسابسىز) كىرىدۇ .ئۇالر باش -ئاخىرى بىرال ۋاقىتتا
جەننەتكە كىرىش ئۈچۈن ،بىر ـ بىرىنى تۇتۇشۇپ ماڭىدۇ ،ئۇالرنىڭ يۈزلىرى 15كۈنلۈك تولۇن
ئايدەك نۇرلۇق بولىدۇ».
﴿ئۇالر جەننەتكە يېتىپ كەلگەن چاغدا ئۇنىڭ دەرۋازىلىرى ئېچىلىپ بولغان بولىدۇ،
جەننەتكە مۇئەككەل پەرىشتىلەر ئۇالرغا« :سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن ،سىلەر (گۇناھالرنىڭ
كىرلىرىدىن) پاك بولدۇڭالر ،جەننەتكە كىرىڭالر( ،ئۇنىڭدا) مەڭگۈ قېلىڭالر» دەيدۇ﴾ يەنى ئۇالر

زۇمەر سۈرىسى

جەننەتنىڭ دەرۋازىلىرىغا يېتىپ كەلگەندە ،ئۇالرغا ھۆرمەت ۋە ئېھتىرام كۆرسىتىلىپ دەرۋازىالر
ئېچىلىدۇ ،جەننەتنى باشقۇرىدىغان پەرىشتىلەر ئۇالرنى خۇددى دوزاخنى باشقۇرىدىغان
پەرىشتىلەر كاپىرالرغا ماالمەت قىلىپ ھەيدەپ ماڭغاندەك ماڭماستىن ،خۇش بېشارەت ،ساالم
ۋە مەدھىيىلەر بىلەن قارشى ئالىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇالر تىل بىلەن تەسۋىرلىگۈسىز دەرىجىدە
خۇرسەنلىككە ،خۇشال ـ خۇراملىققا ،بەخت ـ سائادەتكە ئېرىشىدۇ .تۆۋەندە جەننەتنىڭ
دەرۋازىلىرىنىڭ سەككىز ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدىغان ھەدىسلەر بايان قىلىنىدۇ:
ئىمام ئەھمەد ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :كىمكى ﷲ نىڭ يولىدا ھەر قانداق مېلىدىن بىر جۈپ
نەرسە سەرپ قىلسا ،جەننەتنىڭ دەرۋازلىرىدىن چاقىرىلىدۇ .جەننەتنىڭ نۇرغۇن دەرۋازلىرى
بار بولۇپ ،كىمكى كۆپ ناماز ئوقۇغۇچىالردىن بولسا ،ناماز دەرۋازىسىدىن؛ كىمكى كۆپ
سەدىقە قىلغۇچىالردىن بولسا ،سەدىقە دەرۋازىسىدىن؛ كىمكى جىھادنى كۆپ قىلغۇچىالردىن
بولسا ،جىھاد دەرۋازىسىدىن؛ كىمكى روزىنى كۆپ تۇتقۇچىالردىن بولسا ،رەييان دەرۋازىسىدىن
چاقىرىلىدۇ» .ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! بىر ئادەم ئۇ
دەرۋازىالرنىڭ ھەممىسىدىن چاقىرىلىدىغان ئەھۋالمۇ بوالمدۇ؟ -دەپ سورىدى .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ھەئە ،مەن سېنىڭ شۇالردىن بولۇشىڭنى ئۈمىد قىلىمەن» دېدى .ئىمام
بۇخارى ۋە مۇسلىممۇ بۇ ھەدىسنىڭ ئوخشىشىنى رىۋايەت قىلغان.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم سەھل ئىبنى سەئىد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :جەننەتنىڭ سەككىز دەرۋازىسى
بار بولۇپ ،ئۇنىڭ بىرسى رەييان دەپ ئاتىلىدۇ ،ئۇنىڭدىن پەقەت روزىنى كۆپ تۇتقۇچىالرال
كىرىدۇ».
ئىمام مۇسلىم ئۆمەر ئىبنى خەتتاب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :سىلەرنىڭ بىرىڭالر كامىل تاھارەت ئالسا ،ئاندىن:
ﷲ تائاالدىن باشقا ھېچ ئىالھ بەرھەق يوقتۇر ،مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم ﷲ نىڭ بەندىسى ۋە
ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بېرىمەن دېسە ،ئۇنىڭغا جەننەتنىڭ سەككىز دەرۋازىسىنىڭ ھەممىسى
ئېچىلىدۇ ،ئۇ قايسى دەرۋازىدىن كىرىشنى خالىسا شۇنىڭدىن كىرىدۇ».

