Latin

Tefsir İbni Kesir - 04 - 17

Süzlärneñ gomumi sanı 3625
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
قىلىش ،ئەزىز قىلىش ،خار قىلىش ،باي قىلىش ،كەمبەغەل قىلىش ﷲ نىڭ خاھىشىدىكى ئىش
بولۇپ ،ﷲ غا ھېچ كىشى تەئەررۇز قىاللمايدۇ)﴿.﴾18

بارلىق نەرسىلەرنىڭ اﷲ تائاالغا سەجدە قىلىدىغانلىقى
ﷲ تائاال بۇ يەردە ئۆزىنىڭ شېرىك كەلتۈرۈلمەي ئىبادەت قىلىنىشقا اليىق ئىكەنلىكىدىن خەۋەر
بېرىدۇ .چۈنكى ،ﷲ تائاالنىڭ كاتتىلىقىغا بارلىق نەرسىلەر ئىختىيارى ياكى ئىختىيارسىز ھالدا سەجدە
قىلىدۇ .ھەممە نەرسىلەرنىڭ سەجدە قىلىش شەكلى شۇ نەرسىنىڭ ئۆزىگە اليىق رەۋىشتە بولىدۇ.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالر ﷲ ياراتقان شەيئىلەرنىڭ سايىلىرىنىڭ بويسۇنغان
ھالدا ﷲ غا سەجدە قىلىش يۈزىسىدىن ئوڭ -سولغا مايىل بولۇپ تۇرغانلىقىنى كۆرمىدىمۇ؟﴾(((﴿ ،يەتتە
ئاسمان -زېمىن ۋە ئۇالردىكى مەخلۇقاتالر ﷲ نى پاك دەپ بىلىدۇ( ،كائىناتتىكى) قانداقلىكى نەرسە
بولمىسۇن ،ﷲ نى پاك دەپ مەدھىيلەيدۇ (يەنى ﷲ نىڭ ئۇلۇغلىقىنى سۆزلەيدۇ) ،لېكىن سىلەر
(تىلىڭالر ئوخشاش بولمىغانلىقى ئۈچۈن) ئۇالرنىڭ مەدھىيسىنى سەزمەيسىلەر﴾(((.
﴿بىلمەمسەنكى ،ئاسماندىكىلەر (يەنى پەرىشتىلەر) ،زېمىندىكىلەر (يەنى ئىنسانالر ،جىنالر ۋە
زېمىندا ياشايدىغان بارلىق مەخلۇقاتالر) ،كۈن ،ئاي ،يۇلتۇزالر ،تاغالر ،دەرەخلەر ،ھايۋاناتالر (ﷲ غا
بويسۇنۇپ ،ﷲ نىڭ تەسەررۇپ قىلىشى بويىچە ھەرىكەت قىلىدۇ)﴾ ﷲ تائاالنىڭ بۇ ئايەتتە﴿ :كۈن،
ئاي ،يۇلتۇزالر﴾ دەپ ئاالھىدە كەلتۈرۈشىنىڭ سەۋەبى شۇكى ،ﷲ تائاالنى قويۇپ ئىبادەت قىلىنىدىغان

بۇ نەرسىلەرنىڭمۇ ،ئەمەلىيەتتە ئۆزلىرىنىڭ ياراتقۇچىسى بولغان ﷲ تائاالغا سەجدە قىلىدىغانلىقىنى ۋە
ﷲ تائاالنىڭ ئورۇنالشتۇرۇشى بويىچە ھەرىكەت قىلىدىغانلىقىنى بايان قىلىش ئۈچۈندۇر.
ﷲ تائاال (بۇ نەرسىلەرنىڭ ياراتقۇچىسى ﷲ تائاال بولغاچقا ،ﷲ تائاال سەجدىنى بۇ نەرسىلەرگە
ئەمەس ،بەلكى بۇ نەرسىلەرنى ياراتقان ﷲ تائاالغا قىلىشقا بۇيرۇپ) مۇنداق دېدى﴿ :كېچە بىلەن
كۈندۈز ،كۈن بىلەن ئاي ﷲ نىڭ (بىرلىكىنى ۋە قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان) ئاالمەتلىرىدىندۇر ،قۇياشقا
سەجدە قىلماڭالر ،ئايغىمۇ سەجدە قىلماڭالر ،ئۇالرنى ياراتقان ﷲ غا سەجدە قىلىڭالر﴾(((.

196

ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇزەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ماڭا« :كۈننىڭ قەيەرگە كېتىدىغانلىقىنى بىلەمسەن؟» دېدى .مەن :ﷲ ۋە
ئۇنىڭ پەيغەمبىرى بىلىدۇ -،دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :كۈن ئەرشنىڭ ئاستىدا (ﷲ تائاالغا)
سەجدە قىلغىلى كېتىدۇ ،ئاندىن بۇيرۇق كۈتىدۇ .كۈنگە كەلگەن تەرىپڭدىن قايتقىن دېيىلىدىغانغا
ئاز قالدى»((( دېدى .ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمادىن مۇنداق رىۋايەت قىلىندى :بىر كىشى
((( نەھل سۈرىسى 48ـ ئايەت.
((( ئىسرا سۈرىسى 44ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( فۇسسىلەت سۈرىسى 37ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( يەنى كۈننىڭ كۈن پېتىش تەرەپتىن چىقىشقا بۇيرۇلىدىغانغا ئاز قالدى ،كۈن ئۇ تەرەپتىن چىققاندا قىيامەت قايىم

