Latin

Tefsir İbni Kesir - 05 - 18

Süzlärneñ gomumi sanı 3658
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
﴿ئۇ پەقەت تىرىكلەرنى ئاگاھالندۇرۇش ،كاپىرالرغا ئازابنىڭ تېگىشلىك ئىكەنلىكىنى (بىلدۈرۈش
ئۈچۈن نازىل بولغان) ۋەز -نەسىھەتتۇر ۋە روشەن قۇرئاندۇر﴾ يەنى بىز ئۇنىڭغا ئۆگەتكەن نەرسە
﴿پەقەت ۋەز -نەسىھەتتۇر ۋە روشەن قۇرئاندۇر﴾ ئۇ ،ئويالنغان ۋە مۇالھىزە قىلغان كىشى ئۈچۈن
مەنىلىرى روشەن ۋە ئوچۇق بايان قىلىنغان قۇرئاندۇر .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇ
پەقەت تىرىكلەرنى ئاگاھالندۇرۇش﴾ ئۈچۈندۇر .يەنى بۇ روشەن قۇرئان يەر يۈزىدىكى ھەر قانداق

تىرىكلەرنى ئاگاھالندۇرۇش ئۈچۈن نازىل قىلىنغاندۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :بۇ
قۇرئان ماڭا سىلەرنى ۋە (قىيامەتكىچە) قۇرئان يەتكەن كىشىلەرنى ئاگاھالندۇرۇش ئۈچۈن ۋەھىي
قىلىندى﴾(((﴿ ،كۇففار) جامائەلىرىدىن كىمكى قۇرئاننى ئىنكار قىلىدىكەن ،ئۇنىڭغا ۋەدە قىلىنغان
جاي دوزاختۇر﴾(((.

قۇرئاننىڭ ئاگاھالندۇرۇشىدىن پەقەت دىلى ئويغاق ،نەزەر دائىرىسى كەڭ ئادەمال مەنپەئەت
ئاالاليدۇ .شۇنداقال قەتادە :دىلى ئويغاق ئادەمنىڭ كۆزى روشەن بولىدۇ -،دەپ كۆرسەتكەن.
زەھھاك :ئۇنداق ئادەم ئەقىللىق بولىدۇ -،دەپ كۆرسەتكەن .قۇرئان ﴿كاپىرالرغا ئازابنىڭ تېگىشلىك
ئىكەنلىكىنى﴾ بىلدۈرۈش ئۈچۈندۇر .يەنى قۇرئان مۆمىنلەرگە رەھمەتتۇر ،كاپىرالرنىڭ ئازابقا دۇچار
بولۇشلىرى ئۈچۈن دەلىل ـ پاكىتتۇر.

*******
206

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚﭛ ﭜﭝﭞﭟﭠﭡ
ﭢﭣﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪﭫﭬ
ئۇالر بىلمەمدۇكى ،ئۇالر ئۈچۈن ھايۋانالرنى (قۇدرەت) قولىمىز بىلەن خەلق ئەتتۇق ،ئۇالر
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 42ـ ئايەت.
((( ئەنئام سۈرىسى 19ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( ھۇد سۈرىسى 17ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ياسىن سۈرىسى

ھايۋانالرنى باشقۇرۇپ تۇرغۇچىالردۇر﴿ .﴾71ھايۋانالرنى ئۇالرغا بويسۇندۇرۇپ بەردۇق ،ئۇالر ئۇ
ھايۋانالرنىڭ بەزىسىنى مىنىدۇ ،بەزىسىنى يەيدۇ﴿ .﴾72ئۇالر شۇ ھايۋانالردىن پايدىلىنىدۇ ۋە
سۈتلىرىنى ئىچىدۇ ،ئۇالر (پەرۋەردىگارىنىڭ بۇ نېمەتلىرىگە) شۈكۈر قىلمامدۇ؟ ﴿.﴾73

ھايۋانالرنىڭ اﷲ تائاالنىڭ ئاالمەتلىرى ۋە بەندىلىرىگە بېرىلگەن نېمەت
ئىكەنلىكى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئىنسانالرغا ھايۋانالرنى نېمەت قىلىپ بەرگەنلىكىنى ۋە بويسۇندۇرۇپ
بەرگەنلىكىنى بايان قىلىدۇ﴿ .ئۇالر ھايۋانالرنى باشقۇرۇپ تۇرغۇچىالردۇر﴾ قەتادە بۇ ھەقتە مۇنداق
دەيدۇ :ﷲ تائاال ئۇالرنى ھايۋانالرنى باشقۇرىدىغان قىلىپ ياراتتى ،ھايۋانالر ئۇالرغا بويسۇنىدۇ ۋە
ئۇالرغا يانمايدۇ .ھەتتا بىر كىچىك بالىمۇ بىر تۆگىنىڭ يېنىغا كەلسە ،ئەلۋەتتە ئۇ تۆگىنى چۆكتۈرەلەيدۇ،
ئەگەر ئۇ خالىسا ،ئۇنى قوپۇرۇپ خالىغان يېرىگە ھەيدەپ بارااليدۇ ،تۆگە ئۇنىڭغا بويسۇنۇپ ،ئۇ
يېتىلىگەن يەرگە ماڭىدۇ .ناۋادا بىر كارۋان يۈز ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ تۆگىلەردىن تەركىب تاپقان بولسا،
ئۇ تۆگىلەرنىڭ ھەممىسى چوقۇم شۇ كىچىك بالىنىڭ ئىزىدىن ماڭىدۇ.
﴿ئۇالر ئۇ ھايۋانالرنىڭ بەزىسىنى﴾ يىراق ،ياقا يۇرتالرغا سەپەر قىلغاندا ﴿مىنىدۇ﴾ يۈك ـ تاقلىرىنى
ئۇنىڭ ئۈستىگە ئارتىدۇ﴿ ،بەزىسىنى﴾ ئەگەر خالىسا بوغۇزالپ ﴿يەيدۇ ،ئۇالر شۇ ھايۋانالردىن﴾ يەنى
قويالرنىڭ ،تۆگىلەرنىڭ ،ئۆچكىلەرنىڭ يۇڭلىرىدىن ئۆي جاھازىلىرىنى ،كىيىدىغان ۋە ئۆيلەرنى
سەرەمجانالشتۇرىدىغان نەرسىلەرنى ياساپ ۋە توقۇپ ،مەلۇم مۇددەتكىچە ﴿پايدىلىنىدۇ﴾ ئۇنىڭ
سۈتلىرىنى ،داۋالىنىدىغان ئادەملەر ﴿ئىچىدۇ ،ئۇالر (پەرۋەردىگارىنىڭ بۇ نېمەتلىرىگە) شۈكۈر قىلمامدۇ؟﴾
يەنى ئۇالر ئۇنى يارىتىپ ۋە بويسۇندۇرۇپ بەرگەن ﷲ تائاالنى بار ۋە بىر دەپ تونۇپ ،ﷲ تائاالغا
باشقا نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمىسە بولمامدۇ؟!

