Latin

Tefsir İbni Kesir - 01 - 10

Süzlärneñ gomumi sanı 3461
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1295
32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ads place
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم شۇ سۈپەت ۋە ئاالمەتلەر ئارقىلىق بەزى كىشىلەرنىڭ مۇناپىق ئىكەنلىكىنى
سېزەتتى .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئەگەر بىز خالىساق ،ئۇالرنى چوقۇم ساڭا بىلدۈرەتتۇق،
چوقۇم ئۇالرنىڭ سىماسىدىن تونۇيتتۇڭ ،سەن ئەلۋەتتە سۆزىنىڭ ئۇسلۇبىدىن ئۇالرنى تونۇيسەن ،ﷲ
سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭالرنى بىلىپ تۇرىدۇ﴾(((.
((( مۇھەممەد سۈرىسى 17ـ ئايەت.
((( تەۋبە سۈرىسى 101ـ ئايەت.
((( ئەھزاب سۈرىسى - 60ئايەتتىن 61ـ ئايەتكىچە.
((( مۇھەممەد سۈرىسى 30ـ ئايەت.

بەقەرە سۈرىسى

ئابدۇلالھ ئىبنى ئۇبەي ئىبنى سەلۇل نامى چىققان مۇناپىق ئىدى .ئۇنىڭ مۇناپىق ئىكەنلىكىگە
زەيد ئىبنى ئەرقەم گۇۋاھلىق بەرگەن .ئۆمەر رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ئۇنىڭدىن
شىكايەت قىلغاندا (((،پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۆمەرگە مۇنداق دەپ جاۋاب بەردى« :ئەرەبلەرنىڭ
مۇھەممەد ئۆزىنىڭ ساھابىلىرىنى ئۆلتۈرىۋېتىپتۇ دېيىشىنى يامان كۆرىمەن» .ئابدۇلالھ ئىبنى ئۇبەي
مۇسۇلمانالرغا چوڭ زىيانالرنى سالغان مۇناپىق بولسىمۇ ،ئۇ ئۆلگەن چاغدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇنىڭ
نامىزىنى چۈشۈردى .باشقا مۇسۇلمانالرنىڭ دەپنىسىگە قاتناشقاندەك ،ئۇنىڭ دەپنىسىگە قاتناشتى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى« :مەن ئۇنىڭ نامىزىغا قاتنىشىش ياكى قاتناشماسلىق
توغرىسىدا تالالش ئىختىيارىغا قويۇلدۇم ،مەن قاتنىشىشنى تاللىدىم».
يەنەبىررىۋايەتتەپەيغەمبەرئەلەيھىسساالممۇنداقدەيدۇ«:ئەگەرئۇنىڭگۇناھىنىكەچۈرۈۋېتىشنى
70قېتىمدىن ئارتۇق تىلىگىنىمدە ئۇنىڭ گۇناھىنىڭ كەچۈرۈلۈپ كېتىدىغانلىقىنى بىلگەن بولسام،
ئەلۋەتتە گۇناھىنىڭ كەچۈرۈلۈشىنى 70قېتىمدىن ئارتۇق تىلەيتتىم»(((.

*******
ﮑﮒﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙﮚﮛﮜﮝﮞﮟﮠﮡ
ﮢﮣﮤ
ئۇالرغا«:يەريۈزىدەبۇزغۇنچىلىققىلماڭالر»دېيىلسە«،بىزئىسالھقىلغۇچىالرمىز»دەيدۇ﴿.﴾11
بىلىڭالركى ،ئۇالر ھەقىقەتەن بۇزغۇنچىالردۇر ،لېكىن بۇنى ئۆزلىرى تۇيمايدۇ﴿.﴾12

«بۇزغۇنچىلىق» نىڭ ئۆز ئىچىگە ئالغان مەنىلىرى
سۇددى بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،ئىبنى مەسئۇد
رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ۋە بىر تۈركۈم ساھابىلەرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلغان﴿ :ئۇالرغا:
((( پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا ھېچ قانداق كىشىنىڭ ئاچچىقلىنىشى دۇرۇس ئەمەس ھەم ھېچكىشىمۇ ئاچچىقالنمايدۇ.
ھەزرىتى ئۆمەرنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا كايىشى ئەسلى ئاچچىقلىنىپ كايىغان ئەمەس ،بەلكى ئابدۇلال ئىبنى
ئۇبەينىڭ مۇسۇلمانالرغا قاتتىق زىيىنى كەلگەن مۇناپىقالردىن بولغاچقا ،ئۆمەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمغا :ئۇ مۇناپىقنى
نېمىشقا ئۆلتۈرۋەتمەيمىز -،دېگەنگە ئوخشاش سۆز قىلغان.
((( پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالم ئۇ مۇناپىقنىڭ گۇناھىنىڭ كەچۈرلۈشىنى ﷲ دىن 70قېتىم تىلىگەن .ﷲ ئۇنىڭ
گۇناھىنى ئۇنىڭدىنمۇ كۆپ تىلىسىمۇ كەچۈرمەيدىغانلىقى توغرىسىدا ئايەت چۈشۈرگەن .پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمدەك
– دۇنيا ۋە ئاخىرەتتىكى ﷲ نىڭ ئەڭ ئەزىز بەندىسى مۇناپىقالرنىڭ گۇناھىنىڭ كەچۈرلۈشىنى سورىسىمۇ ،ﷲ
نىڭ ئۇالرنىڭ گۇناھىنى كەچۈرمەسلىكىنىڭ سەۋەبى ،تارىختىن بۇيان ھازىرغا قەدەر مۇسۇلمانالرغا كەلگەن زىياننىڭ
بېشىدا مۇناپىقالر بار .دۇنيانىڭ قانداق يېرىدە بولمىسۇن ،كاپىرالردىن مۇسۇلمانالرغا كەلگەن زىيان بىۋاستە كەلگەن
ئەمەس،كاپىرالرنىڭ مۇسۇلمانالرغا ئېلىپ كەلگەن زىيانلىرى بولسا ،مەنمۇ مۇسۇلمان دەپ مۇسۇلمانالرنىڭ ئىچىگە
كىرىۋالغان بىر تۈركۈم ۋىجدانسىز مۇناپىقالرنىڭ مۇسۇلمانالرنىڭ ئىچكى سىرلىرىنى ۋە ئۇالرنىڭ ئىش – ھەرىكەتلىرىنى
كاپىرالرغا يەتكۈزۈشى ئارقىلىق كەلگەن .شۇڭا ﷲ مۇناپىقالرنىڭ ئاالمەتلىرىنى كاپىرنىڭ ئاالمەتلىرىدىن كۆپ بايان
قىلىدۇ .ئۇالرنى كاپىرالرنىڭ ئازابىدىن قاتتىق ئازاب بىلەن ئازاباليدۇ.

107

«يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلماڭالر» دېيىلسە« ،بىز ئىسالھ قىلغۇچىالرمىز» دەيدۇ﴾ بۇزغۇنچىلىق
قىلغۇچىالر مۇناپىقالردۇر .ئەمما ﷲ تائاالنىڭ﴿ :يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلماڭالر﴾ دېگەن ئايىتىدىكى
“بۇزغۇنچىلىق” ﷲ تائاالغا كۇپۇرلۇق قىلىش ،يامان ئىشالرنى قىلىشتۇر .ئۇنداقتا بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ئۇالرغا“ :ﷲ غا كۇپۇرلۇق قىلماڭالر ۋە يەر يۈزىدە يامان ئىشالرنى قىلماڭالر” دېيىلسە -،دېگەنلىك
بولىدۇ.
ئەبۇجەئفەر ،ئەبۇئالىيەنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
يەر يۈزىدە (ﷲ غا) ئاسىيلىق قىلماڭالر ،ئۇالرنىڭ بۇزغۇنچىلىقى ﷲ غا ئاسىيلىق قىلىشتۇر .چۈنكى،
يەر يۈزىدە ﷲ غا ئاسىيلىق قىلغان ياكى ئاسىيلىق قىلىشقا بۇيرۇغان كىشى يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق
قىلغان بولىدۇ .چۈنكى ،ئاسمان -زېمىندا ياخشىلىقنىڭ بەرپا بولۇشى ﷲ غا بويسۇنۇش ئارقىلىقال
قولغا كېلىدۇ .رەبىئ ئىبنى ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ۋە قەتادە قاتارلىقالرمۇ (بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە) يۇقىرىقىغا ئوخشاش دېدى.

