Latin

Tefsir İbni Kesir - 03 - 03

Süzlärneñ gomumi sanı 3421
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1303
34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
ئىكەنلىكى 724.................................................................................................
قىيامەت بولغاندا يۈز بېرىدىغان قورقۇنچلۇق چوڭ ئىشالر 725......................................

21

22

ئادەم ئەلەيھىسساالم بىلەن ئىبلىسنىڭ قىسسىسى729.................................................
مۇشرىكالرنىڭ ئىالھلىرىنىڭ بىرەر نەرسىنىڭ يارىتىلغانلىقىنى ۋە ھەتتا ئۆزلىرىنىڭ
يارىتىلغانلىقىنىمۇ كۆرمىگەنلىكى 731......................................................................
“ﷲ تائاالنىڭ شېرىكلىرى” دەپ قارالغانالرنىڭ جاۋاب قايتۇرالمايدىغانلىقى ۋە
گۇناھكارالرنىڭ دوزاخقا كەلتۈرۈلىدىغانلىقى732........................................................
قۇرئاندا تۈرلۈك مىسالالرنىڭ بايان قىلىنغانلىقى 734..................................................
كاپىرالرنىڭ ھەددىدىن ئاشقانلىقىنىڭ بايانى 735.....................................................
ﷲ تائاالنىڭ ئايەتلىرى بىلەن نەسىھەت قىلىنغاندىن كېيىنمۇ ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەن
كىشىنىڭ ئۆزىگە ئۆزى قاتتىق ئۇۋال قىلغان كىشى بولىدىغانلىقى736............................
مۇسا ئەلەيھىسساالم بىلەن خىزىر ئەلەيھىسساالمنىڭ قىسسىسى 738................................
مۇسا ئەلەيھىسساالمنىڭ خىزىر ئەلەيھىسساالم بىلەن ئۇچرىشىشى ۋە ئۇنىڭغا ھەمراھ بولۇپ
مېڭىشى 742....................................................................................................
كېمىنى تېشىۋېتىشنىڭ بايانى744.........................................................................
بالىنى ئۆلتۈرۋېتىشنىڭ بايانى 745.........................................................................
تامنى تۈزەپ قويۇشنىڭ بايانى 746.......................................................................
كېمىنى تېشىۋېتىشنىڭ سەۋەبى747.......................................................................
بالىنى ئۆلتۈرۈۋېتىشىنىڭ سەۋەبى 747....................................................................
تامنى ھەقسىز تۈزەپ قويۇشنىڭ سەۋەبى748...........................................................
خىزىرنىڭ پەيغەمبەر ياكى ئەمەسلىكى 749..............................................................
خىزىر ئەلەيھىسساالمنىڭ خىزىر (يەنى يېشىل) دەپ ئاتىلىشىنىڭ سەۋەبى 749.................
زۇلقەرنەيننىڭ قىسسىسى 750...............................................................................
زۇلقەرنەيننىڭ كاتتا پادىشاھ ئىكەنلىكى750............................................................
زۇلقەرنەيننىڭ غەربكە بارغانلىقى 751.....................................................................
زۇلقەرنەيننىڭ شەرق تەرەپكە بارغانلىقى753............................................................
زۇلقەرنەيننىڭ يەجۇج ـ مەجۇجالرنىڭ زېمىنىغا بارغانلىقى ۋە ئۇ يەردە توسما سالغانلىقى754......
توسمىنىڭ يەجۇج ـ مەجۇجالرنىڭ چىقىشىنى توسىدىغانلىقى ۋە ئۇنىڭ قىيامەتكە يېقىن
تۈپتۈز قىلىنىپ كېتىلىدىغانلىقى 756.....................................................................
قىيامەت كۈنى جەھەننەمنىڭ كاپىرالرغا ئاشكارا كۆرسىتىلىدىغانلىقى 757.........................
ئەمەللىرى جەھەتتىن ئەڭ زىيان تارتقۇچىالر ۋە ئۇالرنىڭ جازاسىنىڭ بايانى 758..............
ياخشى مۆمىنلەرنىڭ مۇكاپاتى 760.........................................................................
ﷲ تائاالنىڭ سۆزلىرىنىڭ تۈگىمەيدىغانلىقى 761.....................................................
مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمنىڭ ئىنسان ۋە پەيغەمبەر ئىكەنلىكىنىڭ ،ﷲ تائاالنىڭ يالغۇز
بىر ئىالھ ئىكەنلىكىنىڭ بايانى 762.......................................................................

تەۋبە سۈرىسى
مەدىنىدە نازىل بولغان 129 ،ئايەت
ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙﭚ ﭛﭜﭝﭞﭟ
ﭠﭡ ﭢﭣ ﭤﭥﭦﭧﭨﭩﭪ
(بۇ) ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ سىلەر بىلەن مۇئاھىدە تۈزۈشكەن مۇشرىكالرغا
قاراتقان ئادا ـ جۇدا بولۇش(يەنى مۇئاھىدىنى بىكار قىلىش) ئېالنىدۇر﴿( .﴾1ئى مۇشرىكالر!)
يەر يۈزىدە (خالىغىنىڭالرچە تۆت ئاي يۈرۈڭالر ،بىلىڭالركى ،سىلەر ﷲ (نى–ڭ ئازابى) دىن
قېچىپ قۇتۇاللمايسىلەر( ،بىلىڭالركى) ﷲ كاپىرالرنى خار قىلغۇچىدۇر﴿.﴾2

بۇ سۈرىنىڭ بېشىدا «بىسمىلالھىر رەھمانىر رەھىم» نىڭ يېزىلمىغانلىقى
بۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئاخىرىدا نازىل بولغان سۈرىلەرنىڭ بىرى بولۇپ ،بۇ
ھەقتە ئىمام بۇخارى بەرا رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئەڭ
ئاخىرىدا(﴿ :ئى مۇھەممەد!) سەندىن ئاتا ـ ئانىسى ،بالىسى يوق مېيىتنىڭ مىراسى توغرۇلۇق
پەتىۋا سورىشىدۇ﴾((( دېگەن ئايەت چۈشتى .ئەڭ ئاخىرىدا تەۋبە سۈرىسى چۈشتى .بۇ
سۈرە “بىسمىلالھىر رەھمانىر رەھىم” بىلەن باشالنمىدى .چۈنكى ساھابىالر خەلىپە ئوسمان
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ قۇرئانىدا((( بۇ سۈرىنىڭ بېشىغا “بىسمىلالھىر رەھمانىر رەھىم” نى
يازمىغان .بەلكى ئۇالر خەلىپە ئوسمان ئىبنى ئاففان رەزىيەلالھۇ ئەنھۇغا ئەگەشكەن ئاساستا
شۇنداق قىلغان.
((( نىسا سۈرىسى 176ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( خەلىپە ئوسمان تۇنجى بولۇپ ،قۇرئان كەرىمنىڭ شىۋىلىرىنى بىرلىككە كەلتۈرۈپ بىر نەچچە نۇسخا قىلىپ
تارقاتقان.