*******
ﭭ ﭮﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵﭶ ﭷﭸﭹﭺﭻ
ﭼﭽﭾﭿﮀﮁﮂﮃﮄﮅﮆﮇ
ئۇالر ياردەمگە ئېرىشىشنى ئۈمىد قىلىپ ،ﷲ نى قويۇپ باشقا مەبۇدالرنى ئىالھ قىلىۋالدى﴿.﴾74
ئۇ مەبۇدالر ئۇالرغا ياردەم بېرەلمەيدۇ .بۇالر شۇ مەبۇدالر ئۈچۈن (يەنى ئۇالرنىڭ خىزمىتى ئۈچۈن)
ھازىرالنغان قوشۇندۇر﴿( .﴾75ئى ،مۇھەممەد!) ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) نىڭ سۆزى (يەنى سېنى ئىنكار
قىلغانلىقى) سېنى غەمكىن قىلمىسۇن .بىز ھەقىقەتەن ئۇالرنىڭ دىللىرىدىكىنى ۋە ئاشكارا قىلغان (سۆز
ۋە ھەرىكەتلىرى) نى بىلىپ تۇرىمىز﴿.﴾76

مۇشرىكالرنىڭ بۇتلىرىنىڭ ئۇالرغا ياردەم بېرىشكە قادىر ئەمەسلىكى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە مۇشرىكالرنىڭ بۇتالرنى (ﷲ غا شېرىك قىلىپ) مەبۇد

207

قىلىۋالغانلىقى ،شۇ ئارقىلىق ئۇ مەبۇدالرنىڭ ئۆزلىرىگە ياردەم قىلىشىنى ،رىزىق بېرىشىنى
ۋە ئۆزلىرىنى ﷲ تائاالغا يېقىنالشتۇرۇشىنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىغا رەددىيە بېرىپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇ مەبۇدالر ئۇالرغا ياردەم بېرەلمەيدۇ﴾ يەنى ئۇ مەبۇدالر ئۆزلىرىگە
چوقۇنغۇچىالرغا ياردەم بېرىشكە قادىر بواللمايدۇ .بەلكى ،ئۇنداق قىلىشتىن ئەڭ ئاجىز،
ئەڭ كىچىك ،ئەڭ كەمسىتىلىدىغان ۋە ئەڭ تاشالندۇق نەرسىلەردۇر ،شۇنداقال مەبۇدالر
ئۆزلىرىگە ياردەم تەلەپ قىلىشقىمۇ ،ئۆزلىرىگە يامانلىق قىلماقچى بولغان كىشىلەردىن
ئىنتىقام ئېلىشقىمۇ قادىر بواللمايدۇ .چۈنكى ،ئۇ ئاڭلىيالمايدىغان ،چۈشىنەلمەيدىغان
جانسىز نەرسىلەردۇر.
﴿بۇالر شۇ مەبۇدالر ئۈچۈن (يەنى ئۇالرنىڭ خىزمىتى ئۈچۈن) ھازىرالنغان قوشۇندۇر﴾

يەنى قىيامەت كۈنى بۇ بۇتالرنى توپالپ ،ئۇالرغا چوقۇنغۇچىالردىن ھېساب ئېلىنىدىغان
يەرگە مۇشرىكالرنىڭ تېخىمۇ ھەسرەت چېكىشى ۋە ئۇالرنىڭ ئۈستىدىن تۇرغۇزۇلغان دەلىل ـ
پاكىتنىڭ ئەڭ قانائەتلىنەرلىك بولۇشى ئۈچۈن ھازىر قىلىنىدۇ .قەتادە﴿ :ئۇ مەبۇدالر ئۇالرغا
ياردەم بېرەلمەيدۇ .بۇالر شۇ مەبۇدالر ئۈچۈن (يەنى ئۇالرنىڭ خىزمىتى ئۈچۈن) ھازىرالنغان
قوشۇندۇر﴾ دېگەن ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :قىيامەت كۈنى مۇشرىكالر

دۇنيادا چوقۇنغان بۇتلىرىغا غەزەبلىنىدۇ ،ئۇ مەبۇدالر ئۇالرغا ياخشىلىق ئېلىپ كەلمەيدۇ،
ئۇالردىن يامانلىقنىمۇ دەپئى قىاللمايدۇ ،ئۇ مەبۇدالر پەقەت بۇتالردىن ئىبارەتتۇر .ھەسەن
بەسرىمۇ مۇشۇنداق دەپ كۆرسەتتى .ئۇ ،بۇ ئايەتكە بېرىلگەن ياخشى بىر چۈشەندۈرۈش
بولۇپ ،ئىبنى جەرىرمۇ بۇ سۆزنى توغرا دەپ قارىغان.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا تەسەللىي بېرىش
﴿(ئى ،مۇھەممەد!) ئۇالر (يەنى مۇشرىكالر) نىڭ سۆزى﴾ يەنى ئۇالرنىڭ سېنى ئىنكار
قىلغانلىقى ۋە ﷲ تائاالغا كاپىر بولغانلىقى ﴿سېنى غەمكىن قىلمىسۇن .بىز ھەقىقەتەن

ئۇالرنىڭ دىللىرىدىكىنى ۋە ئاشكارا قىلغان (سۆز ۋە ھەرىكەتلىرى) نى بىلىپ تۇرىمىز﴾

يەنى كەلگۈسىدە ئۇالرغا ئۇالرنىڭ تىللىرى سۈپەتلىگەن نەرسە بويىچە جازا بېرىمىز ،ئۇالرغا
شۇنىڭغا ئاساسەن مۇئامىلە قىلىمىز .ئۇ كۈندە ئۇالر ئەمەللىرىدىن چوڭىنىمۇ ـ كىچىكىنىمۇ،
كۆزگە ئىلغىنىنىمۇ ،كۆزگە ئىلمىغىنىنىمۇ يوقىتىپ قويمايدۇ .ئەكسىچە ئۇالرغا ئۇالرنىڭ
بۇرۇن ۋە كېيىن قىلغان ئەمەللىرىنىڭ ھەممىسى تولۇق كۆرسىتىلىدۇ.

208

*******
ﮈﮉ ﮊﮋﮌﮍﮎﮏﮐﮑ ﮒﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙ
ﮚﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣﮤﮥﮦﮧﮨﮩ ﮪﮫ
ﮬﮭﮮﮯﮰ ﮱ ﯓ ﯔﯕﯖ ﯗﯘﯙ
ئىنسان بىلمەمدۇكى ،بىز ھەقىقەتەن ئۇنى ئابىمەنىدىن ياراتتۇق .ئەمدى ئۇ (پەرۋەردىگارىغا)

ياسىن سۈرىسى

ئاشكارا خۇسۇمەتچى بولۇپ قالدى﴿ .﴾77ئۇ بىزگە (ئىنساننىڭ قايتا تىرىلىشىنى يىراق ساناپ،
چىرىگەن سۆڭەكلەرنى) مىسال قىلىپ كۆرسەتتى .ئۆزىنىڭ يارىتىلغانلىقىنى بولسا ئۇنتۇدى ،ئۇ:
«چىرىپ كەتكەن سۆڭەكلەرنى كىم تىرىلدۈرەلەيدۇ؟» دېدى﴿ .﴾78ئېيتقىنكى« ،ئۇنى ئەڭ
دەسلەپتە ياراتقان زات تىرىلدۈرىدۇ ،ئۇ ھەر بىر مەخلۇقنى بىلگۈچىدۇر»﴿ .﴾79ﷲ سىلەر
ئۈچۈن يېشىل دەرەختىن ئوت پەيدا قىلدى .سىلەر ئۇنىڭ بىلەن ئوت ياقىسىلەر﴿.﴾80

