Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 2779
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1699
8.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
14.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
19.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
نۇقتىدىنمــۇ قارايدىغــان ،مااليشــىيادىن تەكلىــپ قىلىنغــان
ئارىالشــما قانلىــق ،بىلىمــى ۋە تەجرىبىســى بــار ،ئەممــا
دەرســنى ســىنىپالرنىڭ ســېمونت تېمىــدەكال ســوغۇق
ئۆتىدىغــان ،تەلەپپــۇزى ھىندىســتان ئىنگلىزچىســى بولغــان
بىــر مۇئەللىــم .ھــەر ھالــدا «تۈركىيــە ئىنگلىزچىســى» دەپ
بولمىغاچقىمىكىــن «ئوســمانىيەچە» نىڭكىدىــن نورمالــراق
ئاڭلىنىــدۇ .ئاتــا -ئانىســىنىڭ بىــرى ئــەرەب ،بىــرى ھىنــدى،
ئەممــا ئــۆزى مااليشــىيا پۇقراســى ،يولدىشــى ئافرىقىلىــق.
بۈزرۈكۋارلىرىنىڭكىنــى دېمەيــا قويــاي ،بــۇالر بــەش قېرىنــداش
بولــۇپ ھەممىســى ئوخشــىمىغان بــەش ئىــرق بىلــەن
نىكاھالنغــان .تــازا ئەپلەشــتۈرۈپ بــەش ئوغلــى بــار ،بــەش
مىللەتتىــن كېلىنــى بولىدىغانــدەكال...

تۆتىنچىســى ،يۇقىــرى ســەۋىيە ئىنگلىزچــە دەرســى .بــۇ
مــاڭا نىســبەتەن ئــەڭ ئۈنۈمســىز دەرس بولــدى .ئوقۇتقۇچىمىــز
قانــداق قىلىــپ قوبــۇل قىلىنىــپ قالــدى ؟ بىــر خۇدايىــم ،بىــر
ئــۆزى بىلــەر-2018 .يىلــى -1يىللىقتــا ئىنگلىزچىگــە ئائىــت
دەرس ئوقــۇپ قالغــان پۈتــۈن ئۇيغــۇر بالىالرغــا تونۇشــلۇق،
ئەممــا مــەن ئىســمىنى بىلىۋېلىشــقىمۇ ئۇرۇنمىغــان ،ئەســلى
ئوســمانىيە تۈركچىســى ئوقۇتقۇچىســى بىر كىشــى .ئىنگلىزچە
تەلەپپۇزىدىــن ئېغىــز ئاچقىلــى ئەســا بولمايــدۇ .دەرســتە
ئىنگلىزچــە ئۆگىتەمدىغــان! ئورنىغــا ئوســمانىيە تۈركچىســى
ئۆگەنــدۇق .بــۇ مۇئەللىمنىــڭ قانــداق دەرس ئۆتــۈپ ،قانــداق
ئىمتىھــان ئالدىغانلىقىنــى بىلگىلــى بولمايــدۇ ،خىيالىغــا نېمــە
كەلســە شــۇنى قىلىــدۇ .ئىككــى -ئــۈچ ھەپتىــدە بىــر ســىناق
ئىمتىھــان ئالىــدۇ ،ئىمتىھانــدا بىــر بۆلــۈم بــار ،ئىنگلىزچــە ســۆز
بېرىــپ ئاســتىغا قايسىســىنىڭ توغــرا تەلەپپــۇزى ئىكەنلىكىنى
ســوراپ 4تالــاش بېرىــدۇ .تىرانسكرىپسىيەســىنى تۈركچــە
يەتتىنچىســى ،دەرســلىرىمنىڭ قاتىلــى بولغــان
ھەرپلــەر بىلــەن يازىــدۇ .بىــر -ئىككــى قېتىملىــق ســىناقتىن ستاتىســتىكا .ئــون نەچچــە يىــل بــۇرۇن پەننىــي دەرســلەرنى
كېيىــن قايســى تالالشــتا « »ö,ş,çھەرپلىــرى بولســا شــۇنىال باشــانغۇچتىال تاماملىۋەتكــەن مــەن ستاتىســتىكا دېگــەن

53

نەرســىنىڭ شولىســىنىمۇ كــۆرۈپ باقمىغــان ئىدىــم .دەرســتە
نــە مۇئەللىمنىــڭ ســۆزلىگىنىنى چۈشــىنەي ،نــە دوســكىدىكى
فورمۇالالرنــى! توردىــن ئىــزدەپ كــۆرۈپ باقســاممۇ،
ئاساســىنى بىلمىگــەچ ئالىــي مەكتــەپ سەۋىيىســىگە
يېتىشــكىلى بولمىــدى .ئۇنىڭغــا قۇشــۇپ « »SPSSدەپ
بىــر پروگراممــا ئۆتەتتــى .بــۇ دەرســتە تەجرىبــە ئۇچۇرلىرىنــى
قانــداق توپــاش ،ئۇچۇرالرنىــڭ ئەھۋالىغــا قارىتــا قايســى
فورمۇالنــى ئىشــلىتىش ،قانــداق كــودالش ،قانــداق نەتىجىگــە
ئېرىشــىش ۋە نەتىجىنــى قانــداق ئانالىــز قىلىشــار ســۆزلىنىدۇ.
نەزەرىيــە دەرســىنى پروگراممىغــا ئىشــلىتەلمەي ،پروگراممىنــى
بىلىدىغــان بىرەرســىنى ئىزدىدىــم .بىــر ھەدىمىزدىــن سورىســام،
«بىزگــە ماگىســتىرلىقتا ئۆتكەنتــى ،ھازىرغــۇ ئۇنتــۇپ
كەتتىــم» دېيىشــى بىلــەن دېمىــم ئىچىمگــە چۈشــۈپال كەتتــى.
كېيىــن بــۇ پروگراممىنــى ئىككىنچــى يىللىقتــا «تەتقىقــات
مېتودلىــرى» دېگــەن دەرســتە ئىشــلىتىپ ،ئۈچــەي -باغرىنــى
يېرىۋەتتــۇق .بۇرھــان مۇئەللىمنىــڭ يېنىغــا دەردىمنــى
ئېيتىــپ كىرســەم ،ستاتىســتىكىغا ئاالقىــدار يوغــان ،رەڭلىــك
كىتابتىــن بىرنــى بــەردى .ئۆزۈمنىــڭ سەۋىيىســىگە يارىشــا
پايدىالندىــم .يۇتىيۇبتــا تۇيۇقســىز مانچــە يىــل بــۇرۇن بىــر
ئۇيغۇرنىــڭ ســۆزلىگەن ئــون نەچچــە ســىنلىق بىــر قانىلىنــى
ئۇچرىتىــپ قالدىــم .ســىنالر يېتەرلىــك بولمىســىمۇ ئانــا
تىلىمــدا چۈشەندۈرۈلىشــى بىــر ھاياجــان بېرەتتــى .كېيىــن
ئىككــى تونۇشــۇم ھالىمغــا ئىــچ ئاغرىتىــپ ،ۋاقتىنىــڭ
يېتىشــىچە يــاردەم قىلىدىغــان بولــدى ،كېلىــپ -كېتىشــىمگە
ئــۈچ ســائەت ۋاقىــت كەتســىمۇ خــۇش بولــۇپ نەچچــە قېتىــم
بارغــان بولــدۇم .ئــەڭ قىيىــن كەلگــەن دەرس مۇشــۇ بولغــاچ
ھــەر قېتىــم بىرىنچــى رەتتــە ئولتۇرۇشــقا تىرىشــتىم .مۇئەللىــم
دوســكىغا نېمــە يازســا ،گەرچــە بەزىلىرىنــى ئوقۇيالمىســاممۇ
شــۇنىڭغا ئوخشــىتىپراق بولســىمۇ قويمــاي يازاتتىــم .چېكىــت
قويســا چېكىــت ،ســىزىق تارتســا ســىزىق…
بــۇ كىشــى« ،گۇگــۇل» لەقەملىــك ،گــەپ قىلىشــتىنمۇ
ئەيمەنگــۈدەك دەرىجىــدە ســۈرلۈك ،گېپــى قىممەتلىــك بىــر
ئوقۇتقۇچىمىــز ئىــدى« .باشــقا كەلگەنــدە باتــۇر» بولــۇپ،
بىلەلمىگــەن نېمــە بولســا ۋاقىــت تاللىمــاي ســوراۋەردىم،
«ئادەمســىمان گۇگــۇل» دىــن مىســاللىرى بىلــەن ئېزىــپ -