بۇ سۈرىنىڭ باش تەرىپىى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا تەبۇك غازىتىدىن قايتىپ كېلىپ،
ھەجگە بېرىشنى نىيەت قىلغان چاغدا نازىل بولدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا مۇشرىكالرنىڭ
بۇ يىل ھەج مەۋسىمىدە ئۆزلىرىنىڭ بەيتۇلالھنى قىپ ـ يالىڭاچ تاۋاپ قىلىش ئادىتى
بويىچە ھەج قىلغىلى كېلىدىغانلىقى بىلدۈرۈلدى .شۇنىڭ بىلەن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ئۇالر بىلەن ئارىلىشىپ ھەج قىلىشنى ياقتۇرماي ،بۇ يىل ئەبۇبەكرى سىددىق رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇنى كىشىلەرگە ھەج پائالىيەتلىرىنى ئۆگىتىش ،مۇشرىكالرغا بۇ يىلدىن كېيىن ھەج
قىلماسلىقنى ئۇقتۇرۇش ۋە كىشىلەر ئارىسدا(﴿ :بۇ) ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ سىلەر
بىلەن مۇئاھىدە تۈزۈشكەن مۇشرىكالرغا قاراتقان ئادا -جۇدا بولۇش (يەنى مۇئاھىدىنى بىكار
قىلىش) ئېالنىدۇر﴾ دەپ جاكارلىشى ئۈچۈن ھەج قىلغۇچىالرغا باشلىق قىلىپ ئەۋەتتى.

ئەبۇبەكرى يولغا چىقىپ بولغاندىن كېيىن ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئەلى ئىبنى ئەبۇتالىبنى
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ تۇغقىنى بولغانلىقى ئۈچۈن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۆزىنىڭ
خەۋىرىنى يەتكۈزۈشكە ئەۋەتتى .بۇ ھەقتە كېيىن تەپسىلىي توختىلىمىز.

مۇشرىكالرغا ئادا ـ جۇدا بولغانلىقىنى ئېالن قىلىش توغرىسىدا
﴿(بۇ) ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ سىلەر بىلەن مۇئاھىدە تۈزۈشكەن مۇشرىكالرغا قاراتقان
ئادا -جۇدا بولۇش (يەنى مۇئاھىدىنى بىكار قىلىش) ئېالنىدۇر( .ئى مۇشرىكالر!) يەر يۈزىدە
(خالىغىنىڭالرچە) تۆت ئاي يۈرۈڭالر﴾ بۇ ئايەت مۇئەييەن ۋاقىت بەلگىلىمەي ،مۇتلەق ئەھدە

تۈزۈشكەن ياكى تۆت ئايدىن ئاز ئەھدە تۈزۈشكەنلەرگە قارىتىلىدۇ .چۈنكى تۆت ئايدىن ئاز
تۈزۈلگەن ئەھدىنىڭ ۋاقتى بۇ تۆت ئاي ئىچىدە تۈگەپ بولىدۇ .ئەمما مۇئەييەن ۋاقىت بەلگىلىنىپ
تۈزۈشكەن ئەھدىنىڭ ۋاقتى توشقىچىلىك كۈچگە ئىگە بولىدۇ.
چۈنكى ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر بىلەن تۈزگەن بۇ مۇئاھىدىگە ئۇنىڭ
ۋاقتى توشقانغا قەدەر رىئايە قىلىڭالر﴾((( .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ« :كىم
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن ئەھدە تۈزۈشكەن بولسا ،ئۇنىڭ ئەھدىسى ۋاقتى تۈگىگىچىلىك
كۈچكە ئىگىدۇر».

24

ئەبۇمۇسا ئەشئەرى مەدەنىي مۇھەممەد ئىبنى كەئب خۇرەزىي ۋە باشقىالرنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ھىجىرىيەنىڭ 9ـ يىلى ھەج مەۋسۈمىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ئەبۇبەكرىنى ھەج قىلغۇچىالرغا باشلىق قىلىپ ئەۋەتىدۇ .ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئەلى ئىبنى
ئەبۇتالىبنى تەۋبە سۈرىسىنىڭ 30ـ ياكى 40ـ ئايىتىنى يەتكۈزۈش ئۈچۈن ئەۋەتىدۇ .ئەلى بۇ
ئايەتلەرنى كىشىلەرگە ئوقۇپ بېرىپ ،مۇشرىكالرنىڭ يەر يۈزىدە خالىغانچە تۆت ئاي يۈرۈشىگە
ۋاقىت بەلگىلەپ بېرىدۇ .ئەلى بۇ ئايەتلەرنى ئۇالرغا ئەرەپات كۈنى ئوقۇپ بېرىپ ،ئۇالرغا زۇلھەججە
ئېيىنىڭ قالغان 20كۈنىنى ،مۇھەررەم ،سەپەر ،رەبىئۇلئاۋۋال ئايلىرىنى ۋە رەبىئۇلئاخىر ئېيىنىڭ
دەسلەپكى ئون كۈنىنى مۆھلەت قىلىپ بەلگىلەپ بەردى ۋە مۇنداق دېدى :بۇ يىلدىن كېيىن،
بىرەر مۇشرىكنىڭ ھەج قىلىشىغا ۋە بەيتۇلالھنى يالىڭاچ تاۋاپ قىلىشىغا ھەرگىز بولمايدۇ .شۇڭا
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ:
((( تەۋبە سۈرىسى 4ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

تەۋبە سۈرىسى

*******
ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸﭹ ﭺﭻ ﭾ
ﭿﮀﮁﮂﮃﮄ ﮅﮆﮇﮈﮉﮊﮋﮌ ﮍﮎ ﮏ
(بۇ) چوڭ ھەج كۈنىدە ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى تەرىپىدىن كىشىلەرگە چىقىرىلغان
ئېالندۇركى ،ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى مۇشرىكالردىن ئادا ـ جۇدادۇر .ئەگەر (كۇفرىدىن) تەۋبە
قىلساڭالر ،بۇ سىلەرگە (گۇمراھلىقتا كېتىۋېرىشتىن) ياخشىدۇر ،ئەگەر (ئىسالمدىن) يۈز ئۆرۈسەڭالر،
بىلىڭالركى ،ﷲ (نىڭ ئازابى) دىن قېچىپ قۇتۇاللمايسىلەر .كاپىرالرغا قاتتىق ئازاب بىلەن
بېشارەت بەرگىن﴿.﴾3
﴿(بۇ) چوڭ ھەج كۈنىدە﴾ يەنى ھەج پائالىيىتىنىڭ ئەڭ ئەۋزەل ،ئەڭ مەشھۇر ۋە كىشىلەر ئەڭ
كۆپ توپلىنىدىغان قۇربانلىق قىلىش كۈنىدە ﴿ﷲ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى تەرىپىدىن كىشىلەرگە
چىقىرىلغان ئېالندۇركى﴾ يەنى كىشىلەرگە چىقىرىلغان ئېالن ۋە ئاگاھالندۇرۇشكى ﴿ﷲ ۋە ئۇنىڭ
پەيغەمبىرى مۇشرىكالردىن ئادا ـ جۇدادۇر﴾ ئاندىن ﷲ ئۇالرنى تەۋبە قىلىشقا چاقىرىپ مۇنداق
دەيدۇ﴿ :ئەگەر (كۇفرىدىن)﴾ يەنى شېرىك ۋە گۇمراھلىقتىن ﴿تەۋبە قىلساڭالر ،بۇ سىلەرگە

(گۇمراھلىقتا كېتىۋېرىشتىن) ياخشىدۇر ،ئەگەر (ئىسالمدىن) يۈز ئۆرۈسەڭالر ،بىلىڭالركى ،ﷲ
(نىڭ ئازابى) دىن قېچىپ قۇتۇاللمايسىلەر﴾ بەلكى ﷲ سىلەرنى جازاالشقا قادىردۇر .سىلەر ﷲ
نىڭ چاڭگىلىدا ،ئۇنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ۋە ئىدارە قىلىشى ئاستىدا سىلەر﴿ .كاپىرالرغا قاتتىق ئازاب
بىلەن بېشارەت بەرگىن﴾ يەنى دۇنيادا خارلىق ،ئاخىرەتتە توقماقالر ،تاقاق ۋە زەنجىرلەر بىلەن

ئازابلىنىدىغانلىقىدىن خەۋەر بەرگىن.

ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۈرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
شۇ ھەجدىكى قۇربانلىق كۈنى ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ مېنى :مىنادا بۇ يىلدىن كېيىن ھېچ
بىر مۇشرىكنىڭ ھەج قىلىش ۋە بەيتۇلالھنى قىپ ـ يالىڭاچ تاۋاپ قىلىشىغا بولمايدۇ -،دەپ
جاكارلىغۇچىالر قاتارىدا ئەۋەتتى .ھۇمەيد مۇنداق دەيدۇ :ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئەلى
ئىبنى ئەبۇتالىبنى تەۋبە سۈرىسىنىڭ ئايەتلىرىنى كىشىلەر ئارىسىدا ئېالن قىلىشقا بۇيرۇپ ،ھەج
قىلغۇچىالرنىڭ ئارقىسدىن يولغا سالدى.
ئەبۇ ھۇرەيرە مۇنداق دەيدۇ :قۇربانلىق كۈنى ئەلى بىز بىلەن بىرلىكتە مىنادا تۇرۇۋاتقانالرغا
تەۋبە سۈرىسىنىڭ ئايەتلىرىنى ۋە بۇ يىلدىن كېيىن مۇشرىكالرنىڭ ھەج قىلىشىغا ۋە بەيتۇلالھنى
قىپ ـ يالىڭاچ تاۋاپ قىلىشىغا بولمايدۇ -،دېگەن ئېالننى جاكارلىدى.
ئىمام بۇخارى ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :قۇربانلىق
كۈنى ئەبۇبەكرى مېنى مىنادا مۇشرىكالرنىڭ ھەج قىلىشىغا ،بەيتۇلالھنى قىپ ـ يالىڭاچ تاۋاپ قىلىشىغا
بولمايدۇ -،دەپ جاكارلىغۇچىالر قاتارىدا ئەۋەتتى .ئېيتىلىشچە ،كىشىلەر بۇ كۈننى كىچىك ھەج كۈنى
دەپ ئاتىغان ،بۇ ئايەت چۈشۈپ بۇ كۈننى ھەج كۈنى دەپ ئوچۇقالشتۇرغان .ئەبۇبەكرى كىشىلەر
ئارىسدا بۇنىڭدىن كېيىن مۇشرىكالرنىڭ ھەج قىلىشىغا بولمايدىغانلىقىنى ئۇقتۇردى .شۇنىڭ بىلەن،
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋىدالىشىش ھەجىنى قىلغان يىلى مۇشرىكالردىن ھېچكىم ھەج قىاللمىدى.

25

مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ئەبۇجەئفەر مۇھەممەد ئىبنى ئەلىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :تەۋبە سۈرىسى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا نازىل بولغاندا ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم
ئەبۇبەكرىنى ھەج قىلىدىغان كىشىلەرگە باشلىق قىلىپ تەيىنلەپ ئەۋەتىپ بولغان ئىدى .شۇنىڭ
بىلەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :ئى ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى! بىرەر ئادەم ئەۋەتپ بۇ ئايەتلەرنىڭ
مەزمۇنىنى ئەبۇبەكرىگە يەتكۈزسەڭ بوپتىكەن -،دېيىلدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم« :مەندىن
بۇ ئايەتلەرنى پەقەت مېنىڭ ئائىلەمدىن بىر ئادەم يەتكۈزۈشى كېرەك» دېدى .ئاندىن ئەلىنى
چاقىرىپ ئۇنىڭغا مۇنداق دېدى :سەن تەۋبە سۈرىسىنىڭ بېشىدىكى بۇ ئايەتلەر بىلەن يولغا
چىققىن .قۇربانلىق كۈنى ئادەملەر مىناغا توپالنغان چاغدا ،ئۇالر ئارىسىدا :شەك ـ شۈبھىسىزكى،
كاپىر جەننەتكە كىرمەيدۇ ،بۇ يىلدىن كېيىن مۇشرىكالر ھەج قىلمايدۇ ،بەيتۇلالھنى يالىڭاچ تاۋاپ
قىلمايدۇ ،كىمنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن تۈزگەن ئەھدىسى بولسا ،ئۇنىڭ بۇ ئەھدىسى
ۋاقتى تۈگىگىچە كۈچكە ئىگىدۇر -،دەپ جاكارلىغىن!
ئەلى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ “ئەزبا” ئاتلىق تۆگىسىگە مىنىپ يولغا
چىقتى .ئۇ ئەبۇبەكرىگە يول ئۈستىدە يېتىشىۋالدى .ئەبۇبەكرى ئۇنى كۆرۈپ :سەن باشلىق قىلىپ
تەيىنلىنىپ ئەۋەتىلىدىڭمۇ ياكى بىرەر ئىش بىلەن كەلدىڭمۇ؟ -دېدى .ئەلى :بىر ئىش بىلەن
كەلدىم -،دېدى .ئاندىن ئۇالر يولىنى داۋامالشتۇردى .ئەبۇبەكرى كىشىلەرنى ھەج قىلدۇردى .شۇ
يىلى ئەرەبلەر جاھىلىيەت دەۋرىدىكى ئادىتى بويىچە ھەج پائالىيەتلىرىنى قىلدى .قۇربانلىق كۈنى
بولغاندا ،ئەلى ئىبنى ئەبۇتالىب ئورنىدىن تۇرۇپ ،كىشىلەر ئارىسىدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ:
«ئى ئىنسانالر! شەك ـ شۈبھىسىزكى ،كاپىر جەننەتكە كىرمەيدۇ ،بۇ يىلدىن كېيىن مۇشرىكالر
ھەج قىلمايدۇ ،بەيتۇلالھنى يالىڭاچ تاۋاپ قىلمايدۇ .كىمنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن
تۈزگەن ئەھدىسى بولسا ،ئۇنىڭ بۇ ئەھدىسى ۋاقتى تۈگىگىچە كۈچكە ئىگىدۇر» دېگەن بۇيرۇقنى
جاكارلىدى.
شۇ يىلدىن كېيىن مۇشرىكالر ھەج قىاللمىدى .بەيتۇلالھنى قىپ ـ يالىڭاچ تاۋاپ قىاللمىدى.
ئەبۇبەكرى بىلەن ئەلى ھەجدىن يېنىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا كەلدى .تەۋبە
سۈرىسىنىڭ بۇ ئايەتلىرى مۇئەييەن ۋاقىت بەلگىلىمەي ئەھدە تۈزگەن ۋە مۇئەييەن ۋاقىت بەلگىلەپ
ئەھدە تۈزگەن مۇشرىكالر ھەققىدىكى ھۆكۈملەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

*******
26

ﮐﮑﮒﮓﮔﮕﮖﮗ ﮘﮙﮚﮛﮜﮝ
ﮞ ﮟﮠ ﮡﮢﮣﮤﮥﮦﮧ
ئەمما مۇشرىكالر ئىچىدىكى سىلەر بىلەن مۇئاھىدە تۈزگەن ،مۇئاھىدىگە ھېچقانداق خىالپلىق
قىلمىغان ،سىلەرگە قارشى ھېچقانداق ئادەمگە ياردەم بەرمىگەنلەرگە كەلسەك ،ئۇالر بىلەن تۈزگەن
بۇ مۇئاھىدىگە ئۇنىڭ ۋاقتى توشقانغا قەدەر رىئايە قىلىڭالر ،شۈبھىسىزكى ،ﷲ تەقۋادارالرنى
دوست تۇتىدۇ﴿.﴾4