ئۆلگەندىن كېيىنكى ھاياتلىقنى ئىنكار قىلىش ۋە ئۇنىڭغا بېرىلگەن
رەددىيە
مۇجاھىد ،ئىكرىمە ،ئۇرۋە ئىبنى زۇبەير ،سۇددى ۋە قەتادەلەر مۇنداق دەيدۇ :لەنىتى ئۇبەي
ئىبنى خەلەف پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ يېنىغا كەلدى ،ئۇنىڭ قولىدا چىرىپ كەتكەن بىر سۆڭەك بار
ئىدى .ئۇ ،بۇ سۆڭەكنى ئېزىپ ،شامالغا ئۇچۇرتۇپ تۇرۇپ :ئى مۇھەممەد! سەن ﷲ نى بۇ سۆڭەكنى
تىرىلدۈرىدۇ دەۋاتامسەن؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ھەئە ،ﷲ تائاال سېنى ئۆلتۈرىدۇ،
ئاندىن قىيامەت كۈنى سېنى تىرىلدۈرىدۇ ،ئاندىن سېنى دوزاخقا ھەيدەيدۇ» دېدى .ئاندىن ياسىن
سۈرىسىنىڭ ئاخىرىدىكى﴿ :ئىنسان بىلمەمدۇكى ،بىز ھەقىقەتەن ئۇنى ئاجىز مەنىيدىن ياراتتۇق﴾
دېگەن ئايەتتىن باشالپ بۇ سۈرىنىڭ ئاخىرىغىچە نازىل بولدى.
ئىبنى ئەبۇھاتەم ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغان:
ئاس ئىبنى ۋائىل كەلكۈن سۈيىدىن قالغان الۋاالر ئارىسىدىن بىر تال سۆڭەكنى ئېلىپ ،ئۇنى قولى
بىلەن ئېزىپ تۇرۇپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :ﷲ تائاال بۇ سۆڭەكنى مەن كۆرۈپ تۇرغان مۇشۇ
ھالەتتىن تىرىلدۈرەلەمدۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ھەئە ،ﷲ تائاال سېنى ئۆلتۈرىدۇ ،ئاندىن
سېنى تىرىلدۈرىدۇ ،ئاندىن سېنى جەھەننەمگە كىرگۈزىدۇ» دېدى .شۇ چاغدا ،ياسىن سۈرىسىنىڭ
ئاخىرىدىكى بۇ ئايەتلەر نازىل بولدى .بۇنى ئىبنى جەرىرمۇ سەئىد ئىبنى جۇبەيردىن رىۋايەت قىلغان.
بۇ ئايەتلەرنىڭ مەيلى ئۇبەي ئىبنى خەلەف ياكى ئاس ئىبنى ۋائىل ھەققىدە ۋە ياكى ھەر
ئىككىلىسى ھەققىدە نازىل قىلىنغان بولۇشى مۇھىم ئەمەس .بۇ ئايەتلەرنىڭ قىيامەتنى ئىنكار قىلغان
ھەرقانداق ئادەمنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقى ئېنىقتۇر .چۈنكى ﴿ئىنسان بىلمەمدۇكى﴾ دېيىش قىيامەتنى
ئىنكار قىلغان ھەرقانداق ئىنساننى ئومۇمىيلىقنىڭ ئىچىگە ئېلىپ كۆرسىتىدۇ.
﴿بىز ھەقىقەتەن ئۇنى ئابىمەنىدىن ياراتتۇق﴾ يەنى قىيامەتنى ئىنكار قىلغان ھەر بىر ئادەم
دەسلەپتە يارىتىلغانلىقىنى ئۆلگەندىن كېيىن قايتا تىرىلدۈرىدىغانلىقىغا دەلىل قىلىپ كۆرمەمدۇ؟ ﷲ
تائاال ھەقىقەتەن ئىنساننى دەسلەپتە ئەرزىمەس سۇنىڭ جەۋھىرىدىن ،يەنى ناھايىتىمۇ كىچىك ۋە
ئاجىز نەرسىدىن ياراتتى .غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :سىلەرنى بىز ئاجىز
مەنىيدىن ياراتمىدۇقمۇ؟ ئۇنى بىز مەلۇم ۋاقىتقىچە (يەنى تۇغۇلغۇچە) پۇختا ئارامگاھ (يەنى بەچچىدان)
تا قىلدۇق﴾(((﴿ ،شۈبھىسىزكى ،بىز ئىنساننى ئارىالشما مەنىي (يەنى ئەر بىلەن ئايالالرنىڭ مەنىيسى)
دىن ياراتتۇق﴾((( يەنى ﷲ تائاال ئىنساننى ئايرىم ـ ئايرىم مەنىينىڭ ئارىالشمىسىدىن ياراتتى .ئۇنى
((( مۇرسەالت سۈرىسى _ 20ئايەتتىن 22ـ ئايەتكىچە.
((( ئىنسان سۈرىسى 2ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

209

بۇ ئەرزىمەس مەنىيدىن ياراتقان ﷲ تائاال ،ئۇ ئۆلگەندىن كېيىن ئۇنى قايتا تىرىلدۈرۈشكە قادىر
ئەمەسمۇ؟
ئىمام ئەھمەد بەشىر جەھھاشنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغان :شەك ـ
شۈبھىسىزكى ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىر كۈنى ئالقىنىغا تۈكۈردى ۋە تۈكۈرۈكنىڭ ئۈستىگە بىر
بارمىقىنى تەككۈزدى ـ دە ،ئاندىن مۇنداق دېدى« :ﷲ تائاال ئېيتىدۇ :ئى ئادەم بالىسى! سەن
قانداقمۇ مېنى ئاجىز دەيسەن؟ مەن سېنى ھەقىقەتەن مۇشۇ تۈكۈرۈكچىلىك نەرسىدىن ياراتتىم ،تېخى
مەن سېنى بېجىرىم ،قامىتىڭنى تۈز قىلىپ يارىتىپ قويسام ،سەن ئېسىل تونالرنى كىيىپ ،يەر يۈزىدە
گۈسۈلدىتىپ دەسسەپ ماڭىسەن ،بايلىقنى توپاليسەن ،موھتاجالرغا بەرمەيسەن ،تاكى جان ھەلقۇمغا
يەتكەن چاغدا ،سەدىقە بېرىمەن دەيسەن ،بۇ ھەرگىزمۇ سەدىقە بېرىدىغان ۋاقىت ئەمەستۇر» دەيدۇ.
بۇ ھەدىسنى ئىبنى ماجەمۇ رىۋايەت قىلغان.
﴿ئۇ بىزگە﴾ ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان بۈيۈك قۇدرەت ئىگىسى ،ﷲ تائاالنىڭ
چىرىگەن تەنلەرنى ۋە سۆڭەكلەرنى قايتا تىرىلدۈرىدىغانلىقىنى يىراق ساناپ ،شۇ چىرىگەن
سۆڭەكلەرنى ﴿مىسال قىلىپ كۆرسەتتى .ئۆزىنىڭ يارىتىلغانلىقىنى بولسا ئۇنتۇدى ،ئۇ« :چىرىپ
كەتكەن سۆڭەكلەرنى كىم تىرىلدۈرەلەيدۇ؟» دېدى﴾ ﷲ تائاال ئۇنى يوقتىن بار قىلىپ ياراتتى.
ئەگەر ئۇ ئۆزىگە قارىسا ،ئۆزىنىڭ قايتا تىرىلىشىدىن ئىبارەت يىراق سانىغان ،ئىنكار قىلغان ۋە تانغان
نەرسىدىنمۇ چوڭ نەرسىنى ﷲ تائاالنىڭ يارىتااليدىغانلىقىنى بىلىدۇ .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ:

﴿ئېيتقىنكى« ،ئۇنى ئەڭ دەسلەپتە ياراتقان زات تىرىلدۈرىدۇ ،ئۇ ھەر بىر مەخلۇقنى بىلگۈچىدۇر»﴾

يەنى ﷲ تائاال زېمىننىڭ پۈتۈن ئەتراپىدىكى سۆڭەكلەرنىڭ نەگە كەتكەنلىكىنى ،قەيەردە تىتىلىپ،
قەيەرگە چېچىلىپ كەتكەنلىكىنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ.