54

ئىچۈرگــۈدەك تەپســىلىي جاۋابــار كېلەتتــى .بــۇ ئۆتكەللەردىن
ئامــان -ئېســەن ئۆتۈۋېلىشــىمدا كــۆپ ئەجــرى بولــدى،
ئاالھىــدە رەھمىتىمنــى بىلدۈرىمــەن.
ئىمتىھــان مەزگىلــى رەســمىي كەلــدى .نورمــال
ئوقۇغۇچىالرنىــڭ ئىمتىھاندىــن ئىبــارەت بىــرال بېســىمى
بولســا ،مېنىــڭ ئايلىــق ئوقــۇش ۋە تۇرمــۇش يــاردەم پۇلــۇم
نەتىجەمگــە باغلىــق بولــۇپ ئىككىســى تــەڭ باســاتتى.
ئۇخالۋاتقىنىــم ئۇيقۇمــۇ ،يەۋاتقىنىــم تاماقمــۇ؟ بىلمەيمــەن،
ھېچقايسىســىنىڭ تەمــى يــوق .بــۇ جەريانــدا بىــر قېتىــم
ياتــاق بىلــەن كۇتۇپخانىنىــڭ ئارىلىقــى 7مىنــۇت چىقســىمۇ،
ئــۇدا ئــۈچ كېچــە -كۈنــدۈز كۇتۇپخانىــدا قاپتىمــەن .شــۇنچە
يوقــاپ كەتســەم ،ياتــاق مەســئۇللىرى ئىــز -دېرىكىمنىمــۇ
قىلىــپ قويمىغــان گــەپ! بوپتــۇ ئەمــدى دادام -ئانــام
بولمىغاندىكىــن ئاغرىنىشــقا ھەققىــم يــوق .كۇتۇپخانىــدا
بولغــان ئىشــارنى كېيىنكــى ســانلىرىدا ئايرىــم بىــر تېمــا قىلىــپ
يازىمــەن ،ئىنشــائالالھ .ياتىقىمغــا كىرىــپ ئەينەككــە قــاراپ
باقســام ،چىرايىــم ھازىــرال گۆردىــن چىققانــدەك ،كىيىملىرىــم
گارمونــدەك بولــۇپ كېتىپتــۇ .شــۇنداق قىلىــپ يــۈرۈپ
تىرىشــقانغا چۇشــلۇق نەتىجىلىرىــم مــەن ئويلىغاندىكىدىنمــۇ
ياخشــى چىقتــى .ياراتقۇچىنىــڭ ،ھەركىــم بولۇشــىدىن
قەتئىينــەزەر ھىممىتىگــە قارىتــا مېۋىســىنى بېرىدىغانلىقىنــى
ئەمەلىيەتتــە كــۆردۈم ۋە چەكســىز ھەمــدۇ -ســاناالر بىلــەن
بىرىنچــى يىللىقنىمــۇ تۈگىتىۋالدىــم.

ئى پەرۋەردىگارىم!
ئىلمىمنى زىيادە قىلغىن!
تاھا سۈرىسى-114 ،ئايەت

مېنىڭ كەسپىم

ئىسالم ئىلىملىرى كەسپى
ئىلمىنۇر تۇرسۇننىياز

ئىستانبۇل ساباھەتتىن زەئىم ئۇنىۋېرسىتېتى
ئىسالم ئىلىملىرى ماگىستىر ئاسپرانتى

ئۇيغــۇر مىللىتــى تارىختىــن بۇيــان ئىســامنى ئۆگىنىشــكە
ۋە ئۆگىتىشــكە ئاالھىــدە ئەھمىيــەت بېرىــپ كېلىۋاتقــان
بىــر مىللــەت .ۋەتىنىمىــزدە ئىســام ئىلىملىرىنــى ئۆگىنىــش
ۋە ئۆگىتىشــتىن چەكلەنگەنلىكىمىــز ئىلىمنىــڭ ئەھمىيىتىنــى
ۋە مۇھىملىقىنــى يــوق قىلماســتىن ،بەلكــى ئۇنىڭغــا بولغــان
ئىنتىلىشــىمىزنى كۈندىــن -كۈنگــە ئاشــۇرغان .بــۇ ئىلىمگــە
بولغــان ئىنتىلىشــىمىز ،تەشــنالىقىمىز تۈپەيلــى ئانــا يۇرتتىــن
ئايرىلىشــقا مەجبــۇر بولــدۇق.
ۋەتىنىمىزدىكــى دىنىــي مائارىــپ بىلــەن تۈركىيــە

ئۇنىۋېرسـىتېتلىرىدىكى ئىســام ئىلىملىرى دەرســلىرى
ئارىســىدا زور پەرقلــەر بــار دېيىشــكە بولىــدۇ .ئەلۋەتتــە،
بــۇ ئۇنىۋېرســىتېتتىكى مائارىــپ ســۈپىتى ۋەتەندىكىگــە
قارىغانــدا ئىنتايىــن سىســتېمىلىق؛ قۇرئــان ،ھەدىــس،
ســىيرەت (پەيغەمبىرىمىزنىــڭ ھاياتــى) ،تارىــخ ،باالغــەت
ئىلمــى ،كاالم ئىلمــى ۋە فىقھىــي بىلىملىــرى بىلــەن
بىرگــە دىــن پسىخولوگىيىســى ،دىنــار تارىخــى ،دىــن
جەمئىيەتشۇناســلىقى ،پەلســەپە دېگەنــدەك ســەرخىل
ســاھەلەر بىلــەن ئاالقىلىــك دەرســلەرمۇ ئۆتىلىــدۇ .ئەگــەر
ســىز خالىســىڭىز ئالىــي مەكتەپنــى پۈتتۈرگەندىــن كېيىــن
پســخولوگىيە ،جەمئىيەتشۇناســلىق ،دىنــار تارىخىغــا
ئوخشــاش باشــقا ســاھەلەردە ماگىســتىرلىقتا ئۆرلــەپ
ئوقۇيااليسىـز .ئىسلام ئىلىملىــرى بۆلۈمىنىــڭ ئاخىرقــى
يىلــى مەكتەپلەرگــە بېرىــپ پراكتىــكا قىلىــش بىلــەن
بىرگــە ئوقۇغۇچىالرنــى دەرســكە قانــداق قىزىقتــۇرۇش،
ئوقۇتقۇچىــدا بولۇشــقا تېگىشــلىك تاكتىــكا توغرىســىدا
دەرســلەر ئوقۇيســىز .شۇڭالشــقا مەكتــەپ پۈتتۈرگەندىــن
كېيىــن ئوقۇتقۇچــى بولــۇپ خىزمــەت قىلىشــنى خالىســىڭىز
باشــانغۇچ ،تولۇقســىز ۋە تولــۇق ئوتتــۇرا مەكتەپلىرىــدە
خىزمەت قىالاليسىز .جەمئىيىتىمىزــدە ئىسـلام ئىلىملىـرى
ئوقۇغۇچىلىرىنــى «پەقەتــا دەۋەتچــى بولىدىغانــار» دەپ
قارايدىغــان ياكــى «ئىســام ئىلىملىــرى بۆلۈمــى ئاتايــەن
ئالىــي مەكتەپكــە كىرىــپ ئوقۇمىســىمۇ بولىدىغــان ئاســان بىــر
كەســىپ» دەيدىغانــار يــوق ئەمــەس .دۇنيــادا ھېچقانــداق