تەۋبە سۈرىسى

ئەھدە تۈزۈپ ئۇنىڭغا خىالپلىق قىلمىغان كىشىنىڭ ئەھدىسنىڭ
مۇددىتى تۈگىگىچە كۈچكە ئىگە بولىدىغانلىقى
بۇ ئايەتنىڭ ھۆكمى مۇئەييەن ۋاقىت بەلگىلىمەستىن ،مۇتلەق ئەھدە تۈزگەن كىشىلەرگە
بېرىلگەن تۆت ئايلىق مۇددەت ھۆكمىدىن ئايرىم ھۆكۈمدۇر .مۇتلەق ئەھدە تۈزگەنلەر تۆت ئاي
ئىچىدە جېنىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئۆزلىرى خالىغان يەرگە كەتسە بولىدۇ .لېكىن مۇئەييەن ۋاقىت
بەلگىلەپ تۈزگەنلەرنىڭ ئەھدىسى ئۇنىڭ ۋاقتى تۈگىگىچە كۈچكە ئىگىدۇر.
يۇقىرىدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ« :كىمنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن مۇئەييەن
ۋاقىت بەلگىلەپ تۈزگەن ئەھدىسى بولسا ،ئۇنىڭ ۋاقتى تۈگىگىچە كۈچكە ئىگىدۇر» دېگەن
ھەدىسلىرى بايان قىلىندى .بۇ ،ئەھدە تۈزگەن كىشىلەرنىڭ ئەھدىگە خىالپلىق قىلماسلىقى،
مۇسۇلمانالرغا قارشى باشقىالر بىلەن بىرلىشىپ ھەرىكەت قىلماسلىقى شەرت قىلىنغان ئاساستا
كۈچكە ئىگىدۇر .مانا مۇشۇنداق ئەھدىگە ئۇنىڭ ۋاقتى تۈگىگىچە تولۇق رىئايە قىلىنىدۇ ۋە
ئەمەل قىلىنىدۇ .شۇڭا ﷲ تائاال ئەھدىگە ۋاپا قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈپ مۇنداق دېدى﴿ :ﷲ
تەقۋادارالرنى﴾ يەنى ئەھدىگە ۋاپا قىلغانالرنى ﴿دوست تۇتىدۇ﴾.

*******
ﮨﮩﮪ ﮫ ﮬﮭﮮﮯﮰﮱ ﯓﯔ
ﯕﯖﯗﯘﯙﯚﯛ ﯜﯝﯞﯟﯠﯡ ﯢﯣﯤﯥ
(ئۇرۇش قىلىش) ھارام قىلىنغان ئايالر ئۆتۈپ كەتكەندە ،مۇشرىكالرنى قەيەردە ئۇچراتساڭالر،
شۇ يەردە ئۆلتۈرۈڭالر ،ئەسىرگە ئېلىڭالر ،قورشاڭالر ،ئۇالرنىڭ ئۆتىدىغان يوللىرىنى كۆزىتىپ
تۇرۇڭالر ،ئەگەر ئۇالر تەۋبە قىلسا ،ناماز ئوقۇسا ،زاكات بەرسە ،ئۇالرنى قويۇپ بېرىڭالر،
شۈبھىسىزكى ،ﷲ (تەۋبە قىلغۇچىالرغا) مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ،رەھىم قىلغۇچىدۇر﴿.﴾5

مۇشرىكالرنى ئۇچراتقان يەردە ئۆلتۈرۈشنىڭ بۇيرۇلۇشى
مۇجاھىد ،ئەمر ئىبنى شۇئەيب ،مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ،قەتادە ،سۇددى ۋە ئابدۇراھمان
ئىبنى زەيد قاتارلىقالر بۇ ئايەتتە تىلغا ئېلىنغان تۆت ئايدىن ﷲ تائاالنىڭ(﴿ :ئى مۇشرىكالر!)
يەر يۈزىدە (خالىغىنىڭالرچە) تۆت ئاي يۈرۈڭالر﴾ دېگەن ئايىتىدىكى (يەر يۈزىدە ئەركىن يۈرۈشنى
كۆرسەتكەن) تۆت ئاي كۆزدە تۇتىلىدۇ -،دېدى.
﴿(ئۇرۇش قىلىش) ھارام قىلىنغان ئايالر ئۆتۈپ كەتكەندە﴾ يەنى بىز سىلەرگە مۇشرىكالرغا
قارشى ئۇرۇش قىلىشنى ھارام قىلغان ۋە ئۇالرغا خالىغان يەرگە كېتىۋېلىشىنى بەلگىلەپ بەرگەن
تۆت ئاي تۈگىسە﴿ ،مۇشرىكالرنى قەيەردە﴾ يەنى زېمىننىڭ نەرىدە ﴿ئۇچراتساڭالر ،شۇ يەردە
ئۆلتۈرۈڭالر﴾.

27

بۇ ئايەتنىڭ ھۆكمى ئومۇمىي ئايالرنى كۆرسىتىدۇ .ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئايالر بولسا ،ﷲ
تائاالنىڭ﴿ :تاكى ئۇالر ئۆزلىرى ئۇرۇش ئاچمىغىچە مەسجىدى ھەرام ئەتراپىدا ئۇالر بىلەن ئۇرۇش
(((
قىلماڭالر ،ئەگەر ئۇالر (مەسجىدى ھەرام ئەتراپىدا) ئۆزلىرى ئۇرۇش ئاچسا ،ئۇالرنى ئۆلتۈرۈۋېرىڭالر﴾
دېگەن ئايىتىدە كۆرسىتىلدى.
﴿ئەسىرگە ئېلىڭالر﴾ يەنى ئەگەر ئۇالرنى ئۆلتۈرۈشنى خالىساڭالر ئۆلتۈرۈڭالر ،ئەسىر ئېلىشنى
خالىساڭالر ئەسىر ئېلىڭالر.
﴿قورشاڭالر ،ئۇالرنىڭ ئۆتىدىغان يوللىرىنى كۆزىتىپ تۇرۇڭالر﴾ يەنى ئۇالرنى پەقەت
ئۇچرىتىش بىلەنال چەكلىنىپ قالماستىن ،بەلكى ئۇالرنىڭ يۇرتلىرىدا ۋە سېپىللىرىدا قورشاشقا
تىرىشىڭالر .ئۇالرنىڭ ئۆتىدىغان يوللىرىنى كۆزىتىپ ،ئۇالرنى تېخىمۇ تار يەرگە قىستاپ ،يا ئۆلۈمنى
تالالشقا ياكى ئىسالمغا كىرىشكە مەجبۇرالڭالر.
﴿ئەگەر ئۇالر تەۋبە قىلسا ،ناماز ئوقۇسا ،زاكات بەرسە ،ئۇالرنى قويۇپ بېرىڭالر ،شۈبھىسىزكى،
ﷲ (تەۋبە قىلغۇچىالرغا) مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ،رەھىم قىلغۇچىدۇر﴾ شۇنىڭ ئۈچۈن ئەبۇبەكرى

سىددىق رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ زاكاتنى بەرمىگەنلەر بىلەن ئۇرۇش قىلىشتا ،مۇشۇ ئايەت كەرىمگە ۋە
مۇشۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا ئوخشايدىغان ئايەتلەرگە ئاساسالندى .چۈنكى ئۇالرغا قارشى ئۇرۇش
قىلىش ،ئىسالمغا كىرىش ۋە ئىسالمنىڭ پەرزلىرىنى ئادا قىلىش شەرتى بىلەن ھارام قىلىنغاندۇر.
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە ئىسالم پرىنسىپلىرىنىڭ ئەڭ مۇھىملىرىدىن باشالپ تەكىتلىدى .شەك ـ
شۈبھىسىزكى ،ئىسالم پرىنسىپلىرىنىڭ ئەڭ مۇھىمى (شاھادەت ئېيتىشتىن قالسىال) غالىب ۋە بۈيۈك
ﷲ تائاالنىڭ ھەققى بولغان نامازنى ئادا قىلىشتۇر .ئۇنىڭدىن قالسا ،زاكات بېرىشتۇر .زاكات
پېقىرالرنىڭ ۋە ئېھتىياجلىق كىشىلەرنىڭ ئېھتىياجىنى قامداشتىكى ئاساسىي مەنبەسىدۇر .زاكات
ئىجتىمائىي ھاياتقا ئاالقىدار بولغان ئەڭ مۇھىم ئىشتۇر .شۇڭا ﷲ تائاال نۇرغۇن ئايەتلەردە ناماز
بىلەن زاكاتنى بىر ئورۇندا بايان قىلىدۇ.
ئىمام بۇخارى ۋە مۇسلىم ئىبنى ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مەن كىشىلەر بىلەن تاكى ئۇالر :ﷲ تائاالدىن باشقا
ھېچقانداق ئىالھ يوق ،مۇھەممەد ﷲ تائاالنىڭ ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بەرگەن ،ناماز ئوقۇغان
ۋە زاكات بەرگەنگە قەدەر ئۇرۇش قىلىشقا بۇيرۇلدۇم».