جەننەت دەرۋازىلىرىنىڭ كەڭلىكى
بىزنى جەننەت ئەھلىدىن قىلىشى ئۈچۈن ،ﷲ نىڭ بۈيۈك پەزلىدىن سورايمىز!!!
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇ ھۇرەيرەنىڭ شاپائەت توغرىسىدىكى ئۇزۇن ھەدىسىنى مۇنداق
رىۋايەت قىلىدۇ« :ﷲ تائاال :ئى مۇھەممەد! ئۈممىتىڭدىن ھېسابقا تارتىلمايدىغان ئادەمنى ئوڭ
دەرۋازىدىن ئەكىرگىن ،ئۇالرنىڭ باشقا دەرۋازالردىنمۇ خااليىق بىلەن كىرىش نېسىۋىسى بار-،
دەيدۇ .مۇھەممەدنىڭ جېنى ئىلكىدە بولغان زات ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ھەقىقەتەن

337

جەننەت دەرۋازلىرىنىڭ ھەر ئىككى كېشىكىنىڭ((( ئارىلىقى ،خۇددى مەككە بىلەن ھەجەرنىڭ
ئارىلىقىدەك ،يەنە بىر رىۋايەتتە بۇسرا((( بىلەن مەككىنىڭ ئارىلىقىدەك بار».
ئىمام مۇسلىم ئۇتبە ئىبنى غەزۋانىڭ خۇتبە ئوقۇپ :بىزگە ھەقىقەتەن جەننەتنىڭ
دەرۋازىلىرىنىڭ ھەر ئىككى كېشىكىنىڭ ئارىلىقىنىڭ قىرىق يىللىق مۇساپىنىڭ ئارىلىقىدەك
كەڭ ئىكەنلىكى ،ئۇنىڭغا كىرىدىغان ئادەملەرنىڭ كۆپلىكىدىن ناھايىتى تارلىشىپ كېتىدىغان
بىر كۈننىڭ كېلىدىغانلىقى بايان قىلىندى -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى.
﴿جەننەتكە مۇئەككەل پەرىشتىلەر ئۇالرغا« :سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن ،سىلەر
(گۇناھالرنىڭ كىرلىرىدىن) پاك بولدۇڭالر ،جەننەتكە كىرىڭالر( ،ئۇنىڭدا) مەڭگۈ قېلىڭالر»
دەيدۇ﴾ يەنى ئەمەلىڭالر ،سۆزلىرىڭالر ۋە مۇكاپاتىڭالر پاك بولدى.

بۇ سۆز خۇددى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بەزى غازاتالردا مۇسۇلمانالرنى« :جەننەتكە چوقۇم
مۇسۇلمان (يەنە بىر رىۋايەتتە مۆمىن) كىرىدۇ» دەپ چاقىرىشقا بۇيرىغىنىغا ئوخشاشتۇر.
﴿جەننەتكە كىرىڭالر( ،ئۇنىڭدا) مەڭگۈ قېلىڭالر﴾ يەنى ئۇالر جەننەتتە مەڭگۈ قالىدۇ،
ئۇنىڭدىن يۆتكىلىشنى خالىمايدۇ.
﴿ئۇالر (جەننەتكە كىرىپ ئورۇنالشقان چاغدا) ئېيتىدۇ« :جىمى ھەمدۇسانا ﷲ غا
خاستۇركى ،ئۇ بىزگە قىلغان ۋەدىسىنى ئىشقا ئاشۇردى»﴾ يەنى مۆمىنلەر جەننەتتە ئەنە شۇ

