Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 26

Süzlärneñ gomumi sanı 3821
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئۇنىڭدا) تەكرارلىنىدۇ﴾.

304

مۇجاھىد :قۇرئاننىڭ مەزمۇنلىرىنىڭ بەزىسى بەزىسىگە ئوخشاپ كېتىدۇ ۋە تەكرارلىنىدۇ-،
دېدى .قەتادە :ئايەت ئايەتكە ،ھەرپ ھەرپكە ئوخشاپ كېتىدۇ -،دېدى .زەھھاك :ئىنسانالرنىڭ
بۈيۈك ۋە يۈكسەك پەرۋەردىگارىنىڭ سۆزىنى چۈشىنىشى ئۈچۈن قۇرئاننىڭ مەزمۇنلىرى تەكرارلىنىپ
تۇرىدۇ -،دېدى .ئىكرىمە ۋە ھەسەن مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاال قۇرئاندا ئەھكامالرنى تەكرار ـ
تەكرار كەلتۈردى .ھەسەن بۇ سۆزىگە :بىر سۈرىدىكى بىر ئايەت يەنە بىر سۈرىدىكى يەنە بىر
ئايەتكە ئوخشايدۇ -،دېگەن سۆزنى قوشۇپ قويدى.
سەئىد ئىبنى جۇبەير ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ﴿ :تەكرارلىنىدۇ﴾ دېگەن ئايەت
ھەققىدە :قۇرئان ئايەتلىرىنىڭ بەزىسى بەزىسىگە ئوخشايدۇ ،بەزىسى بەزىسىنى تەكراراليدۇ-،
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ.
بەزى ئۆلىماالر سۇفيان ئىبنى ئۇيەينىنىڭ ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ئۇنىڭ بەزىسى بەزىسىگە ئوخشاپ
كېتىدۇ( ،ۋەز ـ نەسىھەتلەر ،ئەھكامالر ،قىسسىلەر ئۇنىڭدا) تەكرارلىنىدۇ﴾ دېگەن ئايىتى ھەققىدە

زۇمەر سۈرىسى

مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ھەقىقەتەن قۇرئاننىڭ مەزمۇنلىرى بەزىدە بىر مەزمۇندا بولىدۇ.
بۇ بەزىسى بەزىسىگە ئوخشاپ قالغانلىق بولىدۇ .يەنە بەزىدە بىر نەرسە بايان قىلىنسا ،ئۇنىڭ
ئەكسىمۇ بايان قىلىنىدۇ .مەسىلەن :مۆمىنلەرنى ئاندىن كاپىرالرنى بايان قىلىش ،جەننەتنىڭ
سۈپىتىنى ئاندىن دوزاخنىڭ سۈپىتىنى بايان قىلىشقا ئوخشاش .مانا بۇ تەكرارلىنىشتۇر.
ﷲ تائاالنىڭ تۆۋەندىكى ئايەتلىرى بۇنىڭ مىسالىدۇر﴿ :مۆمىنلەر شەك -شۈبھىسىز
جەننەتتە بولىدۇ .كاپىرالر شەك -شۈبھىسىز دوزاختا بولىدۇ﴾(((﴿ ،ئۇالر (تارازىدا ،ئۆلچەمدە) كەم
بېرىشتىن يانسۇن ،يامان ئادەملەرنىڭ نامە ـ ئەمالى چۇقۇم سىججىندا بولىدۇ ...راستال ياخشى
بەندىلەرنىڭ نامە -ئەمالى شەك -شۈبھىسىز ئىللىييوندا بولىدۇ﴾(((﴿ ،بۇ ۋەز ـ نەسىھەتتۇر،
تەقۋادارالرغا ئەلۋەتتە ياخشى ئاقىۋەت بار .بۇ (ھەقىقەتتۇر) ،كاپىرالرنىڭ (ئاخىرەتتە بولىدىغان
جايى) ھەقىقەتەن ئەڭ يامان جايدۇر﴾(((.
مانا بۇ ئايەتلەرنىڭ ھەممىسى تەكرارلىنىش ھېسابىلىنىدۇ ،ئىككى خىل مەنىنى كۆرسىتىدۇ.
ئەمما مەزمۇنالرنىڭ ھەممىسى بىر مەنىدە بولۇپ ،بەزىسى بەزىسىگە ئوخشاپ قالسا ،بەزىسى
بەزىسىگە ئوخشاپ قالغانلىق ھېسابلىنىدۇ .ئەمما بۇ ﷲ تائاالنىڭ ئال ئىمران سۈرىسىدە بايان
قىلىنغان﴿ :ئۇنىڭدا مەھكەم (يەنى مەنىسى ئوچۇق) ئايەتلەر باركى ،ئۇالر كىتابنىڭ (يەنى پۈتۈن
(((
قۇرئاننىڭ) ئاساسىدۇر؛ يەنە باشقا مۇتەشابىھ (يەنى مەنىسى مۇئەييەن ئەمەس) ئايەتلەر باردۇر﴾
دېگەن ئايىتىدىكى “مۇتەشابىھ” ئايەتلەرنىڭ قاتارىغا كىرمەيدۇ“ .مۇتەشابىھ” ئايەتلەرنىڭ مەنىسى
باشقىدۇر.
﴿(قۇرئاندىكى ئازاب ئايەتلىرى تىالۋەت قىلىنغان چاغدا) پەرۋەردىگارىدىن قورقىدىغان
كىشىلەرنىڭ بەدەنلىرى تىترەيدۇ ،ئاندىن ﷲ نىڭ زىكرى ئۈچۈن (يەنى ﷲ نىڭ رەھمىتى،
مەغپىرىتىگە دائىر ئايەتلەر تىالۋەت قىلىنغان چاغدا) ،ئۇالرنىڭ بەدەنلىرى ۋە دىللىرى يۇمشاپ
(ئارام تاپىدۇ)﴾ يەنى بۇ ياخشى بەندىلەرنىڭ سۈپىتى بولۇپ ،ئۇالر ھەممىنى تىزگىنلەپ تۇرغۇچى،

كۆزىتىپ تۇرغۇچى ،غالىب ،ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچى ﷲ تائاالنىڭ سۆزىنى ئاڭلىغان ۋاقتىدا،
ئۇالر ۋەدە قىلىنغان يامان ئاقىۋەت ،قورقۇنچ ۋە تەھدىت قاتارلىقالرنى چۈشەنگەنلىكى ئۈچۈن
(ئۇالرنىڭ) بەدەنلىرى قورقۇنچتىن تىترەيدۇ.

﴿ئاندىن ﷲ نىڭ زىكرى ئۈچۈن (يەنى ﷲ نىڭ رەھمىتى ،مەغپىرىتىگە دائىر ئايەتلەر
تىالۋەت قىلىنغان چاغدا) ،ئۇالرنىڭ بەدەنلىرى ۋە دىللىرى يۇمشاپ (ئارام تاپىدۇ)﴾ يەنى ﷲ

تائاالنىڭ رەھمىتىنى ۋە مېھرى شەپقىتىنى ئۈمىد قىلىپ ،ئۇالرنىڭ بەدەنلىرى ۋە دىللىرى يۇمشاپ
ئارام تاپىدۇ .ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ قارشىسىدىكى يامان ئادەملەرگە تۆۋەندىكى بىر نەچچە تەرەپتىن
قارىمۇ قارشى ھالەتتە بولىدۇ .بىرىنچىسى ،ياخشى ئادەملەر تىالۋەت قىلىنغان ئايەتلەرنى ئاڭاليدۇ،
يامان ئادەملەر بولسا ،ناخشىچى قىزالرنىڭ ناخشا ۋە نەغمىلىرىنى ئاڭاليدۇ.
ئىككىنچىسى ،ئۇالر ھەقىقەتەن ئەڭ شەپقەتلىك ﷲ تائاالنىڭ ئايەتلىرى ئۆزلىرىگە تىالۋەت
((( ئىنفىتار سۈرىسى - 13ــ 14ـ ئايەتلەر.
((( مۇتەففىفىن سۈرىسى 18 - 2ـ ئايەتكىچە.
((( ساد سۈرىسى 49ـ ئايەت.
((( ئال ئىمران سۈرىسى 7ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