ھەج سۈرىسى

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! مەن كېچە چۈشۈمدە بىر دەرەخنىڭ ئارقىسىدا
ناماز ئوقۇپ ،سەجدىگە بارغانمىشمەن ،دەرەخمۇ مەندەك سەجدىگە بېرىپ :ئى ﷲ! بۇ سەجدەم
ئۈچۈن ماڭا بىر ئەجرى يازساڭ ،مەندىن بىر گۇناھنى ئۈچۈرىۋەتسەڭ ،ئۇنى مەن ئۈچۈن دەرگاھىڭدا
ساقالپ قويساڭ ۋە مەندىن ئۇنى خۇددى بەندەڭ داۋۇدتىن قوبۇل قىلغاندەك قوبۇل قىلساڭ-،
دېگەنلىكىنى ئاڭلىغۇدەكمىشمەن -،دېدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم سەجدە ئايىتىدىن بىرنى ئوقۇپ
سەجدە قىلدى((( ،مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭمۇ (سەجدىدە تۇرۇپ) ھېلىقى كىشى سۆزلەپ بەرگەن
(دەرەخ قىلغان) دۇئانى قىلغانلىقىنى ئاڭلىدىم.
ئىمام ئەھمەد ھايۋانالر ھەققىدە مۇنداق ھەدىس رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ھايۋانالرنى ئۈستىدىن چۈشمەي ئولتۇرىدىغان ئورۇندۇقتەك بىر نەرسە قىلىۋېلىشتىن توسۇپ مۇنداق
دېدى« :نۇرغۇنلىغان مىنىلىدىغان ھايۋانالر باركى ،بۇالر ،ئۈستىگە مىنگەن كىشىدىن كۆپ ياخشىدۇر
ۋە ﷲ تائاالنى كۆپ زىكرى قىلغۇچىدۇر».
﴿ۋە نۇرغۇن كىشىلەر ﷲ غا سەجدە قىلىدۇ﴾ يەنى نۇرغۇنلىغان كىشىلەر ﷲ تائاالغا بويسۇنۇش
ۋە ئىبادەت قىلىش يۈزىسىدىن ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن سەجدە قىلىدۇ.
﴿نۇرغۇن كىشىلەر (كۇفرى سەۋەبلىك) ئازابقا دۇچار بولدى﴾ يەنى ﷲ تائاالغا سەجدە قىلغىلى
ئۇنىمىغانالر ۋە سەجدە قىلىشتىن باش تارتقانالر ئازابقا دۇچار بولدى.
﴿ﷲ نىڭ خارلىشىغا ئۇچرىغان ئادەمگە ھۈرمەتلىگۈچى چىقمايدۇ ،ﷲ ھەقىقەتەن
خالىغىنىنى قىلىدۇ (يەنى ئازاب قىلىش ،رەھىم قىلىش ،ئەزىز قىلىش ،خار قىلىش ،باي
قىلىش ،كەمبەغەل قىلىش ﷲ نىڭ خاھىشىدىكى ئىش بولۇپ ،ﷲ غا ھېچ كىشى تەئەررۇز
قىاللمايدۇ)﴾
ئىمام مۇسلىم ئەبۇھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :بىر ئىنسان سەجدە ئايىتىنى ئوقۇغان ۋاقتىدا ،شەيتان يىغلىغان پېتى يىراقلىشىپ:
ۋاي ئېسىت! ئىنسان سەجدە قىلىشقا بۇيرۇلدى ،سەجدە قىلدى ،ئۇنىڭغا جەننەت بېرىلدى .مەن
سەجدە قىلىشقا بۇيرۇلدۇم ،سەجدە قىلمىدىم ،ماڭا دوزاخ بېرىلدى -،دەيدۇ».
ئىمام ئەھمەد ئۇقبە ئىبنى ئامىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمغا :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! ھەج سۈرىسىدە ئىككى سەجدە ئايىتى كەلگەنلىكى ئۈچۈن،
قۇرئاننىڭ باشقا سۈرىلىرىدىن ئارتۇق قىلىنغانمۇ؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ھەئە شۇنداق،
كىمكى ئۇ ئىككى ئايەتكە كەلگەندە سەجدە قىلماي دېسە ،ئۇ ئىككى ئايەتنى ئوقۇمىسۇن» دېدى .بۇ
ھەدىسنى ئەبۇداۋۇد ۋە تىرمىزىمۇ رىۋايەت قىلغان.
ئىمام ئەبۇداۋۇ ،خالىد ئىبنى مەئداندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ« :ھەج سۈرىسى (ئۇنىڭدا ئىككى سەجدە ئايىتى كەلگەنلىكى ئۈچۈن) قۇرئاننىڭ باشقا
بولىدۇ.
((( ئوقۇغۇچى ۋە تىڭشىغۇچىغا سەجدە قىلىش الزىم بولىدىغان ئايەتلەر :ئەئراف ،رەئد ،نەھل ،ئىسرا ،مەريەم ،ھەج،
فۇرقان ،نەمل ،سەجدە ،ساد ،فۇسسىلەت ،نەجم ،ئىنشىقاق ،ئەلەق قاتارلىق سۈرىلەردە بار.

197

سۈرىلىرىدىن ئارتۇق قىلىندى» .ئەبۇبەكرى ئىسمائىل ئەبۇجەھمىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ جابىيە دېگەن يەردە ھەج سۈرىسىدىكى ئىككى سەجدە ئايىتىنى ئوقۇپ،
سەجدە قىلىپ :بۇ سۈرە مۇشۇ ئىككى سەجدە ئايىتى بىلەن ئارتۇق قىلىندى -،دېدى.
ئىمام ئەبۇداۋۇد ۋە ئىبنى ماجە ئەمر ئىبنى ئاسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم مېنى قۇرئاننىڭ ئىچىدىكى ئون بەش سەجدە ئايىتىنى ئوقۇتتى .بۇ ئايەتلەرنىڭ ئۈچى
كىچىك سۈرىلەردە ،ئىككىسى سۈرە سەجدىدۇر.

*******
ﮝﮞﮟﮠﮡﮢﮣﮤﮥﮦﮧﮨﮩﮪﮫﮬﮭﮮ
ﮯﮰﮱﯓﯔ ﯕﯖ ﯗﯘﯙﯚﯛﯜﯝﯞﯟ ﯠ
ﯡﯢﯣﯤﯥﯦﯧﯨﯩﯪ
(مۆمىنلەر ۋە كۇففارالردىن ئىبارەت) بۇ ئىككى (پىرقە) پەرۋەردىگارى توغرىسىدا مۇنازىرىلەشتى
(يەنى مۆمىنلەر بىلەن كۇففارالر ﷲ نىڭ دىنى ئۈستىدە بەس -مۇنازىرە قىلىشىپ ،مۆمىنلەر ﷲ نىڭ
دىنىغا ياردەم بەرمەكچى بولدى ،كۇففارالر ﷲ نىڭ نۇرىنى ئۆچۈرمەكچى بولدى) ،كاپىرالرغا ئوتتىن
كىيىملەر پىچىلىدۇ ،ئۇالرنىڭ باشلىرى ئۈستىدىن يۇقىرى ھارارەتلىك قايناقسۇ قۇيۇلىدۇ﴿ .﴾19ئۇنىڭ
بىلەن ئۇالرنىڭ ئىچ -باغرى ۋە تېرىلىرى ئېرىتىلىدۇ﴿ .﴾20ئۇالر تۆمۈر توقماقالر بىلەن ئۇرۇلىدۇ﴿.﴾21
ھەر قاچان ئۇالر (يېتىۋاتقان) غەم -قايغۇنىڭ قاتتىقلىقىدىن دوزاختىن چىقماقچى بولسا ،ئۇالر دوزاخقا
قايتۇرۇلىدۇ( ،ئۇالرغا) كۆيدۈرگۈچى (دوزاخ) ئازابىنى تېتىڭالر (دېيىلىدۇ)﴿.﴾22

بۇ ئايەتنىڭ نازىل بولۇش سەۋەبى
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇزەرنىڭ قەسەم ئىچىپ تۇرۇپ(﴿ :مۆمىنلەر ۋە كۇففارالردىن ئىبارەت)
بۇ ئىككى (پىرقە) پەرۋەردىگارى توغرىسىدا مۇنازىرىلەشتى﴾ دېگەن ئايەت بەدرى كۈنى (قىلىچ بىلەن)

198

ئۇرۇشۇش ئۈچۈن (مۇسۇلمانالر تەرىپىدىن) مەيدانغا چۈشكەن ھەمزە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ۋە ئۇنىڭ ئىككى
سەپدىشى بىلەن (كاپىرالر تەرىپىدىن) مەيدانغا چۈشكەن ئۇتبە ۋە ئۇنىڭ ئىككى سەپدىشى توغرىسىدا
چۈشكەن -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ.

ئىمام بۇخارى ئەلى ئىبنى ئەبۇتالىب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
قىيامەت كۈنى مەن ﷲ تائاالنىڭ ئالدىدا (كاپىرالر بىلەن) مۇنازىرىلىشىش ئۈچۈن بىرىنچى بولۇپ
تىزلىنىپ ئولتۇرىمەن .قىيس مۇنداق دېدى :بەدر كۈنى قىلىچ بىلەن ئېلىشىش ئۈچۈن ئىككى تەرەپتىن
مەيدانغا چۈشكەنلەر توغرىسىدا ﷲ تائاالنىڭ(﴿ :مۆمىنلەر ۋە كۇففارالردىن ئىبارەت) بۇ ئىككى (پىرقە)
پەرۋەردىگارى توغرىسىدا مۇنازىرىلەشتى﴾ دېگەن ئايىتى چۈشتى .ئۇالر مۇسۇلمانالر تەرىپىدىن ئەلى،
ھەمزە ۋە ئۇبەيدە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمالر ،كاپىرالر تەرىپىدىن شەيبە ئىبنى رەبىيئە ،ئۇتبە ئىبنى رەبىيئە
ۋە ۋەلىد ئىبنى ئۇتبە قاتارلىقالردۇر.