28

بۇ ئايەت كەرىم مۆمىنلەرنى مۇشرىكالرنى ئۇچراتقان يەردە ئۆلتۈرۈشكە بۇيرۇيدۇ .بۇ ھەقتە
زەھھاك ئىبنى مۇزائىم مۇنداق دەيدۇ :بۇ ئايەت پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن مۇشرىكالر ئارىسىدا
تۈزۈلگەن ھەر قانداق ئەھدىنى ۋە ھەرقانداق مۇددەتنى ئەمەلدىن قالدۇردى.
ئەۋفىي ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :تەۋبە سۈرىسىنىڭ بۇ ئايەتلىرى نازىل بولغان ۋە ئۇرۇش ھارام قىلىنغان بۇ ئايالر چىقىپ
كەتكەندىن كېيىن ،مۇشرىكالر بىلەن تۈزۈلگەن ئەھدە پۈتۈنلەي ئەمەلدىن قالدۇرىلىدۇ .تەۋبە سۈرىسى
نازىل بولۇشتىن ئىلگىرى مۇشرىكالر بىلەن تۈزۈلگەن ئەھدىنىڭ مۇددىتى تەۋبە سۈرىسى ئېالن
قىلىنغان كۈندىن باشالپ ،رەبىيئۇلئاخىر ئېيىنىڭ 10ـ كۈنىگىچە بولغان تۆت ئايدىن ئىبارەتتۇر.
((( بەقەرە سۈرىسى 191ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

تەۋبە سۈرىسى

*******
ﯦﯧ ﯨﯩﯪﯫﯬﯭ ﯮﯯﯰﯱﯲﯳﯴﯵﯶ
ﯷﯸ ﯹ
ئەگەر مۇشرىكالردىن بىرەر كىشى سەندىن ئامانلىق تىلىسە ،تاكى ئۇ ﷲ نىڭ كاالمىنى (يەنى
قۇرئاننى) ئاڭلىغانغا (يەنى پىكىر قىلىپ ،ئۇنىڭ ھەقىقىتىگە يەتكەنگە) قەدەر ،ئۇنىڭغا ئامانلىق
بەرگىن ،ئاندىن (ئۇ ئىمان ئېيتمىسا) ،ئۇنى (جېنى ،مېلى) ئامان تاپىدىغان جايغا يەتكۈزۈپ
قويغىن ،بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى ،ئۇالر (ئىسالم دىنىنىڭ ھەقىقىتىنى) ئۇقمايدىغان قەۋمدۇر﴿.﴾6

مۇشرىكالر ئامانلىق تىلىسە ،ئۇالرغا ئامانلىق بېرىلىدىغانلىقى
ﷲ تائاال پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمغا مۇنداق دېدى﴿ :ئەگەر مۇشرىكالردىن﴾

يەنى سەن ئۇالر بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا بۇيرۇلغان ،ساڭا جانلىرى ۋە ماللىرى ھاالل قىلىپ
بېرىلگەن كاپىرالردىن ﴿بىرەر كىشى سەندىن ئامانلىق تىلىسە﴾ ،ئۇنىڭ سەن ئوقۇپ بەرگەن
قۇرئاننى ئاڭلىشى ۋە سېنىڭ ﷲ تائاالنىڭ دەلىل ـ پاكىتلىرى ئارقىلىق دىننىڭ ئىشلىرىنى ئۇنىڭغا
چۈشەندۈرۈشۈڭ ئۈچۈن ئۇنىڭ تەلىپىنى قوبۇل قىلغىن!

﴿ئاندىن (ئۇ ئىمان ئېيتمىسا) ،ئۇنى (جېنى ،مېلى) ئامان تاپىدىغان جايغا يەتكۈزۈپ قويغىن﴾

يەنى ئۇ ئامانلىق ئىچىدە يۇرتىغا ،ئۆيىگە ۋە ئۆزى خاتىرجەم بولىدىغان جايىغا كېتىۋالسۇن.

﴿بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى ،ئۇالر (ئىسالم دىنىنىڭ ھەقىقىتىنى) ئۇقمايدىغان قەۋمدۇر﴾ يەنى
بىز ئەنە شۇالرنىڭ ئامانلىقى ،ئۇالرنىڭ ﷲ نىڭ دىنىنى بىلىشى ۋە ﷲ تائاالنىڭ دەۋىتىنىڭ
بەندىلەر ئارىسىدا تارقىلىشى ئۈچۈن يولغا قويدۇق.
ئىبنى ئەبۇنەجىيھ مۇجاھىدنىڭ بۇ ئايەتنىڭ تەپسىرى ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلىدۇ :بىر ئىنسان سېنىڭ سۆزۈڭنى ۋە ساڭا نازىل قىلىنغان قۇرئاننى ئاڭالش ئۈچۈن قېشىڭغا
كېلىدۇ .ئۇنىڭغا ،ئۇ سېنىڭ قېشىڭغا كېلىپ ﷲ تائاالنىڭ ئايەتلىرىنى ئاڭلىغان ۋە خالىغان يېرىگە
خاتىرجەم كەتكەنگە قەدەر ئامانلىق بېرىلىدۇ .مۇشۇنىڭغا ئاساسەن ،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم قېشىغا
يول يورۇق سوراپ ياكى ئەلچىلىك بىلەن كەلگەن كىشىگە ئامانلىق بېرەتتى .مەسىلەن :ھۇدەيبىيە
سۈلھىسى بولغان كۈنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ قېشىغا قۇرەيش تەرەپتىن بىر تۈركۈم كىشىلەر
ئەلچى بولۇپ كەلدى .ئۇالرنىڭ ئىچىدە ئۇرۋە ئىبنى مەسئۇد ،مۇكرىز ئىبنى ھەپس ،سۇھەيل ئىبنى
ئەمرى ۋە باشقىالر بولۇپ ،ئۇالر بىر ـ بىرلەپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بىلەن مۇشرىكالر ئارىسىدىكى
بۇ مەسىلە((( ھەققىدە كېلىپ كېتىپ تۇردى .ئەلچىلەر بۇ جەرياندا مۇسۇلمانالرنىڭ پەيغەمبەر
ئەلەيھىسساالمنى قاتتىق ھۆرمەتلەيدىغانلىقىنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن پەخىرلىنىدىغانلىقىنى كۆردى .ئۇالر
((( پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ بۇ يىل مەككىگە كىرىش ياكى كىرمەسلىك ئىشىنى بىر تەرەپ قىلىش مەسىلىسى كۆزدە
تۇتىلىدۇ.