تولۇق ساۋابنى ،بۈيۈك ۋە تۈگىمەس نېمەتنى ،كاتتا پادىشاھلىقنى كۆرگەن چاغدا شۇنداق
دەيدۇ.
﴿جىمى ھەمدۇسانا ﷲ غا خاستۇركى ،ئۇ بىزگە قىلغان ۋەدىسىنى ئىشقا ئاشۇردى﴾ يەنى
ﷲ خۇددى مۆمىنلەرنىڭ دۇنيادا﴿ :پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە پەيغەمبەرلىرىڭ ئارقىلىق ۋەدە
قىلغان نەرسىنى (يەنى ئىتائەت قىلغانالرغا خاس بولغان جەننەتنى) بەرگىن ،قىيامەت كۈنى
بىزنى رەسۋا قىلمىغىن .سەن ھەقىقەتەن ۋەدەڭگە خىالپلىق قىلمايسەن»﴾((( دېگەن دۇئاسىنى
ئىجابەت قىلغاندەك ،ھۆرمەتلىك پەيغەمبەرلىرىنىڭ تىلى ئارقىلىق قىلغان ۋەدىسىنىمۇ ئەمەلگە
ئاشۇردى.

338

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر« :جىمى ھەمدۇسانا بىزنى بۇ (نېمەتلەرنى)
ھاسىل قىلىشقا يېتەكلىگەن ﷲ غا بولسۇنكى ،ﷲ بىزنى يېتەكلىمىگەن بولسا ،توغرا
يول تاپمىغان بوالتتۇق ،پەرۋەردىگارىمىزنىڭ پەيغەمبەرلىرى بىزگە ھەقنى ئېلىپ كەلدى»
دەيدۇ﴾(((﴿ ،ئۇالر ئېيتتى« :جىمى ھەمدۇسانا بىزدىن غەم -قايغۇنى كەتكۈزۈۋەتكەن ﷲ غا
مەنسۇپتۇر! بىزنىڭ پەرۋەردىگارىمىز ھەقىقەتەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ،ئاز ياخشىلىققا
كۆپ ساۋاب بەرگۈچىدۇر .ﷲ مەرھەمىتىدىن بىزنى جەننەتتە تۇرغۇزدى .جەننەتتە بىز ھەرگىز
((( كېشەك – ئىشىكنىڭ يان ياغىچى.
((( بۇ جايدا تىلغا ئېلىنغان بۇسرا بەزى رىۋايەتلەردە بەھرەيننىڭ بىر شەھىرى ،بەزى رىۋايەتتە سۈرىيەنىڭ بۇسرا شەھىرى،
يەنە بەزى رىۋايەتلەردە مەدىنىدىكى يىر يېزىنىڭ ئىسمى دېيىلگەن.
((( ئال ئىمران سۈرىسى 194ـ ئايەت.
((( ئەئراف سۈرىسى 43ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

زۇمەر سۈرىسى

جاپا تارتمايمىز ،ھەرگىز چارچىمايمىز»﴾(((.
﴿جەننەتنىڭ زېمىنىغا بىزنى ۋارىس قىلدى .جەننەتتە ئۆزىمىز خالىغان جايدا تۇرىمىز،
ئىشلىگۈچىلەرنىڭ ئەجرى (يەنى جەننەت) نېمىدېگەن ياخشى!﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق

دەيدۇ﴿ :بىز لەۋھۇلمەھپۇزدا (ئەزەلدە) يازغاندىن كېيىن( ،داۋۇدقا نازىل قىلىنغان) زەبۇردا
زېمىنغا (يەنى جەننەت زېمىنغا) ھەقىقەتەن مېنىڭ ياخشى بەندىلىرىم ۋارىسلىق قىلىدۇ دەپ
يازدۇق﴾(((.