55

ئاســان ئىــش بولمىغىنىــدەك ،قايســى بۆلۈمنــى ئوقۇغــان بولۇڭ
ھېچقانداق ئوقۇشنىڭمۇ ئاسـىنى يوـق .ھەتتـا ئىســام
ئىلىملىـرى بۆلۈمــى ئوقــۇش ئــەڭ قىيىــن بۆلۈملەردىــن بىــرى
دېيىشــكە بولىــدۇ .چۈنكــى ئۈســتىدە ســۆزلەپ ئۆتكىنىمدەك،
بــۇ بۆلۈمــدە ئىســام دىنىغــا مۇناســىۋەتلىك پۈتــۈن ســاھەلەر
بىلەن تونۇشـۇپ چىقىمىــز .ئىسـلام ئىلىملىـرى بۆلۈمىنــى،
ئىســامنى قانــداق چۈشــىنىمىز؟ ھاياتىمىزغــا قانــداق
تەتبىقاليمىــز؟ ھازىرقــى دەۋرىمىــزدە ئىســام دىنىنــى قانــداق
ياشــىتىمىز؟ كېلىۋاتقــان ھۇجۇمالرغــا قارشــى قانــداق تاقابىــل
تۇرىمىــز؟ قاتارلىــق تېمىالرغــا جــاۋاب تېپىــش بىلــەن بىرگــە
ئىسلام ئىلىملىرىنىڭ پەلســەپە ،جەمئىيەتشۇناســلىق
ۋە پســىخولوگىيە پەنلىــرى بىلــەن باغلىنىشــىنى تەتقىــق
قىلىدىغــان كــۆپ يۆلىنىشــلىك مۇھىــم بىــر ئىجتىمائىــي پــەن
بۆلۈمــى دېســەك مەنچــە خاتاالشــقان بولمايمىــز.
مەيلــى ســىز قايســى بۆلۈمــدە ئوقۇۋاتقــان بولــۇڭ،
ئوقۇۋاتقــان بۆلۈمىڭىزنــى ياخشــى كــۆرۈپ ئوقــۇڭ! چۈنكــى
قىلغــان ئىشــىڭىزنى ســۆيگۈ بىلــەن قىلغــان ۋاقتىڭىــزدا
ھېچقانــداق ئىــش ســىزگە قىيىــن كەلمەيــدۇ .ئاخىرىــدا
مىللىتىمىزنىــڭ ۋە مائارىپىمىزنىــڭ كەلگۈســى ئۈچــۈن
تىرىشــىپ ئوقۇۋاتقــان بارلىــق ئوقۇغۇچــى دوســتلىرىمغا ئوقۇش
ھاياتىــدا ئۇتــۇق تىلەيمــەن.

پسىخىكىلىق داۋاالش
ۋە مەسلىھەتچىلىك
كەسپى ھەققىدە
قىسقىچە چۈشەنچە
كىالرە زۇلپار

جەنۇبىي ئاۋسترالىيە ،ئادىلەيىد ئۇنىۋېرسىتېتى،
پسىخىكىلىق داۋاالش ۋە مەسلىھەتچىلىك كەسپى ئوقۇغۇچىسى

ھــەر قېتىــم «نېمــە ئوقۇۋاتىســىز؟» دېگەن ســوئالغا بەرگەن
جاۋابىمدىــن قانائــەت تاپالمىدىــم .چۈنكــى ئۇنــى بىــر ياكــى
ئىككــى ســۆز بىلەنــا چۈشــەندۈرگىلى بولمايــدۇ .گەرچــە
ئىنگلىزچىــدە بــۇ كەســىپنىڭ ئېنىــق ئىســمى بولســىمۇ ،ئۇيغۇر
تىلىــدا ئۇنــى كەســىپ نامــى بىلــەن چۈشــەندۈرۈش ياكــى خاتــا

56

چۈشــەندۈرۈش بولــۇپ قالماســلىقى ئۈچــۈن بىــر قــەدەر ئــۇزۇن
جۈملــە ۋە مىســالالر كېتىــدۇ .مــەن «شــەپەق» ژۇرنىلىنىــڭ
مــاڭا بەرگــەن بــۇ پۇرســىتىدىن پايدىلىنىــپ كەســپىمگە ئائىــت
ھازىرغــا قــەدەر ئۆگەنگــەن مەزمۇنالرنــى ئوتتۇرىغــا قويۇشــنى
توغــرا تاپتىــم .بــۇ چۈشــەنچىلەرنىڭ ئوقۇرمەنلەرنىــڭ بــۇ
ھەقتىكــى مۈجمــەل ئۇقۇملىرىنــى ئايدىڭالشتۇرۇۋېلىشــىغا
ياردىمــى تېگىــپ قالســا ئەجــەب ئەمــەس.
ئاۋســترالىيە پســىخىكىلىق داۋاالش ۋە مەســلىھەت بېرىش
بىرلەشمىســىنىڭ ( )PACFAپســىخىكىلىق داۋاالش ۋە
مەســلىھەت بېرىــش كەســپىگە بەرگــەن چۈشەندۈرۈشــىگە
ئاساســانغاندا :بــۇ مەســلىھەتچىلەر بىلــەن مەســلىھەت
ئالغۇچىــار ئوتتۇرىســىدىكى بىخەتــەر ۋە مەخپىيەتلىككــە
ھۆرمــەت قىلغــان ھەمكارلىــق بولــۇپ ،روھىــي ســاغالملىق
ۋە پاراۋانلىقنــى ئىلگىــرى ســۈرىدۇ ،ئۆزىنــى چۈشىنىشــنى
كۈچەيتىــدۇ ۋە مەســىلىلەرنى ھــەل قىلىــدۇ 1.مەســلىھەتچىلەر
بىــر ياكــى بىــر نەچچە پســىخولوگىيەلىك نەزەرىيەنى قوللىنىش
ۋە ئېتىــراپ قىلىنغــان ئاالقــە ماھارىتــى ئارقىلىــق ھېــس
قىلىــش ،تەجرىبــە ،تۇيغــۇ ۋە باشــقا كىشــىلىك مۇناســىۋەت
ئامىللىرىدىــن پايدىلىنىــپ مەســلىھەت ئالغۇچىالرنىــڭ ئــەڭ
كۆڭــۈل بۆلىدىغــان مەســىلىلىرىنى (مۇناســىۋەت ،شەخســىي،
روھىــي جەھەتلەردىكــى) ھــەل قىلىشــىغا ياكــى ئارزۇســىغا
يېتىشــىغا ياردەمــدە بولىــدۇ 2.بــۇ جەريــان ئېنىــق تۈزۈلگــەن
ۋە پرىنســىپال مۇناســىۋەت دائىرىســىدە ئېلىــپ بېرىلىدىغــان
بولــۇپ ،بــۇ ســاھەدىكى كەســپىي خادىمــار ئېنىــق توختــام
تۈزۈلــۈپ ،ھــەر خىــل تېخنىــكا ۋە داۋاالش ئۇســۇللىرىنى
قوللىنىــش ئۈچــۈن كــۆپ مەشــىق بىلــەن تەربىيىلىنىــپ چىققان
بولىــدۇ .ئــۇالر مەســلىھەت ئالغۇچىالرنــى ھۆرمەتلــەش ۋە
ئۇالرنىــڭ قىممــەت قارىشــى ،ئېتىقــادى ،ئۆزگىچىلىكــى ۋە
ئۇالرنىــڭ ئــۆزى قــارار بېرىــش ھوقۇقىغــا رىئايــە قىلىشــتىن
ئىبــارەت كەســپىي ئەخالقنــى ئاســاس قىلىــدۇ .كەســپىي
مەســلىھەتچىلەر ۋە پســىخىكا دوختــۇرى داۋاالش ئەسناســىدا
بىمــار ياشــايدىغان ئىجتىمائىــي ،سىياســىي ۋە مەدەنىــي
ئارقــا كۆرۈنــۈش ۋە مۇھىتىنــى نــەزەردە تۇتىــدۇ .ئــۇالر يەنــە
بــۇ ئامىلالرنىــڭ ھازىرقــى مەســىلىلەرگە قانــداق تەســىر
كۆرســىتىدىغانلىقىنى تەتقىــق قىلىــدۇ .بــۇ يــاش ،تەرەققىيــات،