305

قىلىنسا ،ھېيىقىش ،قورقۇش ،ئۈمىد ،مۇھەببەت ،چۈشەنچە ۋە ئىلىم ئىلكىدە يىغالپ تۇرۇپ
سەجدە قىلىدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :پەقەت ﷲ ياد ئېتىلسە دىللىرىدا قورقۇنچ پەيدا
بولىدىغان ،ﷲ نىڭ ئايەتلىرى تىالۋەت قىلىنسا ئىمانى كۈچىيىدىغان ،پەرۋەردىگارىغا تەۋەككۈل
قىلىدىغان كىشىلەرال (كامىل) مۆمىنلەردۇر .ئۇالر (مۇكەممەل رەۋىشتە) ناماز ئوقۇيدۇ ،بىز
ئۇالرغا رىزىق قىلىپ بەرگەن پۇل -مالدىن (خۇدا يولىدا) سەرپ قىلىدۇ .ئەنە شۇالر ھەقىقىي
مۆمىنلەردۇر ،ئۇالر پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا يۇقىرى مەرتىۋىلەرگە ،مەغپىرەتكە ۋە ئېسىل رىزىققا
(يەنى جەننەتنىڭ تۈگىمەس نېمەتلىرىگە) ئېرىشىدۇ﴾(((﴿ ،ئۇالرغا پەرۋەردىگارىنىڭ ئايەتلىرى
بىلەن ۋەز -نەسىھەت قىلىنسا ،گاس ،كور بولۇۋالمايدۇ (يەنى ئۇنى بېرىلىپ ئىخالس بىلەن
ئاڭاليدۇ)﴾((( يەنى ئۇالر ۋەز ـ نەسىھەتنى ئاڭلىغاندا ئۇنىڭغا پەرۋاسىزلىق قىلماستىن ،بەلكى
ئۇنىڭغا بېرىلىپ قۇالق سېلىپ ،ئۇنىڭ مەنىسىنى ئەتراپلىق چۈشىنىدۇ .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ئۇالر
ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىدۇ .سەجدە ئايەتلىرى كەلگەندە ،باشقىالرغا قارىغۇالرچە ئەگىشىپ سەجدە
قىلماستىن ،بەلكى ئۇنىڭ مەنىسىنى ھەقىقىي بىلىپ تۇرۇپ سەجدە قىلىدۇ.
ئۈچىنچىسى ،ئۇالر ھەقىقەتەن ئايەتلەرنى ئاڭلىغان ۋاقىتتا ئەدەپ ـ ئەخالق بىلەن بېرىلىپ
ئاڭاليدۇ .ساھابە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمالر شۇنداق قىالتتى .ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ سۆزىنى پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنىڭ تىالۋىتى ئارقىلىق ئاڭلىغان ۋاقتىدا ،بەدەنلىرى تىترەيتتى ،دىللىرى ﷲ
تائاالنىڭ زىكرىگە يۇمشايتتى .ئۇالر يۇقىرى ئاۋازدا پاراڭ قىلىشمايتتى .قادىر بواللمايدىغان ئىشالرغا
ئۆزلىرىنى ئۇرمايتتى .بەلكى ئۇالردا ئىشەنچ ،خاتىرجەملىك ،ئەدەب ـ ئەخالق ۋە قورقۇنچ قاتارلىق
سۈپەتلەر مۇجەسسەملەنگەن بولۇپ ،بۇ سۈپەتلەردە ھېچكىم ئۇالرغا يېتەلمەيدۇ .شۇنىڭ ئۈچۈن،
ئۇالر دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە يۈكسەك پەرۋەردىگارىنىڭ مەدھىيىسىگە ئېرىشتى.
ئابدۇرازاق مۇنداق دەيدۇ :مەئمەر بىزگە قەتادەنىڭ(﴿ :قۇرئاندىكى ئازاب ئايەتلىرى تىالۋەت
قىلىنغان چاغدا) پەرۋەردىگارىدىن قورقىدىغان كىشىلەرنىڭ بەدەنلىرى تىترەيدۇ ،ئاندىن ﷲ نىڭ
زىكرى ئۈچۈن (يەنى ﷲ نىڭ رەھمىتى ،مەغپىرىتىگە دائىر ئايەتلەر تىالۋەت قىلىنغان چاغدا)،
ئۇالرنىڭ بەدەنلىرى ۋە دىللىرى يۇمشاپ (ئارام تاپىدۇ)﴾ دېگەن ئايەتنى تىالۋەت قىلىپ ،ئاندىن

306

مۇنداق دېگەنلىكىنى سۆزلەپ بەردى :بۇ ﷲ تائاالنىڭ ئەۋلىيالىرىنىڭ سۈپىتىدۇر .ﷲ تائاال
ئۇالرنى :بەدەنلىرى تىترەيدۇ ،كۆزلىرى ياش تۆكىدۇ ،دىللىرى ﷲ تائاالنىڭ زىكرى بىلەن ئارام
تاپىدۇ -،دەپ سۈپەتلىدى .ﷲ تائاال ئۇالرنى :ئەقلىدىن ئاداشقان ،گۇمراھلىق قاپلىۋالغان-،
دەپ سۈپەتلىمىدى .چۈنكى ،بۇ خىل سۈپەتلەر پەقەت بىدئەتچىلەردە بولىدۇ .بىدئەتچىلىك
شەيتان تەرىپىدىندۇر.

﴿ئەنە شۇ (يەنى قۇرئان) ﷲ نىڭ ھىدايىتىدۇركى ،ئۇنىڭ بىلەن (ﷲ) خالىغان ئادەمنى
ھىدايەت قىلىدۇ﴾ يەنى بۇ ﷲ تائاال ھىدايەت قىلغان كىشىنىڭ سۈپىتىدۇر .كىمكى بۇنىڭ
ئەكسىچە بولىدىكەن ،ئۇ ﷲ تائاال ئازدۇرغان كىشىنىڭ قاتارىدىن بولىدۇ﴿ .ﷲ ئازدۇرغان
ئادەمگە ھېچ ھىدايەت قىلغۇچى بولمايدۇ﴾.
((( ئەنفال سۈرىسى - 4 - 2ئايەتكىچە.
((( فۇرقان سۈرىسى 73ـ ئايەت.

زۇمەر سۈرىسى

*******
ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ
ﮜﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣ ﮤ ﮥﮦﮧﮨﮩﮪ
ﮫﮬﮭﮮ ﮯ ﮰﮱﯓ ﯔ ﯕﯖ
قىيامەت كۈنى قاتتىق ئازابنى يۈزى بىلەن مۇداپىئە قىلىدىغان ئادەم (ئازابقا دۇچار
بولمايدىغان ئادەم بىلەن ئوخشاشمۇ؟) زالىمالرغا (يەنى كاپىرالرغا)« :قىلغان گۇناھىڭالرنىڭ
جازاسىنى تېتىڭالر» (دېيىلىدۇ)﴿ .﴾24ئۇالردىن ئىلگىرى ئۆتكەن (ئۈممەت)لەر (پەيغەمبەرلىرىنى)
ئىنكار قىلدى ،ئويلىمىغان يەردىن ئۇالرغا ئازاب كەلدى﴿ .﴾25ﷲ ئۇالرغا بۇ دۇنيادا خارلىقنىڭ
(تەمىنى) تېتىتتى ،ئاخىرەتنىڭ ئازابى تېخىمۇ بۈيۈكتۇر ،ئۇالر (ئاخىرەتنىڭ ئازابىنى) بىلسە ئىدى
(پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلمايتتى)﴿.﴾26