شۇنىڭ ئۈچۈن ،مۆمىنلەر مۇنداق دەيدۇ﴿ :جەننەتتە ئۆزىمىز خالىغان جايدا تۇرىمىز﴾

يەنى قەيەردە تۇرۇشنى خالىساق ،شۇ يەردە تۇرىمىز .ئەمەلىمىزگە بېرىلگەن ئەجىر نېمىدېگەن
ياخشى!
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مىراج
قىسسىسى توغرىسىدا مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :جەننەتكە كىردىم .قارىسام،
ئۇنىڭ دۆڭلىرى مەرۋايەتتىن ،توپىسى ئىپاردىن ئىكەن».

*******
ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ
ﭠﭡﭢ ﭣ
پەرىشتىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىغا تەسبىھ ئېيتقان ،ھەمدى ئېيتقان ھالدا ئەرشنىڭ
چۆرىسىنى ئوراپ تۇرغانلىقىنى كۆرىسەن ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ھەققانىي ھۆكۈم چىقىرىلىدۇ
(مۆمىنلەر جەننەتكە كىرىدۇ ،كاپىرالر دوزاخقا كىرىدۇ)« ،جىمى ھەمدۇسانا ئالەملەرنىڭ
پەرۋەردىگارى ﷲ غا خاستۇر!» دېيىلىدۇ﴿.﴾75
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە جەننەت ۋە دوزاخ ئەھلى ئۈستىدە ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى ،ھەر
بىر بەندىسىنى ئۆز ئەھلىگە اليىق كېلىدىغان مۇناسىپ ئورۇنغا كىرگۈزىدىغانلىقىنى ،ئۇالرغا
قىلچە زۇلۇم قىلماي ،ئادىل ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى بايان قىلغاندىن كېيىن ،پەرىشتىلىرى
ھەققىدە مۇنداق خەۋەر بېرىدۇ :پەرىشتىلەر ئۇلۇغ ئەرشنىڭ ئەتراپىنى ئوراپ تۇرىدۇ ،ئۇالر
پەرۋەردىگارىغا تەسبىھ ۋە ھەمدۇسانا ئېيتىدۇ ،ﷲ تائاالنى ئۇلۇغ ۋە بۈيۈك دەپ تونۇپ،
بارلىق نۇقسان ۋە زۇلۇمدىن پاك ۋە مۇقەددەس دەپ بىلىدۇ .ھەقىقەتەن ﷲ ئىشنىڭ
ھەقىقىتىنى ئايرىپ ،ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇنداق
دەيدۇ﴿ :ئۇالرنىڭ﴾ يەنى ئىنسانالرنىڭ ﴿ئارىسىدا ھەققانىي ھۆكۈم چىقىرىلىدۇ﴾.
﴿(مۆمىنلەر جەننەتكە كىرىدۇ ،كاپىرالر دوزاخقا كىرىدۇ)« ،جىمى ھەمدۇسانا ئالەملەرنىڭ
پەرۋەردىگارى ﷲ غا خاستۇر!» دېيىلىدۇ﴾ يەنى پۈتۈن كائىناتتىكى سۆزلىيەلەيدىغان ۋە
((( فاتىر سۈرىسى - 34ـ 35ـ ئايەتلەر.
((( ئەنبىيا سۈرىسى 105ـ ئايەت.