29

بۇ ئەھۋالنى بىرەر پادىشاھنىڭ ياكى قەيسەر((( نىڭ ھۇزۇرىدا كۆرمىگەن ئىدى.
ئۇالر قايتىپ بېرىپ ،قۇرەيش قەۋمىگە بۇ ئەھۋالنى يەتكۈزدى .بۇ ۋەقە ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان
ۋەقەلەر نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ھىدايەت تېپىشىدا چوڭ رول ئوينىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
قېشىغا مۇسەيلەمە كەززابنىڭ ئەلچىسى كەلدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭغا« :سەن
مۇسەيلىمەنىڭ ﷲ تائاالنىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرەمسەن؟» دېدى .ئۇ :ھەئە-،
دەپ جاۋاب بەردى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم مۇشۇ ئايەتنىڭ مەزمۇنىغا ئاساسەن« :ئەگەر ئەلچىلەر
ئۆلتۈرۈلمەيدىغان بولمىسا ئىدى ،مەن ئەلۋەتتە سېنىڭ كالالڭنى ئاالتتىم» دېدى .ئىبنى مەسئۇد
كۇفە شەھىرىگە ۋالىي بولغاندا ،ﷲ تائاال ئۇنىڭ كاللىسىنى ئېلىشقا (ئىبنى مەسئۇدنى) مۇيەسسەر
قىلدى .ئۇ ئادەمنىڭ ئىسمى ئىبنى نەۋاھە ئىدى .ئىبنى مەسئۇد ۋالى بولغان مەزگىللەردە ،ئىبنى
نەۋاھەنىڭ مۇسەيلىمە كەززاب پەيغەمبەردۇر -،دەپ گۇۋاھلىق بەرگەنلىكى مەلۇم بولدى .شۇنىڭ
بىلەن ،ئىبنى مەسئۇد ئۇنىڭغا ئادەم ئەۋەتىپ :ھازىر سەن ئەلچى ئەمەس -،دەپ ئۇنىڭ كاللىسىنى
ئېلىشقا بۇيرۇدى .شۇنىڭ بىلەن ،ئۇ لەنىتىنىڭ كاللىسى ئېلىندى.
بۇ ئايەتتىن مەقسەت ،ئۇرۇش بولۇۋاتقان كاپىرالرنىڭ زېمىنىدىن ئىسالم زېمىنىغا ئەلچىلىك
ياكى تىجارەت ئۈچۈن ياكى سۈلھى تۈزۈشنى تەلەپ قىلىش ئۈچۈن ياكى جىزيە تۆلەش ئۈچۈن
ۋە ياكى شۇنىڭغا ئوخشىغان بىرەر سەۋەب بىلەن كەلگەن ئادەم خەلىپە ياكى خەلىپىنىڭ
ئورۇنباسارىدىن ئامانلىق تىلىسە ،ئۇنىڭغا ئىسالم زېمىنىدا يۈرگەن مەزگىلىدە ۋە يۇرتىغا قايتىپ
كەتكەنگە قەدەر ئامانلىق بېرىلىدۇ.

*******
ﭑﭒﭓﭔﭕﭖﭗ ﭘﭙﭚﭛﭜ
ﭝﭞﭟﭠ ﭡﭢﭣﭤﭥﭦﭧﭨﭩ ﭪ

30

ﷲ نىڭ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ قارىشىچە( ،ئەھدىسىگە ۋاپا قىلمايدىغان) مۇشرىكالردا
قانداقمۇ مۇئاھىدە دېگەن نەرسە بولسۇن؟ ئەمما مەسجىدى ھەرام قېشىدا سىلەر بىلەن ئەھدە
تۈزۈشكەن مۇشرىكالر ئەگەر ئەھدىسىگە ۋاپا قىلىدىكەن ،سىلەرمۇ ۋاپا قىلىڭالر ،شۈبھىسىزكى ،ﷲ
تەقۋادارالرنى (يەنى پەرۋەردىگارىدىن قورققان ،ئەھدىسىگە ۋاپا قىلغان ،خىيانەت قىلمىغانالرنى)
دوست تۇتىدۇ﴿.﴾7

مۇشرىكالردىن ئادا ـ جۇدا بولۇشنىڭ تەكىتلەنگەنلىكى
ﷲ تائاال مۇشرىكالردىن ئادا ـ جۇدا بولۇش ،ئۇالرغا تۆت ئاي مۆھلەت بېرىش ۋە مۇشۇ تۆت
ئاي چىقىپ كەتكەندىن كېيىن ،ئۇالرنى كۆرگەن يەردە ئۆلتۈرۈشنىڭ ھېكمىتىنى بايان قىلىپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ﷲ نىڭ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ قارىشىچە( ،ئەھدىسىگە ۋاپا قىلمايدىغان)
((( ئەينى ۋاقىتتىكى رۇم پادىشاھى كۆزدە تۇتىلىدۇ.

تەۋبە سۈرىسى

مۇشرىكالردا قانداقمۇ مۇئاھىدە دېگەن نەرسە بولسۇن؟﴾ يەنى ئۇالر ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرگەن،
ﷲ تائاالنى ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلغان تۇرسا ،ئۇالردا قانداقمۇ ئامانلىق بولسۇن؟
﴿ئەمما مەسجىدى ھەرام قېشىدا سىلەر بىلەن ئەھدە تۈزۈشكەن مۇشرىكالر﴾ يەنى ھۇدەيبىيە
سۈلھىسىنى تۈزۈشكەن مۇشرىكالر ـ ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر كاپىر بولدى،
سىلەرنى مەسجىدى ھەرامدىن ۋە تۇتۇپ تۇرۇلغان قۇربانلىقنىڭ ئۆز جايىغا يېتىشىدىن توستى﴾(((.
﴿ئەگەر ئەھدىسىگە ۋاپا قىلىدىكەن ،سىلەرمۇ ۋاپا قىلىڭالر﴾ يەنى سىلەر مۇشرىكالر بىلەن
10يىلغىچە ئۇرۇش توختىتىشقا كېلىشىپ سۈلھى تۈزدۈڭالر ،بۇ سۈلھىگە ئۇالر قانچىلىك ئەمەل
قىلسا﴿ ،سىلەرمۇ ۋاپا قىلىڭالر ،شۈبھىسىزكى ،ﷲ تەقۋادارالرنى (يەنى پەرۋەردىگارىدىن قورققان،
ئەھدىسىگە ۋاپا قىلغان ،خىيانەت قىلمىغانالرنى) دوست تۇتىدۇ﴾.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ۋە مۇسۇلمانالر بۇ ئەھدىگە ئەنە شۇنداق ۋاپا قىلدى .مەككىلىكلەر
بىلەن تۈزۈشكەن بۇ ئەھدە ھىجىرىيەنىڭ 6ـ يىلى زۇلقەئىدە ئېيىدىن باشالپ قۇرەيشلەر ئۆزلىرىنىڭ
ئىتتىپاقدىشى بەنۇبەكرى قەبىلىسىگە (پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ ئىتتىپاقدىشى خۇزائە قەبىلىسىگە)
قارشى ياردەم بېرىپ ئەھدىنى بۇزغانغا قەدەر داۋام قىلدى .يەنى قۇرەيشلەر بەنۇ بەكىر قەبىلىسى
بىلەن بىرلىشىپ ،ھەرەمدە خۇزائە قەبىلىسىنىڭ ئادەملىرىنى ئۆلتۈردى .ئەنە شۇنداق ۋەزىيەتتە،
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ھىجىرىيەنىڭ 8ـ يىلى رامىزان ئېيىدا ئۇالرغا قارشى غازات يۈرىشى قىلدى.
شۇنىڭ بىلەن ،ﷲ تائاال ھەرەمنى مۇسۇلمانالرغا فەتھى قىلىپ بەردى ۋە كاپىرالر ئۈستىدىن
ھۆكۈمرانلىق قىلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلدى .بارلىق ھەمدۇسانا ۋە مەدھىيىلەر ﷲ تائاالغا
خاستۇر.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇالرنىڭ ئۈستىدىن غەلىبە قىلىپ ھۆكۈمرانلىقىنى تولۇق كۆرسەتكەندىن
كېيىن ،ئۇالردىن مۇسۇلمان بولغانالرنى قويۇپ بەردى .ئۇالر “قويۇپ بېرىلگەنلەر” دەپ ئاتالدى.
ئۇالر تەخمىنەن 2000كىشى ئىدى .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۆزىدىن قورقۇپ قېچىپ كەتكەن
ۋە كۇپۇرلۇقتىن يانمىغانالرغا ئادەم ئەۋەتىپ ،ئۇالرغا ئامانلىق بەردى ۋە ئۇالرنىڭ خالىغا يېرىگە
كېتىۋېلىشى ئۈچۈن تۆت ئاي مۆھلەت بەردى .ئۇالرنىڭ ئىچىدە سەفۋان ئىبنى ئۇمەييە ،ئىكرىمە ئىبنى
ئەبۇجەھل ۋە باشقىالر بار ئىدى .شۇنىڭدىن كېيىن ،ﷲ تائاال ئۇالرنى ئىسالمغا كىرىشكە ھىدايەت
قىلدى .ﷲ تائاال جىمى ئورۇنالشتۇرغان ۋە قىلغان ئىشلىرى ئۈچۈن مەدھىيىلەنگۈچىدۇر.