مۇناپىقالرنىڭ بۇزغۇنچىلىقىنىڭ خىلمۇ خىللىقى
ئىبنى جەرىر مۇنداق دەيدۇ :مۇناپىقالر ئۆزلىرىنىڭ پەرۋەردىگارىغا ئاسىيلىق قىلىش ،پەرۋەردىگارى
توسقان ئىشلىرىدىن يانماسلىق ،بۇيرۇغان ئىشلىرىنى قىلماسلىق ،دىندا شەك قىلىشقا بولمايدىغان
ئىشالردا شەك قىلىش ،مۇسۇلمان سۈپىتىگە كىرىۋېلىپ مۆمىنلەرگە كۆز بويامچىلىق قىلىش ،پۇرسەت
تاپسىال كاپىرالرنىڭ مۇسۇلمانالر ئۈستىدىن غەلىبە قىلىشى ئۈچۈن (كاپىرالرغا) ياردەم بېرىش بىلەن
يەر -يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق قىلغۇچىالردۇر .ئۇالر شۇ بۇزغۇنچىلىقى بىلەن ئۆزلىرىنى يەر يۈزىنى ئىسالھ
قىلغۇچىالر دەپ ئوياليدۇ .مۆمىنلەرنىڭ كاپىرالرنى ئۆزلىرىگە دوست تۇتۇشىمۇ بۇزۇق ئىشالرنىڭ بىر
خىلىدۇر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى﴿ :كاپىرالر (ياردەمدە ۋە مىراستا) بىر -بىرىگە ئىگىدۇر،
ئەگەر بۇ ھۆكۈمگە ئەمەل قىلمىساڭالر ،يەر يۈزىدە پىتنە ۋە چوڭ قااليمىقانچىلىق تۇغۇلىدۇ﴾(((.

108

ﷲ تائاال مۆمىنلەر بىلەن كاپىرالرنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى دوستلۇقنى كەسكىن ھالدا چەكلەپ
مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئى مۆمىنلەر! مۆمىنلەرنى (دوست تۇتۇشنى) قويۇپ ،كاپىرالرنى دوست تۇتماڭالر،
سىلەرنىڭ زىيىنىڭالرغا (يەنى مۇناپىق ئىكەنلىكىڭالرغا) ﷲ نىڭ روشەن پاكىتى بولۇشىنى خاالمسىلەر؟
مۇناپىقالر چوقۇم دوزاخنىڭ ئەڭ ئاستىنقى قەۋىتىگە (يەنى قەئرىگە) تاشلىنىدۇ ،ئۇالرغا ھەرگىزمۇ
(ئازابتىن قۇتقۇزىدىغان) مەدەتكار تاپالمايسەن﴾((( مۇناپىقالرنىڭ تىلى بىلەن دىلى ئوخشاشمىغاچقا
بۇزغۇنچىلىق شۇالردىن باشلىنىدۇ .چۈنكى ،ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ يالغان سۆزلىرى بىلەن مۆمىنلەرنى ئالدايدۇ
ۋە كاپىرالرنى ئۆزلىرىگە دوست تۇتىدۇ .مۇناپىقالر كاپىرالرنى دوست تۇتمىسا ۋە ئۇالر بىلەن ئاالقە
باغلىمىسا ئۇالردىن مۇسۇلمانالرغا كېلىدىغان زىيان يەڭگىل بولىدۇ .ئۇالر ئەمەل -ئىبادەتنى (باشقىالرغا
كۆرسىتىش ئۈچۈن ئەمەس) ﷲ رازىلىقى ئۈچۈن قىلسا ۋە سۆزى بىلەن ھەرىكىتى بىردەك بولسا( ،دۇنيا
ۋە ئاخىرەتتە) نىجات تاپقان بوالتتى .شۇڭا ﷲ تائاال مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالرغا« :يەر يۈزىدە بۇزغۇنچىلىق
قىلماڭالر» دېيىلسە« ،بىز ئىسالھ قىلغۇچىالرمىز» دەيدۇ﴾ يەنى (مۇناپىقالر) بىز مۆمىنلەر ۋە كاپىرالر
((( ئەنفال سۈرىسى 73ـ ئايەت.
((( نىسا سۈرىسى 144ـــــ 145ـ ئايەتلەر.

بەقەرە سۈرىسى

بىلەن دوستانە بولۇپ كېلىشىپ ياشايمىز -،دەيدۇ.
مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق يۇقىرىدىكى ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :مۇناپىقالر بولسا :مۆمىنلەر ۋە كىتاب بېرىلگەن
كىشىلەردىن بولغان ئىككى تەرەپنىڭ ئارىسىنى ياخشىاليمىز -،دەيدۇ .ﷲ ئۇالرنىڭ سۆزىگە رەددىيە
بېرىپ مۇنداق دېدى﴿ :بىلىڭالركى ،ئۇالر ھەقىقەتەن بۇزغۇنچىالردۇر ،لېكىن بۇنى ئۆزلىرى تۇيمايدۇ﴾
يەنى ئۇالرنىڭ مۆمىنلەر بىلەن كىتاب بېرىلگەن كىشىلەرنىڭ ئارىسىنى ياخشىاليمىز دەپ ئېلىپ
بېرىۋاتقان ئىشىنىڭ ئۆزىال بۇزغۇنچىلىق قىلىشتۇر .لېكىن ،ئۇالر نادان بولغاچقا ئۇ ئىشنىڭ بۇزغۇنچىلىق
ئىكەنلىكىنىسەزمەيدۇ».

*******
ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ
ﯙﯚ
ئۇالرغا (يەنى مۇناپىقالرغا)« :ئىمان ئېيتقان كىشىلەردەك (يەنى ساھابىلەردەك چىن كۆڭلۈڭالر
بىلەن) ئىمان ئېيتىڭالر» دېيىلسە« ،بىزئىمان ئېيتقان ئەخمەقلەرگە ئوخشاش ئىمان ئىيتامدۇق؟»
دەيدۇ .بىلىڭالركى ،ئۇالرنىڭ ئۆزلىرىال ئەخمەقلەر ،لېكىن (بۇنى) ئۇالر تۇيمايدۇ﴿.﴾13
يەنى ئۇالرغا :كىشىلەرنىڭ ﷲ تائاالغا ،ئۇنىڭ پەرىشتىلىرىگە ،چۈشۈرگەن كىتابلىرىغا،
پەيغەمبەرلىرىگە ،ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنىڭ ھەق ئىكەنلىكىگە ،جەننەت ۋە دوزاخنىڭ ھەق
ئىكەنلىكىگە ۋە ئۇندىن باشقا ئىمان كەلتۈرۈشكە تېگىشلىك نەرسىلەرگە ئىشەنگىنىدەك ،سىلەرمۇ شۇ
نەرسىلەرگە ئىشىنىڭالر ،بۇيرۇغان ئىشالرنى قىلىش ،توسقان ئىشالردىن يېنىش ئارقىلىق ﷲ تائاالغا
ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە بويسۇنۇڭالر دېيىلسە ،ئۇالر«﴿ :بىزئىمان ئېيتقان ئەخمەقلەرگە ئوخشاش ئىمان
ئىيتامدۇق؟»﴾ دەپ جاۋاب بېرىدۇ.
ئەبۇئالىيە ۋە سۇددى ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ۋە
بىر تۈركۈم ساھابىلەرنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە يۇقىرىقىغا ئوخشاش دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلغان.
رەبىيئ ئىبنى ئەنەس ،ئابدۇراھمان ئىبنى زەيد ۋە باشقا ئالىمالرنىڭمۇ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى
ھەققىدە كۆز قارىشى يۇقىرىقىدىكىگە ئوخشاش بولۇپ ،ئۇالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق
دەيدۇ« :مۇناپىقالر :ساھابىالر ئەخمەق تۇرسا ،بىز ئۇالر بىلەن بىر مەرتىۋىدە ۋە بىر يولدا بوالمدىمىز؟-
دېيىشىدۇ .ﷲ ئۇ مۇناپىقالرغا مۇنداق جاۋاب قايتۇرىدۇ﴿ :ئۇالرنىڭ ئۆزلىرىال ئەخمەقلەر ،لېكىن (بۇنى)
ئۇالر تۇيمايدۇ ﴾.يەنى ئۇالر قاتتىق بىلىمسىزلىكىدىن ،ئۆزلىرىنىڭ ئازغۇنلۇقتا ئىكەنلىكىنى ۋە ناھايىتىمۇ
ئەخمەقئىكەنلىكىنىبىلمەيدۇ».