1-https://www.pacfa.org.au/definition-of-counselling/
)2-McLeod, J. (2013). An introduction to counselling. McGraw-hill education (UK

مېيىپلىــك ،دىــن ،ئەخــاق ،خاراكتېــر ،ئىجتىمائىــي ۋە
ئىقتىســادىي ئــورۇن ،ئېتنىــك كىملىــك ،مىللــەت ،جىنــس،
ۋە مەدەنىيــەت قاتارلىــق تەســىرلەرگە بولغــان تونــۇش ۋە
باھاالشــنى ئــۆز ئىچىگــە ئالىــدۇ ،بــۇ پەرقلەرگــە ئەھمىيــەت
بېرىــدۇ ۋە بــۇ ئامىلــار ســەۋەبلىك كەمسىتىشــتىن ســاقلىنىدۇ.

ھەمكارلىشــىدىغان بولســىمۇ ،پســىخىكا دوختــۇرى تېخىمــۇ
ئېغىــر روھىــي ســاغالملىق مەسىلىســى بىلــەن ھەپىلىشــىپ،
ئــۇزۇن مــۇددەت بــۇ خىــل شەخســلەر بىلــەن ئىشــلەيدۇ.
روھىــي كېســەللەر دوختــۇرى تېببىــي دوختــۇر ،ئەممــا
پســىخولوگ ئۇنــداق ئەمــەس .شــۇڭا روھىــي كېســەللەر
دوختــۇرى دورا يېزىــپ بېرىــدۇ ،پســىخولوگالر بولســا ئۇنــداق
قىاللمايــدۇ .روھىــي كېســەللەر دوختــۇرى كېســەلگە دىئاگنــوز
قويىــدۇ .مۇرەككــەپ ۋە ئېغىــر روھىــي كېســەللىكلەرنى بىــر
قاتــار داۋاالش ئۇســۇللىرى بىلــەن داۋااليــدۇ ۋە داۋاالشــقا
يېتەكچىلىــك قىلىــدۇ.

مەســلىھەتچى ئــۆز ئالدىغــا خۇسۇســىي خىزمەت قىلىشــى
ياكــى ئاممىــۋى ســاھەدىكى ھــەر خىــل تەشــكىلىي ئورۇنالردا
ئىشلىشــى مۇمكىــن ،مەســىلەن :مەكتــەپ مەسلىھەتچىســى
دېگەندەك.

دۇنيــادا مىليونلىغــان كىشــىلەر روھىــي جەھەتتىكــى
خىرىســقا ئۇچرايــدۇ .ئاۋســترالىيەنىڭ روھىــي ســاغالملىق
جەمئىيىتىنىــڭ دوكالتىغــا قارىغانــدا ،ئاۋســترالىيەدە ھــەر يىلدا
ھــەر بــەش ئادەمنىــڭ بىــرى روھىــي جەھەتتىكــى مەســىلىگە
دۇچ كېلىدىكــەن 3،ئەممــا بۇالرنىــڭ يېرىمىدىــن كۆپرەكــى
يــاردەم قىلىــش ئورۇنلىــرى بىلــەن ئاالقە قىلمايدىكــەن 4.بۇنىڭغا
پســىخىكىلىق ياردەمگــە موھتــاج بولــۇش ياكــى ياردەمنــى
قوبــۇل قىلىشــنى چۆرىدىگــەن بىــر قاتــار خاتــا قــاراش ۋە
خۇراپاتلىقــار ســەۋەبچى بولۇشــى ياكــى كىشــىلەرنى يــاردەم
تەلــەپ قىلىشــتىن ئۈمىدســىزلەندۈرىۋاتقان روھىي ســاغالملىق
مەسىلىســىنىڭ داۋاملىــق كەمسىتىلىشــى يەنــە بىــر ســەۋەب
بولۇۋاتقــان بولۇشــى مۇمكىــن .ئەمەلىيەتتــە ،پســىخىكىلىق
مەســلىھەت بېرىــش شەخســىلەرنىڭ روھىــي ســاغالملىقىغا،
ئىجتىمائىــي مەســىلىلەرنى ۋە شەخســىي تەرەققىياتىنــى

مەســلىھەت ئالغۇچىــار مەسىلىســىنىڭ خاراكتېرىگــە
ئاساســەن ،بېرىلىدىغــان خىزمــەت قىســقا ياكــى ئــۇزۇن
مۇددەتلىــك بولۇشــى مۇمكىــن .بۇ خىزمەت يەككە شــەخس،
بىــر جۈپلــەر ،ئائىلــە ياكــى گۇرۇپپــا بىلــەن ئىشلەشــنى ئــۆز
ئىچىگــە ئالىــدۇ.