ھەج سۈرىسى

﴿(مۆمىنلەر ۋە كۇففارالردىن ئىبارەت) بۇ ئىككى (پىرقە) پەرۋەردىگارى توغرىسىدا مۇنازىرىلەشتى﴾

ئىبنى ئەبۇنەجىيھ بۇ ئايەت ھەققىدە مۇجاھىدنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بۇ ئايەت
قىيامەت كۈنى قەبرىدىن قايتا تىرىلىشكە ئوخشاش ئىشالردا مۇنازىرىلەشكەن كاپىرالر ۋە مۆمىنلەرنىمۇ
ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
مۇجاھىد ۋە ئەتا يەنە مۇنداق دېدى :بۇ ئايەت ھەممە مۆمىن ۋە كاپىرالرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
يەنى بەدر كۈنى ياكى ئۇنىڭدىن باشقا ئىش بولسۇن ،مۇسۇلمانالر بىلەن كاپىرالر ئارىسىدا بولغان
ھەرقانداق بىر ئىش ۋە مۇنازىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .چۈنكى ،مۆمىنلەر ﷲ تائاالنىڭ دىنىغا ياردەم
بېرىشنى ،كاپىرالر بولسا ،ئىماننىڭ نۇرىنى ئۈچۈرۈشنى ،ھەقىقەتنى ياردەمچىسىز قويۇشنى ۋە ھەر خىل
ھەقسىزلىكنىڭ مەيدانغا چىقىشىنى مەقسەت قىلىدۇ .ئىبنى جەرىر بۇ سۆزگە ياخشى باھا بەردى.

كاپىرالرنىڭ جازاسى
﴿كاپىرالرغا ئوتتىن كىيىملەر پىچىلىدۇ﴾ سەئىد ئىبنى جۇبەير بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە
مۇنداق دېدى :كاپىرالرغا تۇچتىن كىيىم پىچىلىدۇ .چۈنكى ،تۇچ دېگەن قىزىغان ۋاقتىدا قاتتىق
كۆيدۈرىدىغانماددىدۇر.
﴿ئۇالرنىڭ باشلىرى ئۈستىدىن يۇقىرى ھارارەتلىك قايناقسۇ قۇيۇلىدۇ ،ئۇنىڭ بىلەن ئۇالرنىڭ
ئىچ -باغرى ۋە تېرىلىرى ئېرىتىلىدۇ﴾ ئىبنى جەرىر ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر

ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :قاتتىق قىزىتىلغان قايناقسۇ كاپىرالرنىڭ
باشلىرى ئۈستىدىن قويۇلىدۇ ،سۇ باشنىڭ سۆڭەكلىرىدىن ئۆتۈپ قورساققا كېلىدۇ ۋە قورساقتىن
باشالپ ئىككى پۇتقىچە بولغان پۈتۈن ئەزاالرنى ئېرىتىپ تاشاليدۇ .ئاندىن كاپىر قايتىدىن ئەسلىگە
كەلتۈرۈلىدۇ» .بۇ ھەدىسنى تىرمىزى ۋە ئىبنى ئەبۇھاتەممۇ رىۋايەت قىلغان.

ئىبنى ئەبۇھاتەم ئابدۇلالھ ئىبنى سىرىننىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :پەرىشتە بىر قاچا
قايناقسۇنى (ئۇنىڭ بەك قىززىقلىقىدىن ئىككى قىسقۇچ بىلەن) كۆتۈرۈپ كاپىرنىڭ قېشىغا كېلىدۇ .پەرىشتە
قاچىنى كاپىرنىڭ يۈزىگە يېقىن ئەكەلسە ،كاپىر ئۇنى يامان كۆرگەندەك قىلىدۇ .پەرىشتە يېنىدىكى تۆمۈر
توقماق بىلەن كاپىرنىڭ بېشىغا بىرنى سېلىشى بىلەن ئۇنىڭ مېڭىسى چاچراپ چىقىپ كېتىدۇ .ئاندىن
پەرىشتە قايناق سۇنى ئۇنىڭ باش تەرىپىدىن قۇيىدۇ ،سۇ ئۇنىڭ قورسىقىغىچە كېلىدۇ .مانا بۇ ،ﷲ
تائاالنىڭ﴿ :ئۇنىڭ بىلەن ئۇالرنىڭ ئىچ ـ باغرى ۋە تېرىلىرى ئېرىتىلىدۇ﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەزمۇنىدۇر.
﴿ئۇالر تۆمۈر توقماقالر بىلەن ئۇرۇلىدۇ﴾ ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە مۇنداق دېدى :كاپىرالر تۆمۈر توقماقالر بىلەن ئۇرۇلىدۇ ،توقماق ئۇالرنىڭ ھەممە ئەزالىرىغا
تەكشى چۈشىدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇالر ئۆلۈمنى تىلىگىلى تۇرىدۇ.
﴿ھەر قاچان ئۇالر (يېتىۋاتقان) غەم -قايغۇنىڭ قاتتىقلىقىدىن دوزاختىن چىقماقچى بولسا ،ئۇالر
دوزاخقا قايتۇرۇلىدۇ﴾ ئەئمەش ئەبۇزابياندىن سەلماننىڭ :دوزاخ بولسا بەك قاراڭغۇدۇر ،دوزاخ ئوتىنىڭ

يالقۇنلىرى ۋە چوغلىرى ئۇنىڭغا يورۇقلۇق تاشلىيالمايدۇ دەپ( ،سۆزىنى دەلىللىگەن ئاساستا) يۇقىرىدىكى
ئايەتنى ئوقۇغانلىقىنى رىۋايەت قىلىدۇ.

199

﴿(ئۇالرغا) كۆيدۈرگۈچى (دوزاخ) ئازابىنى تېتىڭالر (دېيىلىدۇ)﴾ ،ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق
دەيدۇ﴿ :ئۇالرغا« :سىلەر ئىنكار قىلغان دوزاخنىڭ ئازابىنى تېتىڭالر» دېيىلىدۇ﴾((( يەنى كاپىرالرغا
جىسمانىي ۋە روھىي ئازاب بېرىلىدۇ.

*******
ﯫﯬﯭﯮ ﯯ ﯰﯱ ﯲﯳﯴﯵﯶ ﯷ
ﯸﯹ ﯺ ﯻﯼﯽﯾﯿﰀﰁﰂ ﭑﭒﭓﭔﭕ
ﭖﭗﭘﭙﭚ
ﷲ ھەقىقەتەن مۆمىنلەرنى ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنى ئاستىدىن ئۆستەڭالر ئېقىپ
تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزىدۇ ،ئۇالر جەننەتلەردە ئالتۇن بىلەيزۈكلەرنى ۋە مەرۋايىتالرنى زىننەت
بۇيۇملىرى قىلىدۇ ،ئۇالرنىڭ كىيىمى يىپەكتىن بولىدۇ﴿ .﴾23ئۇالر ياخشى سۆزگە (يەنى كەلىمە
تەۋھىدكە) ھىدايەت قىلىندى .ﷲ نىڭ يولىغا ھىدايەت قىلىندى﴿.﴾24