*******

109

ﯛﯜﯝﯞﯟﯠﯡﯢﯣﯤﯥﯦ ﯧﯨﯩﯪﯫ
ﯬﯭﯮﯯﯰﯱﯲﯳ
ئۇالر مۆمىنلەر بىلەن ئۇچراشقىنىدا« :بىز ئىمان ئېيتتۇق» دېيىشىدۇ ،شاياتۇنلىرى (يەنى مۇناپىق
كاتتىباشلىرى) بىلەن يالغۇز جايدا تېپىشقاندا بولسا« :بىز ھەقىقەتەن سىلەر بىلەن بىللىمىز ،پەقەت
(تىلىمىزنىڭ ئۇچىدىال ئىمان ئېيتىپ قويۇپ) مۆمىنلەرنى مەسخىرە قىلىمىز» دەيدۇ﴾ .﴿14مەسخىرە
قىلغانلىقلىرى ئۈچۈن ﷲ ئۇالرنى جازااليدۇ ،ئۇالرنى گۇمراھلىقلىرىدا قويۇپ بېرىدۇكى ،ئۇالر تېڭىرقىغان
ھالدا يۈرۈشىدۇ﴿.﴾15

مۇناپىقالرنىڭ ھىيلىسى ۋە ئالدامچىلىقى
مۇناپىقالرمۆمىنلەرگەيولۇققاندابىزﷲتائاالغائىشەندۇق-،دەيدۇ،ئۇالرنىئالداشۋەمۆمىنلەرنىڭ
ئۇرۇشالردا ئالغان غەنىمەتلىرىگە شېرىك بولۇش ئۈچۈن ،ئۆزلىرىنىڭ ﷲ تائاالغا ئىشەنگەنلىكلىرىنى ۋە
ئۇالر بىلەن دوست ئىكەنلىكلىرىنى ئىزھار قىلىشىدۇ .مۇناپىقالر يەھۇدىي ۋە مۇشرىك كاتتىباشلىرىنىڭ
قېشىغا بارغاندا مۇنداق دەيدۇ﴿ :بىز ھەقىقەتەن سىلەر بىلەن بىللىمىز﴾ بۇ ئايەت ھەققىدە مۇھەممەد
ئىبنى ئىسھاق ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :سىلەر
قايسى يولدا بولساڭالر ،بىزمۇ شۇ يولدا .سىلەر قايسى گۇرۇھتا بولساڭالر ،بىزمۇ شۇ گۇرۇھتا ﴿«پەقەت
(تىلىمىزنىڭ ئۇچىدىال ئىمان ئېيتىپ قويۇپ) مۆمىنلەرنى مەسخىرە قىلىمىز» دەيدۇ﴾.
زەھھاك ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ﴿ :پەقەت
(تىلىمىزنىڭ ئۇچىدىال ئىمان ئېيتىپ قويۇپ) مۆمىنلەرنى مەسخىرە قىلىمىز دەيدۇ﴾ يەنى بىز مۇھەممەد

ئەلەيھىسساالمنىڭ ساھابىلىرىنى مەسخىرە قىلىمىز دەيدۇ .رەبىيئ ئىبنى ئەنەس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇ ۋە
قەتادە قاتارلىقالرمۇ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسىنى ئىبنى ئابباسقا ئوخشاش چۈشەندۈردى.
ﷲ تائاال مۇناپىقالرنىڭ بىز مۆمىنلەرنى مەسخىرە قىلىمىز ،دېگەن سۆزلىرىگە جاۋاب قايتۇرۇپ

مۇنداق دەيدۇ﴿ :مەسخىرە قىلغانلىقلىرى ئۈچۈن ﷲ ئۇالرنى جازااليدۇ ،ئۇالرنى گۇمراھلىقلىرىدا قويۇپ
بېرىدۇكى ،ئۇالر تېڭىرقىغان ھالدا يۈرۈشىدۇ﴾.

110

ئىبنى جەرىر مۇنداق دەيدۇ :ﷲ تائاال مۇناپىقالرنىڭ قىلمىشلىرىغا قىيامەت كۈنى جازا
بېرىدىغانلىقىنى بايان قىلىپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇ كۈندە مۇناپىق ئەرلەر ،مۇناپىق ئايالالر مۆمىنلەرگە:
«بىزنى كۈتۈپ تۇرۇڭالر ،سىلەرنىڭ نۇرۇڭالردىن ئازراق ئااليلى» دەيدۇ .ئۇالرغا (مەسخىرە يۈزىسىدىن):
«ئارقاڭالرغا قايتىپ نۇر تىلەڭالر» دېيىلىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن ئۇالرنىڭ ئارىسىغا بىر سېپىل سوقۇلىدۇ،
سېپىلنىڭ دەرۋازىسى بولىدۇ ،دەرۋازىنىڭ ئىچى تەرىپىدە رەھمەت ،تېشىدا ئازاب بولىدۇ﴾(((﴿ ،كاپىرالر
ئۆزلىرىگە (جازا بەرمەستىن) مۆھلەت بېرىشىمىزنى (يەنى ئۆمرىنى ئۇزۇن قىلىشىمىزنى) ھەرگىز ئۆزلىرى
ئۈچۈن پايدىلىق دەپ گۇمان قىلمىسۇن ،ئۇالرغا مۆھلەت بېرىشىمىز (ۋە ئەجىلىنى كېچىكتۈرۈشىمىز)
((( ھەدىد سۈرىسى 13ـ ئايەت.

بەقەرە سۈرىسى

پەقەت ئۇالرنىڭ گۇناھىنىڭ كۆپىيىشى ئۈچۈندۇر .ئۇالر (ئاخىرەتتە) خار قىلغۇچى ئازابقا دۇچار بولىدۇ﴾
دەيدۇ .ﷲ بۇ ئايەتلەردە ئۇالرنىڭ مۆمىنلەرنى مازاق قىلغانلىقى ۋە مۆمىنلەرنى گوللىغانلىقى ئۈچۈن
ئۇالرنى قاتتىق ئازاب بىلەن ئازاباليدىغانلىقىنى بايان قىلدى.

(((

مۇناپىقالرنىڭ ھىيلە ـ مىكرى ۋە ئۇنىڭ يامان ئاقىۋىتى
ﷲ تائاال﴿ :مەسخىرە قىلغانلىقلىرى ئۈچۈن ﷲ ئۇالرنى جازااليدۇ ،ئۇالرنى گۇمراھلىقلىرىدا
قويۇپ بېرىدۇكى ،ئۇالر تېڭىرقىغان ھالدا يۈرۈشىدۇ﴾ دېگەن ئايىتىدە ئۆزىنىڭ مۇناپىقالرنى ئۇالرنىڭ

مۆمىنلەرنى مەسخىرە ۋە مازاق قىلغانلىقى ئۈچۈن جازااليدىغانلىقىدىن خەۋەر بەردى.

سۇددى ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ئۇالرنى گۇمراھلىقلىرىدا قويۇپ بېرىدۇكى﴾ دېگەن ئايىتىنىڭ مەنىسى
ھەققىدە ئىبنى ئابباس ،ئىبنى مەسئۇد ۋە بىر تۈركۈم ساھابىالرنىڭ :ﷲ تائاال ئۇالرغا ئۇالرنىڭ
گۇمراھلىقتا مېڭىشىغا مۆھلەت بېرىدۇ -،دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ .بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە
مۇجاھىد :ﷲ تائاال ئۇالرنى گۇمراھلىقلىرىدا تېخىمۇ چوڭقۇرالشتۇرىدۇ -،دېدى .ئىبنى جەرىر بۇ
ئايەتنىڭ مەنىسى :ﷲ تائاال خۇددى﴿ :ئۇالرنىڭ دىللىرىنى ،كۆزلىرىنى ھەق (نى چۈشىنىش ۋە
كۆرۈش) تىن بۇرىۋېتىمىز ،ئۇالر دەسلەپتە مۆجىزىلەرگە ئىشەنمىگىنىدەك (يەنە ئىشەنمەيدۇ) ،ئۇالرنى
گۇمراھلىقلىرىدا تېڭرقاپ يۈرۈشكە قويۇۋېتىمىز﴾((( دېگەن ئايىتىدە بايان قىلغاندەك بىز ئۇالرنى ئۇالرنىڭ
ئازغۇنلۇقلىرىدا ۋە گۇمراھلىقلىرىدا تېخىمۇ چوڭقۇرالشتۇرىمىز ۋە قويۇپ بېرىمىز دېگەنلىك بولىدۇ-،
دېدى.
﴿ئۇالر تېڭىرقىغان ھالدا يۈرۈشىدۇ﴾ يەنى ئۇالر مەنىۋىي قاششاقلىق ۋە نىجىسلىق قورشىۋالغان
ئازغۇنلۇق ۋە كاپىرلىقتا چىقىش يولى تاپالماي تېڭىرقاپ يۈرىدۇ .چۈنكى ،ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ دىللىرىغا
مۆھۈر بېسىۋەتتى ۋە ھەق يولنى كۆرۈشتىن كور قىلىۋەتتى .ئۇالرنىڭ دىللىرىنى ھىدايەتنى قوبۇل
قىلىشتىن توسىۋەتتى .شۇنىڭ بىلەن ئۇالر ھەقىقەتنى تونىيالمايدۇ ۋە توغرا يولنى تاپالمايدۇ.