ئىنكار قىلغۇچىالرنىڭ ئاقىۋىتى
﴿قىيامەت كۈنى قاتتىق ئازابنى يۈزى بىلەن مۇداپىئە قىلىدىغان ئادەم (ئازابقا دۇچار
بولمايدىغان ئادەم بىلەن ئوخشاشمۇ؟)﴾ ئۇنى ۋە ئۇنىڭغا ئوخشاش زالىمالرنى قورقىتىش ئۈچۈن
﴿قىلغان گۇناھىڭالرنىڭ جازاسىنى تېتىڭالر﴾ دېيىلىدۇ .يەنى بۇنداق ئادەم قىيامەت كۈنى ئازابقا

دۇچار بولماي ،خاتىرجەم ھالدا كېلىدىغان ئادەم بىلەن ئوخشاشمۇ؟

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :زادى قايسى ئادەم يول تاپااليدۇ؟ بېشىنى ساڭگىلىتىپ
ماڭغان ئادەممۇ ياكى قەددىنى رۇس تۇتۇپ تۈز يولدا ماڭغان ئادەممۇ؟﴾(((﴿ ،ئۇالر دوزاختا دۈم
ياتقۇزۇلۇپ سورىلىدىغان كۈندە( ،ئۇالرغا) «دوزاخنىڭ ئازابىنى تېتىڭالر» (دېيىلىدۇ)﴾(((﴿ ،
قىيامەت كۈنى دوزاخقا تاشلىنىدىغان ئادەم ياخشىمۇ ياكى قىيامەت كۈنى (ﷲ نىڭ ئازابىدىن)
ئەمىن بولغان ھالدا كېلىدىغان ئادەم ياخشىمۇ؟﴾(((.
ﷲ تائاال يۇقىرىدىكى ئايەتتە ئازابقا دۇچار بولىدىغان ئادەمنى بايان قىلىشتىن پايدىلىنىپ،
ئازابقا دۇچار بولمايدىغان ئادەم ھەققىدە كۆپ توختالمىدى.
﴿ئۇالردىن ئىلگىرى ئۆتكەن (ئۈممەت) لەر (پەيغەمبەرلىرىنى) ئىنكار قىلدى ،ئويلىمىغان
يەردىن ئۇالرغا ئازاب كەلدى﴾ يەنى ئۇالر ئىلگىرى ئۆتكەن پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەر

بولۇپ ،ﷲ ئۇالرنى ئۇالرنىڭ گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن ھاالك قىلدى .ئۇالرنى (ﷲ تائاالدىن
باشقا) قۇتقۇزغۇچى بولمىدى.

﴿ﷲ ئۇالرغا بۇ دۇنيادا﴾ ئازاب چۈشۈرۈش ئارقىلىق ﴿خارلىقنىڭ (تەمىنى) تېتىتتى﴾
((( مۇلك سۈرىسى 22ـ ئايەت.
((( قەمەر سۈرىسى 48ـ ئايەت.
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 40ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

307

يەنى ﷲ ئۇالرنى جازاالش ئارقىلىق مۆمىنلەرنىڭ دىلىغا خاتىرجەملىك بېغىشلىدى .بۇ ئايەتتە
خىتاب قىلىنىۋاتقانالر ئۇنىڭدىن ھەزەر ئەيلىشى كېرەك .چۈنكى ،ئۇالر ئەڭ شەرەپلىك ئەلچى،
پەيغەمبەرلەرنىڭ ئاخىرقىسى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنى ئىنكار قىلدى .ﷲ ئاخىرەتتە ئۇالرغا
تەييارلىغان قاتتىق ئازاب دۇنيادا ئۇالرغا يەتكەن خارلىقتىن ئېغىردۇر .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئاخىرەتنىڭ ئازابى تېخىمۇ بۈيۈكتۇر ،ئۇالر (ئاخىرەتنىڭ ئازابىنى) بىلسە ئىدى
(پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلمايتتى)﴾.

*******
ﯗﯘﯙ ﯚ ﯛﯜﯝﯞ ﯟﯠﯡﯢﯣﯤ ﯥﯦ
ﯧﯨﯩﯪﯫﯬﯭﯮﯯ ﯰﯱﯲﯳﯴﯵ
ﯶ ﯷﯸ ﯹ ﯺﯻ ﯼ ﯽ ﯾ ﯿ ﰀ ﰁ ﰂ ﰃ ﰄ ﰅ ﰆ ﰇ ﰈ
ﰉﰊﰋﰌﰍ
بىز كىشىلەرنى ۋەز -نەسىھەت ئالسۇن دەپ ،بۇ قۇرئاندا ئۇالرغا تۈرلۈك مىسالالرنى بايان
قىلدۇق﴿ .﴾27قۇرئان ئەرەبچىدۇر ،ئەگرىلىكتىن خالىدۇر ،ئۈمىدكى ،ئۇالر (قۇرئاننىڭ مەنىسىنى
چۈشىنىپ كۇفرىدىن) ساقالنغاي﴿ .﴾28ﷲ (سىلەرگە مۇنداق) بىر مىسالنى كەلتۈرىدۇ :بىر
قۇل بولۇپ ،ئۇنىڭغا (ئىشقا سېلىشنى) تالىشىدىغان نۇرغۇن خوجايىنالر ئىگىدارچىلىق قىلىدۇ
(بىرسى بۇ ئىشقا ،بىرسى ئۇ ئىشقا بۇيرۇيدۇ ،ئۇ كىمنى رازى قىلىشنى بىلەلمەي قالىدۇ) ،يەنە
بىر قۇل بولۇپ ،ئۇ بىر ئادەمگىال خاستۇر ،بۇ ئىككى قۇل (يەنى ئۇنىڭ ئەھۋالى) باراۋەرمۇ؟ جىمى
ھەمدۇسانا ﷲ غا خاستۇر! بەلكى ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) نىڭ تولىسى بىلمەيدۇ﴿ .﴾29سەن
ھەقىقەتەن ئۆلىسەن ،ئۇالرمۇ ھەقىقەتەن ئۆلىدۇ﴿ .﴾30ئاندىن كېيىن سىلەر قىيامەت كۈنى
پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەرگاھىدا بىر -بىرىڭالر بىلەن دەۋا قىلىشىسىلەر﴿.﴾31

شېرىكنىڭ مىسالى
﴿بىز كىشىلەرنى ۋەز -نەسىھەت ئالسۇن دەپ ،بۇ قۇرئاندا ئۇالرغا تۈرلۈك مىسالالرنى
بايان قىلدۇق﴾ يەنى ئۇالرنى ۋەز ـ نەسىھەت ئالسۇن دەپ كەلتۈرۈلگەن مىساللىرىمىز مەقسەتنى

308

چۈشەندۈرۈشكە ياردەمچى بولىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەن﴿ :ﷲ سىلەرگە ئۆزەڭالردىن
بىر مىسال كەلتۈرىدۇ﴾((( يەنى سىلەر بۇ مىسالنىڭ ئۆزەڭالردىن ئىكەنلىكىنى بىلىسىلەر﴿ .بىز
ئىنسانالرغا (قۇرئاندا ئۇالرنىڭ زېھنىگە يېقىنالشتۇرۇش ئۈچۈن) بايان قىلغان بۇ تەمسىللەرنى
پەقەت ئالىمالرال چۈشىنەلەيدۇ﴾(((.
﴿قۇرئان ئەرەبچىدۇر ،ئەگرىلىكتىن خالىيدۇر﴾ يەنى ئۇ قۇرئان ئوچۇق ئەرەب تىلىدا بولۇپ،
ئەگرىلىك ،ئۆزگەرتىلىش ۋە شەكتىن خالىيدۇر .ھەم ئۇ ئوچۇق ،روشەن پاكىتتۇر .ﷲ ئۇنى ئەنە
((( رۇم سۈرىسى 28ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەنكەبۇت سۈرىسى 43ـ ئايەت.