مۆمىنلەرنىڭ مۇكاپاتى
ﷲ تائاال يۇقىرىدا دوزاخقا كىرىدىغانالرنىڭ ھالىدىن ،ئۇالرغا دوزاختا بولىدىغان ھەر تۈرلۈك ئازاب
ۋە ئوتتىن تەييارالپ قويۇلغان كىيىملەردىن خەۋەر بېرىپ ئۆتكەن ئىدى (ﷲ تائاال بىزنىڭمۇ ئۇالردەك
بولۇپ قېلىشىمىزدىن ساقلىسۇن!) ،بۇ يەردە جەننەتكە كىرىدىغانالرنىڭ ھالىدىن خەۋەر بېرىپ مۇنداق
دېدى﴿ :ﷲ ھەقىقەتەن مۆمىنلەرنى ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالرنى ئاستىدىن ئۆستەڭالر ئېقىپ
تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزىدۇ﴾ يەنى ئۇ ئۆستەڭالرنىڭ سۇلىرى جەننەتنىڭ ھەممە يەرلىرىگە،
ھەتتا بولۇڭ پۇشقاقلىرىغىچە ئېقىپ بارىدۇ ،جەننەتنىڭ دەرەخلىرى ۋە قەسىرلىرىنىڭ ئاستىلىرىدىن
ئېقىپ تۇرىدۇ ،جەننەتتىكىلەر ئۆستەڭنىڭ سۇلىرىنى ئۆزلىرى خالىغان يەرلىرىگە باشالپ بارااليدۇ.
﴿ئۇالر جەننەتلەردە ئالتۇن بىلەيزۈكلەرنى ۋە مەرۋايىتالرنى زىننەت بۇيۇملىرى قىلىدۇ﴾ يەنى ئۇالر
بۇ زىننەت بۇيۇملىرىنى ئۆزلىرىنىڭ قوللىرىغا تاقايدۇ.

200

پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى(« :قىيامەت كۈنى) مۆئمىننىڭ زىننەتلىنىدىغان
يەرلىرى دۇنيادا (تاھارەت ئالغاندا) تاھارەت سۈيى يەتكەن يەرلىرىدۇر».
﴿ئۇالرنىڭكىيىمىيىپەكتىنبولىدۇ﴾ يەنى ئوتتىن كىيىم پىچىلگەن دوزىخىالرنىڭ دەل ئەكسىچە،
جەننەتتىكىلەرنىڭ كىيىملىرى يۇپقا ۋە قېلىن يىپەكلەردىن بولىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى:
﴿ئۇالرنىڭ ئۇچىسىدا يۇپقا يىپەك ۋە قېلىن يىپەكتىن (تەييارالنغان) يېشىل كىيىملەر بولىدۇ( ،ئۇالر)
كۈمۈش ئۈزۈكلەرنى تاقايدۇ ،پەرۋەردىگارى ئۇالرنى پاك شاراب بىلەن سۇغىرىدۇ .شۈبھىسىزكى ،بۇ
((( سەجدە سۈرىسى 20ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

ھەج سۈرىسى

سىلەرگە بېرىلگەن مۇكاپاتتۇر ،سىلەرنىڭ مېھنىتىڭالر قوبۇل بولدى﴾(((.
ئىمام مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :سىلەر دۇنيادا
يىپەك ۋە تاۋارنى كىيمەڭالر .چۈنكى ،دۇنيادا ئۇنى كىيگەن كىشى ئاخىرەتتە كىيەلمەيدۇ».
ئابدۇلالھ ئىبنى زۇبەير :يىپەكنى ئاخىرەتتە كىيەلمىدى دېگەنلىك ،جەننەتكە كىرەلمىدى
دېگەنلىكتۇر .چۈنكى ،ﷲ تائاال﴿ :ئۇالرنىڭ كىيىمى يىپەكتىن بولىدۇ﴾ دېدى -،دەيدۇ.
﴿ئۇالر ياخشى سۆزگە ھىدايەت قىلىندى .ﷲ نىڭ يولىغا ھىدايەت قىلىندى﴾ ﷲ تائاال بۇ
ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانالر ،پەرۋەردىگارىنىڭ ئىزنى
بىلەن ،ئاستىدىن ئۆستەڭالر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرىدۇ ،ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ،
(پەرىشتىلەر ئۇالرنى ھۆرمەتلەپ) سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن ،دەپ ساالم بېرىدۇ﴾(((﴿ ،پەرىشتىلەر
ئۇالرنى (مۇبارەكلەش ئۈچۈن جەننەتنىڭ) ھەر بىر دەرۋازىسىدىن كىرىدۇ (پەرىشتىلەر ئۇ دۇنيادا)
«سەۋرنى دوست تۇتقانلىقىڭالر ئۈچۈن سىلەرگە ئامانلىق بولسۇن! ئاخىرەتلىكنىڭ ياخشى بولۇشى
نېمىدېگەن ئوبدان!» دەيدۇ﴾(((﴿ ،ئۇالر جەننەتتە بىھۇدە ۋە يالغان سۆزلەرنى ئاڭلىمايدۇ ،پەقەت
«ساالم! ساالم!» سۆزىنىال ئاڭاليدۇ﴾(((﴿ ،ئەنە شۇالر سەۋرلىك بولغانلىقى ئۈچۈن جەننەت بىلەن
(((
مۇكاپاتلىنىدۇ ،ئۇالر جەننەتتە (پەرىشتىلەر تەرىپىدىن قىلىنغان) دۇئا ۋە ساالم بىلەن قارشى ئېلىنىدۇ﴾
يەنى جەننەتتىكىلەر خۇددى دوزاختىكىلەر﴿ :كۆيدۈرگۈچى (دوزاخ) ئازابىنى تېتىڭالر﴾ دېيىلىپ مەنىۋىي
ئازاب ۋە مەسخىرىگە دۇچار بولغىنىدەك( ،مەنىۋىي ئازابقا دۇچار بولماستىن ،بەلكى) ياخشى سۆز ۋە
ساالمالرنى ئاڭاليدىغان يەرلەرگە باشلىنىدۇ.
﴿ﷲ نىڭ يولىغا ھىدايەت قىلىندى﴾ يەنى پەرۋەردىگارى ئۇالرغا ياخشى جاي ئاتا قىلغانلىقى ۋە ياخشى
نېمەتلەرنى بەرگەنلىكى ئۈچۈن ،پەرۋەردىگارىغا ھەمدۇسانا ئېيتىدىغان ئورۇن -جەننەتكە باشالپ قويىدۇ.
ئىمام مۇسلىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
«جەننەتتىكىلەرنىڭ كۆڭۈللىرىگە تەسبىھ ۋە ھەمدۇسانا ئېيتىش خۇددى ئۇالرنىڭ نەپەس ئېلىشى
ئۈچۈن تىنىق ئاتا قىلىنغاندەك ئاتا قىلىنىدۇ».
﴿ئۇالر ياخشى سۆزگە ھىدايەت قىلىندى﴾ بەزى تەپسىرشۇناس ئالىمالر﴿ :ياخشى سۆزگە﴾ دېگەن
ئايەتتىن قۇرئان كەرىم كۆزدە تۇتۇلىدۇ -،دەيدۇ .بۇ ئايەتتىن“ :الئىالھە ئىللەلالھۇ” دېگەن تەۋھىد
كەلىمىسى كۆزدە تۇتۇلىدۇ دېگەن كۆزقاراشمۇ بار .ئىسالم دىنىدا يولغا قويۇلغان دۇئاالر كۆزدە تۇتۇلىدۇ
دېگەن كۆزقاراشمۇ بار.
﴿ﷲ نىڭ يولىغا ھىدايەت قىلىندى﴾ بەزى ئالىمالر :بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ،بۇ دۇنيادا توغرا يولغا
ھىدايەت قىلىندى دېگەنلىك بولىدۇ -،دەيدۇ .بۇ ئايەتلەرگە بېرىلگەن مەنىلەرنىڭ ئارىسىدا ھېچقانداق
زىتلىق يوق .ﷲ راستىنى بىلگۈچىدۇر.
((( ئىنسان سۈرىسى 21ـ 22ـ ئايەتلەر.
((( ئىبراھىم سۈرىسى 23ـ ئايەت.
((( رەئد سۈرىسى 23ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى ۋە 24ـ ئايەت.
((( ۋاقىئە سۈرىسى 25ـ 26ـ ئايەتلەر.
((( فۇرقان سۈرىسى 75ـ ئايەت.