*******
ﯴﯵﯶﯷﯸﯹﯺﯻﯼﯽﯾﯿ
ئەنە شۇالر ھىدايەتنى بېرىپ ،گۇمراھلىقنى ئالدى .شۇڭا سودىسى پايدا كەلتۈرمىدى ،ئۇالر
ھىدايەت تاپقۇچى بولمىدى﴿.﴾16
سۇددى بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇما ،ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ
ئەنھۇ ۋە بىر تۈركۈم ساھابىالرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مۇناپىقالر ئازغۇنلۇق يولىنى
تاللىۋېلىپ ،توغرا يولنى قويۇپ قويدى.
((( ئال ئىمران سۈرىسى 178ـ ئايەت.
((( ئەنئام سۈرىسى 110ـ ئايەت.

111

مۇجاھىد بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :مۇناپىقالر ﷲ غا ئىشىنىپ بولۇپ ،كېيىن
كۇپۇرلۇققاياندى.
قەتادە بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دەيدۇ :ئۇالر توغرا يولدىن ئازغۇنلۇق يولىنى ياخشى
كۆردى .يۇقىرىدىكى تەپسىرشۇناس ئالىمالرنىڭ سۆزلىرىنى ئىخچاملىغاندا مۇنداق بولىدۇ :مۇناپىقالرنىڭ
مەيلى ﷲ تائاالغا ئىشىنىپ بولغاندىن كېيىن كۇپۇرلۇققا يانغىنى بولسۇن ياكى بۇرۇندىن باشالپ
كۇپۇرلۇقنى تاللىغىنى بولسۇن ،مۇناپىقالر توغرا يولدىن ئازغۇنلۇق يولىغا ئۆتتى .توغرا يولنىڭ ئورنىغا
ئازغۇنلۇق يولىنى تاللىدى.
ﷲ تائاال ئۇالرنىڭ ھېچقانداق پايدا كۆرەلمىگەنلىكى توغرىسىدا مۇنداق دېدى﴿ :شۇڭا سودىسى
پايدا كەلتۈرمىدى ،ئۇالر ھىدايەت تاپقۇچى بولمىدى﴾ يەنى ئۇالر ئۆزلىرىنىڭ قىلغان ئىشلىرىدىن

ھېچقانداق پايدا كۆرمىدى.

ئىبنى جەرىر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە قەتادەنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:
ﷲ نىڭ نامى بىلەن قەسەم قىلىمەنكى ،مەن مۇناپىقالرنىڭ توغرا يولدىن ئازغۇنلۇققا ،مۇسۇلمانالرنىڭ
سېپىدىن باشقا بىر گۇرۇھقا ،خاتىرجەملىكتىن خاتىرجەمسىزلىككە ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ
سۈننەتلىرىدىن بىدئەتكە چىقىۋاتقانلىقىنى كۆردۈم .ئىبنى ئەبۇھاتەممۇ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە
يۇقىرىدىكىگە ئوخشاش رىۋايەت قىلدى.

*******
ﭑﭒ ﭓﭔﭕﭖﭗﭘﭙ ﭚﭛﭜﭝﭞﭟﭠ
ﭡﭢﭣﭤﭥﭦﭧﭨﭩ
ئۇالر گوياكى (كېچىدە ئىسسىنىش ۋە يورۇقلۇق ئېلىش ئۈچۈن) ئوت ياققان كىشىلەرگە
ئوخشايدۇ ،ئوت ئۇالرنىڭ ئەتراپىنى يورۇتقاندا ،ﷲ ئۇالرنىڭ (ئوتىنىڭ) يورۇقىنى ئۆچۈرۈۋەتتى،
ئۇالرنى (ئەتراپىدىكى ھېچ نەرسىنى)كۆرەلمەيدىغان قاراڭغۇلۇقتا قالدۇردى﴿ .﴾17ئۇالر گاستۇر (يەنى
گاسئاڭلىمىغاندەك،ياخشىلىقنىئاڭلىمايدۇ)،گاچىدۇر(يەنىگاچاسۆزلىيەلمىگەندەك،ياخشىئىشنى
سۆزلىيەلمەيدۇ) ،كوردۇر (يەنى كور بولۇپ قالغاندەك ،توغرا يولنى كۆرمەيدۇ) ،شۇڭا ئۇالر (گۇمراھلىقتىن)
قايتمايدۇ﴿.﴾18

112

مۇناپىقالرنىڭ مىسالى
ﷲ تائاال مۇناپىقالرنىڭ توغرا يولدا ماڭماي ،ئازغۇنلۇق يولىدا ماڭغانلىقىنى ۋە توغرا يولنى تونۇپ
بولغاندىن كېيىن ئازغۇنلۇق يولىغا ئۆتۈپ كەتكەنلىكىنى ئوت ياققان بىر ئادەمگە ئوخشىتىدۇ ،ئۇ ئادەم
ئوتنىڭ يۇرۇقىدىن پايدىلىنىپ ئەتراپنى كۆرۈپ خۇشال بولۇپ تۇرغاندا ،ئوت تۇيۇقسىزال ئۆچۈپ قالسا،
ھېچنەرسە كۆرۈنمەيدىغان ۋە ئۇنىڭدىن قۇتۇلۇش مۇمكىن بولمايدىغان دەھشەت بىر قاراڭغۇلۇقنىڭ
ئىچىدە قالىدۇ .ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ ئادەم گاس ،گاچا ۋە قېشىدىكى نۇرنى كۆرەلمەيدىغان كور بولۇپ

بەقەرە سۈرىسى

قالىدۇ .شۇڭا ئۇ ئوتتىن پايدىلىنىۋاتقان ئاۋالقى ھالىتىدەك ھالەتكە ھەرگىزمۇ قايتالمايدۇ .مۇناپىقالر توغرا
يولنىڭ ئورنىغا ئازغۇنلۇق يولىنى تالالشتا ۋە ياخشى كۆرۈشتە يۇقىرىدىكى ئادەمگە ئوخشاشتۇر.
بۇ مىسالدا ،مۇناپىقالرنىڭ بۇرۇن ﷲ تائاالغا ئىشىنىپ بولغاندىن كېيىن كۇپۇرلۇققا يانغانلىقىغىمۇ
دەلىللەر بار .ﷲ تائاال بۇنى باشقا بىر ئورۇندا بايان قىلدى.
﴿ﷲ ئۇالرنىڭ (ئوتىنىڭ) يورۇقىنى ئۆچۈرۈۋەتتى ،ئۇالرنى (ئەتراپىدىكى ھېچ نەرسىنى)
كۆرەلمەيدىغان قاراڭغۇلۇقتا قالدۇردى﴾ يەنى ﷲ ئۇالرنىڭ ئوتلىرىنىڭ ،ئۇالرغا پايدا بېرىدىغان نۇرىنى

ئۆچۈرۋېتىپ ،ئۇالرغا زەرەر قىلىدىغان تۈتۈن بىلەن كۈلىنى قالدۇرۇپ قويىدۇ .ئۇالرنى دىنغا شەك
قىلىش ،كۇپۇرلۇق ۋە مۇناپىقلىق قىلىشتىن ئىبارەت بولغان قاراڭغۇلۇقنىڭ ئىچىدە قويۇپ قويىدۇ.
شۇنىڭ بىلەن ئۇالر ئەتراپتىكى ھېچقانداق نەرسىنى كۆرەلمەيدۇ ھەم ئۇ قاراڭغۇلۇقتىن قۇتۇلۇش يولىنى
تاپالمايدۇ .ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇالر ياخشىلىقنى ئاڭلىمايدىغان گاس ،ھەقىقەتنى سۆزلىمەيدىغان گاچا،
توغرا يولنى كۆرەلمەيدىغان قارىغۇدۇر.
ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ھەقىقەتەن كۆزلەرال كور بولمايدۇ ،لېكىن كۆكرەكلەردىكى
قەلبلەر كور بولىدۇ (يەنى ھەقىقىي كورلۇق كۆزنىڭ كورلۇقى ئەمەس ،دىلنىڭ كورلۇقىدۇر ،كور ئادەم
ئىبرەت ئالمايدۇ ۋە چۈشەنمەيدۇ) ﴾((( شۇڭا ئۇالر بۇرۇنقى توغرا يولغا قايتالمايدۇ.