مەســلىھەتچىلەر ئــۆزى قىزىققــان ياكــى ئاالھىدىلىكىنــى
ئــەڭ ياخشــى جــارى قىلدۇرىدىغــان بىــرەر تۈرنــى تۇتــۇپ
شــۇنىڭ مەسلىھەتچىســى بولۇشــىمۇ مۇمكىــن .مەســىلەن:
ئۆســمۈرلەر مەسلىھەتچىســى ،خۇمــار بىمارلىــرى
مەسلىھەتچىســى ،نىــكاھ مەسلىھەتچىســى ۋە باشــقىالر.
بۇنىڭدىــن باشــقا ھــەر خىــل داۋاالش ئۇســۇللىرىنى مەركــەز
قىلغــان مەســلىھەتچىلىك تۈرلىرىمــۇ بــار.
پســىخولوگ ،پســىخىكىلىق داۋاالش ۋە
مەســلىھەتچىلىك كەســپى ۋە روھىــي كېســەللىكلەر
دوختــۇرى -بۇالرنىــڭ ھەممىســى سۆھبەتلىشىشــنى ئاســاس
قىلغــان داۋاالش كەســىپلىرى بولــۇپ ،بۇالرنىــڭ رولــى بىــر -
بىرىگــە گىرەلىشــىپ كەتكــەن بولســىمۇ ،ئەمەلىيەتتــە داۋاالش
مېتــودى ۋە دائىرىســى جەھەتتــە بەلگىلىــك پەرقلىنىــدۇ.
مەســلىھەتچىنىڭ رولــى كونكرېــت مەســىلىلەرگە
مەركەزلىشــىپ ،ھاياتىڭىــزدا ئۆزگىرىش ھاســىل قىلىشــىڭىزغا
يــاردەم بېرىشــتۇر.
پســىخولوگ ياكــى پســىخىكىلىق داۋاالش مىجــەز -
خاراكتېرىنــى قايتــا شــەكىللەندۈرۈش ۋە ئۆزىنــى تونۇشــىنى
تەرەققىــي قىلدۇرۇشــقا ۋە تېخىمــۇ كــۆپ ئۆزگىرىشــلەرنى
قولغــا كەلتۈرۈشــكە كۆڭــۈل بۆلىــدۇ .گەرچــە پســىخىكا
دوختــۇرى ۋە مەسلىھەتچىســى ھــەر خىــل كىشــىلەر بىلــەن
3-Australian Bureau of Statistics. (2009). National Survey of Mental
Health and Wellbeing: Summary of Results, 4326.0, 2007. ABS: Canberra.
4-Australian Institute of Health and Welfare. (2014). Australia’s Health
2014. AIHW: Canberra.

«ساقىيىش ئاغرىقنىڭ ئەزەلدىن
مەۋجۇت ئەمەسلىكىنى
بىلدۈرمەيدۇ.
بەلكى ،بۇ ئاغرىقنىڭ
ئەمدى ھاياتىمىزنى كونترول
قىلمايدىغانلىقىدىن دېرەك
بېرىدۇ».
-نامسىز

57

ئىلگىــرى سۈرۈشــكە يــاردەم قىلىــش رولىغــا ئىگــە .ئاتــاپ
ئۆتــۈپ كېتىشــكە بولمايدىغــان يەنــە بىــر مەســىلە شــۇكى،
ھــەر بىــر ئــادەم ئىنتايىــن ئۆزگىچــە .شــۇڭا ئۇالرغــا مەســلىھەت
بېرىــش ئۇســلۇبى ياكــى ئۇالرنىــڭ ئىنكاســى ئوخشــاش
بولمايــدۇ .ھــەم بىــر ئادەمگــە ئىشــلەتكەن ئۇســۇل يەنــە
بىــر ئادەمگــە مــاس كەلمەســلىكى مۇمكىــن .شــۇڭا بىــر
مەســلىھەتچى بىلەنــا كۆرۈشــۈپ «پايدىســى يوقكــەن»
دېيىــش ئاقىالنىلىــك ئەمــەس.
تۆۋەنــدە مەســلىھەت بېرىــش توغرىســىدا كــۆپ
ئۇچرايدىغــان بىــر نەچچــە خاتــا قاراشــار ئوتتۇرىغــا قويۇلــدى:
-1مەســلىھەت بېرىــش پەقــەت چــوڭ مەســىلىلەر ياكــى
«ســاراڭ» كىشــىلەر ئۈچۈنــدۇر5.
شــۇنداق ،مەســلىھەت بېرىــش ســىزگە ھاياتىڭىزدىكــى
ئاساســلىق مەســىلىلەرگە ۋە روھىــي ئازابلىرىڭىزغــا يــاردەم
بېرەلەيــدۇ ،ئەممــا بــۇ ســىز ئۈچــۈن مەســلىھەت بېرەلەيدىغــان
بىردىنبىــر ئەھــۋال ئەمــەس .بەزىــدە بىــز ئۆزىمىــزدە كۆرۈلۈۋاتقــان
ئەھــۋال ياكــى ھېسســىيات توغرىســىدا پاراڭلىشــىش ئۈچــۈن
تەرەپســىز بىــر ئادەمگــە موھتــاج .ئۆزىڭىزنــى سەۋەبســىزال
ياقتۇرماســلىقىڭىز ياكــى چــوڭ -كىچىــك مەســىلىلەردە
يــاردەم تەلــەپ قىلىشــىڭىز نورمــال بىــر ئەھــۋال .پســىخىكىلىق
يــاردەم ئېلىشــنى پەقــەت ئەھــۋال قىيىنالشــقاندا تەدبىــر
ســۈپىتىدىال ئىشــلىتىش توغــرا ئەمــەس .ئــۇ بەكــرەك ئالدىنــى
ئېلىــش خاراكتېرلىــك بولــۇپ ،ســىزنى كەلگۈســىدىكى بېســىم
مەزگىللىرىــدە ئىشــلىتىدىغان ئاكتىــپ ئىســتراتېگىيەلەر ياكــى
روھىــي ۋە ھېسســىياتتىكى تەڭپۇڭلۇقالرنــى تەڭشــەيدىغان
ئۇســۇلالر بىلــەن تەمىنلەيــدۇ.

ھالــدا ســىز يېقىــن كىشــىلىرىڭىزدىن ئېرىشــەلمەيدىغان
ئەھــۋال ۋە ھېسســىياتنى چۈشىنىشــنى ســىزگە بېرەلەيــدۇ.
ئۇالرنىــڭ بىلىمــى ۋە تەجرىبىســى يېقىنلىرىڭىزنىــڭ
ياخشــى نىيەتلىــك مەســلىھەتلىرىدىن ھالقىــپ كېتەلەيــدۇ.
باشــقا دىندىكــى روھىــي ســاغالملىق مەســلىھەتچىلىرىگە
نىســبەتەن ئۆزىنىــڭ ئېتىقادىنــى ســىزگە يۈكلىشــىدىن ۋە
ســىزنىڭ ئىســام ئېتىقادىڭىزغــا بۇزغۇنچىلىــق قىلىشــىدىن
ئەنســىرەش ھېسســىياتىنىمۇ يــوق دېيىشــكە بولمايــدۇ.
ئەممــا بىــر نۇقتــا ئېنىــق بولۇشــى كېرەككــى ،بارلىــق پســىخىكا
مەســلىھەتچىلىرىنىڭ كەســپىي ئەخالقــى ۋە مەجبۇرىيىتــى
بولســا ســىزنىڭ دىنىــي قىممــەت قارىشــىڭىز ۋە ئېتىقادىڭىزغا
ھۆرمــەت قىلىشــتۇر .ئەگــەر ئىســام ۋە باشــقا مەنىــۋى ىتىڭىــز
ھاياتىڭىزدىكــى مۇھىــم ئامىــل بولســا ،مەســلىھەتچى بىلــەن
ئېنىــق سۆزلىشــىپ ،داۋاالش ياكــى مەســلىھەت بېرىشــنى شــۇ
دائىرىــدە ئېلىــپ بارســا بولىــدۇ.
-3روھىــي ســاغالملىق مەسىلىســىنى ئىماننىــڭ
سۇســلۇقى بىلــەن باغلىۋېلىــش ياكــى «تەڭرىنىــڭ ســىنىقى،
7
شــۇڭا ھــەل قىلىنمايــدۇ» دەپ قــاراش.