*******
ﭫﭬﭭﭮﭯ ﭰﭱﭲ ﭳﭴﭵﭶﭷﭸﭹ
ﭺ ﭻﭼ
مۇشرىكالر ئەھدىسىگە قانداقمۇ ۋاپا قىلسۇن؟ ئەگەر ئۇالر سىلەرنىڭ ئۈستۈڭالردىن غەلىبە
قىلسا ،سىلەرنىڭ توغراڭالردا نە تۇغقانچىلىققا ،نە ئەھدىگە رىئايە قىلمايدۇ .سىلەرنى ئېغىزلىرىدا
((( فەتھ سۈرىسى 25ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

31

خۇش قىلىدۇ ،دىللىرىدا (ۋەدىسىدە تۇرۇشنى) خالىمايدۇ (يەنى ئاغزىدا چىرايلىق سۆزلىگىنى
بىلەن ،كۆڭۈللىرى ئاداۋەت ،نىفاق بىلەن تولغان) .ئۇالرنىڭ تولىسى پاسىقالردۇر﴿.﴾8
ﷲ تائاال بۇ ئايەتتە مۇشرىكالرنى دۈشمەن تۇتۇشقا ۋە ئۇالردىن ئادا ـ جۇدا بولۇشقا (مۆمىنلەرنى)
رىغبەتلەندۈرۈپ ،ئۇالرنىڭ ﷲ تائاالغا شېرىك كەلتۈرگەنلىكى ۋە ﷲ نىڭ پەيغەمبىرى مۇھەممەد
ئەلەيھىسساالمنى ئىنكار قىلغانلىقى ئۈچۈن ،ئۇالرنىڭ ئەھدە تۈزۈشكە اليىق ئادەملەر ئەمەسلىكىنى
بايان قىلىدۇ .چۈنكى ئۇالر مۇسۇلمانالر ئۈستىدىن غەلىبە قىلغان ۋە ئۈستۈنلىككە ئېرىشكەن
تەقدىردە ،مۇسۇلمانالر ھەققىدە نە تۇغقانچىلىققا ،نە ئەھدىگە رىئايە قىلمايدۇ.

*******
ﭽﭾﭿﮀﮁﮂﮃﮄﮅﮆ ﮇﮈﮉﮊﮋﮌﮍ
ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ
ﮝﮞ ﮟﮠﮡﮢﮣﮤ ﮥﮦ
ئۇالر ﷲ نىڭ ئايەتلىرىنى (دۇنيانىڭ مال -مۈلۈكلىرىدىن) ئەرزىمەس نەرسىلەرگە تېگىشتى،
(كىشىلەرنى) ﷲ نىڭ يولىدىن توستى .ھەقىقەتەن ئۇالرنىڭ قىلمىشلىرى نېمىدېگەن يامان!﴿﴾9
ئۇالر مۆمىنلەر ھەققىدە نە تۇغقانچىلىققا ،نە ئەھدىگە رىئايە قىلمايدۇ .ئەنە شۇالر (سىلەرگە زۇلۇم
قىلىشتا) ھەددىدىن ئاشقۇچىالردۇر﴿ .﴾10ئەگەر ئۇالر (كۇفرىدىن) تەۋبە قىلسا ،ناماز ئۆتىسە،
زاكات بەرسە ،دىنىي جەھەتتە سىلەرنىڭ قېرىندىشىڭالر بولىدۇ (يەنى ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيەتتە ئۇالر
سىلەر بىلەن ئوخشاشتۇر) .ئۇقىدىغان قەۋم ئۈچۈن ،ئايەتلەرنى تەپسىلىي بايان قىلىمىز﴿.﴾11
ﷲ تائاال مۇشرىكالرنى ئەيىبلەپ ۋە مۆمىنلەرنى ئۇالرغا قارشى ئۇرۇش قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر ﷲ نىڭ ئايەتلىرىنى (دۇنيانىڭ مال -مۈلۈكلىرىدىن) ئەرزىمەس نەرسىلەرگە
تېگىشتى﴾ يەنى ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ ئايەتلىرىگە ئەگىشىشنى دۇنيانىڭ ئەرزىمەس ئويۇن ـ تاماشىلىرىغا
تېگىشىۋەتتى.

32

﴿(كىشىلەرنى) ﷲ نىڭ يولىدىن توستى﴾ يەنى مۆمىنلەرنى ھەقكە ئەگىشىشتىن توستى.
﴿ھەقىقەتەن ئۇالرنىڭ قىلمىشلىرى نېمىدېگەن يامان! ئۇالر مۆمىنلەر ھەققىدە نە تۇغقانچىلىققا ،نە
ئەھدىگە رىئايە قىلمايدۇ .ئەنە شۇالر (سىلەرگە زۇلۇم قىلىشتا) ھەددىدىن ئاشقۇچىالردۇر .ئەگەر ئۇالر
(كۇفرىدىن) تەۋبە قىلسا ،ناماز ئۆتىسە ،زاكات بەرسە ،دىنىي جەھەتتە سىلەرنىڭ قېرىندىشىڭالر
بولىدۇ (يەنى ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيەتتە ئۇالر سىلەر بىلەن ئوخشاشتۇر) .ئۇقىدىغان قەۋم ئۈچۈن،
ئايەتلەرنى تەپسىلىي بايان قىلىمىز﴾.