*******
ﭪﭫﭬﭭﭮﭯﭰﭱﭲﭳﭴﭵﭶﭷﭸﭹﭺﭻ
ﭼﭽﭾﭿﮀﮁ ﮂﮃﮄﮅﮆﮇﮈﮉﮊﮋﮌﮍ ﮎ
ﮏﮐﮑﮒﮓﮔﮕﮖﮗﮘﮙﮚﮛ
ياكى ئۇالر زۇلمەتلىك ،گۈلدۈرمامىلىق ۋە چاقماقلىق قاتتىق يامغۇردا قالغان ،گويا چاقماق
سوقۇۋېتىپ ئۆلۈپ كېتىشتىن قورقۇپ ،قۇالقلىرىنى بارماقلىرى بىلەن ئېتىۋالغان كىشىلەرگە ئوخشايدۇ.
ﷲ كاپىرالرنى (يەنى ئۇالرنىڭ ھەممە ئەھۋالىنى) بىلىپ تۇرغۇچىدۇر﴿ .﴾19چاقماق چاققاندا ئۇالر كۆز
نۇرىدىن ئايرىلىپ قالغىلى تاس قالىدۇ ،ئۇالر چاقماق يورۇقىدا مېڭىۋالىدۇ .قاراڭغۇلۇق قاپلىغاندا تۇرۇپ
قالىدۇ .ﷲ خالىسا ئىدى ،ئۇالرنى ئاڭالش ۋە كۆرۈش قۇۋۋىتىدىن ئەلۋەتتە مەھرۇم قىالتتى .ﷲ
ھەقىقەتەن ھەر نەرسىگە قادىردۇر﴿.﴾20

مۇناپىقالرنىڭ يەنە بىر مىسالى
بۇ ئايەتلەر ﷲ تائاالنىڭ يەنە بىر تۈردىكى مۇناپىقالرنى ئوخشىتىشىدۇر .بۇ تۈردىكى مۇناپىقالر
بەزى ۋاقىتتا ھەقىقەتنى تونۇيدىغان بەزى ۋاقىتتا ئۇنىڭدىن شەك قىلىدىغان كىشىلەردۇر.
((( ھەج سۈرىسى 46ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

113

ئىبنىمەسئۇدرەزىيەلالھۇئەنھۇ،ئىبنىئابباسرەزىيەلالھۇئەنھۇمابىرتۈركۈمساھابىالر،ئەبۇئالىيە،
مۇجاھىد ،سەئىد ئىبنى جۇبەير ،ئەتا ،ھەسەنبەسرى ،قەتادە ،ئەتىيە ئەۋفى ،ئەتا خۇراسانى ،سۇددى
ۋە رەبىيئ ئىبنى ئەنەس قاتارلىقالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېدى :مۇناپىقالر قاتتىق
قاراڭغۇلۇق ،گۈلدۈرمامىلىق ۋە چاقماق چېقىپ يېغىۋاتقان قاتتىق يامغۇردا قالغان ،چاقماق سوقۇۋېتىپ
ئۆلۈپ كېتىشىدىن قورقۇپ ،بارماقلىرىنى قۇالقلىرىغا تىقىۋالغان كىشىلەرگە ئوخشايدۇ(((.
مۇناپىقالر بەك قورقۇنچاق كېلىدۇ .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :ئۇالر« :بىز چوقۇم
سىلەر (يەنى سىلەرگە ئوخشاش مۇسۇلمانالر) دىن» دەپ ،ﷲ بىلەن قەسەم ئىچىدۇ .ئۇالر سىلەردىن
ئەمەس ،لېكىن ئۇالر (زىيان -زەخمەتكە ئۇچراشتىن قورقۇپ ،ئاغزىدا مۇسۇلمان بولغان) قورقۇنچاق
قەۋمدۇر .ئەگەر ئۇالر بىرەر قورغان ياكى غار ۋەياكى گەمىنى تاپسا ئىدى ،ئۇالر شۇ تەرەپكە قاراپ ئەلۋەتتە
(((
يۈگۈرۈشكەنبوالتتى﴾
ئۇالرنىڭچاقماقنىڭسوقۇۋېتىشىدىنقورقۇپبارماقلىرىبىلەنقۇالقلىرىنىئېتىۋېلىشلىرىئۇالرغا
ھېچقانداق پايدا كەلتۈرمىدى .ئۇالردىن ھېچقانداق نەرسىنى توسۇپ قااللمىدى .چۈنكى ،ﷲ تائاال
ئۇالرنى ئۆز قۇدرىتى بىلەن ھەر تەرەپتىن قورشاپ تۇرغۇچىدۇر .ئۇالر ﷲ تائاالنىڭ خاھىشى ئاستىدا
ياشايدۇ .ﷲ تائاال ئۇالرنى قانداق قىالي دېسە شۇنداق قىالاليدۇ .ﷲ تائاال ئۇالرنى ئۆز قۇدرىتى بىلەن
قورشاپ تۇرىدىغانلىقى توغرىسىدا مۇنداق دېدى(﴿ :ئى مۇھەممەد!) سەن لەشكەرلەرنىڭ -پىرئەۋن ۋە
سەمۇدنىڭ قىسسىسىدىن خەۋەر تاپتىڭمۇ؟ (قۇرەيش مۇشرىكلىرى ئاشۇ كاپىرالرغا نازىل بولغان ئازابتىن
ئىبرەت ئالماي) داۋاملىق ئىنكار قىلىشىۋاتىدۇ .ﷲ كاپىرالرنىڭ ئەتراپىنى قورشاپ تۇرغۇچىدۇر﴾(((.
چاقماق ناھايىتى قاتتىق چاققانلىقى ،ئۇالرنىڭ كۆزلىرىنىڭ ئاجىزلىقى ۋە ﷲ تائاالغا ئىشىنىشكە
بولغان ئىشەنچلىرىدە تۇرالمىغانلىقىدىن ،ئۇالر چاقماق چاققاندا كۆز نۇرىدىن ئايرىلىپ قالغىلى تاس
قالىدۇ .ئىبنى ئەبۇتەلھە ،ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ بۇ ئايەت ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى
رىۋايەت قىلىدۇ :بۇ ئايەت مۇناپىقالرنىڭ ئەيىبلىرىنىڭ ھەممىسىنى ئېچىۋەتكىلى تاسال قالدى.
﴿ئۇالر چاقماق يورۇقىدا مېڭىۋالىدۇ﴾ ئىبنى ئەبۇتەلھە ،ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ بۇ
ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مۇسۇلمانالر كۈچىيىپ ،ئىسالم غەلىبە
قىلسا ،ئۇالر دەرھال بىز ئىسالم دىنىدا دەيدۇ .مۇسۇلمانالر ئۇرۇشتا يېڭىلىپ ،مەغلۇبىيەتكە يۈزلەنسە،
ئۇالر كۇپۇرلۇققا قايتىدۇ.