339

سۆزلىيەلمەيدىغان بارلىق نەرسىلەر ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ﷲ ئۈچۈن )ﷲ تائاالنىڭ
ئادىل ھۆكمىگە) ھەمدۇسانا ئېيتىدۇ .شۇنىڭ ئۈچۈن ،بۇ ھەمدۇسانا مۇئەييەن بىر دېگۈچىگە
قارىتىلماستىن بايان قىلىندى ،بۇنىڭدىن بارلىق مەخلۇقاتنىڭ ﷲ تائاالغا ھەمدۇسانا ئېيتىش
بىلەن گۇۋاھلىق بېرىدىغانلىقى ئىسپاتالندى.
قەتادە بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاال ئىنسانالرنى ياراتقانلىقىنى﴿ :جىمى
ھەمدۇسانا ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان ﷲ غا خاستۇر﴾ دېگەن ئايەتتىكى ھەمدۇسانا
بىلەن باشالپ ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدا ئادىل ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى«﴿ :جىمى ھەمدۇسانا
ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ﷲ غا خاستۇر!» دېيىلىدۇ﴾ دېگەن ئايەتتىكى ھەمدۇسانا بىلەن

تاماملىدى.

شۇنىڭ بىلەن ،زۇمەر سۈرىسىنىڭ تەپسىرى تۈگىدى .جىمى ھەمدۇسانا ﷲ تائاالغا
خاستۇر!

340

غافىر سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 85 ،ئايەت
ھا مىم بىلەن باشلىنىدىغان سۈرىلەرنىڭ پەزىلىتى
ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما مۇنداق دەيدۇ :ھەقىقەتەن ھەر نەرسىنىڭ يۈرىكى
بولىدۇ ،قۇرئاننىڭ يۈرىكى ھا ،مىم بىلەن باشلىنىدىغان سۈرىلەردۇر.
مىسئەر ئىبنى كىدام مۇنداق دەيدۇ :ھا مىم بىلەن باشلىنىدىغان سۈرىلەر “ئەلئەرائىس”
دېيىلەتتى .يەنى يېڭى تويى بولغان قىز ـ يىگىتلەرگە ئوخشىتىالتتى .بۇالرنى ئىمام ئەبۇ
ئۇبەيد قاسىم ئىبنى ساالم “قۇرئاننىڭ پەزىلىتى” دېگەن كىتابىدا رىۋايەت قىلغان.
ئىمام بەغەۋى ھۇمەيد ئىبنى زەنجۇۋەيھىدىن ئابدۇلالھ رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :قۇرئاننىڭ مىسالى ،ئائىلىسىگە تۇرالغۇ جاي ئىزدەپ كېتىۋاتقان
ئادەمنىڭ مىسالىغا ئوخشايدۇ ،ئۇ ئادەم يامغۇر سۈيى بىلەن كۆكەرتىلگەن بىر باغقا كېلىدۇ،
ئۇ باغنى بويالپ ھەيرانلىق ئىلكىدە كېتىۋاتقاندا ،توساتتىن يېرى مۇنبەت بولغان نۇرغۇن
باغۇ ـ بوستانلىققا كېلىپ قالىدۇ ـ دە :بىرىنچى باغنى كۆرۈپ ھەيران قالغان ئىدىم ،بۇ
تېخىمۇ ھەيران قاالرلىق ئىكەن -،دەيدۇ .ئۇنىڭغا مۇنداق دېيىلىدۇ :بىرىنچى باغنىڭ مىسالى
ھەقىقەتەن قۇرئاننىڭ بۈيۈكلىكىنىڭ مىسالىدۇر .باغۇ ـ بوستانالرنىڭ مىسالى قۇرئاندىكى ھا
مىم بىلەن باشلىنىدىغان سۈرىلىرىنىڭ مىسالىدۇر.
ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ مۇنداق دەيدۇ :ھا مىم بىلەن باشلىنىدىغان سۈرىلەرنى
ئوقۇسام ،قايتىپ چىقىپ كېتىشكە كۆز قىيمايدىغان گۈزەل باغالرغا كىرىپ قالغاندەك بولىمەن.

ﭑﭒﭓ

ﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪﭫ ﭬﭭ ﭮﭯﭰﭱ
ﭲ ﭳﭴﭵﭶ ﭷ ﭸﭹﭺ ﭻ ﭼ ﭽ

Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.