210

ئىمام ئەھمەد ھۇزەيفە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :شەك ـ شۈبھىسىزكى ،بىر ئادەمنىڭ ئەجىلى توشۇپ ،ھاياتتىن ئۈمىدىنى ئۇزگەن
چاغدا ئائىلىسىدىكىلەرگە :مەن ئۆلۈپ كەتسەم ،مېنىڭ ئەتراپىمغا جىق ئوتۇن يىغىڭالر ،ئاندىن
ئۇنىڭغا ئوت يېقىڭالر ،ئوت گۆشلىرىمنى كۆيدۈرۈپ ،سۆڭەكلىرىمال قالغان چاغدا ،ئۇنى ئېلىپ ئۇندەك
سوقۇڭالر ،ئاندىن ئۇنى دېڭىزغا سورىۋېتىڭالر -،دەپ ۋەسىيەت قىلدى .ئۇنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر (ئۇ
ئۆلگەندىن كېيىن) ئۇنىڭ دېگىنىدەك قىلدى .ﷲ تائاال ئۇنى شۇ ھالەتتىن جەملەپ ،ئاندىن ئۇنىڭغا:
نېمىشقا شۇنداق قىلىشقا بۇيرۇدۇڭ؟ -دېدى .ئۇ ئادەم :سېنىڭدىن قورقۇپ (شۇنداق قىلدىم) -،دەپ
جاۋاب بەردى .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال ئۇنى مەغپىرەت قىلدى» رىۋايەت قىلىنىشىچە ،ئۇ ئادەم كېپەن
ئوغۇراليدىغان ئادەم ئىكەن.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىمنىڭ رىۋايەت قىلىشىچە :ئۇ ئوغۇللىرىغا ئۆزىنى كۆيدۈرۈپ ،ئاندىن
سۆڭىكىنى ئۇندەك سوقۇپ ،ئاندىن ئۇنىڭ يېرىمىنى قورۇقلۇققا ،يېرىمىنى شامال چىققان كۈندە دېڭىزغا
سورىۋېتىشنى بۇيرۇغان .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇالر شۇنداق قىلغان .ئاندىن ﷲ تائاال دېڭىزغا ئەمر قىلىپ
دېڭىزدىكى پارچىسىنى ،قۇرۇقلۇققا ئەمىر قىلىپ ئۇنىڭدىكى پارچىسىنى يىغىپ ،ئاندىن ئۇنىڭغا “ۋۇجۇدقا
كەل” دېيىشى ھامان ،ئۇ دەرھالال ئۆرە تۇرغان بىر ئادەمگە ئايالنغان .ئاندىن ئۇنىڭغا :سەن نېمە
سەۋەبتىن مۇشۇنداق قىلدىڭ؟ -دېگەن .ئۇ :سەن بىلىسەن ،سېنىڭدىن قورقۇپ شۇنداق قىلدىم-،
دەپ جاۋاب بەرگەن .شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال ئۇنى جازالىماستىن گۇناھىنى كەچۈرۈۋەتكەن.

ياسىن سۈرىسى

﴿ﷲ سىلەر ئۈچۈن يېشىل دەرەختىن ئوت پەيدا قىلدى .سىلەر ئۇنىڭ بىلەن ئوت ياقىسىلەر﴾

يەنى ﷲ تائاال بۇ دەرەخنى دەسلەپتە سۇدىن ياراتتى .كۆكلەپ يېشىللىققا پۈركىنىپ ،قىزىرىپ پىشقان
مېۋىلىك دەرەخكە ئايالندى ،ئاندىن ﷲ تائاال ئۇنى ئوت قااليدىغان قۇرۇق ئوتۇن ھالىتىگە قايتۇردى.
شۇنىڭغا ئوخشاش ﷲ تائاال خالىغان نەرسىنى قىلغۇچىدۇر ،ئىرادە قىلغان نەرسىنى يارىتىشقا قادىردۇر،
ﷲ تائاالغا ھېچ نەرسە توسالغۇ بواللمايدۇ.

قەتادە ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ﷲ سىلەر ئۈچۈن يېشىل دەرەختىن ئوت پەيدا قىلدى .سىلەر ئۇنىڭ
بىلەن ئوت ياقىسىلەر﴾ دېگەن ئايىتى ھەققىدە مۇنداق دېدى :بۇ يېشىل دەرەختىن بۇ ئوتنى چىقارغان

زات (ﷲ تائاال) ئىنساننى تىرىلدۈرۈشكە قادىردۇر .ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق
دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ :ئايەتتە كۆرسىتىلگەن دەرەخ ھىجاز زېمىنىدا ئۆسىدىغان مەرخ بىلەن ئەپار
دېيىلىدىغان دەرەختۇر .ئوت قاالشقا گۆڭگۈرتى يوق ئادەم ئۇ دەرەختىن ئىككى تال يېشىل شاخچىنى
ئېلىپ بىر ـ بىرىگە سۈركىسە ،ئۇ ئىككى شاخچىنىڭ ئارىسىدىن ئوت چىقىدۇ .ماقال ـ تەمسىلدە مۇنداق
دەپ كەلگەن :ھەر دەرەختىن ئوت چىقىدۇ ،مەرخ بىلەن ئەپارنىڭ ئوتى ھەممىدىن كۈچلۈكتۇر.
دانىشمەنلەر :پەقەت يۇلغۇندىن باشقا ھەممە دەرەختىن ئوت چىقىدۇ -،دەيدۇ.

*******
ﯚﯛﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧ ﯨﯩﯪ
ﯫﯬ ﯭﯮﯯﯰﯱﯲ ﯳﯴ ﯵﯶﯷ ﯸﯹ ﯺﯻ
ﯼﯽ
ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان زات ئۇالرنىڭ ئوخشىشىنى يارىتىشقا قادىر ئەمەسمۇ؟ ئۇ بۇنىڭغا
قادىر ،ﷲ ماھىر ياراتقۇچىدۇر ،ھەممىنى بىلگۈچىدۇر﴿ .﴾81ﷲ بىرەر شەيئىنى (يارىتىشنى)
ئىرادە قىلسا ،ئۇنىڭغا «ۋۇجۇتقا كەل» دەيدۇ -دە ،ئۇ ۋۇجۇتقا كېلىدۇ﴿ .﴾82ﷲ پاكتۇركى،
ھەر بىر نەرسىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ئۇنىڭ قولىدىدۇر( ،ئۆلگەندىن كېيىن) ئۇنىڭ دەرگاھىغا
قايتۇرۇلىسىلەر﴿.﴾83
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ يەتتە قات ئاسماننى يارىتىشتەك بۈيۈك قۇدرىتىدىن ئىنسانالرغا خەۋەر
بېرىدۇ .ﷲ تائاال ئاسماندا مۇقىم تۇرىدىغان ۋە ئايلىنىپ تۇرىدىغان يۇلتۇزالرنى ياراتتى ،زېمىننىمۇ
يەتتە قات قىلىپ ياراتتى .زېمىندا تاغالرنى ،قۇملۇقالرنى ،دېڭىزالرنى ،چۆللەرنى ۋە ئۇنىڭ ئارىسىدىكى
نەرسىلەرنى ياراتتى .ﷲ تائاال ئىنسانالرنى ئۆزىنىڭ بۇ بۈيۈك نەرسىلەرنى ياراتقانلىقى بىلەن ئۆلۈكلەرنى
قايتا تىرىلدۈرەلەيدىغان قۇدرىتىگە دەلىل قىلىشقا تەۋسىيە قىلىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ:
﴿ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى يارىتىش ئەلۋەتتە ئىنسانالرنى يارىتىشتىن كۆپ قىيىندۇر﴾(((.
﴿ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان زات ئۇالرنىڭ ئوخشىشىنى﴾ يەنى ئىنسانالرنىڭ ئوخشىشىنى
﴿يارىتىشقا﴾ ئاندىن ئۇالرنى دەسلەپتە ياراتقاندەك قايتا تىرىلدۈرۈشكە ﴿قادىر ئەمەسمۇ؟﴾ ﷲ تائاال
بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر (يەنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچى كۇففارالر)
((( غافىر سۈرىسى 57ـ ئايەت.