114

ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دەيدۇ﴿ :بەزىلەر ﷲ غا شەك -شۈبھە بىلەن (يەنى تۇراقسىز ھالدا)
ئىبادەت قىلىدۇ ،ئەگەر ئۇنىڭغا ياخشىلىق يەتسە دىنىدا تۇرىدۇ (مۇنداق ئادەم مۇناپىق بولۇپ ،ﷲ غا
دىلى بىلەن ئەمەس ،پەقەت تىلى بىلەن ئىبادەت قىلىدۇ)﴾(((.
((( مانا بۇ مۇناپىقالرنىڭ ھالى .يامغۇردا قالغان ئادەم گۈلدۈرمامىدىن قورقۇپ بارماقلىرىنى قۇالقلىرىغا تىقىۋالغىنىغا
ئوخشاش مۇناپىقالرمۇ قۇرئاننىڭ ئىچىدىكى ياخشى ئىشالرغا بۇيرۇيدىغان ۋە يامان ئىشالردىن توسىدىغان ،ياخشى
كىشىلەرنى مۇكاپاتاليدىغان ،يامان كىشىلەرنى ئازاباليدىغان ئايەتلەرنى ئاڭلىغاندا بارماقلىرىنى قۇالقلىرىغا تىقىۋالىدۇ.
ﷲ تائاالنىڭ يامان كىشىلەرنى ئازاباليدىغانلىقى توغرىسىدىكى ئايەتلىرى ئۇالرنى بىئارام قىلىپ قورقۇتىدۇ.
((( تەۋبە سۈرىسى 56ــــ 57ـ ئايەتلەر.
((( سۈر ە بۇرۇج - 17ئايەتتىن 20ـ ئايەتكىچە.
((( ھەج سۈرىسى 11ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

بەقەرە سۈرىسى

مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ،ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ ﷲ تائاالنىڭ﴿ :ئۇالر چاقماق
يورۇقىدا مېڭىۋالىدۇ .قاراڭغۇلۇق قاپلىغاندا تۇرۇپ قالىدۇ﴾ دېگەن سۆزىنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق

دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :ئۇالر ھەقىقەتنى تونۇپ ،ئۇنى سۆزلىگەندە توغرا يولدا بولىدۇ .ئۇالر
ھەقتىن (ئىماندىن) كۇپۇرلۇققا قايتقاندا ھۇدۇقۇشقا چۈشۈپ قالىدۇ .ئەبۇئالىيە ،ھەسەنبەسرى ،قەتادە،
رەبىيئ ئىبنى ئەنەس قاتارلىقالر بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە يۇقىرىدىكىگە ئوخشاش دېدى .سۇددىمۇ
بىر تۈركۈم ساھابىالرنىڭ بۇ ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە يۇقىرىقىغا ئوخشاش دېگەنلىكىنى رىۋايەت
قىلدى.
قىيامەتكۈنىھەممەكىشىگە(،ئۇالرنىڭئىمانىنىڭئاجىز-كۈچلۈكلىكىگەقاراپ)نۇربېرىلگەندە،
مۇناپىقالرغا بۇ دۇنيادىكىگە ئوخشاش قىيامەت كۈنىدىمۇ نۇر بېرىلمەيدۇ .كىشىلەرنىڭ ئىچىدىن نۇرى
بىر نەچچە كىلومېتىر ئارىلىقنى يورۇتااليدىغان كىشىلەر بولىدۇ .نۇرى بەزى ۋاقىتتا يورۇپ ،بەزى
ۋاقىتتا ئۆچۈپ قالىدىغان كىشىلەرمۇ بولىدۇ .بۇنداقالر نۇرلىرى يانغاندا مېڭىۋالىدۇ ،ئۆچكەندە توختايدۇ.
نۇرلىرى پەقەت يانمايدىغان كىشىلەرمۇ بولىدۇ .ئۇالر ئەڭ ئەشەددى مۇناپىقالردۇر.
ﷲ تائاال قىيامەت كۈنى مۇناپىقالرغا نۇر بېرىلمەيدىغانلىقى توغرىسىدا مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ كۈندە
مۇناپىق ئەرلەر ،مۇناپىق ئايالالر مۆمىنلەرگە« :بىزنى كۈتۈپ تۇرۇڭالر ،سىلەرنىڭ نۇرۇڭالردىن ئازراق
ئااليلى» دەيدۇ .ئۇالرغا (مەسخىرە يۈزىسىدىن)« :ئارقاڭالرغا قايتىپ نۇر تىلەڭالر» دېيىلىدۇ ،شۇنىڭ
بىلەن ئۇالرنىڭ ئارىسىغا بىر سېپىل سوقۇلىدۇ ،سېپىلنىڭ دەرۋازىسى بولىدۇ ،دەرۋازىنىڭ ئىچى تەرىپىدە
رەھمەت ،تېشىدا ئازاب بولىدۇ﴾(((.
ﷲ تائاال مۆمىنلەر توغرىسىدا مۇنداق دېدى﴿ :ئۇ كۈندە مۆمىن ئەرلەرنى ،مۆمىن ئايالالرنى
كۆرىسەنكى ،ئۇالرنىڭ نۇرى ئۇالرنىڭ ئالدىدا ۋە ئۇالرنىڭ ئوڭ تەرىپىدە ماڭىدۇ( ،ئۇالرغا) «بۈگۈن
سىلەرگە ئاستىدىن ئۆستەڭالر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەر بىلەن خۇش خەۋەر بېرىلىدۇ ،ئۇ يەرلەردە
مەڭگۈ قالىسىلەر ،بۇ ئۇلۇغ مۇۋاپپەقىيەتتۇر» (دېيىلىدۇ) ﴾(((﴿ ،ئۇ كۈندە (يەنى قىيامەت كۈنىدە) ﷲ
پەيغەمبەرنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىللە بولغان مۆمىنلەرنى رەسۋا قىلمايدۇ ،ئۇالرنىڭ نۇرى ئۇالرنىڭ ئالدىدا
ۋە ئوڭ تەرىپىدە يۈرىدۇ ،ئۇالر« :ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە نۇرىمىزنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ بەرگىن،
بىزگە مەغپىرەت قىلغىن ،سەن بولساڭ ھەقىقەتەن ھەر نەرسىگە قادىرسەن» دەيدۇ﴾(((.

نۇر توغرىسىدىكى رىۋايەتلەر
ئىبنى ئەبۇھاتەم ئابدۇلالھ ئىبنى مەسئۇد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇنىڭ ﴿ئۇالرنىڭ نۇرى ئۇالرنىڭ ئالدىدا
ۋە ئوڭ تەرىپىدە يۈرىدۇ﴾ دېگەن ئايەتنىڭ مەنىسى ھەققىدە مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ:

كىشىلەر سىرات كۆۋرۈكىدىن ئۆتكەندە ،ئۇالرنىڭ دۇنيادا قىلغان ئەمەل -ئىبادەتلىرىگە قاراپ نۇر
بېرىلىدۇ .ئۇالرنىڭ ئىچىدە تاغدەك ۋە خورما دەرىخىدەك نۇر بېرىلگەنلەرمۇ بار .ئەڭ ئاز نۇر بېرىلگەن
كىشىنىڭ نۇرى ئۇنىڭ بارمىقىدا بولۇپ ،ئۇ بەزى ۋاقىتتا يېنىپ ،بەزى ۋاقىتتا ئۆچۈپ قالىدۇ .ئىبنى
((( ھەدىد سۈرىسى 13ـ ئايەت.
((( ھەدىد سۈرىسى 12ـ ئايەت.
((( تە ھرىم سۈرىسى 8ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.

115

ھاتەم يەنە ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مۆمىننىڭ ھەممىسىگە قىيامەت
كۈنى نۇر بېرىلىدۇ .ئەمما مۇناپىقالرنىڭ نۇرى ئۆچۈپ قالىدۇ .مۆمىنلەر مۇناپىقالرنىڭ نۇرلىرىنىڭ ئۆچۈپ
قالغانلىقىنى كۆرۈپ ،ئۆزلىرىنىڭ نۇرىنىڭ ئۆچۈپ قېلىشىدىن قورقۇپ ﷲ دىن مۇنداق دەپ تىلەيدۇ:
﴿ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە نۇرىمىزنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ بەرگىن﴾ زەھھاك ئىبنى مۇزاھىم مۇنداق
دېدى :مۆمىن ياكى مۇناپىق بولسۇن ،ئىسالمغا كىرگەن ھەممە كىشىگە قىيامەت كۈنى نۇر بېرىلىدۇ.
ئۇالر ئۆتىدىغان كۆۋرۈكنىڭ قېشىغا يېقىنلىشىپ بارغاندا مۇناپىقالرنىڭ نۇرلىرى ئۆچۈپ قالىدۇ .مۆمىنلەر
مۇناپىقالرنىڭ نۇرلىرىنىڭ ئۆچۈپ قالغانلىقىنى كۆرۈپ ،ئۆزلىرىنىڭ نۇرىنىڭ ئۆچۈپ قېلىشىدىن قورقۇپ،
ﷲ دىن مۇنداق دەپ تىلەيدۇ﴿ :ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە نۇرىمىزنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ بەرگىن!﴾

