Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 1923
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
12.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
20.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
26.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ئايروپىالنلىــرى ۋە تانكىلىــرى بىلــەن قورالالنغانىــدى .لېكىــن
ئىككــى قوشــۇننىڭ بىــرى ئالــاھ يولىــدا ،يەنــە بىــرى باتىــل
كرېســتلىرى يولىــدا ئــۇرۇش قىالتتــى .ئالالھنىــڭ مۆمىنلەرگــە
قىلغــان ۋەدىســى ھەقىقەتتــۇر ،باھادىــر قومانــدان مۇھەممــەد
خەتتابىــي باشــچىلىقىدىكى ئاشــۇ ئازغىنــە 3مىــڭ مۇجاھىــد
ئوغالنــار ،زامانىــۋى قورالــار بىلــەن تولــۇق قورالالنغــان
60مىــڭ دۈشــمەن ئەھلىســەلىپ قوشــۇنى ئۈســتىدىن
غەلىبــە قىلــدى .مۇســۇلمانالر شــۇ بىــر جەڭدىــا ئىســپانىيە
ئەســكەرلىرىدىن 18مىــڭ ئەســكەرنى قىرىــپ تاشــاپ،
يەنــە ئــون نەچچــە مىــڭ جەڭچىنىمــۇ ئەســىر ئالــدى .پەقــەت
600نەپــەر ئەســكەر جەڭدىــن قېچىــپ قۇتۇلــۇپ ،خــۇددى
ئىــت -ئېشــەك مىســالى مەغرىــب قىشــاقلىرىدا كۆرگــەن
ئاجايىــپ ۋەھىمىلىــك ھادىســىلەرنى پادىشــاھىغا يەتكــۈزۈش
ئۈچــۈن ئىســپانىيەگە قېچىشــقا ئۈلگــۈردى .شــۇ قېتىملىــق
جەڭدىــن كېيىــن ،قومانــدان خەتتابىــي مەغرىبنىــڭ شــىمالىدا
«مەغرىــب ئىســام ئەمىرلىكى»نــى قــۇردى .كېيىنكــى بــەش
يىــل داۋامىــدا خەتتابىــي بىــر تەرەپتىــن كىشــىلەرگە ھەرخىــل
خۇراپاتلىــق ۋە دەرۋىشــلىكتىن خالىــي ھالدىكــى توغــرا،

79

ســاغالم دىنىــي تەلىــم -تەربىيــە ئېلىــپ بېرىــش بىلــەن بىرگــە،
يەنــە بىــر تەرەپتىــن دۇنيانىــڭ ھەرقايســى تەرەپلىرىگــە ئىلمىي
ئۆمەكلەرنــى ئەۋەتىــش ئارقىلىــق ھەرقايســى چېچىلىــپ
كەتكــەن قەبىلىلەرنــى ئىســام بايرىقــى ئاســتىغا بىرلەشــتۈرۈش
خىزمەتلىرىنــى ئېلىــپ بــاردى.
ھەرقانــداق بىــر ئىســام ئويغىنىــش ھەرىكەتلىــرى
ئارقىســىدا يــۈز بەرگىنىــدەك ،بىــر ئىســام دۆلىتــى يېڭــى

«مــەن جــەڭ مەيدانىدىكــى گەمىگــە
ئابدۇلكەرىمنىــڭ قېشــىغا كىرگىنىمدە ئىســپانىيە-
فرانســىيە بىرلەشــمە ئارمىيەســىنىڭ ئــۇرۇش
ئايروپىالنلىــرى شــۇ رايوننــى ئېغىــر بومباردىمــان
قىلىۋاتاتتــى .ئابدۇلكەرىــم تەبەسســۇم قىلغــان
ھالــدا تەمكىنلىــك بىلــەن ئايروپىالنالرنــى ئوققــا
تۇتۇۋاتاتتــى .مــەن بــۇ خىــل ئــاز كۆرۈلىدىغــان
ئەھۋالدىــن ئىنتايىــن ھەيرەتتــە قالدىــم».
( ئامېرىكا مۇخبىرى فانسىن شون_-1926يىلى)