211

بىلمەمدۇكى ،ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى ياراتقان ۋە ئۇالرنى يارىتىشتا چارچاپ قالمىغان ﷲ ئۆلۈكلەرنى
تىرىلدۈرۈشكە قادىر ئەمەسمۇ؟ دۇرۇس ،ئۇ ھەقىقەتەن ھەر نەرسىگە قادىردۇر﴾(((.
﴿ئۇ بۇنىڭغا قادىر ،ﷲ ماھىر ياراتقۇچىدۇر ،ھەممىنى بىلگۈچىدۇر .ﷲ بىرەر شەيئىنى
(يارىتىشنى) ئىرادە قىلسا ،ئۇنىڭغا «ۋۇجۇتقا كەل» دەيدۇ -دە ،ئۇ ۋۇجۇتقا كېلىدۇ﴾ يەنى ﷲ

تائاال بىرەر نەرسىنى پەقەت بىرال بۇيرۇق بېرىش بىلەنال ۋۇجۇتقا چىقىرىدۇ ،بۇيرۇقنى تەكرارالش ۋە
تەكىتلەشكە ھاجەت قالمايدۇ.
ئىمام ئەھمەد ئەبۇزەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :شەك ـ شۈبھىسىزكى ،ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ئى بەندىلىرىم! پەقەت مەن
گۇناھتىن ساالمەت قىلغان كىشىدىن باشقا ھەممىڭالر گۇناھ قىلغۇچىدۇر .سىلەر مەندىن مەغپىرەت
تىلەڭالر ،سىلەرگە مەغپىرەت قىلىمەن .پەقەت مەن باي قىلغان كىشىدىن باشقا ھەممىڭالر پېقىرسىلەر.
مەن ھەقىقەتەن سېخىدۇرمەن ،شەرەپ ۋە بايلىق ئگىسىدۇرمەن .نېمىنى خالىسام ،شۇنى قىلىمەن،
مېنىڭ كىشىلەرگە نەرسە بېرىشىممۇ ۋە ئۇالرنى جازالىشىممۇ بىرال سۆز بىلەن بولۇپ ،ئەگەر بىرەر
نەرسىنىڭ ۋۇجۇتقا كېلىشىنى خالىسام ،ئۇنىڭغا “ۋۇجۇدقا كەل” دەيمەن ـ دە ،ئۇ دەرھال ۋۇجۇدقا
كېلىدۇ».

﴿ﷲ پاكتۇركى ،ھەر بىر نەرسىنىڭ ئىگىلىك ھوقوقى ئۇنىڭ قولىدىدۇر( ،ئۆلگەندىن كېيىن)
ئۇنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىسىلەر﴾ يەنى ھەمىشە تىرىك ،ئاسمانالر ۋە زېمىننىڭ خەزىنىلىرى ئۆز ئىلكىدە

بولغان زات ﷲ تائاال ھەرقانداق نۇقساندىن پاكتۇر ،ھەممىدىن ئۇلۇغدۇر .يامانلىقتىن ئادا ـ جۇدادۇر،
پۈتۈن ئىش ئۇنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرۇلىدۇ .يارىتىش ۋە بۇيرۇش ﷲ تائاالغىال خاستۇر .بەندىلەر
قىيامەت كۈنى ئۇنىڭ دەرگاھىغا قايتىدۇ ،ئاندىن ﷲ تائاال ھەر بىر ئادەمگە قىلغان ئەمەلىگە قارىتا جازا
ۋە مۇكاپات بېرىدۇ .ﷲ تائاال ئادىلدۇر ،بەندىلەرگە نېمەت بەرگۈچىدۇر ۋە رەھمەت قىلغۇچىدۇر .ﷲ
تائاالنىڭ﴿ :ﷲ پاكتۇركى ،ھەر بىر نەرسىنىڭ ئىگىلىك ھوقوقى ئۇنىڭ قولىدىدۇر﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ
مەنىسى تۆۋەندىكى ئايەتلەرنىڭ مەنىسگە ئوخشايدۇ﴿ :ئېيتقىنكى« ،ھەممە شەيئىنىڭ پادىشاھلىقى
كىمنىڭ قولىدا؟﴾((((﴿ ،پۈتۈن ئاسمان -زېمىننىڭ) پادىشاھلىقى ئىلكىدە بولغان ﷲ نىڭ بەرىكىتى
بۈيۈكتۇر﴾(((.
شۇنىڭ بىلەن ،ياسىن سۈرىسىنىڭ تەپسىرى ئاخىرالشتى .جىمى ھەمدۇ سانا ۋە مەدھىيە ﷲ
تائاالغا خاستۇر!

212

((( ئەھقاف سۈرىسى 33ـ ئايەت.
((( مۆئمىنۇن سۈرىسى 88ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( مۇلك سۈرىسى 1ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ساففات سۈرىسى
مەككىدە نازىل بولغان 182 ،ئايەت
ساففات سۈرىسىنىڭ پەزىلىتى
ئىمام نەسەئى ئابدۇلالھ ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىزنى نامازنى يەڭگىل ئوقۇشقا بۇيرۇيتتى .ئۇ
بىزگە ئىمام بولغاندا ،ساففات سۈرىسىنى ئوقۇيتتى.

ﭑﭒﭓ

ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙ ﭚﭛ ﭜﭝﭞ
ﭟﭠﭡﭢﭣ ﭤﭥ
ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ﷲ نىڭ ئىسمى بىلەن باشاليمەن
سەپ -سەپ بولۇپ تۇرغان ،دۈشمەنلەرگە قارشى ئات سېلىپ تۇرغان( ،ﷲ دىن
مەدەت تىلەپ) كاالمۇلالنى تىالۋەت قىلىپ تۇرغان (غازات قىلغۇچى) قوشۇن بىلەن قەسەمكى﴿1
ـ .﴾3سىلەرنىڭ ئىالھىڭالر شەك -شۈبھىسىز بىر ئىالھتۇر﴿( .﴾4ئۇ) ئاسمانالرنىڭ،
زېمىننىڭ ،ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنىڭ ۋە مەشرىقلەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر﴿.﴾5

اﷲ تائاالنىڭ بار ۋە بىرلىكىگە پەرىشتىلەرنىڭ گۇۋاھلىق بېرىدىغانلىقى
بۇ ئايەتلەرنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئابدۇلالھ ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ :ﷲ نىڭ ئەمرىنى كۈتۈپ سەپ ـ سەپ

بولۇپ تۇرغان پەرىشتىلەر بىلەن ،بۇلۇتالرنى قۇرغاق زېمىنغا ھەيدىگۈچى پەرىشتىلەر بىلەن،
ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىدىن ئىنسانالرغا كىتابالرنى ۋە قۇرئاننى ئېلىپ كەلگۈچى پەرىشتىلەر
بىلەن قەسەم .بۇ ئايەتلەرنى ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،مەسرۇق ،سەئىد ئىبنى جۇبەير،
ئىكرىمە ،مۇجاھىد ،سۇددى ،قەتادە ۋە رەبىئ ئىبنى ئەنەس قاتارلىقالرمۇ يۇقىرىقىغا ئوخشاش
تەپسىر قىلدى .قەتادە :پەرىشتىلەر ئاسماندا ﷲ تائاالنىڭ ئەمىر پەرمانلىرىنى كۈتۈپ سەپ ـ سەپ
بولۇپ تۇرغۇچىدۇر -،دەپ كۆرسەتتى.
ئىمام مۇسلىم ھۇزەيفە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :مېنىڭ ئۈممىتىمنىڭ باشقا ئۈممەتلەردىن مۇنداق ئۈچ ئىشتا ئارتۇقچىلىقى بار.
ئۇالر :سەپلىرىمىز پەرىشتىلەرنىڭ سەپلىرىگە ئوخشاش قىلىندى .زېمىننىڭ ھەممىسى بىز ئۈچۈن
ناماز ئوقۇشقا بولىدىغان مەسچىت قىلىندى .ئەگەر سۇ تاپالمىساق ،تەيەممۇم قىلىش ئۈچۈن،
زېمىننىڭ توپىسى بىزگە پاك قىلىندى».
ئىمام مۇسلىم ،ئەبۇداۋۇد ،نەسەئى ۋە ئىبنى ماجە قاتارلىقالر جابىر ئىبنى سەمۇرە رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :پەرىشتىلەر
پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا سەپتە تۇرغاندەك سەپ بولۇپ تۇرمامسىلەر؟» ساھابىلەر :پەرىشتىلەر
پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا قانداق سەپ بولۇپ تۇرىدۇ؟ -دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇالر
ئالدىنقى سەپلەرنى تولۇق توشقۇزۇپ ،سەپتە مۈرىنى مۈرىگە تىرەپ ،ئارىلىق قالدۇرماستىن تۇرىدۇ».