مۆمىنلەر ،كاپىرالر ۋە مۇناپىقالرنىڭ تۈرلىرى
ئىنسانالر تۆۋەندە بايان قىلىنغاندەك بىر نەچچە تۈرگە ئايرىلىدۇ:
-1ھەقىقىي مۆمىنلەر :ﷲ ئۇالرنىڭ سۈپەتلىرىنى بەقەرە سۈرىسىنىڭ بېشىدىكى تۆت ئايەتتە
بايان قىلىپ بەردى.
- 2ئەشەددىي كاپىرالر :ﷲ ئۇالرنىڭ سۈپەتلىرىنى ،مۆمىنلەرنىڭ سۈپەتلىرى بايان قىلىنىپ
كەلگەن ئايەتلەرنىڭ ئارقىسىدىنال كەلگەن ئىككى ئايەتتە بايان قىلىپ كۆرسەتتى.
- 3مۇناپىقالر :مۇناپىقالر مۇنداق ئىككى تۈرگە ئايرىلىدۇ :بىرىنچىسى ،ئەڭ ئەشەددىي مۇناپىق،
ﷲ بۇ مۇناپىقالرنى يۇقىرىدىكى ئايەتلەردە ،ئوتى ئۆچۈپ قېلىپ ھېچقانداق نەرسىنى كۆرگىلى
بولمايدىغان زۇلمەت قاراڭغۇدا قالغان كىشىگە ئوخشىتىپ ئۆتتى .ئىككىنچىسى ،ئىككىلىنىپ قالغان
مۇناپىق .بۇ مۇناپىقالردا ئىماننىڭ نۇرى بەزىدە چاقناپ ،بەزىدە ئۆچۈپ قالىدۇ .ﷲ بۇ مۇناپىقالرنى
يۇقىرىقى ئايەتلەردە ،گۇلدۇرمامىلىق قاتتىق يامغۇردا قالغان كىشىلەرگە ئوخشىتىپ ئۆتتى .بۇ تۈردىكى
مۇناپىقالرنىڭئەھۋالىيۇقىرىقىمۇناپىقالرنىڭكىدىنيەڭگىلرەكبولىدۇ.
ﷲ تائاال تۆۋەندىكى ئايەتلەردە ئۆزلىرىنىڭ قىلغان ئىشلىرى ئەمەلىيەتتە توغرا بولمىسىمۇ ،ئۇنى
توغرا دەپ ئوياليدىغان قاتتىق تەرسا كاپىرالرغا مىسال كەلتۈرۈپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :كاپىرالرنىڭ (ياخشى
ئەمەل دەپ ئويلىغان) ئەمەللىرى باياۋاندىكى سەرابقا ئوخشايدۇ ،تەشنا ئادەم ئۇنى سۇ دەپ گۇمان
قىلىدۇ ،ئۇنىڭ يېنىغا كەلسە ھېچ نەرسە كۆرۈنمەيدۇ (يەنى سۇ كۆرمەيدۇ) ﴾(((.

116

تۆۋەندىكى ئايەتتە ئازراق تەرسا كاپىرالرغا بىر مىسال كەلتۈرۈپ مۇنداق دەيدۇ﴿ :ياكى ئۇالرنىڭ
(ياخشى دەپ گۇمان قىلغان) ئەمەللىرى چوڭقۇر دېڭىزدىكى قاراڭغۇلۇققا ئوخشايدۇ ،ئۇنى (يەنى
دېڭىزنى) قاتمۇقات دولقۇنالر ۋە دولقۇنالرنىڭ ئۈستىدىكى قارا بۇلۇتالر قاپالپ تۇرىدۇ( .مانا بۇ) قاتمۇقات
قاراڭغۇلۇقالردۇر( ،بۇ قاراڭغۇلۇققا گىرىپتار بولغۇچى) قولىنى ئۇزاتسا بارماقلىرىنى كۆرەلمەيدۇ ،ﷲ نۇر
ئاتا قىلمىسا ،كىم بولمىسۇن ،نۇرنى كۆرەلمەيدۇ (يەنى ﷲ ھىدايەت قىلمىغان ئادەم ھەرگىز ھىدايەت
تاپمايدۇ)﴾(((.
((( نۇر سۈرىسى 39ـ ئايەتنىڭ بىر قىسمى.
((( نۇر سۈرىسى 40ـ ئايەت.

بەقەرە سۈرىسى

شۇنىڭ بىلەن ﷲ بۇ يەردە كاپىرالرنى مۇنداق ئىككى تۈرگە ئايرىدى :بىرىنچىسى ،كۇپۇرلۇققا
چاقىرىدىغان كاپىرالر .ئىككىنچىسى ،ئەگەشكۈچى كاپىرالر .ﷲ تائاال بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى:
﴿بەزى كىشىلەر ﷲ (نىڭ قۇدرىتى ۋە سۈپەتلىرى) ئۈستىدە ھېچقانداق دەلىلسىز مۇنازىرىلىشىدۇ،
ھەر بىر سەركەش شەيتانغا (يەنى ھەقتىن توسقۇچى كۇففارالرنىڭ كاتتىباشلىرىغا) ئەگىشىدۇ﴾(((،
﴿بەزىلەر (توغرا تونۇشقا ئېلىپ بارىدىغان) ھېچقانداق ھەقىقىي ئىلىمسىز ،ھىدايەتسىز ۋە نۇرلۇق
كىتابسىز ھالدا ﷲ توغرىسىدا مۇنازىرىلىشىدۇ( .ئۇنىڭ مۇنازىرىلىشىشى نوقۇل نەپسى خاھىشى ۋە
تەرسالىقىدىندۇر)﴾(((.
ﷲ مۆمىنلەرنى مۇنداق ئىككى تۈرگە ئايرىدى:
-1ئەڭ بۇرۇن ئىسالم دىنىغا كىرگەنلەر ،بۇالر ﷲ نىڭ يېقىن كىشىلىرى.
-2بەختلىك مۆمىنلەر ،بۇالر ﷲ تائاالنىڭ ياخشى كىشىلىرىدۇر.
يۇقىرىدا سۆزلەنگەن ئايەتلەرنىڭ خۇالسىسى شۈكى ،ﷲ تائاال مۆمىنلەرنى ﷲ تائاالنىڭ ئەڭ
يېقىن بەندىلىرى ۋە ياخشى كىشىلىرى دەپ ئىككى تۈرگە ئايرىدى.
كاپىرالرنىمۇ كۇپۇرلۇققا چاقىرغۇچى كاپىرالر ۋە ئەگەشكۈچى كاپىرالر دەپ ئىككى تۈرگە
ئايرىدى.
مۇناپىقالرنىمۇ ئەڭ ئەشەددىي مۇناپىقالر ۋە مۇناپىقلىقنىڭ بەزى ئاالمەتلىرى تېپىلىدىغان مۇناپىقالر
دەپ ئىككى تۈرگە ئايرىدى.

مۇناپىقنىڭ ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدىغانلىقى
ئابدۇلالھ ئىبنى ئەمر پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ« :ئۈچ
خىل سۈپەت بار .شۇ ئۈچ خىل سۈپەت بىرال كىشىدە كۆرۈلسە ،ئۇ كىشى ئەڭ ئەشەددىي مۇناپىق
بولىدۇ .ئۇنىڭ بىر خىلى كۆرۈلسە ،ئۇ كىشى شۇنى يوقاتقۇچە ئۇنىڭدا مۇناپىقلىقنىڭ بىر ئاالمىتى
كۆرۈلگەن بولىدۇ .ئۇ ئۈچ خىل سۈپەت :يالغان سۆزلەش ،ۋەدىسىدە تۇرماسلىق ۋە ئامانەتكە خىيانەت
قىلىشتۇر».

ئالىمالر بۇ ھەدىسنى مۇناپىقلىقنىڭ بەزى ئاالمەتلىرى بىلەن ئىماننىڭ بەزى ئاالمەتلىرىنىڭ بىرال
ۋاقىتتا بىر ئادەمدە تېپىلىدىغانلىقىغا دەلىل قىلىپ كەلتۈردى .مۇناپىقلىق بۇ ھەدىستە دېيىلگەندەك
ئەمەلىي مۇناپىقلىق بولىدۇ ياكى يۇقىرىدىكى ئايەتتە دېيىلگەندەك ئېتىقادىي مۇناپىقلىق بولىدۇ.

قەلبنىڭ تۈرلىرى
ئىمام ئەھمەد ئەبۇسەئىد رەزىيەلالھۇ ئەنھۇدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسساالمنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى
((( ھەج سۈرىسى 3ـ ئايەت.
((( ھەج سۈرىسى 8ـ ئايەت.