زۇمەر سۈرىسى

شۇ سۈپەتلەر بىلەن نازىل قىلدى﴿ .ئۈمىدكى ،ئۇالر (قۇرئاننىڭ مەنىسىنى چۈشىنىپ كۇفرىدىن)
ساقالنغاي﴾ يەنى ئۇالر قۇرئاندا بايان قىلىنغان يامانلىقتىن ھەزەر ئەيلەپ ،ياخشىلىققا ئەمەل

قىلغاي!

﴿ﷲ (سىلەرگە مۇنداق) بىر مىسالنى كەلتۈرىدۇ :بىر قۇل بولۇپ ،ئۇنىڭغا (ئىشقا سېلىشنى)
تالىشىدىغان نۇرغۇن خوجايىنالر ئىگىدارچىلىق قىلىدۇ (بىرسى بۇ ئىشقا ،بىرسى ئۇ ئىشقا بۇيرۇيدۇ،
ئۇ كىمنى رازى قىلىشنى بىلەلمەي قالىدۇ)﴾ يەنى ئۇالر بۇ ئورتاق قۇلنى ئىشقا سېلىشتا ئۆزئارا

تالىشىدۇ .ئۇ قۇل كىمنى رازى قىلىشنى بىلەلمەيدۇ.

﴿يەنە بىر قۇل بولۇپ ئۇ بىر ئادەمگىال خاستۇر﴾ يەنى ئۇنىڭغا باشقا بىرى ئىگىدارچىلىق
قىاللمايدۇ﴿ .بۇ ئىككى قۇل (يەنى ئۇنىڭ ئەھۋالى) باراۋەرمۇ؟﴾ يەنى بۇ ئىككىسى باراۋەر بواللمايدۇ.
شۇنداقال ،ﷲ غا يالغان ئىالھالرنى قوشۇپ چوقۇنىدىغان مۇشرىك بىلەن ھېچ شېرىكى يوق،
يالغۇز ﷲ تائاالغىال ئىبادەت قىلىدىغان ،ئىخالسمەن مۆمىن ھەرگىزمۇ باراۋەر بولمايدۇ .ئىبنى
ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،مۇجاھىد ۋە بىر قانچە كىشى :بۇ ئايەت مۇشرىك ۋە مۆمىن ئۈچۈن
مىسال قىلىپ كەلتۈرۈلدى -،دېدى.
ﷲ تائاال بۇ مىسالنى ئەنە شۇنداق ئوچۇق ۋە روشەن بايان قىلغاندىن كېيىن مۇنداق

دېدى﴿ :جىمى ھەمدۇسانا ﷲ غا خاستۇر!﴾ چۈنكى ،ﷲ كىشىلەرگە پاكىتالرنى تۇرغۇزدى﴿ .
بەلكى ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) نىڭ تولىسى بىلمەيدۇ﴾ شۇنىڭ ئۈچۈن ،ئۇالر ﷲ غا شېرىك

كەلتۈرىدۇ.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ۋە قۇرەيشلەرنىڭ ئۆلۈمى ۋە ئۇالرنىڭ اﷲ نىڭ
دەرگاھىدا مۇنازىرىلىشىدىغانلىقى
﴿سەن ھەقىقەتەن ئۆلىسەن ،ئۇالرمۇ ھەقىقەتەن ئۆلىدۇ﴾ بۇ ئايەت ئەبۇبەكرى سىددىق
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋاپات بولغان ۋاقىتتا ،ئۇنىڭ راستىنال ۋاپات بولغانلىقىغا
باشقىالرنى قايىل قىلىش ئۈچۈن ،ﷲ تائاالنىڭ تۆۋەندىكى ئايىتى بىلەن دەلىل قىلغان
ئايەتلىرىدۇر﴿ :مۇھەممەد پەقەت بىر پەيغەمبەردۇر ،ئۇنىڭدىن بۇرۇن كۆپ پەيغەمبەرلەر ئۆتتى
(ئۇالرنىڭ بەزىلىرى ئۆز ئەجىلى بىلەن ئۆلگەن ،بەزىلىرى باشقىالر تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن)؛
ئۇ ۋاپات بولسا ياكى ئۆلتۈرۈلسە ،ئارقاڭالرغا يېنىۋاالمسىلەر؟ (يەنى ئىماندىن يېنىپ مۇرتەد
بوالمسىلەر؟) كىمكى ئارقىسىغا يېنىۋالىدىكەن (يەنى مۇرتەد بولىدىكەن) ،ئۇ ﷲ غا قىلچە زىيان
يەتكۈزەلمەيدۇ .ﷲ شۈكۈر قىلغۇچىالرنى مۇكاپاتاليدۇ﴾(((.
سىلەر چوقۇم بۇ دۇنيادىن قايتىپ ،ئۇ دۇنيادا (ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدا) جەم بولىسىلەر،
ئاندىن سىلەر غالىب ۋە ئۇلۇغ ﷲ نىڭ ئالدىدا دۇنيادا قىلغان ئەمەلىڭالر ئۈستىدە (يەنى
ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈردىڭالرمۇ ياكى تەۋھىدتە چىڭ تۇردۇڭالرمۇ دېگەن مەسىلىدە)
مۇنازىرىلىشىسىلەر .ئاندىن ﷲ ئاراڭالردا ھۆكۈم چىقىرىدۇ .ئۇ ھەق بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ .ﷲ
((( ئال ئىمران سۈرىسى 144ـ ئايەت.

309

تائاال ھەممىگە ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلغۇچىدۇر .ھەممىنى بىلگۈچىدۇر .ﷲ نى بىر دەپ
بىلىدىغان ئىخالسمەن مۆمىنلەرگە (ﷲ تائاال) نىجاتلىق بېرىدۇ .ﷲ نىڭ بارلىقىغا تانغۇچى،
ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرگۈچى ،پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغۇچى كاپىرالرنى ئازاباليدۇ.
گەرچە تەپسىر قىلىنىۋاتقان بۇ ئايەت ئاخىرەتتە مۆمىنلەر ۋە كاپىرالر ھەققىدە ۋە ئۇالرنىڭ
قىيامەتتىكى ئۆزئارا مۇنازىرىلىرىنىڭ بايانى ھەققىدە بولسىمۇ ،دۇنيادىكى بارلىق دە ـ تاالش
قىلغۇچىالرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .چۈنكى ،بۇ مۇنازىرە ئۇالرغا قىيامەتتە قايتا تەكرارلىنىدۇ.
ئىبنى ئەبۇھاتەم ئىبنى زۇبەير رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:

﴿ئاندىن كېيىن سىلەر قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەرگاھىدا بىر ـ بىرىڭالر بىلەن دەۋا
قىلىشىسىلەر﴾ دېگەن ئايەت نازىل بولغاندا ،مەن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! بۇ دەۋا بىزگە قايتا

تەكرارلىنامدۇ؟ -دەپ سورىدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ھەئە» دېدى .مەن :ئۇنداقتا ،ئەھۋال
ھەقىقەتەن ناھايىتى ئېغىر ئىكەن -،دېدىم.
ئىمام ئەھمەد زۇبەير ئىبنى ئەۋۋام رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت

قىلىدۇ﴿ :سەن ھەقىقەتەن ئۆلىسەن ،ئۇالرمۇ ھەقىقەتەن ئۆلىدۇ .ئاندىن كېيىن سىلەر قىيامەت
كۈنى پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەرگاھىدا بىر -بىرىڭالر بىلەن دەۋا قىلىشىسىلەر﴾ دېگەن ئايەت

چۈشكەندە ،مەن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! بىزگە دۇنيادا ئارىمىزدا يۈز بەرگەن گۇناھالرنىڭ
دەۋاسى قايتا تەكرارلىنامدۇ؟ -دەپ سورىدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ھەئە ،ھەر بىر ھەق
ئىگىسىگە ئۇنىڭ ھەققى تولۇق ئادا قىلىنغۇچە ،سىلەرگە ئەلۋەتتە ھەق دەۋاسى تەكرارلىنىدۇ»
دېدى .مەن :ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،ئۇنداقتا ئەھۋال ھەقىقەتەن قىيىن بولىدىكەن-،
دېدىم .بۇ ھەدىسنى ئىمام تىرمىزىمۇ رىۋايەت قىلغان.

ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ﴿ :ئاندىن كېيىن سىلەر قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەرگاھىدا بىر ـ بىرىڭالر بىلەن
دەۋا قىلىشىسىلەر﴾ يەنى راست سۆزلىگۈچى بىلەن يالغانچى ،زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچى بىلەن زالىم،
ھىدايەت تاپقۇچى بىلەن ئازغۇچى ،ئاجىز بىلەن مۇتەكەببىر دەۋالىشىدۇ.

310

ئىبنى مەندەھ “روھ” دېگەن كىتابتا ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :كىشىلەر قىيامەت كۈنى دەۋالىشىدۇ .ھەتتا جان بىلەن جەسەت مۇنازىرىلىشىدۇ.
جان بەدەنگە :گۇناھنى سەن قىلدىڭ -،دەيدۇ .جەسەت جانغا :سەن گۇناھ قىلىشقا بۇيرۇدۇڭ،
سەن گۇناھنى چىرايلىق كۆرسەتتىڭ -،دەيدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدا
ھۆكۈم قىلىش ئۈچۈن بىر پەرىشتىنى ئەۋەتىدۇ .پەرىشتە ئۇالردىن :سىلەردىن بىرىڭالر ھەقىقەتەن
كۆزى ساق ئەمما پالەچ ئادەمگە ،يەنە بىرىڭالر كۆزى كور ئادەمگە ئوخشايسىلەر ،ئۇ ئىككى ئادەم
بىر باغقا كىرىدۇ ،پالەچ ئادەم كور ئادەمگە :مەن بۇ يەردە ھەقىقەتەن مېۋىلەرنى كۆردۈم .لېكىن
ئۇنى ئااللمايمەن -،دەيدۇ .كور ئادەم ئۇنىڭغا :مېنى مىنىپ تۇرۇپ ئۇنى ئالغىن -،دەيدۇ .پالەچ
ئادەم كور ئادەمنى مىنىپ تۇرۇپ مېۋىلەرنى ئالىدۇ .بۇالرنىڭ قايسىسى كىشىنىڭ ھەققىگە تاجاۋۇز
قىلغۇچى ھېسابلىنىدۇ؟ -دەپ سورايدۇ .ئۇالر :ھەر ئىككىلىسى -،دېيىشىدۇ .پەرىشتە ئۇالرغا:
سىلەر ھەقىقەتەن ئۆزەڭالرغا ئۆزەڭالر ھۆكۈم قىلدىڭالر -،دەيدۇ .يەنى ھەقىقەتەن جەسەت جان
(ئۈچۈن) مىنىدىغان ھايۋانغا ئوخشايدۇ .جان ئۇنىڭغا مىنگۈچىدۇر.

زۇمەر سۈرىسى

ئىبنى ئەبۇھاتەم سەئىد ئىبنى جۇبەيرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ﴿ :ئاندىن
كېيىن سىلەر قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىڭالرنىڭ دەرگاھىدا بىر -بىرىڭالر بىلەن دەۋا قىلىشىسىلەر﴾

دېگەن ئايەت چۈشكەندە ،بىز بۇ ئايەتنىڭ نېمە سەۋەبتىن چۈشكەنلىكىنى بىلمەيتتۇق .شۇڭا:
بىز بىلەن ئەھلى كىتاب ئوتتۇرىسىدا دە ـ تاالش بولمىسا ،كىم بىلەن دەۋا قىلىشىمىز؟ -دېدۇق.
بۇ سۆزىمىز پىتنە قوزغىدى .شۇنىڭ بىلەن ،ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما :غالىب ۋە ئۇلۇغ
پەرۋەردىگارىمىز ﷲ بىزگە ۋەدە قىلغان نەرسە ئۈستىدە دەۋا قىلىشىمىز -،دېدى .بۇ ھەدىسنى
ئىمام نەسەئىمۇ رىۋايەت قىلغان.

*******
ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ
ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ
ﭯ ﭰ ﭱﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ
ﭽﭾ ﭿﮀﮁﮂﮃ
ﷲ غا يالغاننى چاپلىغان ،نازىل بولغان راست سۆزنى (يەنى قۇرئاننى) ئىنكار قىلغان
ئادەمدىنمۇ زالىم كىشى بارمۇ؟ جەھەننەمدە كاپىرالرغا ئورۇن يوقمۇ؟﴿ ﴾32راست سۆز (يەنى قۇرئان)
نى ئېلىپ كەلگەن كىشى ۋە ئۇنى ئېتىراپ قىلغان كىشىلەر ـ ئەنە شۇالر تەقۋادارالردۇر﴿﴾33
.ئۇالر پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا ئۆزلىرى خالىغان نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولىدۇ ،ئەنە شۇ
ياخشى ئىش قىلغۇچىالرنىڭ مۇكاپاتىدۇر﴿ .﴾34ﷲ ئۇالرنىڭ ئەڭ يامان ئەمەللىرىنى يوققا
چىقىرىدۇ ،ئۇالرغا قىلغان ئەڭ ياخشى ئەمەللىرى بويىچە ساۋاب بېرىدۇ﴿.﴾35

يالغاننى توقىغان ۋە ھەقنى ئىنكار قىلغانالرنىڭ جازاسى ،ھەقنى سۆزلىگەن ۋە
ئۇنى قوبۇل قىلغانالرنىڭ مۇكاپاتى
مۇشرىكالر ﷲ تائاالغا يالغاننى توقىدى ،ئۇنىڭغا باشقا ئىالھالرنى شېرىك قىلدى،
پەرىشتىلەرنى ﷲ نىڭ قىزلىرى دەپ دەۋا قىلدى ،ﷲ تائاالنىڭ بالىسى بار دەپ بوھتان قىلدى
(ﷲ ئۇالرنىڭ سۆزلىرىدىن پاك ۋە يۈكسەكتۇر) .ئۇنىڭ ئۈستىگە ،ﷲ تائاالنىڭ پەيغەمبەرلىرىنىڭ
تىلى ئارقىلىق ئۆزلىرىگە كەلگەن ھەقنى ئىنكار قىلدى .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ تائاال مۇشرىكالرغا
خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ غا يالغاننى چاپلىغان ،نازىل بولغان راست سۆزنى (يەنى
قۇرئاننى) ئىنكار قىلغان ئادەمدىنمۇ زالىم كىشى بارمۇ﴾ يەنى ئۇنىڭدىن زالىم ئادەم يوق .چۈنكى،
ئۇ ئىككى باتىلنى ئۆزىگە جەم قىلدى .ﷲ تائاالغا يالغاننى چاپلىدى ،ﷲ نىڭ پەيغەمبەرلىرىنى
ئىنكار قىلدى .ئۇالر ھەققىدە باتىلنى سۆزلىدى ،ھەقىقەتنى رەت قىلدى .شۇنىڭ ئۈچۈن ،ﷲ
ئۇالرغا تەھدىت سېلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :جەھەننەمدە كاپىرالرغا ئورۇن يوقمۇ؟﴾ يەنى ئۇالر ﷲ
نىڭ بىرلىكىگە تانغۇچىالر ۋە پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلغۇچىالردۇر.
﴿راست سۆز (يەنى قۇرئان) نى ئېلىپ كەلگەن كىشى ۋە ئۇنى ئېتىراپ قىلغان كىشىلەر ـ ئەنە

311

شۇالر تەقۋادارالردۇر﴾ مۇجاھىد ،قەتادە ،رەبىيئ ئىبنى ئەنەس ۋە ئىبنى زەيد قاتارلىقالر بۇ ئايەتنىڭ
مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :راست سۆز ئېلىپ كەلگەن كىشى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمدۇر.
ئابدۇراھمان ئىبنى زەيد ئىبنى ئەسلەم﴿ :راست سۆز (يەنى قۇرئان) نى ئېلىپ كەلگەن
كىشى﴾ دېگەن ئايەتتىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم؛ ﴿ئۇنى ئېتىراپ قىلغان كىشىلەر﴾ دېگەن
ئايەتتىن مۇسۇلمانالر كۆزدە تۇتۇلغان -،دەيدۇ﴿ .ئەنە شۇالر تەقۋادارالردۇر﴾ بۇ ئايەت ھەققىدە

ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما :ئۇالر شېرىكتىن ساقالنغانالر -،دەيدۇ.