اﷲ تائاالنىڭ ھەقىقىي مەبۇد ئىكەنلىكى
﴿سىلەرنىڭ ئىالھىڭالر شەك -شۈبھىسىز بىر ئىالھتۇر( .ئۇ) ئاسمانالرنىڭ ،زېمىننىڭ،
ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنىڭ ۋە مەشرىقلەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر﴾ يەنى ﷲ تائاالدىن باشقا

ھېچ مەبۇد بەرھەق يوقتۇر .ئۇ كائىناتنىڭ ئىگىسىدۇر .كائىناتتىكى شەرقتىن چىقىپ جىم تۇرغۇچى
ۋە ئايلىنىپ تۇرغۇچى يۇلتۇزالرنى ئۆزى خالىغانچە بويسۇندۇرۇپ باشقۇرۇپ تۇرغۇچىدۇر .ﷲ تائاال
بۇ ئايەتتە شەرق تەرەپلەرنى تىلغا ئېلىش بىلەنال كۇپايىلەندى .چۈنكى ،شەرق تەرەپلەرنى تىلغا
ئېلىش غەرب تەرەپلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

214

ﷲ تائاال ئۇنى تۆۋەندىكى ئايەتلەردە ئوچۇق بايان قىلغان﴿ :مەشرىقالرنىڭ ۋە مەغرىبلەرنىڭ
پەرۋەردىگارى بىلەن قەسەمكى ،بىز ئەلۋەتتە قادىرمىز﴾(((﴿ ،ئۇ ئىككى مەشرىق (يەنى كۈن بىلەن
ئاينىڭ چىقىدىغان ئىككى جايى) نىڭ پەرۋەردىگارىدۇر ۋە ئىككى مەغرىب (يەنى كۈن بىلەن
ئاينىڭ پاتىدىغان ئىككى جاي) نىڭ پەرۋەردىگارىدۈر﴾(((.

*******
ﭦﭧﭨﭩﭪﭫﭬﭭ ﭮﭯ ﭰﭱ ﭲﭳﭴﭵﭶ
((( مەئارىج سۈرىسى 40ـ ئايەت.
((( رەھمان سۈرىسى 17ـ ئايەت.

ساففات سۈرىسى

ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ ﭽﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ
ﮈﮉﮊ
بىز ھەقىقەتەن يېقىن ئاسماننى يۇلتۇزالر (نۇرى) بىلەن زىننەتلىدۇق﴿ .﴾6ﷲ نىڭ
ئىتائىتىدىن چىققۇچى ھەر بىر شەيتاندىن ئۇنى قوغدىدۇق﴿ .﴾7ئۇالر پەرىشتىلەرنىڭ (سۆزلىرىدىن
ھېچ نەرسىنى) ئاڭلىيالمايدۇ ،ئۇالر ،قوغلىنىشى ئۈچۈن ،ھەر تەرەپتىن ،ئاققۇچى يۇلتۇزالر بىلەن
ئېتىلىدۇ ،ئۇالر (ئاخىرەتتە) دائىملىق ئازابقا قالىدۇ﴿8ـ .﴾9لېكىن (ئاسمان خەۋەرلىرىدىن)
ئوغرىلىقچە بىر نەرسە ئاڭلىغان شەيتاننى يورۇق يۇلتۇز قوغالپ (كۆيدۈرۈپ تاشاليدۇ)﴿.﴾10

اﷲ تائاالنىڭ ئاسماننى زىننەتلىشى ۋە ئۇنى مۇھاپىزەت قىلىشى
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە زېمىن ئەھلىدىن ئاسمانغا قارىغۇچىالر ئۈچۈن دۇنيا ئاسمىنىنى ﴿يۇلتۇزالر
(نۇرى) بىلەن زىننەتلىدۇق﴾ دەپ خەۋەر قىلىدۇ .ئاسماندىكى سەييارە ۋە تۇرغۇن يۇلتۇزالر زېمىن

ئەھلى ئۈچۈن يورۇقلۇق بېرىدۇ.

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ(﴿ :بىزگە بارلىق ئاسمانالردىن) ئەڭ يېقىن ئاسماننى
چىراقالر (يەنى يورۇق يۇلتۇزالر) بىلەن بېزىدۇق ۋە ئۇالرنى (پەرىشتىلەرنىڭ سۆزلىرىنى ئوغۇرلىقچە
تىڭشاشقا ئۇرۇنغان) شەيتانالرنى ئاتىدىغان نەرسە قىلدۇق (يەنى شەيتانالر يۇلتۇزالردىن چىققان
شوال بىلەن ئېتىلىدۇ) ،شەيتانالرغا (ئاخىرەتتە) دوزاخ ئازابىنى تەييارلىدۇق﴾(((﴿ ،بىز ئاسماندا
بۇرۇجالرنى ياراتتۇق ۋە كۆزەتكۈچىلەر ئۈچۈن ئاسماننى (يۇلتۇزالر بىلەن) بېزىدۇق .ھەر بىر
قوغالندى شەيتاندىن ئاسماننى قوغدىدۇق .لېكىن (ئاسمان خەۋەرلىرىگە) ئوغرىلىقچە قۇالق
سالماقچى بولغان شەيتاننى روشەن ئاقار يۇلتۇز قوغالپ يېتىدۇ (يەنى ھاالك قىلىدۇ﴾(((.
﴿ﷲ نىڭ ئىتائىتىدىن چىققۇچى ھەر بىر شەيتاندىن ئۇنى قوغدىدۇق﴾ يەنى ئەگەر
ھەددىدىن ئاشقۇچى شەيتان پەرىشتىلەرنىڭ سۆزلىرىگە ئوغرىلىقچە قۇالق سالماقچى بولسا،
يورۇق يۇلتۇز كېلىدۇ ـ دە ،ئۇنى كۆيدۈرۈپ تاشاليدۇ.
﴿ئۇالر پەرىشتىلەرنىڭ (سۆزلىرىدىن ھېچ نەرسىنى) ئاڭلىيالمايدۇ﴾ يەنى پەرىشتىلەر
شەرىئەت ۋە ئالدىنئاال ئورۇنالشتۇرۇش ھەققىدە ﷲ تائاالنىڭ ۋەھىي قىلغان نەرسىلىرى ئۈستىدە
سۆزلىشىۋاتقان چاغدا ،شەيتانالر پەرىشتىلەر تۇرغان ئاسمانالرغا يېقىنلىشالمايدۇ .ﷲ تائاالنىڭ:
﴿پەرىشتىلەرنىڭ دىللىرىدىن قورقۇنچ كۆتۈرۈلگەندە ،ئۇالر ئاندىن (بەزىسى بەزىسىگە):
«پەرۋەردىگارىڭالر نېمە دېدى؟» دەيدۇ .ئۇالر (جاۋابەن) :ھەقنى (دېدى) دەيدۇ .ﷲ تائاال
يۈكسەكتۇر ،كاتتىدۇر﴾((( دېگەن ئايىتىنىڭ تەپسىرىدە كەلتۈرۈلگەن ھەدىسلەردە بۇ ھەقتە
تەپسىلىي توختىلىپ ئۆتۈلدى.
((( مۇلك سۈرىسى 5ـ ئايەت.
((( ھىجر سۈرىسى 18 _ 16ـ ئايەتكىچە.
((( سەبەئ سۈرىسى 23ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

215

﴿ئۇالر ،قوغلىنىشى ئۈچۈن ،ھەر تەرەپتىن ،ئاققۇچى يۇلتۇزالر بىلەن ئېتىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالر
ئاسمانغا يېقىنالشقاندا ،ھەر تەرەپتىن قوغلىنىپ ھەيدىلىدۇ .ئۇالرنىڭ ئاسمانغا يېتىۋېلىشى
كۆيدۈرگۈچى يۇلتۇزالر تەرىپىدىن توسۇلىدۇ ۋە ئېتىپ ئۆلتۈرۈلىدۇ﴿ .ئۇالر (ئاخىرەتتە) دائىملىق
ئازابقا قالىدۇ﴾ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :شەيتانالرغا (ئاخىرەتتە) دوزاخ ئازابىنى
تەييارلىدۇق﴾(((.
﴿لېكىن (ئاسمان خەۋەرلىرىدىن) ئوغرىلىقچە بىر نەرسە ئاڭلىغان شەيتاننى يورۇق يۇلتۇز
قوغالپ (كۆيدۈرۈپ تاشاليدۇ)﴾ يەنى شەيتان ئاسماندىن ئوغرىلىقچە سۆز ئاڭاليدۇ ،ئاندىن