201

*******
ﭛﭜﭝﭞﭟﭠﭡﭢﭣﭤﭥﭦﭧﭨ
ﭩﭪﭫﭬﭭﭮﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵ
كاپىرالرغا( ،كىشىلەرنى) ﷲ نىڭ يولىدىن توسقۇچىالرغا - ،ئۇ ئولتۇرۇشلۇق بولسۇن ياكى
سىرتتىن كەلگەن بولسۇن ـ بىز كىشىلەرگە ئىبادەتگاھ قىلغان مەسچىتى ھەرامدىن توسقۇچىالرغا (يەنى
ھەج پەرزىنى ئادا قىلىش ئۈچۈن مەسچىتى ھەرامغا كەلگەن مۆمىنلەرنى توسقۇچىالرغا) (قاتتىق ئازابنى
تېتىتىمىز) ،كىمكى مەسچىتى ھەرامدا زۇلۇم بىلەن گۇناھ قىلماقچى بولىدىكەن ،ئۇنىڭغا قاتتىق ئازابنى
تېتىتىمىز﴿.﴾25

كىشىلەرنى اﷲ نىڭ يولىدىن ۋە ھەرەم مەسچىتىدىن توسقانالرغا قىلىنغان
تەھدىت
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە مۆمىنلەرنى ھەرەم مەسچىتىدىن توسۇپ ،ئۇ يەردە ئۇالرلىرىنىڭ ھەج
پائالىيەتلىرىنى ئادا قىلىشتىن چەكلەپ ،ئۆزلىرىنى ھەرەم مەسچىتىنىڭ ئىگىلىرى دەپ دەۋا قىلىۋالغان
كاپىرالرنى ئەيىبلىدى .بۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا قارىغاندا ،بۇ سۈرىنىڭ مەدىنىدە چۈشكەنلىك ئېھتىمالىمۇ
بار((( .ئەمەلىيەتتە بولسا ،ئۇالر ھەرەم مەسچىتىنىڭ ئىگىلىرى ئەمەستۇر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :ئۇالر (باشقىالرنىڭ) مەسچىتى ھەرامغا كىرىشىنى توسۇۋاتسا،
ﷲ ئۇالرغا نېمىشقا ئازاب قىلمىسۇن؟ ئۇالر مەسچىتى ھەرامنىڭ ئىگىلىرى ئەمەس ،مەسچىتى ھەرامنىڭ
ئىگىلىرى تەقۋادارالردىن باشقىالر ئەمەستۇر ،لېكىن (بۇنى) ئۇالرنىڭ تولىسى بىلمەيدۇ﴾(((.
﴿كاپىرالرغا( ،كىشىلەرنى) ﷲ نىڭ يولىدىن توسقۇچىالرغا - ،ئۇ ئولتۇرۇشلۇق بولسۇن ياكى
سىرتتىن كەلگەن بولسۇن ـ بىز كىشىلەرگە ئىبادەتگاھ قىلغان مەسچىتى ھەرامدىن توسقۇچىالرغا (يەنى
ھەج پەرزىنى ئادا قىلىش ئۈچۈن مەسچىتى ھەرامغا كەلگەن مۆمىنلەرنى توسقۇچىالرغا) (قاتتىق ئازابنى
تېتىتىمىز)﴾ يەنى كاپىرالر كاپىر بولغانلىقنىڭ ئۈستىگە ،ئەمەلىيەتتە ،ھەرەم مەسچىتىگە ئەڭ اليىق

بولغان مۆمىنلەرنى ھەرەم مەسچىتىگە كىرىشتىن توسىدۇ.

202

مەككىنىڭ ئۆيلىرىنى ئىجارىگە قويۇش مەسىلىسى
﴿كاپىرالرغا( ،كىشىلەرنى) ﷲ نىڭ يولىدىن توسقۇچىالرغا - ،ئۇ ئولتۇرۇشلۇق بولسۇن ياكى
سىرتتىن كەلگەن بولسۇن ـ بىز كىشىلەرگە ئىبادەتگاھ قىلغان مەسچىتى ھەرامدىن توسقۇچىالرغا (يەنى
((( چۈنكى بۇ ئايەت مۆمىنلەرنى ھەرەم مەسچىتىدىن توسقان كاپىرالرنى ئەيىبلەپ كەلدى ،كاپىرالرنىڭ مۆمىنلەرنى ھەرەم
مەسچىتىدىن توسۇشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مەدىنىگە ھىجرەت قىلىپ بولغاندىن كېيىن بولغان ئىشتۇر .بۇ سۈرە
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مەدىنىدىكى چېغىدا يۈز بەرگەن بىر ئىش توغرىسىدا چۈشكەن.
((( ئەنفال سۈرىسى 34ـ ئايەت.

ھەج سۈرىسى

ھەج پەرزىنى ئادا قىلىش ئۈچۈن مەسچىتى ھەرامغا كەلگەن مۆمىنلەرنى توسقۇچىالرغا) (قاتتىق ئازابنى
تېتىتىمىز)﴾ يەنى كىشىلەر مەيلى ئۇالر مەككىدە ئولتۇرۇشلۇق ياكى سىرتتىن كەلگەن بولسۇن ،ھەرەم

مەسچىتىدە ئىبادەت قىلىشتا تەڭ ھوقۇقلۇق بولغىنىدەك ،مەككە زېمىنىدا ئولتۇراقلىشىش ۋە ئۆي تۇتۇش
ئىشىدىمۇ تەڭ ھوقۇقلۇقتۇر.
ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ يۇقىرىدىكى ئايەتنىڭ مەنىسىگە
ئاساسەن( :كىشىلەر مەيلى) مەككىلىك بولسۇن ياكى سىرتتىن كەلگەن بولسۇن ،ھەرەم مەسچىتى
ئەتراپىدا يەرلىشەلەيدۇ -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ .مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسىگە ئاساسەن:
مەككىلىكياكىسىرتتىنكەلگەنلەربولسۇن،كىشىلەرھەرەممەسچىتىئەتراپىدائۆيتۇتۇپئورۇنلىشىشتا
تەڭ ھوقۇقلۇقتۇر -،دېدى.