﴿ئۇالر پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا ئۆزلىرى خالىغان نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولىدۇ﴾
يەنى جەننەتتە ئۇالر قانچىلىك تەلەپ قىلسا ،شۇنچىلىك ئېرىشىدۇ﴿ .ئەنە شۇ ياخشى ئىش
قىلغۇچىالرنىڭ مۇكاپاتىدۇر .ﷲ ئۇالرنىڭ ئەڭ يامان ئەمەللىرىنى يوققا چىقىرىدۇ .ئۇالرغا قىلغان
ئەڭ ياخشى ئەمەللىرى بويىچە ساۋاب بېرىدۇ﴾.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئەنە شۇنداق كىشىلەرنىڭ ياخشى ئىشلىرىنى قوبۇل
قىلىپ ،يامان ئىشلىرىنى كەچۈرۈم قىلىمىز ،ئۇالر (ﷲ يامان ئىشلىرىنى كەچۈرگەنلەر بىلەن)
(((
جەننەتتە بولىدۇ( ،بۇ) ئۇالرغا قىلىنغان راست ۋەدىدۇر﴾

*******
ﮄ ﮅ ﮆ ﮇﮈ ﮉ ﮊ ﮋ ﮌﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ
ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ
ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ
ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦ ﯧﯨ
ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳﯴ ﯵ
ﯶﯷ ﯸﯹﯺﯻﯼﯽﯾﯿﰀ

312

ﷲ بەندىسىگە (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنى قوغداشقا ۋە ئۇنىڭغا ياردەم بېرىشكە)
يېتەرلىك ئەمەسمۇ؟ ئۇالر سېنى ﷲ دىن باشقا مەبۇدالر بىلەن قورقۇتىدۇ ،ﷲ گۇمراھ
قىلغان ئادەمنى ھېچ ھىدايەت قىلغۇچى بولمايدۇ﴿ .﴾36ﷲ ھىدايەت قىلغان ئادەمنى ھېچ
ئازدۇرغۇچى بولمايدۇ ،ﷲ غالىب( ،دۈشمەنلىرىنى) جازالىغۇچى ئەمەسمۇ؟﴿ ﴾37ئەگەر ئۇالردىن:
«ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى كىم ياراتقان» دەپ سورىساڭ ،شۈبھىسىزكى ،ئۇالر« :ﷲ ياراتقان»
دەيدۇ .ئېيتقىنكى« ،ئەگەر ﷲ ماڭا بىرەر زىيان -زەخمەت يەتكۈزۈشنى ئىرادە قىلسا ،ئۇنى
دەپئى قىلىشقا ،يا ﷲ ماڭا رەھمەت قىلىشنى ئىرادە قىلسا ،ئۇنى توسۇۋېلىشقا ،ﷲ دىن باشقا
سىلەر ئىبادەت قىلىۋاتقان مەبۇدالر قادىر بوالالمدۇ؟ ماڭا ئېيتىپ بېرىڭالرچۇ؟» ئېيتقىنكى« ،ماڭا
ﷲ كۇپايىدۇر ،تەۋەككۈل قىلغۇچىالر ئۇنىڭغا تەۋەككۇل قىلسۇن (يەنى ھەممە ئىشنى ﷲ غا
تاپشۇرسۇن)»﴿ .﴾38ئېيتقىنكى« ،ئى قەۋمىم! سىلەر ئۆز ھالىڭالر بويىچە ئىشلەڭالر ،مەنمۇ ئۆز
((( ئەھقاف سۈرىسى 16ـ ئايەت.

زۇمەر سۈرىسى

ھالىم بويىچە ئىشلەيمەن ،سىلەر ئۇزۇنغا قالماي خارلىغۇچى ئازابنىڭ كىمگە كېلىدىغانلىقىنى،
مەڭگۈلۈك ئازابنىڭ كىمگە چۈشىدىغانلىقىنى بىلىسىلەر»﴿39ـ .﴾40

اﷲ تائاالنىڭ بەندىسىگە كۇپايە قىلغۇچى ئىكەنلىكى
﴿ﷲ بەندىسىگە (يەنى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنى قوغداشقا ۋە ئۇنىڭغا ياردەم بېرىشكە)
يېتەرلىك ئەمەسمۇ﴾ يەنى ﷲ ئۆزىگە ئىبادەت قىلغان ۋە تەۋەككۈل قىلغان بەندىسىگە
يېتەرلىكتۇر﴿ .ئۇالر سېنى ﷲ دىن باشقا مەبۇدالر بىلەن قورقۇتىدۇ﴾ يەنى مۇشرىكالر پەيغەمبەر

ئەلەيھىسساالمنى بۇتلىرى ۋە جاھىللىق ،گۇمراھلىق قىلىپ تۇتۇۋالغان ﷲ دىن باشقا ئىالھلىرى
بىلەن قورقۇتىدۇ.

﴿ﷲ گۇمراھ قىلغان ئادەمنى ھېچ ھىدايەت قىلغۇچى بولمايدۇ .ﷲ ھىدايەت قىلغان
ئادەمنى ھېچ ئازدۇرغۇچى بولمايدۇ ،ﷲ غالىب( ،دۈشمەنلىرىنى) جازالىغۇچى ئەمەسمۇ؟﴾ يەنى

جانابى ﷲ غالىب ۋە ناھايىتى كۈچلۈكتۇر .ﷲ تائاالغا يۆلەنگەن ۋە ئىلتىجا قىلغان ئادەم زۇلۇمغا
ئۇچرىمايدۇ .ﷲ غالىبتۇر .ئۆزىگە كاپىر بولغان ۋە شېرىك كەلتۈرگەن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا
قارشىلىق قىلغانالرنىڭ ئىچىدىن ھېچبىرى ﷲ تائاالدىن غالىبراق ۋە دۈشمەنلىرىدىن ئىنتىقام
ئېلىشتا ئۇنىڭدىن كۈچلۈكرەك ئەمەس.

كائىناتنى يارىتىشتا ئىالھلىرىنىڭ ئاجىز كەلگەنلىكى ئۈچۈن مۇشرىكالرنىڭ
اﷲ تائاالنىڭ بىرلىكىنى ئېتىراپ قىلغانلىقى
﴿ئەگەر ئۇالردىن« :ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى كىم ياراتقان» دەپ سورىساڭ ،شۈبھىسىزكى،
ئۇالر« :ﷲ ياراتقان» دەيدۇ﴾ يەنى مۇشرىكالر ﷲ تائاالنىڭ پۈتۈن شەيئىلەرنىڭ ياراتقۇچىسى

ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىدۇ .شۇنداق تۇرۇقلۇق ،ئۇالر ﷲ بىلەن ئۆزلىرىگە ھېچ زىيان ـ زەخمەت
ۋە پايدا ـ مەنپەئەت يەتكۈزەلمەيدىغان بۇتلىرىغا چوقۇناتتى.