ئۇنى ئۆزىنىڭ پەس تەرىپىدە تۇرغان شەيتانغا يەتكۈزىدۇ ،ئۇ شەيتان ئاستىدىكى يەنە بىر
شەيتانغا يەتكۈزىدۇ .شەيتان ئۇ سۆزنى يەنە بىر شەيتانغا يەتكۈزۈشتىن ئىلگىرى يورۇق يۇلتۇز
ئۇنى كۆيدۈرۈپ تاشلىشى ياكى يورۇق يۇلتۇز ئۇنىڭغا يېتىشىۋېلىپ ئۇنى كۆيدۈرۈپ تاشالشتىن
ئىلگىرى ،ﷲ تائاالنىڭ تەقدىرى بىلەن ،شەيتان ئۇ سۆزنى باشقا بىر شەيتانغا يەتكۈزۈپ
بولۇشىمۇ مۇمكىن ،ئاندىن ئۇ شەيتان ئۇ سۆزنى كاھىنغا ئېلىپ بارىدۇ .بۇ ھەقتە ئىلگىرى ئۆتكەن
ھەدىستە تەپسىلىي توختالغان ئىدۇق.

ئىبنى جەرىر ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
قۇرئان نازىل بولۇشتىن ئىلگىرى ئاسماندا شەيتانالرنىڭ ئورۇنلىرى بار ئىدى ،ئۇالر ۋەھىينى
ئاڭاليتتى .يۇلتۇزالر بولسا ئاقمايتتى .شەيتانالرمۇ ئېتىلمايتتى .ئۇالر ۋەھىينى ئاڭلىسا ،زېمىنغا
چۈشەتتى ـ دە ،بىر سۆزگە توققۇز يالغاننى قوشاتتى .مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم پەيغەمبەر قىلىپ
ئەۋەتىلگەندىن كېيىن ،ئەگەر شەيتان ئاسماندىكى ئورنىغا قاراپ ماڭسا ،يۇلتۇز خاتاالشماستىن
كېلىپ ئۇنى سوقۇپ ،كۆيدۈرۈپ تاشاليتتى .ئاندىن شەيتانالر بۇنى لەنىتى ئىبلىسقا شىكايەت
قىلدى .ئىبلىس :چوقۇم بىر ئىش يۈز بېرىپتۇ -،دېدى ۋە ئېنىقالش ئۈچۈن قوشۇنىنى تەرەپ ـ
تەرەپكە ئەۋەتتى .شۇ چاغدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئىككى تاغنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى خورمىزارلىقتا
ئۆرە تۇرۇپ ناماز ئوقۇۋاتاتتى .ئۇالر ئىبلىسنىڭ يېنىغا قايتىپ بېرىپ ،ئۇنىڭغا بۇ ئەھۋالنى
يەتكۈزدى ،ئىبلىس :مانا بۇ ،يېڭىدىن يۈز بەرگەن ئىشتۇر -،دېدى.

*******

216

ﮋ ﮌ ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ
ﮛﮜﮝﮞﮟ ﮠﮡﮢﮣ ﮤﮥ ﮦﮧﮨﮩﮪ ﮫ ﮬ
ﮭﮮﮯﮰﮱﯓ ﯔﯕﯖﯗﯘﯙﯚﯛﯜﯝ ﯞ
ﯟﯠﯡ ﯢﯣﯤﯥﯦ
ئۇالردىن (يەنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچىالردىن) سوراپ باققىن! ئۇالرنى
يارىتىش قىيىنمۇ؟ يا بىزنىڭ ياراتقانلىرىمىز (يەنى ئاسمان-زېمىن ۋە ئۇالرنىڭ ئارىسىدىكى پەرىشتىلەر
ۋە چوڭ مەخلۇقاتالر) نى يارىتىش قىيىنمۇ؟ بىز ھەقىقەتەن ئۇالرنى (يەنى ئۇالرنىڭ ئەسلى بولغان
((( مۇلك سۈرىسى 5ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ساففات سۈرىسى

ئادەمنى) يېپىشقاق اليدىن ياراتتۇق﴿( .﴾11ئى مۇھەممەد!) سەن ئۇالرنىڭ ﷲ نىڭ قۇدرىتىنى
كۆرۈپ تۇرۇپ ،ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلغانلىقىدىن بەلكى ئەجەبلىنەرسەن .ئۇالر
بولسا سېنى مەسخىرە قىلىشىدۇ﴿ .﴾12ئۇالرغا (قۇرئان بىلەن) ۋەز -نەسىھەت قىلىنسا (ۋەز
نەسىھەتنى) قوبۇل قىلمايدۇ﴿ .﴾13ئۇالر بىرەر مۆجىزىنى كۆرسە مەسخىرە قىلىشىدۇ﴿.﴾14ئۇالر« :بۇ روشەن سېھىردۇر ،بىز ئۆلۈپ توپىغا ۋە قۇرۇق سۆڭەككە ئايالنغاندىن كېيىن راستال
تىرىلەمدۇق؟ بىزنىڭ بۇرۇنقى ئاتىلىرىمىزمۇ تىرىلەمدۇ؟» دەيدۇ﴿ .﴾17 - 15ئېيتقىنكى« ،ھەئە،
سىلەر خار ھالدا تىرىلىسىلەر»﴾ .﴿18بىر ئاۋازنى (يەنى ئىسرافىلنىڭ چالغان سۇرىنى) ئاڭالش
بىلەنال (مەھشەرگاھقا) ھازىر بولۇپ (ئۆزلىرىگە نېمە قىلىنىدىغانلىقىغا) قارىشىپ تۇرىدۇ﴿.﴾19

ئۆلگەندىن كېيىنكى ھاياتلىقنىڭ ئىسپاتى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ( :ئى مۇھەمەد!) ئەنە شۇ ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار
قىلغۇچىالردىن سوراپ باققىن ،ئۇالرنى يارىتىش قىيىنمۇ ياكى ئاسمانالرنى ،زېمىننى ۋە ئۇالرنىڭ
ئارىسىدىكى پەرىشتىلەر ،شەيتانالر ۋە بۈيۈك مەخلۇقاتالرنى يارىتىش قىيىنمۇ؟ ئۇالر ھەقىقەتەن
بۇ مەخلۇقاتالرنى يارىتىشنىڭ ئۆزلىرىنى يارىتىشتىن قىيىن ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىشىدۇ .ئەگەر
ئىش شۇنداق بولسا ،ئۇالر نېمىشقا ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلىدۇ؟ ئۇالر ئۆزلىرى
ئىنكار قىلغان نەرسىلەردىن چوڭ نەرسىلەرنىڭ يارىتىلغانلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپتىغۇ؟ ﷲ تائاال بۇ
ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئاسمانالرنى ۋە زېمىننى يارىتىش ئەلۋەتتە ئىنسانالرنى يارىتىشتىن كۆپ
قىيىندۇر ۋە لېكىن ئىنسانالرنىڭ كۆپچىلىكى (بۇنى) ئۇقمايدۇ﴾(((.
ئاندىن ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ئاجىز نەرسىدىن يارىتىلغانلىقىنى بايان قىلىپ مۇنداق دەيدۇ:
﴿بىز ھەقىقەتەن ئۇالرنى (يەنى ئۇالرنىڭ ئەسلى بولغان ئادەمنى)﴾ ئوبدان ئارىالشتۇرۇلغان
﴿يېپىشقاق اليدىن ياراتتۇق﴾ ئى مۇھەممەد! ئۇالرنىڭ ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشىنى ئىنكار
قىلغانلىقىدىن سەن ﴿بەلكى ئەجەبلىنەرسەن﴾ سەن بولساڭ ،ﷲ تائاال خەۋەر قىلغان ئاجايىپ
بىر ئىشقا يەنى ئۆلۈكلەرنى چىرىپ تۈگىگەندىن كېيىن قايتا تىرىلدۈرۈشكە ئىشەنگۈچىسەن ۋە
تەستىق قىلغۇچىسەن .ئۇالر بولسا بۇنى قاتتىق ئىنكار قىلغانلىقتىن ئۇنىڭغا ئىشەنمەيدۇ .ئۇ
توغرۇلۇق ئۇالرغا سۆزلىسەڭ﴿ ،ئۇالر بولسا سېنى مەسخىرە قىلىشىدۇ﴾.
قەتادە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :مۇھەممەد ئەلەيھىسساالم ئۇالرنىڭ قىلمىشلىرىدىن
ئەجەبلەندى ،ئادەم بالىلىرىنىڭ ئازغۇنلىرى بولسا ،ئۇنى مەسخىرە قىلىشتى -،دېدى.
﴿ئۇالر﴾ ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئوچۇق كۆرسىتىدىغان ﴿بىرەر مۆجىزىنى كۆرسە
مەسخىرە قىلىشىدۇ .ئۇالر« :سەن ئېلىپ كەلگەن (بۇ مۆجىزە) روشەن سېھىردۇر ،بىز ئۆلۈپ
توپىغا ۋە قۇرۇق سۆڭەككە ئايالنغاندىن كېيىن راستال تىرىلەمدۇق؟ بىزنىڭ بۇرۇنقى ئاتىلىرىمىزمۇ
تىرىلەمدۇ؟» دەيدۇ﴾ يەنى ئۇالر قايتا تىرىلىشنى يىراق ساناپ ،ئۇنى ئىنكار قىلىدۇ .ئى مۇھەممەد!
ئۇالرغا﴿ :ئېيتقىنكى ،ھەئە ،سىلەر﴾ توپىغا ۋە قۇرۇق سۆڭەككە ئايالنغاندىن كېيىن ،قىيامەت
كۈنى بۈيۈك قۇدرەت ئاستىدا ﴿خار ھالدا تىرىلىسىلەر﴾.
((( غافىر سۈرىسى 57ـ ئايەت.