ئىســام دىنىمىــز روھىــي ســاغالملىقنىڭ مۇھىملىقىغــا
ئەھمىيــەت بېرىــدۇ .قۇرئــان روھىــي ئازابقــا دۇچــار بولغانالرغــا
ۋە كىشــىلەرنىڭ مەنىلىــك ياشىشــىغا يېتەكچىلىــك قىلىــدۇ.
ھەدىســتە دېيىلگەنــدەك «ئالــاھ داۋاســى بولمىغــان
كېســەللىكنى ياراتمايــدۇ» 8.يەنــە بىــر مۇھىــم نۇقتــا بولســا
ئىســام دىنىمىــز بىزدىــن ئادەتتىــن تاشــقىرى ئــادەم بولۇشــنى
تەلــەپ قىلمايــدۇ .ئەگــەر بىرســى پاسســىپ ھېسســىياتنى
باشــتىن كەچۈرســە ،ئــۇ مۇمكىــن قــەدەر ئاكتىــپ پىكىــر ۋە
-2مەســلىھەتچى مېنــى تونۇمايــدۇ ،شــۇڭا ئــۇالر مــاڭا ھەرىكەتلــەر بىلــەن ئۇالرغــا قارشــى تۇرۇشــقا ياكــى مەســىلە
كلىنىكىلىــق بولســا كەســپىي يــاردەم تەلــەپ قىلىشــقا
6
يــاردەم قىاللمايــدۇ.
9
ئىلھامالندۇرۇلىــدۇ.
بىزنىــڭ ئائىلىمىــز ۋە دوســتلىرىمىز يەنــى بىزنــى تونۇيدىغان
ھەممىمىزنىــڭ بىــر كەســىپنى تاللىشــىدا بىــر نىشــان
ۋە بىزگــە كۆڭــۈل بۆلىدىغــان كىشــىلەر بىزنىــڭ قىيىنچىلىققــا
ئۇچرىغانــدا بىرىنچــى بولــۇپ مەســلىھەت ســورايدىغان بولىــدۇ .مــەن مۇھاجىــرەت ھاياتىــدا ئېغىــر روھىي بېســىمالردا
كىشــىلىرىمىزدۇر .ئىجتىمائىــي ســاغالملىقنى ســاقالش ياشــاۋاتقان قېرىنداشــلىرىمىزنىڭ روھىــي ســاغالملىقىنىڭ
روھىــي ســاغالملىقنى ساقالشــتا ئىنتايىــن مۇھىــم .ئەممــا ئىنتايىــن مۇھىــم مەســىلە ئىكەنلىكىنــى چوڭقــۇر ھېــس
يېقىنلىرىمىــزدا ئادەتتــە بىــز ئېھتىياجلىــق ماھــارەت ياكــى قىلدىــم ھــەم بــۇ جەھەتتــە ئــازراق بولســىمۇ رولــۇم بولســىكەن
ئوبيېكتىپلىــق بولمايــدۇ .كەســپىي خادىمــار بولســا تەرەپســىز دېگــەن نىشــان بىلــەن بــۇ كەســىپنى تاللىدىــم.

58

5-https://ellenbrookessentialtherapies.com. 7-https://muslimmentalhealth.com/islam-mental-health/ 9-https://archive.islamonline.net/5267
au/9-misconceptions-about-counselling/ 6-https://calgarycounselling.com/blog/8-com6-https://calgarycounselling.com/blog/8-com- mon-misconceptions-about-counselling
mon-misconceptions-about-counselling
8-https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-31/
june-2018/quran-and-mental-health

ئى ئالالھ،
قۇرئاننى قەلبىمنىڭ
باھارى قىلغىن!

1

تەرجىمىدە :ئابدراززاق رەجەپ
مارمارا ئۇنىۋېرسىتېتى ئىالھىيەت فاكۇلتېتى،
تەپسىر بۆلۈمى ماگىستىر ئاسپىرانتى

ئىبنــى مەســئۇد رەزىيەلالھــۇ ئەنھــۇ پەيغەمبــەر
ئەلەيھىسســاالمنىڭ مۇنــداق دېگەنلىكىنــى رىۋايــەت قىلىــدۇ:
«بىــر بەنــدە غــەم -قايغۇغــا مۇپتىــا بولغانــدا< :ئــى ئالــاھ!
مــەن ســېنىڭ قۇلۇڭمــەن ،ســېنىڭ قۇلۇڭنىــڭ ئوغلىمــەن،
ســېنىڭ چۆرەڭنىــڭ ئوغلىمــەن ،مېنىــڭ كوكــۇالم ســېنىڭ
قولۇڭدىــدۇر ،ســېنىڭ مېنىــڭ ھەققىمدىكــى ھۆكمىــڭ
جارىــدۇر ،ســېنىڭ مېنىــڭ ھەققىمدىكــى تەقدىرىــڭ ئادىلدۇر.
ســەن ئۆزۈڭنــى ئاتىغــان ،كىتابىڭــدا (پەيغەمبەرلەرگــە) نازىــل
-1ئەمر شەرقاۋىينىڭ «قۇرئانغا تەلمۈرتكۈچى» ناملىق كىتابىدىن ئېلىندى

قىلغــان ،ســېنىڭ مەخلۇقاتىڭدىــن بىــر كىشــىگە (پەيغەمبــەر
ياكــى پەرىشــتىگە) بىلدۈرگــەن ياكــى ئۇنــى دەرگاھىڭدىكــى
غەيىــب ئىلمىڭغــا خــاس قىلغــان ھــەر بىــر ئىســمىڭنىڭ
ھۆرمىتــى بىلــەن ســورايمەنكى ،قۇرئاننــى قەلبىمنىــڭ باھــارى
قىلغىــن ،كۆزۈمنىــڭ نــۇرى قىلغىــن ،دىلىمدىكــى غــەم -
قايغۇنــى كۆتۈرۈۋېتىدىغــان يورۇقلــۇق قىلغىــن >.دەپ دۇئــا
قىلســا ئالــاھ تائــاال ئۇنىــڭ غــەم -قايغۇســىنى كۆتۈرۈۋېتىپ
ئورنىغــا خۇشــاللىقنى ئالماشــتۇرۇپ بېرىــدۇ .كىشــىلەر:

59

مەنچــە باھــار پەســلى ئالــاھ تائاالنىــڭ رەھمەتلىرىنىــڭ
نەتىجىلىــرى نامايــان بولىدىغان ،زېمىــن قايتا تىرىلىدىغان پەيت
بولغىنىــدەك ،قۇرئانمــۇ ئالــاھ تائاالنىــڭ ئىمــان ۋە مەرىپەتتىــن
ئىبــارەت پەزلــى -مەرھەمىتىنىــڭ يەتكۈزگۈچىســى .قۇرئــان
بىلــەن كۇفرىنىــڭ ،جاھالەتنىــڭ ۋە غەملەرنىــڭ زۇلمىتــى
يوقىلىــدۇ3.
قۇرئــان قەلبىڭىزنىــڭ راھىتــى ،ئەنســىز زامانــدا
كۆڭلىڭىزنىــڭ خاتىرجەملىكىــدۇر .قىســقىچە قىلىــپ
ئېيتقانــدا ،قۇرئــان يىتكــەن روھ ئارامىڭىــزدۇر.
قۇرئاننىــڭ روھىــي خاتىرجەملىكنــى پەيــدا قىلىشــتىكى
بىلىڭالركى،
تاپىدۇ.
ئارام
بىلەن
ئېتىش
ياد
ئالالھنى
دىلالر
تەســىرى ئىنتايىــن چــوڭ« .بــۇ خاتىرجەملىــك (قۇرئــان)
رەئىد سۈرىسى-28 ،ئايەت
قەلبكــە يەرلەشــكەندە ،ئۇنىــڭ بىلــەن قەلــب تەســكىن
تاپىــدۇ ،بــەدەن ئەزالىــرى راھــەت ئالىــدۇ ۋە تەمكىنلىشــىدۇ،
<ئــى> ئۇنىــڭ بىلــەن تىــل توغــرا ۋە ھېكمەتلىــك ســۆزلەيدۇ ،قۇرئــان
كېرەكمــۇ؟> دەپ سوراشــتى .پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالم:
تىلنــى ناشــايان ســۆزلەرنى ،بىھــۇدە گەپلەرنــى ۋە ھــەر قانــداق
<شــۇنداق> 4
بــۇزۇق ئىشــارنى سۆزلەشــتىن توســۇپ قالىــدۇ».
كېــرەك >.دېــدى»2.
بــەرا ئىبنــى ئازىــب رەزىيەلالھــۇ ئەنھۇمــا مۇنــداق دېــدى:
ئەلەيھىسســاالمنىڭ
پەيغەمبــەر
يۇقىرىدىكــى
«بىــر ئــادەم ئىككــى ئارغامچــا بىلــەن باغالنغــان ئېتىنىــڭ
دۇئاســىدىكى «قۇرئاننــى قەلبىمنىــڭ باھــارى قىلغىــن»
يېنىــدا <كەھــف> سۈرىســىنى ئوقۇۋاتاتتــى .تۇيۇقســىز ئۇنــى
دېگــەن ســۆزىنى چوڭقــۇر ئويلىنىــڭ .بــۇ ســۆز دۇئادىكــى
ئاســماندىن بىــر بۇلــۇت قاپلىــدى .بۇلــۇت ئاســتا -ئاســتا
ئاساســلىق مەقســەت بولــۇپ ،بېشــىدىكى دۇئــاالر بــۇ ســۆز
يېقىنالشقانســىرى ،ئۇنىــڭ ئېتــى ئۈركۈشــكە باشــلىدى .ئــۇ
ئۈچــۈن ۋاســىتە قىلىنغــان .بىرىنچــى قىلىــپ ،ســىز پەيغەمبــەر
ئەتىســى ئەتىگەنــدە پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالمنىڭ يېنىغــا
ئەلەيھىسســاالمنىڭ نــە قــەدەر كەمتەرلىــك ،موھتاجلىــق ۋە
كېلىــپ ئەھۋالنــى ئېيتتــى .پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالم:
ئاجىزلىــق بىلــەن پەرۋەردىگارىغــا يېلىنغــان ھالىتىگــە قــاراڭ.
<ســاڭا> ئىككىنچــى قىلىــپ ،ســىز پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالمنىڭ
چۈشــكەن خاتىرجەملىكتــۇر >.دېــدى» 5ئــەي قۇرئــان ئەھلــى!
ئالــاھ تائاالنىــڭ شــان -شــەرىپىنىڭ بۈيۈكلۈكىنــى ،ئىســىم
بۈيــۈك نېمــەت خاتىرجەملىككــە ئېرىشىســىلەر.
شــەرىپىنىڭ ئۇلۇغلۇقىنــى بايــان قىلغاندىكــى ســۆزلىرىدە
كىشــىلەر قۇرئــان تىــاۋەت قىلىۋاتقىنىــدا ئاۋازىدىــن
ھېچبىــر بوشــلۇق قويمىغانلىقىنى ،ئىنچىكىلىك بىلەن ئەســلى
ئالالھقــا بولغــان تەقۋادارلىقــى تۆكۈلــۈپ تۇرىدىغــان،
تىلىكــى بولغــان «غەمنــى كۆتۈرۈۋېتىــش» مۇددىئاســىنى
كىشــىلەرنى تەســىرلەندۈرەلەيدىغان بىــر قارىينــى ئىنتىــزار
ســوراش ئۈچــۈن ۋاســىتە قىلغىنىغــا ســەپ ســېلىڭ.
بولــۇپ كۈتمەكتــە .يۇقىــرى ئــاۋازدا قىلىنغــان قىرائــەت
پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالم «قۇرئاننــى قەلبىمنىــڭ
بەلكىــم كىشــىلەرنى بەكــرەك يىغلىتالىشــى مۇمكىــن ،بىــراق
باھــارى قىلغىــن!» دېگــەن ســۆزىدە قۇرئاننــى ئــۆزى
ئــۇ كۆپىنچــە خاتىرجەملىكتىــن يىــراق بولىــدۇ! ئالــاھ
ئۈچــۈن باھــار پەســلى قىلىــپ بېرىشــنى تىلىــدى .چۈنكــى
تائــاال مۇنــداق دەيــدۇ« :ئالالھنىــڭ زىكــرى ئۈچــۈن (يەنــى
ئىنســاننىڭ قەلبــى باھــار پەســلىدە راھەتلەيــدۇ ،كۆڭلــى
ئالالھنىــڭ رەھمىتــى ،مەغپىرىتىگــە دائىــر ئايەتلــەر تىــاۋەت
باھارنــى تارتىــدۇ.
قىلىنغــان چاغــدا) ،ئۇالرنىــڭ بەدەنلىــرى ۋە دىللىرى يۇمشــاپ

60

-5سەھىھۇلبۇخارىي-5011 ،ھەدىس\سەھىھ مۇسلىم-795 ،ھەدىس

-2ئىمام ئەھمەد-3712 ،ھەدىس
-3شرح المشكاة)6/1910( ،
-4مدارج السالكين)2/473( ،

6

(ئــارام تاپىــدۇ)».