﴿ئېيتقىنكى ،ئەگەر ﷲ ماڭا بىرەر زىيان -زەخمەت يەتكۈزۈشنى ئىرادە قىلسا ،ئۇنى دەپئى
قىلىشقا ،يا ﷲ ماڭا رەھمەت قىلىشنى ئىرادە قىلسا ،ئۇنى توسۇۋېلىشقا ،ﷲ دىن باشقا سىلەر
ئىبادەت قىلىۋاتقان مەبۇدالر قادىر بوالالمدۇ؟ ماڭا ئېيتىپ بېرىڭالرچۇ؟﴾ يەنى ئۇ مەبۇدالر ھېچ

نەرسىگە قادىر بواللمايدۇ.

ئىبنى ئەبۇھاتەم ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ﷲ تائاالنىڭ دىنىنى قوغدىغىن ،ﷲ سېنى قوغدايدۇ .ﷲ
نىڭ دىنىنى قوغدىغىن ،سەن قىيىنچىلىققا يولۇققاندا ،ئۇنىڭ ياردىمىگە ئېرىشىسەن .مەمۇرچىلىق
ۋاقىتتا ﷲ نى تونۇغىن ،قاتتىقچىلىق ۋاقتىدا ﷲ سېنى تونۇيدۇ .بىرەر نەرسە سورىساڭ ،ﷲ
دىن سورا! ياردەم تەلەپ قىلساڭ ،ﷲ دىن تەلەپ قىل! بىلگىنكى ،ھەقىقەتەن پۈتكۈل ئىنسان
بىر يەرگە توپلىنىپ ،ﷲ ساڭا تەقدىر قىلمىغان بىرەر نەرسە بىلەن ساڭا زىيان ـ زەخمەت
يەتكۈزمەكچى بولسا ،ئۇالر ساڭا ھەرگىزمۇ زىيان ـ زەخمەت يەتكۈزەلمەيدۇ .ئەگەر پۈتكۈل ئىنسان

313

بىر يەرگە توپلىنىپ ،ﷲ ساڭا تەقدىر قىلمىغان بىرەر نەرسە بىلەن ساڭا پايدا مەنپەئەت
يەتكۈزمەكچى بولسا ،ئۇالر ساڭا ھەرگىزمۇ پايدا ـ مەنپەئەت يەتكۈزەلمەيدۇ .تەقدىر يېزىلغان
بەتلەر قۇرىدى .قەلەملەر كۆتۈرۈلدى .شۈكۈر قىلىش يۈزىسىدىن ﷲ تائاالغا ئىشەنچ قىلغان
ھالدا ﷲ نىڭ رازىلىقى ئۈچۈن ئەمەل ـ ئىبادەت قىلغىن! شۇنى بىلگىنكى ،ھەقىقەتەن سەن
ياقتۇرمايدىغان نەرسىگە سەۋر قىلىش نۇرغۇن ياخشىلىقنى كەلتۈرىدۇ .ھەقىقەتەن سەۋرچانلىقتىن
كېيىن نۇسرەت ،جاپادىن كېيىن راھەت ـ پاراغەت ۋە تەسلىكتىن كېيىن ئاسانلىق كېلىدۇ».
﴿ئېيتقىنكى« ،ماڭا ﷲ كۇپايىدۇر ،تەۋەككۈل قىلغۇچىالر ئۇنىڭغا تەۋەككۈل قىلسۇن (يەنى
ھەممە ئىشنى ﷲ غا تاپشۇرسۇن)»﴾ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ھۆكۈم پەقەت ﷲ غىال

خاس ،ﷲ غا تەۋەككۈل قىلدىم ،تەۋەككۈل قىلغۇچىالر ﷲ غىال تەۋەككۈل قىلسۇن!﴾

(((

ھۇد ئەلەيھىسساالم بىلەن ئۇنىڭ قەۋمى ئارىسىدا بۇ ھەقتە مۇنداق مۇنازىرە بولۇپ ئۆتكەن:
﴿«بىز پەقەت سېنى بەزى ئىالھلىرىمىز ساراڭ قىلىپ قويۇپتۇ» دەيمىز .ھۇد ئېيتتى« :مەن
ھەقىقەتەن ﷲ نى گۇۋاھ قىلىمەن ،سىلەرمۇ گۇۋاھ بولۇڭالركى ،مەن سىلەرنىڭ ﷲ نى قويۇپ
شېرىك كەلتۈرگەن بۇتلىرىڭالردىن ئادا -جۇدامەن ،ھەممىڭالر ماڭا سۇيىقەست قىلىڭالر ،ماڭا
مۆھلەت بەرمەڭالر .شۈبھىسىزكى ،مېنىڭ پەرۋەردىگارىم ۋە سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭالر بولغان ﷲ
غا مەن تەۋەككۈل قىلدىم ،ﷲ نىڭ باشقۇرۇشىدا بولمىغان بىرمۇ مەخلۇق يوقتۇر؛ پەرۋەردىگارىم
ھەقىقەتەن توغرا يولدىدۇر (يەنى ئادىل بولۇپ ھېچ كىشىگە قىلچە زۇلۇم قىلمايدۇ)﴾(((.
﴿ئېيتقىنكى« ،ئى قەۋمىم! سىلەر ئۆز ھالىڭالر بويىچە ئىشلەڭالر﴾ يەنى ئۆز يولۇڭالر بويىچە
ئىشلەڭالر .بۇ ئايەت ئۇالرغا بولغان تەھدىت ۋە يامان ئاقىۋەتتىن ئاگاھالندۇرۇشتۇر﴿ .مەنمۇ ئۆز
ھالىم بويىچە ئىشلەيمەن﴾ يەنى ئۆز خاھىشىم بويىچە ئىشلەيمەن.
﴿سىلەر ئۇزۇنغا قالماي خارلىغۇچى ئازابنىڭ كىمگە كېلىدىغانلىقىنى ،مەڭگۈلۈك ئازابنىڭ
كىمگە چۈشىدىغانلىقىنى بىلىسىلەر»﴾ يەنى شۇ ئىشالرنىڭ ئاقىۋىتىنى ۋە سىلەرگە كېلىدىغان

ئازابنى يېقىندا بىلىسىلەر .سىلەرگە دۇنيادا خار قىلغۇچى ئازاب كېلىدۇ .ئاخىرەتتە بولسا ،قۇتۇلۇش
مۇمكىن بولمايدىغان ،دائىملىق ،ئۈزۈلۈپ قالمايدىغان ئازابقا دۇچار بولىسىلەر.
ﷲ بىزگە قىيامەت كۈندىكى شۇ خارلىقتىن پاناھ بەرگەي!

*******
314

ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖﭗ ﭘ ﭙ ﭚﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ
ﭠﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ
ﭰﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻﭼ ﭽ ﭾ ﭿ
ﮀ ﮁﮂﮃ
((( يۈسۈف سۈرىسى 67ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ھۇد سۈرىسى 56 - 54ـ ئايەتكىچە.

زۇمەر سۈرىسى

شۈبھىسىزكى ،بىز ساڭا كىتابنى ئىنسانالر ئۈچۈن ھەق بىلەن نازىل قىلدۇق ،كىمكى
ھىدايەت تاپىدىكەن ،ئۆزى ئۈچۈن ھىدايەت تاپقان بولىدۇ ،كىمكى ئازىدىكەن ،ئۆزىنىڭ
زىيىنى ئۈچۈن ئازغان بولىدۇ ،سەن ئۇالرغا ھامىي ئەمەسسەن (يەنى ئۇالرنى ئىمانغا زورالشقا
مۇئەككەل ئەمەسسەن)﴿ .﴾41ئىنسانالر ئۆلىدىغان چاغلىرىدا ،ﷲ ئۇالرنىڭ جانلىرىنى ئالىدۇ،
ئۆلمىگەنلەرنىڭ جانلىرىنى ئۇخلىغان چاغلىرىدا ئالىدۇ ،ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان (يەنى ئەجىلى
يەتكەنلەر) نىڭ جانلىرىنى تۇتۇپ قېلىپ ،قالغانالرنىڭ جانلىرىنى مۇئەييەن ۋاقىتقىچە (يەنى
ئەجىلى يەتكۈچە) قويۇپ بېرىدۇ ،بۇنىڭدا پىكىر يۈرگۈزىدىغان قەۋم ئۈچۈن (ﷲ نىڭ قۇدرىتىنى
كۆرسىتىدىغان) نۇرغۇن ئاالمەتلەر بار﴿.﴾42
ﷲ تائاال پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :شۈبھىسىزكى،
بىز ساڭا كىتابنى ئىنسانالر ئۈچۈن ھەق بىلەن نازىل قىلدۇق﴾ يەنى بىز قۇرئاننى ئىنسان ۋە

جىندىن بولغان بارلىق مەخلۇقالرنى (ئۇنىڭ بىلەن) ئاگاھالندۇرۇشۇڭ ئۈچۈن نازىل قىلدۇق.