117

رىۋايەت قىلىدۇ« :قەلب مۇنداق تۆت تۈرگە بۆلۈنىدۇ :بىرىنچىسى ،چىراغقا ئوخشاش نۇر چاقناپ
تۇرىدىغان ساپ ،سۈزۈك قەلب .ئىككىنچىسى ،پېچەتلىنىپ كەتكەن قەلب .ئۈچىنچىسى ،تەتۇر قىلىنىپ
كەتكەن قەلب((( .تۆتىنچىسى ،ئىككى يۈزلىمە قەلب .نۇر چاقناپ تۇرىدىغان سۈزۈك قەلب مۆمىنلەرنىڭ
قەلبى بولۇپ ،چىراغدەك چاقنىغان نۇر ئۇنىڭ نۇرىدۇر .پېچەتلىۋېتىلگەن قەلب كاپىرالرنىڭ ،تەتۇر
قىلىنىپ كەتكەن قەلب ئەڭ ئەشەددىي مۇناپىقالرنىڭ قەلبىدۇر .چۈنكى ،ئۇالر ھەقىقەتنى تونۇپ
بولۇپ ،ئۇنىڭدىن تېنىۋالدى .ئىككى يۈزلىمە قەلب ئىمان ۋە مۇناپىقلىق ئاالمىتى بىرلىشىپ كەتكەن
قەلبتۇر .ئۇنىڭدىكى ئىمان سۇ بىلەن ئۆسۈپ تۇرغان ئوت -چۆپكە ئوخشايدۇ .ئۇنىڭدىكى مۇناپىقلىق
ئاالمىتى بولسا ،قان -يىرىڭ ئېقىپ تۇرىدىغان جاراھەتكە ئوخشايدۇ .بۇ ئىككىسىنىڭ قايسىسى بېسىپ
كەتسە ،قەلب شۇ تەرەپكە ئېغىپ كېتىدۇ».
﴿ﷲ خالىسا ئىدى ،ئۇالرنى ئاڭالش ۋە كۆرۈش قۇۋۋىتىدىن ئەلۋەتتە مەھرۇم قىالتتى﴾
مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ،ئىبنى ئابباس رەزىيەلالھۇ ئەنھۇمانىڭ ﷲ تائاالنىڭ بۇ ئايىتى ھەققىدە مۇنداق
دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلىدۇ :مۇناپىقالر ھەقىقەتنى تونۇپ بولۇپ ئۇنىڭدىن يېنىۋالغانلىقى ئۈچۈن ،ﷲ
خالىسا ئىدى ،ئۇالرنى ئاڭالش ۋە كۆرۈش قۇۋۋىتىدىن ئەلۋەتتە مەھرۇم قىالتتى.

(((

﴿ﷲ ھەقىقەتەن ھەر نەرسىگە قادىردۇر﴾((( .بۇ ئايەت ھەققىدە ئىبنى ئابباس مۇنداق دەيدۇ:
ﷲ ھەقىقەتەن بەندىلەردىن ئۆچ ئېلىشقىمۇ ،ئۇالرنى كەچۈرۋېتىشكىمۇ قادىردۇر.
ئىبنى جەرىر مۇنداق دەيدۇ :بۇ ئورۇندا ﷲ ئۆزىنى ھەممە نەرسىگە قادىر دەپ سۈپەتلىدى.
چۈنكى ،ئۇ بۇرۇن مۇناپىقالرنى ئۆزىنىڭ ئازابىدىن ئاگاھالندۇردى .ئۇالرغا ئۆزىنىڭ ئۇالرنى ھەر تەرەپتىن
قورشاپ تۇرىدىغانلىقىنى ۋە ئۇالرنى كۆزلىرىدىن ۋە قۇالقلىرىدىن ئايرىۋېتىشكە كۈچى يېتىدىغانلىقىغا
ئاگاھالندۇردى.
ئىبنى جەرىر باشچىلىقىدىكى كۆپىنچە تەپسىرشۇناسالر :يۇقىرىدىكى ئايەتتە كەلگەن ئىككى
مىسال ئىككى خىل مۇناپىق ئۈچۈن كەلتۈرۈلگەن مىسال ئەمەس ،بەلكى بىر خىل مۇناپىق ئۇچۇن
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Tefsir İbni Kesir - 01 - 11
  • Büleklär
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 01
    Süzlärneñ gomumi sanı 1704
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 953
    29.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 02
    Süzlärneñ gomumi sanı 1717
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 880
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 03
    Süzlärneñ gomumi sanı 3134
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1663
    28.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    39.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 04
    Süzlärneñ gomumi sanı 3445
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1457
    29.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 05
    Süzlärneñ gomumi sanı 3724
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1608
    30.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 06
    Süzlärneñ gomumi sanı 3826
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1361
    32.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 07
    Süzlärneñ gomumi sanı 3733
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1459
    33.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 08
    Süzlärneñ gomumi sanı 3669
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    34.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 09
    Süzlärneñ gomumi sanı 3513
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1384
    35.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 3461
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1295
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 11
    Süzlärneñ gomumi sanı 3526
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1515
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 12
    Süzlärneñ gomumi sanı 3505
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1415
    36.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 13
    Süzlärneñ gomumi sanı 3474
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1310
    35.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 14
    Süzlärneñ gomumi sanı 3539
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1345
    36.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 15
    Süzlärneñ gomumi sanı 3550
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1524
    31.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 16
    Süzlärneñ gomumi sanı 3565
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1323
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 17
    Süzlärneñ gomumi sanı 3470
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1291
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 18
    Süzlärneñ gomumi sanı 3635
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1342
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 19
    Süzlärneñ gomumi sanı 3571
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1440
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 20
    Süzlärneñ gomumi sanı 3534
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1369
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 21
    Süzlärneñ gomumi sanı 3527
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1346
    36.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 22
    Süzlärneñ gomumi sanı 3650
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1473
    32.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 23
    Süzlärneñ gomumi sanı 3591
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1474
    33.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 24
    Süzlärneñ gomumi sanı 3523
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1252
    36.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 25
    Süzlärneñ gomumi sanı 3501
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1345
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 26
    Süzlärneñ gomumi sanı 3549
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1439
    33.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 27
    Süzlärneñ gomumi sanı 3631
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1454
    34.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 28
    Süzlärneñ gomumi sanı 3545
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1282
    32.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 29
    Süzlärneñ gomumi sanı 3607
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 30
    Süzlärneñ gomumi sanı 3644
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1326
    35.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 31
    Süzlärneñ gomumi sanı 3598
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1285
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 32
    Süzlärneñ gomumi sanı 3610
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1372
    33.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 33
    Süzlärneñ gomumi sanı 3634
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1573
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 34
    Süzlärneñ gomumi sanı 3611
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1258
    33.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 35
    Süzlärneñ gomumi sanı 3648
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1273
    32.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 36
    Süzlärneñ gomumi sanı 3728
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1299
    34.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 37
    Süzlärneñ gomumi sanı 3659
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1274
    34.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    55.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 38
    Süzlärneñ gomumi sanı 3675
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1477
    30.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 39
    Süzlärneñ gomumi sanı 3763
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1412
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 40
    Süzlärneñ gomumi sanı 3653
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1438
    31.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    50.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 41
    Süzlärneñ gomumi sanı 3692
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1324
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 42
    Süzlärneñ gomumi sanı 3725
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1355
    31.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 43
    Süzlärneñ gomumi sanı 3590
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1209
    37.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    58.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 44
    Süzlärneñ gomumi sanı 3541
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1415
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 45
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1447
    33.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 46
    Süzlärneñ gomumi sanı 3644
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1391
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 47
    Süzlärneñ gomumi sanı 3560
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1391
    34.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.6 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 48
    Süzlärneñ gomumi sanı 3519
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1242
    35.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 49
    Süzlärneñ gomumi sanı 3630
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1343
    37.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    51.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    57.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 50
    Süzlärneñ gomumi sanı 3605
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1406
    32.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 51
    Süzlärneñ gomumi sanı 3639
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1395
    33.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 52
    Süzlärneñ gomumi sanı 3542
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1339
    31.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    52.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 53
    Süzlärneñ gomumi sanı 3573
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1437
    30.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    49.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 54
    Süzlärneñ gomumi sanı 3561
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1286
    35.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 55
    Süzlärneñ gomumi sanı 3583
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1437
    33.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    46.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    53.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 56
    Süzlärneñ gomumi sanı 3523
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1413
    34.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    48.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    56.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Tefsir İbni Kesir - 01 - 57
    Süzlärneñ gomumi sanı 919
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 508
    43.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    59.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.