ئەبۇسالىھ ئابدۇراھمان ئىبنى سابىت ۋە ئابدۇراھمان ئىبنى زەيد ئىبنى ئەسلەم قاتارلىقالرمۇ بۇ ھەقتە
شۇنداق دېدى .ئابدۇرازاق مۇئەممەردىن قەتادەنىڭ بۇ ھەقتە شۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ.
بۇ ئىمام شافىئىي ۋە ئىسھاق ئىبنى راھىۋىيە خېيف مەسچىتىدە ئولتۇرۇپ تالىشىپ قالغان بىر
مەسىلىدۇر .بۇ تاالش ـ تارتىشتا ئەھمەد ئىبنى ھەنبەلمۇ بار ئىدى( .بۇ تاالش ـ تارتىشتا) ئىمام
شافىئىي (ﷲ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن!) :كىشىلەر مەككىنىڭ ئۆيلىرىنى (سېتىۋالغانغا ئوخشاش ھەق
يول بىلەن) شەخسىي مۈلۈك قىالاليدۇ ،مىراس قىلىپ قالدۇرااليدۇ ۋە ئىجارىگە قويااليدۇ -،دېگەن
كۆزقاراشقا كەلدى ۋە بۇ كۆزقاراشقا ئۇسامە ئىبنى زەيد رىۋايەت قىلغان تۆۋەندىكى ھەدىسنى دەلىل
قىلىپكەلتۈردى.
ئۇسامە ئىبنى زەيد مۇنداق رىۋايەت قىلىدۇ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :ئى ﷲ نىڭ
پەيغەمبىرى! سەن ئەتە مەككىدىكى ئۆيۈڭگە چۈشەمسەن؟ -دېدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئۇقەيل
بىزگە بىرەر ئۆي قويۇپ قويدىمۇ؟((( كاپىر مۇسۇلمانغا ،مۇسۇلمان كاپىرغا مىراسخور بواللمايدۇ» دېدى.
بۇ ھەدىسنى ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم رىۋايەت قىلغان.
ئىمام شافىئىي كۆزقارىشىنى يەنە ئۆمەر ئىبنى خەتتابنىڭ تۆۋەندىكى ئىشى بىلەن دەلىللىدى:
رىۋايەت قىلىنىشىچە ،ئۆمەر ئىبنى خەتتاب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ مەككىدە سافۋان ئىبنى ئۇمەييەدىن بىر
ئۆينى تۆت مىڭ دەرھەم كۈمۈشكە سېتىۋېلىپ ،تۈرمە قىلغان .شۇڭا تاۋۇس ۋە ئەمرى ئىبنى دىنارمۇ
مۇشۇ كۆزقاراشقا كەلدى.
ئەمما ئىسھاق ئىبنى راھىۋىيە :مەككىنىڭ ئۆيلىرى مىراس قىلىپ قالدۇرۇلمايدۇ ۋە ئىجارىگە
قويۇلمايدۇ -،دېگەن كۆزقاراشقا كەلدى .بۇ بىر تۈركۈم سەلەپ ئالىملىرىنىڭ قارىشىدۇر .بۇ ھەقتە
مۇجاھىد ۋە ئەتا شۇنداق دېدى .ئىسھاق ئىبنى راھىۋىيە ئۆزىنىڭ كۆزقارىشىغا ئىبنى ماجە ئەلقەمە ئىبنى
نەزلەدىن رىۋايەت قىلغان تۆۋەندىكى ھەدىسنى دەلىل قىلىپ كەلتۈردى.
ئەلقەمە ئىبنى نەزلە مۇنداق دەپ رىۋايەت قىلىدۇ :پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ،ئەبۇبەكرى ۋە ئۆمەر
((( ئۇقەيل پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئىمان ئېيتمىغان ئۇرۇق ـ تۇغقانلىرىدىن بولۇپ ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ھىجرەت
قىلىپ مەككىنى تاشالپ كەتكەندىن كېيىن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مەككىدىكى ئۆيىگە ئىگە بولۇۋېلىپ ئۇنى
سېتىۋەتكەن ،پەتھى بولۇشتىن بىر كۈن بۇرۇن ئۇسامە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا يۇقىرىدىكى سۆزنى قىلىدۇ .پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم« :ئۇقەيل بىزگە بىرەر ئۆينى ساتماي تاشالپ قويغانمۇ؟» دېگەن جاۋابنى بېرىدۇ.

203

رەزىيەلالھۇ ئەنھۇالر ۋاپات بولۇپ كەتكەن چاغالردا مەككىنىڭ ئۆيلىرى ئىگىسىز ئۆيلەر دەپ قارىالتتى.
قولىدا بىرەر ئۆي بار كىشى ئۆيگە ئېھتىياجى بولسا كىرىپ ئولتۇراتتى ،ئېھتىياجى بولمىسا ،باشقىالرغا
بىكارالپبېرەتتى.
ئابدۇرازاق ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەككىنىڭ ئۆيلىرىنى
سېتىش ۋە ئۇالرنى ئىجارىگە بېرىش ھاالل ئەمەس .ئابدۇرازاق ئىبنى جەرىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :ئەتا ھەرەمدە ئىجارە بېرىشتىن توستى .ئاڭلىشىمچە ،ئۆمەر ئىبنى خەتتاب رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇ سىرتتىن كەلگەن ھاجىالرنىڭ مەككىدىكى ئۆيلەرنىڭ قورولىرىغا چۈشۈشى ئۈچۈن ئۇ ئۆيلەرگە
ئىشىك بېكىتىۋېلىشتىن توستى ،قورۇسىغا ئەڭ ئاۋۋال ئىشىك ئورناتقان كىشى سۇھەيل ئىبنى ئەمرى
بولدى .شۇنىڭ بىلەن ،ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ بۇ ئىش ھەققىدە ئۇنىڭغا ئادەم ئەۋەتتى ،سۇھەيل
ئىبنى ئەمرى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇغا :ئى مۆمىنلەرنىڭ باشلىقى! مېنىڭ ئەھۋالىمنى ئوبدان ئويالپ
باقساڭ ،مەن تىجارەت قىلىدىغان ئادەممەن ،مەن ماللىرىمنى ساقالش ئۈچۈنال ئۆيۈمگە ئىككى ئىشىك
ئورناتتىم -،دېدى .ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ئۇنىڭغا :ئۇنداق بولسا مەيلى -،دېدى.
ئابدۇرازاق مۇجاھىدتىن ئۆمەر ئىبنى خەتتاب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :ئى مەككىلىكلەر! سىرتتىن ھەجگە كەلگەن كىشىلەرنىڭ خالىغان ئۆيگە چۈشۈشى ئۈچۈن
سىلەر ئۆيلىرىڭالرغا ئىشىك بېكىتىۋالماڭالر .مۇئەممەر﴿ :ئۇ ئولتۇرۇشلۇق بولسۇن ياكى سىرتتىن كەلگەن
بولسۇن﴾ دېگەن ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئەتائىنىڭ :سىرتتىن ھەجگە كەلگەنلەر (مەككىنىڭ
ئۆيلىرىگە)خالىغانچەچۈشەلەيدۇ-،دېگەنلىكىنىئاڭلىغانلىقىنىرىۋايەتقىلىدۇ.
ئىمام دارقۇتنى ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :كىمكى مەككىنىڭ
ئۆيلىرىنى ئىجارىگە قويۇپ ،ئۇنىڭ پۇلىنى يېسە ،ئوتنى يېگەن بولىدۇ .ئەمما ئىمام ئەھمەد ئىككى
تەرەپنىڭ دەلىل ـ پاكىتلىرىنى بىرلەشتۈرۈش ئۈچۈن ،ئوتتۇرا ھال يول تۇتۇپ :مەككىنىڭ ئۆيلىرى
شەخسىي مۈلۈك قىلىنىدۇ ۋە مىراس قويۇلىدۇ ،لېكىن ئىجارىگە قويۇلمايدۇ -،دېدى .ﷲ توغرىسىنى
بىلگۈچىدۇر.

ھەرەمدە قەستەن گۇناھ ئىشالرنى قىلماقچى بولغان كىشىلەرگە قىلىنغان
تەھدىت
204

﴿كىمكى مەسچىتى ھەرامدا زۇلۇم بىلەن گۇناھ قىلماقچى بولىدىكەن ،ئۇنىڭغا قاتتىق ئازابنى
تېتىتىمىز﴾ يەنى كىمكى ھەرەمدە چوڭ گۇناھتىن بىرنى قەستەن قىلماقچى بولىدىكەن (ئۇنىڭغا ﷲ

تائاالنىڭ قاتتىق ئازابى بولىدۇ).