﴿كىمكى ھىدايەت تاپىدىكەن ،ئۆزى ئۈچۈن ھىدايەت تاپقان بولىدۇ﴾ يەنى ئۇنىڭ پايدىسى
پەقەت ئۆزى ئۈچۈن بولىدۇ﴿ .كىمكى ئازىدىكەن ،ئۆزىنىڭ زىيىنى ئۈچۈن ئازغان بولىدۇ﴾ يەنى
ئۇنىڭ يامان ئاقىۋىتى پەقەت ئۆزىگە بولىدۇ﴿ .سەن ئۇالرغا ھامىي ئەمەسسەن (يەنى ئۇالرنى ئىمانغا
زورالشقا مۇئەككەل ئەمەسسەن)﴾ يەنى ئۇالرنىڭ ھىدايەت تېپىشىغا مەسئۇل ئەمەسسەن.
ﷲ بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :سەن پەقەت (ئۇالرنى ﷲ نىڭ ئازابىدىن)
ئاگاھالندۇرغۇچىسەن ،ﷲ ھەممە نەرسىنى تەسەررۇپ قىلغۇچىدۇر﴾(((﴿ ،سېنىڭ مەسئۇلىيىتىڭ
پەقەت تەبلىغ قىلىشتۇر .بىزنىڭ مەسئۇلىيىتىمىز ھېساب ئېلىشتۇر﴾(((.

اﷲ نىڭ ئۆلتۈرگۈچى ۋە تىرىلدۈرگۈچى زات ئىكەنلىكى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ زاتىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق دەيدۇ :ئۇ پۈتكۈل كائىناتتا
ھەممىنى ئۆزى خالىغىنىچە تەسەررۇپ قىلغۇچىدۇر .تەنلەردىن جانالرنى ئالغۇچى پەرىشتىلەرنى
ئەۋەتىپ ،ئىنسانالرنىڭ جانلىرىنى ئېلىپ ئۇالرنى ئۆلتۈرىدۇ .بۇ بولسا چوڭ ئۆلۈمدۇر .ئۇخالش
بولسا ،كىچىك ئۆلۈمدۇر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ سىلەرنى كىچىسى ئۇخلىتىدۇ ،كۈندۈزدىكى
قىلغان ئىشلىرىڭالرنى بىلىپ تۇرىدۇ ،ئاندىن بەلگىلەنگەن مۇددەتكىچە ياشىشىڭالر ئۈچۈن،
كۈندۈزدە سىلەرنى ئويغىتىدۇ ،ئاندىن ﷲ نىڭ دەرگاھىغا قايتىسىلەر ،ئاندىن قىلغان
ئەمەللىرىڭالرنى ﷲ سىلەرگە ئېيتىپ بېرىدۇ .ﷲ بەندىلىرىنىڭ ئۈستىدە قاھىردۇر (يەنى
ﷲ بەندىلىرىنى تىزگىنلەپ تۇرغۇچىدۇر) ،ئۇ سىلەرگە ساقلىغۇچى پەرىشتىلەرنى (يەنى قىلغان
ئەتكەننى خاتىرىلەپ تۇرىدىغان پەرىشتىلەرنى) ئەۋەتىدۇ ،بىرىڭالرغا ئۆلۈم كەلسە ،ئۇنى بىزنىڭ
پەرىشتىلىرىمىز قەبزى روھ قىلىدۇ .ئۇالر (ﷲ نىڭ ئەمرىنى ئورۇنالشتا) بىپەرۋالىق قىلمايدۇ﴾(((.
((( ھۇد سۈرىسى 12ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( رەئد سۈرىسى 40ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ئەنئام سۈرىسى - 60ـ 61ـ ئايەتلەر.

315

ﷲ بۇ ئايەتتە ئالدى بىلەن كىچىك ئۆلۈمنى ،ئاندىن چوڭ ئۆلۈمنى بايان قىلدى.
ئەمما تۆۋەندىكى ئايەتتە بولسا ،ئالدى بىلەن چوڭ ئۆلۈمنى ،ئاندىن كىچىك ئۆلۈمنى
(ئۇخالشنى) بايان قىلىپ مۇنداق دېدى﴿ :ئىنسانالر ئۆلىدىغان چاغلىرىدا ،ﷲ ئۇالرنىڭ جانلىرىنى
ئالىدۇ ،ئۆلمىگەنلەرنىڭ جانلىرىنى ئۇخلىغان چاغلىرىدا ئالىدۇ ،ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان (يەنى
ئەجىلى يەتكەنلەر) نىڭ جانلىرىنى تۇتۇپ قېلىپ ،قالغانالرنىڭ جانلىرىنى مۇئەييەن ۋاقىتقىچە
(يەنى ئەجىلى يەتكۈچە) قويۇپ بېرىدۇ﴾ بۇ ئايەتتە روھالرنىڭ روھالر ئالىمىدە جەم بولىدىغانلىقىغا

دەلىل باردۇر.

ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى بايان قىلىدۇ« :سىلەرنىڭ بىرىڭالر ئۇخالشتىن بۇرۇن ياتىدىغان
ئورنىنى ئىشتىنىنىڭ((( ئىچى تەرىپى بىلەن سۈپۈرىۋەتسۇن .چۈنكى ،ياتماقچى بولغان كىشى
كۆرپە ئۈستىدە نېمە بارلىقىنى بىلمەيدۇ .ئاندىن مۇنداق دېسۇن :پەرۋەردىگارىم سېنىڭ ئىسمىڭ
بىلەن يېنىمنى قويدۇم ،سېنىڭ ئىسمىڭ بىلەن ئورنۇمدىن تۇرىمەن .ئەگەر جېنىمنى ئالساڭ،
ئۇنىڭغا مەرھەمەت قىلغىن .ئەگەر ئۇنى تېنىمگە قايتۇرۇپ بەرسەڭ ،ياخشى بەندىلىرىڭنى قانداق
ساقلىغان بولساڭ ،ئۇنىمۇ شۇنداق ساقلىغىن!»
﴿ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان يەنى ئەجىلى يەتكەنلەرنىڭ جانلىرىنى تۇتۇپ قېلىپ﴾ يەنى
ئەجىلى چوڭ ئۆلۈم بىلەن ئۆلۈشكە توشقانالرنىڭ جانلىرىنى تۇتۇپ قېلىپ ،كىچىك ئۆلۈم بىلەن
ئۆلگۈچىلەرنىڭ جېنىنى مۇئەييەن ۋاقىتقىچە قويۇپ بېرىدۇ .سۇددى بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ:
قويۇپ بېرىلگەنلەر تاكى ئەجىلى توشقۇچە قويۇپ بېرىلىدۇ.
ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما :ئۆلۈكلەرنىڭ جانلىرىنى ئېلىپ ،تىرىكلەرنىڭ جانلىرىنى
قويۇپ بېرىدۇ ،ﷲ ھەرگىز خاتالىشىپ قالمايدۇ -،دېدى﴿ .بۇنىڭدا پىكىر يۈرگۈزىدىغان قەۋم
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.