باشــقىالرنى بىئــارام قىلىدىغــان شــەكىلدە يۇقىــرى ئــاۋازدا
قىرائــەت قىلىــش پەيغەمبەر ئەلەيھىسســاالم ۋە ســاھابىلەرنىڭ
كۆرســەتمىلىرىدىن ئەمــەس ،پېشــقەدەم تابىئىنالردىــن
بىــرى بولغــان قەيــس ئىبنــى ئۇببــاد رەھىمەھۇلــاھ مۇنــداق
دەيدۇ«:ســاھابىلەر ئــۈچ يــەردە؛ بىرىنچىســى :زىكــرى
ئېيتقانــدا ،ئىككىنچىســى :ئۇرۇشــتا ،ئۈچىنچىســى:
جىنازىلــەردە ئاۋازلىرىنــى تــۆۋەن قىلىشــنى ياخشــى
كۆرۈشــەتتى» .شــۇنىڭدەك ،باشــقا رىۋايەتلەرمــۇ ئۇالرنىــڭ
بــۇ جايالردىكــى ئەھۋالــى خــۇددى نامازدىكــى ئەھۋالىغــا
ئوخشــاش قەلبلىــرى ئالالھقــا زىكــرى ئېيتىــش ،ئۇلۇغــاش
ۋە ھۆرمەتلــەش بىلــەن تولغــان ھالــدا ئىنتايىــن تىنــچ ۋە
خاتىرجــەم تۇرىدىغانلىقىنــى كۆرســىتىپ بەرمەكتــە .بــۇ ئــۈچ
جايــدا يۇقىــرى ئــاۋاز ئىشــلىتىش يەھۇدىــي -ناســاراالرنىڭ ۋە
ئەجــەم مىللەتلىرىنىــڭ ئادەتلىرىدىــن ئىــدى .كېيىنچــە ئىســام
ئۈممىتىنىــڭ كــۆپ قىســمى بــۇ ئادەتكــە مۇپتىــا بولــدى7.
نۇرلــۇق ســورۇنالر ھەققىــدە ئــاڭالپ باقتىڭىزمــۇ؟
بــۇ ھەقتــە پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالم مۇنــداق دەيــدۇ:
«ھــەر قانــداق بىــر قــوۋم ئالــاھ تائاالنىــڭ ئۆيلىرىدىــن
(مەســچىتلەردىن) بىرىگــە يىغىلىــپ ،قۇرئــان تىــاۋەت
قىلســا ،ئۇنــى ئۆزئــارا ئۆگەنســە( ،ئالــاھ تائــاال تەرىپىدىــن)
ئۇالرغــا خاتىرجەملىــك ،تەمكىنلىــك چۈشــىدۇ ،ئۇالرنــى
رەھمــەت ئورايــدۇ ،ئۇالرنــى پەرىشــتىلەر قورشــايدۇ ،ئالــاھ
تائــاال ھۇزۇرىدىكــى پەرىشــتىلەرگە ئۇالرنىــڭ ناملىرىنــى زىكىــر
قىلىــدۇ ».قــاراڭالر! بىــز نېمىدېگــەن ئېھتىياجلىــق ســۆزلەر ھە؟
بــۇالر كىشــىلەر پەقــەت بىرســىگە ئېرىشــىش ئۈچۈنــا پۈتــۈن
تىرىشــچانلىقىنى ســەرپ قىلىشــىغا ئەرزىيدىغــان قىممــەت
باھالىــق مۇكاپــات ،ئالىــي ھەدىيەلــەر!

اليىــق شــەرتى بىلــەن يىغىلىــش ،ئۇنىــڭ روشــەن ئايەتلىرىنــى
ئۆگىنىــش ،ئۇنىڭغــا قەلــب ئىشــىكىنى ئېچىــش ،ئۇنىــڭ
بۇلدۇقــاپ ئېقىۋاتقــان ئىلىــم -ھېكمەتلىرىنىــڭ ،دىلالرنــى
يورۇتقۇچــى دەلىللىرىنىــڭ بۇالقلىرىدىــن ئىچىــش ،مانــا بــۇالر
ئــۇ بۈيــۈك نېمەتكــە ئېرىشىشــنىڭ شــەرتىدۇر.
بىزنــى ئــوراپ تۇرىدىغــان ،ھەممــە تەرەپنــى قاپلىغــان
بەختســىزلىك ئىزنالىرىنــى يوقىتىدىغــان ئالــاھ تائاالنىــڭ
رەھمىتىگــە نېمىدېگــەن ئېھتىياجلىقمىــز ھــە!
بىــز ئەتراپىمىزنــى قورشــاپ تۇرىدىغــان رەھمــەت
پەرىشــتىلىرىنىڭ ھەمــراھ بولۇشــىغا تولىمــۇ ئېھتىياجلىقمىــز!
ســىلەر بــۇ ئالىــي ماقامغا ئۆرلــەش ئۈچۈن غەيىبكە ئىشــىنىڭالر!
بىزنى قورشــىغاندا يامانلىقنىڭ قارا زۇلمەتلىرىدىن قوغدايدىغان،
شــەيتاننىڭ ۋەسۋەســىلىرىدىن ۋە نەپســنىڭ بااللىرىدىــن
ســاقاليدىغان پەرىشــتىلەرنىڭ قورشــاپ تۇرۇشــىغا« ،ئالــاھ
تائــاال ھۇزۇرىدىكــى پەرىشــتىلەرگە ئۇالرنىــڭ نامــۇ -شــەرىپىنى
8
زىكىــر قىلىــدۇ ».دېگــەن بــۇ يۈكســەك ،ئالىــي مەرتىۋىگــە بەكمــۇ
ئېھتىياجلىقمىز! ئالالھ تائاالنىڭ بىرىنى ھۇزۇرىدا تىلغا ئېلىشى
ئــەڭ بۈيــۈك ئاتــا -ئېھســاندۇر .چۈنكى ئالالھ تائاالنىڭ ســىزنى
ياد ئېتىشــى ســىزنىڭ پۈتۈن بەختســىزلىكىڭىزگە چەك قويىدۇ،
ســىزنى ئــەڭ يېقىــن بەندىلىــرى قاتارىغــا كىرگۈزىــدۇ.
ئى ئالالھ! بىزنى بۇ ئاتا -ئېھساندىن رىزىقالندۇرغىن9.

قەلبلىرىمىــز كەلگۈســىدىن ئەنســىرەۋاتقان ،ئۆزىمىزدىــن
ۋە باشــقىالردىن ئەندىشــە قىلىۋاتقــان ،دۈشــمەنلىرىمىزدىن
قورقۇۋاتقــان ،ھەتتــا كىشــىلەر «بىزنــى قورقۇنــچ بېســىۋالدى،
خاتىرجەملىككــە
يوقىتىدىغــان
ئەنســىزلىكىمىزنى
موھتاجمىــز ».دېيىشــىۋاتقان بــۇ ئەنســىز دۇنيــادا،
خاتىرجەملىــك نېمىدېگــەن بۈيــۈك نېمــەت ھــە! ئالــاھ
تائــاال ئــۇ بۈيــۈك نېمەتنىــڭ ســاھىبىدۇر ،قۇرئــان ئۈچــۈن
-6زۈمەر سۈرىسى-23 ،ئايەت
-7اقتضاء الصراط المستقيم ()358
-8سەھىھ مۇسلىم-2699 ،ھەدىس

-9مۇستاپا بەھياۋىينىڭ سۆزىدىن نەقىل قىلىندى

61

ئۆلىماالر ۋە ئەمىرلەر

1

تەرجىمىدە :رىسالەت ئەخمەت

ئىستانبۇل تەجدىد ئۇنىۋېرسىتېتى ،ئىسالم ئىلىملىرى كەسپى ئوقۇغۇچىسى

ئىســام ئىنســانىيەت ئۈچــۈن ھۆرمەتكــە ســازاۋەر،
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - شەپەق - 8
  • Büleklär
  • شەپەق - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 2888
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1568
    11.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 2876
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1601
    6.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    13.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 2803
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1481
    7.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    14.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 2838
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1673
    8.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 2823
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1768
    6.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    12.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 2793
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1863
    6.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    13.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 2779
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1699
    8.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    14.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 2950
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1709
    8.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 2875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    8.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 1923
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    12.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.