*******
ﮧﮨ ﮩﮪﮫﮬﮭﮮﮯﮰ ﮱﯓﯔﯕﯖ
ﯗﯘﯙﯚ ﯛ

تەۋبە سۈرىسى

ئەگەر ئۇالر ئەھدە بەرگەندىن كېيىن ،قەسەملىرىنى بۇزسا ۋە دىنىڭالرنى ئەيىبلىسە،
ئۇالرنىڭ (بۇنىڭدىن) چەكلىنىشلىرى ئۈچۈن ،كۇفرىنىڭ كاتتىباشلىرىغا ئۇرۇش ئېچىڭالر .ئۇالرنىڭ
قەسىمىنىڭ ھەقىقەتەن ئېتىبارى يوق﴿.﴾12

كۇپۇر كاتتىباشلىرىنىڭ قىلغان قەسىمىنىڭ ئېتىبارسىز ئىكەنلىكى
ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ :ئەگەر سىلەر مۇئەييەن مۇددەتكىچە ئەھدە تۈزۈشكەن مۇشرىكالر
﴿قەسەملىرنى﴾ يەنى تۈزۈشكەن ئەھدىلىرىنى بۇزسا ﴿ۋە دىنىڭالرنى ئەيىبلىسە﴾ يەنى ئۇالر دىننى
ئەيىبلىسە ۋە كەمسىتسە ﴿ئۇالرنىڭ (بۇنىڭدىن) چەكلىنىشلىرى ئۈچۈن﴾ يەنى ئۇالرنىڭ كۇپرىدىن،
ھەق بىلەن قارشىلىشىشتىن ۋە ئازغۇنلۇقتىن يېنىشلىرى ئۈچۈن ﴿كۇفرىنىڭ كاتتىباشلىرىغا ئۇرۇش
ئېچىڭالر .ئۇالرنىڭ قەسىمىنىڭ ھەقىقەتەن ئېتىبارى يوق﴾ بۇ ئايەتتىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنى
تىللىغان ياكى ئىسالم دىنىنى ئەيىبلىگەن ۋە ياكى ئىسالم دىنىنى كەمسىتكەن ئادەمنى ئۆلتۈرۈش
ھۆكمى ئېلىنىدۇ.
قەتادە ۋە باشقىالر :كۇپۇر كاتتىباشلىرى ئەبۇجەھل ،ئۇتبە ،شەيبە ،ئۇمەييە ئىبنى خەلەپكە
ئوخشاش كىشىلەردۇر -،دېدى ۋە يەنە بىر قانچە ئادەملەرنىڭ ئىسىملىرىنى سانىدى .ئەئمەش
زەيد ئىبنى ۋەھيىدىن ھۇزەيفەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :بۇ ئايەتتە كۆرسىتىلمىگەن
كاتتىباشالر تېخى ئۆلتۈرۈلمىدى .ئەلى ئىبنى ئەبۇتالىب رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش
دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىندى .توغرىسى شۇكى ،گەرچە بۇ ئايەتنىڭ نازىل بولۇش سەۋەبى قۇرەيش
مۇشرىكلىرى توغرۇلۇق بولغان بولسىمۇ ،بىراق ھۆكمى ئومۇمىيدۇر .بۇ ئايەت قۇرەيشلەر ۋە ئۇالردىن
باشقا كۇپۇرنىڭ كاتتىباشلىرىنى ئومۇمىيۈزلۈك ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ۋەلىيد ئىبنى مۇسلىم سەفۋان ئىبنى ئەمرىدىن ئابدۇراھمان ئىبنى جۇبەيرىنىڭ مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مەن ئەبۇبەكرى رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ خەلىپىلىك زامانىدا ،ئۇ شامغا
ئەۋەتكەن بىر بۆلۈك ئادەملەرگە باشلىق ئىدىم .ئۇ بىزنى ئۇزاتقان چاغدا ،مۇنداق دېدى :شەك
ـ شۈبھىسزكى ،سىلەر باشلىرىنىڭ ئوتتۇرىسى چۈشۈرۈلگەن ئادەملەرنى ئۇچرىتىسىلەر .ئۇالرنىڭ
باشلىرىدىكى شەيتاننىڭ تۈگۈنلىرىگە چېپىڭالر ،ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەمكى ،مەن ئۈچۈن
ئۇالردىن بىر ئادەمنى ئۆلتۈرگىنىم ،باشقىالردىن 70ئادەمنى ئۆلتۈرگىنىمدىن ئارتۇقتۇر .بۇ شۇنىڭ
ئۈچۈنكى ،ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :كۇفرىنىڭ كاتتىباشلىرىغا ئۇرۇش ئېچىڭالر﴾ بۇنى
ئىبنى ئەبۇھاتەم رىۋايەت قىلغان.

*******
ﯜﯝﯞﯟﯠﯡ ﯢﯣﯤﯥ
ﯦ ﯧﯨ ﯩﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﭑ ﭒ
ﭓﭔﭕﭖ ﭗﭘﭙﭚﭛﭜ
ﭝ ﭞﭟﭠﭡﭢﭣﭤﭥﭦﭧﭨﭩ ﭪ

33

(ئى مۆمىنلەر جامائەسى! ئەھدە بەرگەندە) ئىچكەن قەسىمىنى بۇزغان ،پەيغەمبەرنى
(مەككە) دىن ھەيدەپ چىقىرىشنى قەستلىگەن ۋە سىلەرگە ئالدى بىلەن ھۇجۇم قىلغان قەۋمگە
ئۇرۇش ئاچمامسىلەر؟ ئۇالردىن قورقامسىلەر؟ ئەگەر مۆمىن بولساڭالر ،قورقۇشۇڭالرغا ﷲ ئەڭ
اليىقتۇر﴿ .﴾13ئۇالرغا ئۇرۇش ئېچىڭالر ،ﷲ ئۇالرنى سىلەرنىڭ قولۇڭالر بىلەن جازااليدۇ .ﷲ
ئۇالرنى خار قىلىدۇ ،ﷲ سىلەرنى ئۇالر ئۈستىدىن غالىب قىلىدۇ( .ئىسالم دىنىنى ئۈستۈن قىلىپ،
كاپىرالرنى جازاالپ) مۆمىن قەۋمنىڭ كۆڭلىگە شىپالىق (يەنى تەسەللى) بېرىدۇ﴿ .﴾14ھەم ئۇالرنى
دىللىرىدىكى ئاچچىقتىن خاالس قىلىدۇ .ﷲ خالىغان ئادەمنى تەۋبىگە مۇۋەپپەق قىلىدۇ .ﷲ
ھەممىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر ،ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر﴿.﴾15

مۇشرىكالرغا قارشى ئۇرۇش قىلىشقا قىزىقتۇرۇش
ۋە ئۇنىڭ بىر قىسىم پايدىلىرى
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 03 - 04
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1940
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1031
    30.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 1922
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 940
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    60.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3421
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1303
    34.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3677
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1510
    30.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3649
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1496
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3859
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1377
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3794
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1391
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3700
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1415
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3732
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1319
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3689
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1423
    33.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3717
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1430
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3798
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1565
    35.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3702
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1468
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3627
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1412
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3720
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1522
    34.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3722
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1480
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3603
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1403
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3733
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1486
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3590
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1477
    31.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3696
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1410
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3729
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1450
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3761
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    30.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3787
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    30.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3753
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1382
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3667
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1324
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3756
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3846
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1444
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3697
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1368
    29.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    41.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3800
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    29.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3680
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1515
    34.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3694
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1445
    31.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3788
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1474
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3728
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1430
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3689
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1416
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3684
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1479
    30.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3742
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1474
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3638
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1437
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3604
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1503
    31.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3612
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1421
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3633
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1436
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3657
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1499
    29.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3658
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1412
    32.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3715
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1472
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3805
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1510
    29.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3699
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1399
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3615
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3637
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1229
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3673
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1010
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3595
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1485
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3641
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1351
    35.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3694
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1420
    31.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3666
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1499
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3611
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1384
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3585
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    35.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3712
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1359
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 3631
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 57
    Süzlärneñ gomumi sanı 3671
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1364
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 58
    Süzlärneñ gomumi sanı 3737
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1412
    31.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 59
    Süzlärneñ gomumi sanı 3741
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1414
    31.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 60
    Süzlärneñ gomumi sanı 3599
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1386
    33.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 61
    Süzlärneñ gomumi sanı 3877
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1184
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 62
    Süzlärneñ gomumi sanı 3683
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1419
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 03 - 63
    Süzlärneñ gomumi sanı 135
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 103
    61.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    67.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    70.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.