ئەلى ئىبنى ئەبۇتەلھە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ﴿ :زۇلۇم بىلەن﴾ دېگەن ئايەتنىڭ
مەنىسى ،ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرۈش بىلەن دېگەنلىكتۇر -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ .بۇ ۋاقىتتا
ئايەتنىڭ مەنىسى مۇنداق بولىدۇ :كىمكى ھەرەم مەسچىتىدە شېرىك كەلتۈرۈش بىلەن گۇناھ قىلماقچى
بولىدىكەن ،ئۇنىڭغا قاتتىق ئازابنى تېتىتىمىز.
ئەۋفىي ﷲ تائاالنىڭ﴿ :زۇلۇم بىلەن﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىبنى ئابباس

ھەج سۈرىسى

رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ يەنە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بۇ ئىش بىر كىشىنىڭ (بىرەر
كىشىگە ئەزىيەت بېرىش ياكى ئۇنىڭ بىلەن جېدەللىشىشتەك) ﷲ تائاال ھەرەمدە (ھارام قىلىپ)
چەكلىگەن ئىشالرنى ھاالل ساناپ ،زۇلۇم قىلمىغان كىشىگە زۇلۇم قىلىشى ياكى جېدەللەشمىگەن كىشى
بىلەن جېدەللىشىشتەك قىلمىشلىرىدۇر .كىمكى شۇنداق ئىشالرنى قىلسا ،ئۇنىڭغا قاتتىق ئازابنى تېتىش
پۈتۈلۈپ كەتكەن بولىدۇ.
مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېدى :بۇ ئايەتتە ھەرەمدە يامان ئىش قىلغان
كىشى كۆزدە تۇتۇلغان .ھەرەمنىڭ ھەرەمدە قەستەن يامان ئىش قىلماقچى بولغان كىشىنى (گەرچە ئۇ
كىشى ئۇ ئىشنى قىلمىسىمۇ) جازالىشى ئۆزىگە خاس بىر ئاالھىدىلىكىدۇر.
ئىبنى ئەبۇھاتەم ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ﴿ :كىمكى مەسچىتى ھەرامدا زۇلۇم بىلەن
گۇناھ قىلماقچى بولىدىكەن ،ئۇنىڭغا قاتتىق ئازابنى تېتىتىمىز﴾ دېگەن ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە

مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئەگەر بىرەر كىشى (گەرچە ئۇ ئەدەن ئەبيەن دېگەن ((( يەردە
بولسىمۇ) ھەرەمدە قەستەن بىر گۇناھ ئىشنى قىلماقچى بولىدىكەن ،ئەلۋەتتە ،ﷲ تائاال ئۇنىڭغا قاتتىق
ئازابنى تېتىتىدۇ .بۇنى ئىمام ئەھمەدمۇ رىۋايەت قىلغان.
سەئىد ئىبنى جۇبەير مۇنداق دېدى :ھەرەمدە ئىشلەيدىغان ئىشچىالرنى (ئەڭ ئاددىيسى) تىلالش،
ئېغىر بولغاندا ئۇنىڭدىن چوڭ ئىشالرنى قىلىش ھەرەمدە زۇلۇم بىلەن گۇناھ قىلغانلىق ھېسابلىنىدۇ.
ھەبىب ئەبۇسابىت بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېدى :ھەرەمدە زۇلۇم بىلەن گۇناھ
قىلماقچى بولغان كىشى بۇغداي ،قوناق قاتارلىق ئاشلىقالرنى ساقالپ قويۇپ ،كېيىنچە قىممەت باھادا
سېتىش مەقسىتىدە توپلىغان كىشىدۇر .بەزى ئالىمالرمۇ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە شۇنداق دېدى.

ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە يەنە مۇنداق دېدى :پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالم ئابدۇلالھ ئىبنى ئۇنەيسنى بىر مۇھاجىر ۋە بىر ئەنسارى كىشى بىلەن بىر يەرگە ئەۋەتىدۇ.
ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ نەسەبلىرى بىلەن پەخىرلىنىشكە باشاليدۇ .شۇنىڭ بىلەن ،ئابدۇلالھ ئىبنى ئۇنەيس
ئاچچىقىدا ئەنسارىنى ئۆلتۈرۈۋېتىدۇ ۋە ئىسالم دىنىدىن يېنىۋېلىپ ،مەككىگە قېچىپ كېتىدۇ .شۇنىڭ
بىلەن ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ توغرىسىدا بۇ ئايىتىنى نازىل قىلدى﴿ :كىمكى مەسچىتى ھەرامدا زۇلۇم بىلەن
گۇناھ قىلماقچى بولىدىكەن﴾ يەنى كىمكى ئىسالمدىن يېنىۋېلىپ ،ھەرەمگە كىرىۋالسا﴿ ،ئۇنىڭغا قاتتىق
ئازابنىتېتىتىمىز﴾.
يۇقىرىدا كەلگەن ئەسەرلەرنىڭ ھەممىسى يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ئىشالرنىڭ گۇناھ ئىشالر
ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ كەلگەن بولسىمۇ ،لېكىن ،بۇ ئايەت ئۇنىڭدىنمۇ چوڭ ئىشالنى ئۆز ئىچىگە
ئالىدۇ .شۇڭا پىل ئىگىلىرى بولغان ھەبەشلەر كەبىنى ئۆرۈۋەتمەكچى بولۇپ كەلگەندە ،ﷲ تائاال
ئۇالرنىڭ ئۈستىگە توپ ـ توپ قۇشالرنى ئەۋەتتى.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :پەرۋەردىگارىڭنىڭ فىل ئىگىلىرىنى قانداق قىلغانلىقىنى
كۆرمىدىڭمۇ؟ ئۇ ئۇالرنىڭ ھىيلە -مىكرىنى بەربات قىلمىدىمۇ؟ ئۇ ئۇالرنىڭ ئۈستىگە توپ -توپ قۇشالرنى
((( ئۇ يەمەندىكى بىر شەھەردۇر.

205

ئەۋەتتى .قۇشالر ئۇالرغا ساپال تاشالرنى ئېتىپ ،ئۇالرنى چاينىۋېتىلگەن ساماندەك قىلىۋەتتى﴾((( يەنى
ﷲ تائاال ئۇالرنى تىتما ـ تىتما قىلىپ يوقىتىپ ،كەبىگە يامانلىق قىلماقچى بولغان ھەرقانداق بىر كىشى
ئۈچۈن ئىبرەت قىلدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇنداق دېدى« :كەبىگە ئۇرۇش ئاچماقچى بولۇپ كەلگەن بىر قوشۇن
بەيدا دېگەن يەرگە كەلگەندە ،ئۇالردىن بىرىمۇ قالدۇرۇلماي زېمىنغا يۇتقۇزۇۋېتىلىدۇ».

*******
ﭶﭷﭸ ﭹﭺﭻﭼﭽﭾ ﭿﮀﮁﮂ
ﮃﮄ ﮅﮆﮇﮈﮉﮊﮋﮌ ﮍ ﮎﮏ
ﮐﮑﮒﮓﮔﮕ
ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىمغا بەيتۇلالھنىڭ ئورنىنى تەيىنلەپ بەردۇق( ،ئۇنىڭغا ئېيتتۇقكى) «ماڭا ھېچ
نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمىگىن ،تاۋاپ قىلغۇچىالرغا ،قىيام قىلغۇچىالرغا ،رۇكۇ قىلغۇچىالرغا ،سەجدە
قىلغۇچىالرغا مېنىڭ ئۆيۈمنى پاك قىلغىن﴿ .﴾26كىشىلەرنىڭ ئارىسىدا (ئۇالرنى) ھەجگە چاقىرىپ
نىدا قىلغىن ،ئۇالر پىيادە ۋە ئورۇق تۆگىلەرگە مىنىپ كېلىدۇ ،ئورۇق تۆگىلەر يىراق يولالرنى بېسىپ
كېلىدۇ﴿.﴾27

كەبىنىڭ سېلىنغانلىقى ۋە كىشىلەرنىڭ ھەجگە چاقىرىلغانلىقى
﴿ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىمغا بەيتۇلالھنىڭ ئورنىنى تەيىنلەپ بەردۇق( ،ئۇنىڭغا ئېيتتۇقكى) «ماڭا ھېچ
نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمىگىن ،تاۋاپ قىلغۇچىالرغا ،قىيام قىلغۇچىالرغا ،رۇكۇ قىلغۇچىالرغا ،سەجدە
قىلغۇچىالرغا مېنىڭ ئۆيۈمنى پاك قىلغىن﴾ ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە بىرىنچى كۈنىدىن باشالپال ﷲ تائاالنى