217

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ھەممە ﷲ غا بويسۇنغان ھالدا كېلىدۇ﴾(((﴿ ،شۈبھىسىزكى،
مېنىڭ ئىبادىتىمدىن چوڭچىلىق بىلىپ باش تارتىدىغانالر خار ھالدا جەھەننەمگە كىرىدۇ﴾(((.
﴿بىر ئاۋازنى (يەنى ئىسرافىلنىڭ چالغان سۇرىنى) ئاڭالش بىلەنال (مەھشەرگاھقا) ھازىر
بولۇپ (ئۆزلىرىگە نېمە قىلىنىدىغانلىقىغا) قارىشىپ تۇرىدۇ﴾ يەنى غالىب ۋە بۈيۈك ﷲ تەرىپىدىن

بىرال بۇيرۇق بېرىلىپ ،ئۇالرنى قەبرىلىرىدىن چىقىشقا چاقىرىلغان ئاۋاز بىلەن تەڭ ،ناگاھان
ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ دەرگاھىغا ھازىر بولۇپ ،قىيامەت كۈنىنىڭ دەھشەتلىك ئەھۋاللىرىغا قارىشىپ
تۇرىدۇ.

*******
ﯧﯨ ﯩ ﯪﯫﯬﯭﯮﯯﯰﯱ ﯲﯳﯴ ﯵﯶﯷ
ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼ ﯽ ﯾ ﯿ ﰀ ﰁ ﰂ ﰃ ﰄ ﰅ ﰆﰇ ﰈ
ﰉﰊ ﭑﭒﭓﭔ ﭕﭖ ﭗﭘ ﭙﭚ
ئۇالر« :ۋاي ئىسىت! بىزگە بۇ قىيامەت كۈنىدۇر» دەيدۇ﴿ .﴾20بۇ سىلەر ئىنكار قىلغان (ھەق
بىلەن باتىل) ئايرىلىدىغان كۈندۇر﴿( .﴾21ﷲ پەرىشتىلىرىگە ئېيتىدۇ) زۇلۇم قىلغۇچىالرنى،
ئۇالرنىڭ (مۇشرىكلىكتىكى ،كۇفرىدىكى) قاياشلىرىنى ۋە ئۇالرنىڭ ﷲ نى قويۇپ چوقۇنغان
بۇتلىرىنى (مەھشەرگاھقا) توپالڭالر ،ئاندىن ئۇالرنى دوزاخنىڭ يولىغا باشالڭالر﴿. ﴾22-23
ئۇالرنى توختىتىپ تۇرۇڭالر ،چۈنكى ،ئۇالر (جىمى سۆزلىرى ۋە ئىشلىرىدىن) سوئال -سوراق
قىلىنىدۇ﴿( .﴾24ئاندىن) ئۇالرغا« :نېمىشقا (دۇنيادىكى ھالىتىڭالرغا ئوخشاش) بىر -بىرىڭالرغا
ياردەم قىلمايسىلەر؟» (دېيىلىدۇ) ﴿ ﴾25بەلكى ئۇالر بۈگۈن بويسۇنغۇچىالردۇر﴿.﴾26

قىيامەت كۈنىنىڭ دەھشەتلىرى

218

ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە كاپىرالرنىڭ قىيامەت كۈنىدە قىلىشىدىغان سۆزلىرىدىن خەۋەر
بېرىدۇ .ئۇالر ئۇ كۈندە ئۆزلىرىگە ماالمەت قىلىشىدۇ ،دۇنيادىكى چاغلىرىدا ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى
زۇلۇم قىلغانلىقلىرىنى ئېتىراپ قىلىشىدۇ ،ئۇالر قىيامەتنىڭ دەھشەتلىك ئەھۋالىنى ئۆز كۆزلىرى
بىلەن كۆرگەن چاغدا قاتتىق پۇشايمان قىلىشىدۇ .ئەپسۇسكى ،ئۇ پۇشايمان ئۇالرغا قىلچە پايدا
بەرمەيدۇ﴿ ،ئۇالر« :ۋاي ئىسىت! بىزگە بۇ قىيامەت كۈنىدۇر» دەيدۇ﴾ ئاندىن پەرىشتىلەر ۋە
مۆمىنلەر﴿ :بۇ سىلەر ئىنكار قىلغان (ھەق بىلەن باتىل) ئايرىلىدىغان كۈندۇر﴾ دەيدۇ .بۇ سۆز
ئۇالرغا تاپا ـ تەنە ۋە ماالمەت قىلىش يۈزىسىدىن ئېيتىلىدۇ.
مەھشەرگاھ مەيدانىدا ﷲ تائاال پەرىشتىلەرنى مۆمىنلەردىن كاپىرالرنى ئايرىشقا بۇيرۇپ
مۇنداق دەيدۇ(﴿ :ﷲ پەرىشتىلىرىگە ئېيتىدۇ) زۇلۇم قىلغۇچىالرنى ،ئۇالرنىڭ (مۇشرىكلىكتىكى،
((( نەمل سۈرىسى 87ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( غافىر سۈرىسى 60ـ ئايەت.

ساففات سۈرىسى

كۇفرىدىكى) قاياشلىرىنى﴾ يەنى ئۇالرنىڭ دوستلىرىنى ﴿ۋە ئۇالرنىڭ ﷲ نى قويۇپ چوقۇنغان
بۇتلىرىنى (مەھشەرگاھقا) توپالڭالر ،ئاندىن ئۇالرنى دوزاخنىڭ يولىغا باشالڭالر﴾ يەنى ئۇالرغا

Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1931
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 970
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2872
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1267
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1564
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1452
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3709
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3698
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1453
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1578
    29.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3609
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3751
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3831
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1508
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1334
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3606
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1458
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3626
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3721
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3773
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3821
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3755
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1313
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1448
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1429
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3780
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3645
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3743
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1533
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3714
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1348
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3767
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3707
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1401
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3652
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3608
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1301
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3622
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1528
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3690
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3727
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1434
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1315
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3740
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1362
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3708
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1379
    32.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1333
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3750
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 05 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 991
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 518
    42.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.