206

بىر دەپ بىلىش ئەقىدىسى ۋە شېرىكى يوق بىر ﷲ تائاالغىال ئىبادەت قىلىش ئۈستىگە قۇرۇلغان پاك
بىر زېمىندا ﷲ تائاالدىن باشقىسىغا ئىبادەت قىلىپ ،ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرگەنلەرنى ئەيىبلىدى
ۋە تەنقىتلىدى .ئاندىن ئىبراھىم ئەلەيھىسسساالمنىڭ كەبىنى سېلىشى ئۈچۈن ،ئۇنىڭغا كەبىنىڭ ئورنىنى
كۆرسىتىپ قويغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭغا كەبىنى سېلىش ئىشىنى تاپشۇرۇپ( ،كەبىنى سېلىشقا) رۇخسەت
بەرگەنلىكىنى بايان قىلدى.
كەبىنى ئەڭ ئاۋۋال سالغان كىشى ئىبراھىم ئەلەيھىسساالمدۇر ،ئىبراھىم ئەلەيھىسساالمدىن بۇرۇن
كەبە سېلىنمىغان ئىدى دەيدىغان كۆپ ساندىكى ئالىمالر كەبىنى ئەڭ ئاۋۋال سالغان كىشىنىڭ ئىبراھىم
ئەلەيھىسساالم ئىكەنلىكىگە يۇقىرىدىكى ئايەتنى دەلىل قىلىپ كەلتۈرىدۇ.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئەبۇزەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ بۇ ھەقتە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدىن :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! قايسى مەسچىت ئەڭ ئاۋۋال
((( فىل سۈرىسى 5 - 1ـ ئايەتكىچە.

ھەج سۈرىسى

سېلىنغان؟ -دەپ سورىدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ھەرەم مەسچىتى ئاۋۋال سېلىنغان» دەپ جاۋاب
بەردى .مەن :ئاندىن قايسى مەسچىت سېلىنغان؟ -دەپ سورىدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئەقسا
مەسچىتى» دەپ جاۋاب بەردى .مەن :ئۇ ئىككى مەسچىتنىڭ ئارىلىقىدا قانچىلىك ۋاقىت بار؟ -دەپ
سورىدىم .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :ئىككىسىنىڭ ئارىلىقىدا 40يىل بار (يەنى ئەقسا مەسچىتى ھەرەم
مەسچىتىدىن 40يىل كېيىن سېلىنغان)» دەپ جاۋاب بەردى.
ﷲ تائاال يەر يۈزىدىكى مەسچىتلەرنىڭ ئىچىدە ھەرەم مەسچىتىنىڭ ئەڭ ئاۋۋال سېلىنغانلىقى
ھەققىدە مۇنداق دېدى﴿ :ھەقىقەتەن ئىنسانالرغا (ئىبادەت ئۈچۈن) تۇنجى سېلىنغان ئۆي (يەنى
بەيتۇلالھ) مەككىدىدۇر ،مۇبارەكتۇر ،جاھان ئەھلىگە ھىدايەتتۇر .ئۇنىڭدا ئوچۇق ئاالمەتلەر باركى،
مەقامى ئىبراھىم شۇالرنىڭ بىرى ،بەيتۇلالھغا كىرگەن ئادەم ئەمىن بولىدۇ .قادىر بواللىغان كىشىلەرنىڭ
ﷲ ئۈچۈن كەبىنى زىيارەت قىلىشى ئۇالرغا پەرز قىلىندى .كىمكى ئىنكار قىلىدىكەن (يەنى ھەجنى
تەرك ئېتىدىكەن ،زىيىنى ئۆزىگە) ،شۈبھىسىزكى ،ﷲ ئەھلى جاھاندىن (يەنى ئۇالرنىڭ ئىبادىتىدىن)
بىھاجەتتۇر﴾(((﴿ ،ئىبراھىم بىلەن ئىسمائىلغا ئۆيۈمنى (يەنى كەبەمنى) تاۋاپ قىلغۇچىالر ،ئېتىكاپتا
ئولتۇرغۇچىالر ،رۇكۇ قىلغۇچىالر ،سەجدە قىلغۇچىالر ئۈچۈن پاك تۇتۇشنى بۇيرۇدۇق﴾(((.
﴿ئۆز ۋاقتىدا ئىبراھىمغا بەيتۇلالھنىڭ ئورنىنى تەيىنلەپ بەردۇق( ،ئۇنىڭغا ئېيتتۇقكى) «ماڭا ھېچ
نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمىگىن﴾ يەنى (ئى ئىبراھىم!) سەن كەبىنى مېنىڭ نامىمغىال قۇرغىن.

﴿مېنىڭ ئۆيۈمنى پاك قىلغىن﴾ قەتادە ۋە مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە :مېنىڭ ئۆيۈمنى
شېرىكتىن پاك قىلغىن دېگەنلىكتۇر -،دېدى.
﴿تاۋاپقىلغۇچىالرغا،قىيامقىلغۇچىالرغا،رۇكۇقىلغۇچىالرغا،سەجدەقىلغۇچىالرغامېنىڭئۆيۈمنى
پاك قىلغىن﴾ يەنى سەن مېنىڭ ئۆيۈمنى شېرىكى يوق ،بىر ﷲ غىال ئىبادەت قىلىدىغان كىشىلەرگىال

شېرىكتەك نەرسىلەردىن پاك قىلغىن .تاۋاپ بولسا ،ھەممىگە مەلۇم بولغان كەبىنىڭ قېشىدىن باشقا
يەردە قىلغىلى بولمايدىغان بىر ئىبادەتتۇر .ئايەتتىكى ﴿قىيام قىلغۇچىالرغا﴾ دېگەن سۆزدىن نامازنىڭ
قىيامىدا تۇرغۇچىالر كۆزدە تۇتۇلىدۇ ،شۇڭا ﷲ تائاال ئۇنىڭ كەينىدىنال﴿ :رۇكۇ قىلغۇچىالرغا ،سەجدە
قىلغۇچىالرغا﴾ دەپ بايان قىلدى.
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە تاۋاپ قىلىش بىلەن ناماز ئوقۇشنى بىر يەردە كەلتۈردى .چۈنكى ،بۇ ئىككى
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 04 - 18
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1970
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1010
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 2276
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1029
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3705
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1248
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3595
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1302
    36.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3416
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1329
    36.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3638
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1328
    36.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3526
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1262
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3531
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1347
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3515
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1374
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3417
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1287
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3525
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1331
    34.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3520
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1282
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1445
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3545
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1389
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3566
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1298
    35.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3625
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3578
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3592
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1384
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3597
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1350
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3530
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1324
    35.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3599
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1483
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3525
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1356
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3545
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1376
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3479
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1332
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3815
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1244
    37.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3744
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1409
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3633
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1385
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3480
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1426
    28.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3672
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1403
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3612
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1405
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3618
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1325
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3591
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1365
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3666
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1381
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3668
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1314
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3488
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1383
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3463
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1340
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3554
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1325
    32.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3524
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1341
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3521
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1327
    35.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3618
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1371
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3671
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1375
    32.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3655
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3604
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1519
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3691
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1366
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3661
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1343
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3507
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1322
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3666
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1350
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3644
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1370
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3581
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1422
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3682
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1656
    30.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3600
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1396
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3562
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1468
    31.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 3639
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1507
    32.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 57
    Süzlärneñ gomumi sanı 3590
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1349
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 58
    Süzlärneñ gomumi sanı 3564
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 04 - 59
    Süzlärneñ gomumi sanı 1239
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 614
    45.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    62.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.