قومانــدان مۇھەممــەد ئىبنــى ئابدۇلكەرىــم خەتتابىينىــڭ
قوماندانلىقــى ئاســتىدا بارلىــق ھــاۋا ھۇجۇملىرىــدا غەلىبــە
قىلىــپ ،دۈشــمەن قوشــۇنىنى ئارقــا -ئارقىدىــن زور تاالپەتكــە
ئۇچراتتــى .ياۋروپــا ئىتتىپاقــداش قوشــۇنى بــۇ قەھرىمانىمىزنــى
ئەســا بويســۇندۇرالمايدىغانلىقىنى تونــۇپ يەتكەندىــن
كېيىــن ،بىــر قىســىم بىدئەتچــى ،مۇتەئەسســىپ ســوپىالرنى
سېتىۋېلىشــتى .شــۇنىڭ بىلــەن ئــۇ خائىــن ســوپىالر قومانــدان
خەتتابىيغــا قارشــى تۇرۇشــقا باشــلىدى ،بــۇ بىدئەتچــى
ســوپىالر ئۆزلىرىنىڭ ســەكرەپ ئۇسســۇل ئويناش ،دەرۋىشــلىك
ۋە مەۋلــۇت ئۆتكــۈزۈش قاتارلىــق ئالــاھ ھېچبىــر دەلىــل
پاكىــت چۈشــۈرمىگەن ھەرخىــل ســوپىزم بىدئەتلىرىگــەقارشــى تۇرىدىغــان قومانــدان خەتتابىيغــا خىيانــەت قىلىشــتى
ۋە خەتتابىــي بىلــەن بىــر ســەپتە تــۇرۇپ ئــۇرۇش قىلىشــنىڭ
ھاراملىقــى توغرىســىدا پەتىــۋا بېرىشــتى.
ھالبۇكــى ،شــۇ ۋاقىتــاردا بىــر تەرەپتىــن فرانســىيە
ئىســپانىيە ئــۇرۇش ئايروپىالنلىــرى پۇقــراالر ئۈســتىگەخىمىيىلىــك بومبــا ۋە زەھەرلىــك گازالرنــى ياغدۇرســا،
يەنــە بىــر تەرەپتىــن ئەنگلىيــە دېڭىــز ئارمىيىســى
مەغرىبنىــڭ ســاھىللىرىنى مۇھاســىرىگە ئالغانىــدى.
قومانــدان بىــر تەرەپتــە خائىــن ســوپىالر بىلــەن ئــۇرۇش
قىلســا ،يەنــە بىــر تەرەپتــە ئەھلىســەلىپ قوشــۇنلىرى بىلــەن
تــەڭ ئــۇرۇش قىلىۋاتاتتــى .ئۇنىــڭ قوماندانلىقىــدا پەقــەت
ئالالھقــا شــېھىتلىك ئەھدىســى بەرگــەن 200مۇجاھىــدال
قالغانىــدى .بــۇ ئوغالنــار ئەھلىســەلىپ قوشــۇنى ئۇالرنــى
مەغلــۇپ قىلىشــتىن ئۈمىدىنــى ئۈزگەنگــە قــەدەر باتــۇر
ئارســان كەبــى جــان تىكىــپ ئــۇرۇش قىلــدى .شۇڭالشــقا
ئەھلىســەلىپلەر يەنــە كونــا ئۇســلۇبى بويىچــە پىالنــاپ،
مۇســۇلمانالرغا تىنچلىــق كاپالىتــى بېرىــش ۋە مەغرىــب
ئەھلىگــە تولــۇق ئەركىنلىــك ۋە مۇســتەقىللىق ئىچىــدە
ياشــاش ئىمكانىيىتــى يارىتىــپ بېرىــش بەدىلىگــە قومانــدان
خەتتابىــي بىلــەن ســۈلھى تۈزۈشــنى تەلــەپ قىلــدى.

بارلىققــا كېلىــپ مەۋجــۇت بولســىال دۇنيــا ئېقىمــى ۋە تارىــخ
يۆنىلىشــىنى ئۆزگەرتىۋېتىدىغانلىقىدىــن ئىبــارەت خەتەرنــى
ھېــس قىلىــپ يەتكــەن ،ئىســام ۋە مۇســۇلمانالرغا
قارشــى تۇرۇشــتىن باشــقا ھېچبىــر ئىــش ئۈچــۈن بىــر يەرگــە
كېلەلمەيدىغــان ئەھلىســەلىپ دۆلەتلىــرى يەنــە بىــر قېتىــم
بىــر يەرگــە يىغىلىشــتى .ئــۇالر پەقــەت ئاددىــي قورالــار بىلــەن
قورالالنغــان 20مىــڭ مۇجاھىدقــا قارشــى تــۇرۇش ئۈچــۈن
ئۆزئــارا ئىتتىپاقلىشــىپ ھەرخىــل زامانىــۋى قورالــار ،ئــۇرۇش
ئەھلىســەلىپلەر ئــۇزۇن يىللىــق ئاتــا مىــراس ئادىتــى
ئايروپىالنلىــرى ،تانكىلىــرى بىلــەن قورالالنغــان 500مىــڭ بويىچــە بــۇ قېتىــم يەنىــا ئەھدىلىرىگــە خىيانــەت
كىشــىلىك ياۋروپــا ئىتتىپاقــداش ئارمىيەســىنى تەشــكىللىدى .قىلىشــتى .ئــۇالر مۇجاھىــد قومانــدان مۇھەممــەد ئىبنــى
نېمىدېگــەن ھەيــران قاالرلىــق ھــە! ئەممــا مۇجاھىــدالر يەنىــا ئابدۇلكەرىــم خەتتابىينــى تۇتقــۇن قىلىــپ ،ھىنــدى

80

ئوكياندىكــى مەخپىــي ،يىــراق بىــر ئارالغــا ســۈرگۈن
قىلــدى .بــۇ ســۈرگۈن بىــر يىــل ياكــى ئىككــى يىــل ئەمــەس،
بەلكــى توپتوغــرا 20يىللىــق ســۈرگۈن بولــۇپ ،قەھرىمــان
شــۇنچە ئــۇزاق يىلالرنــى كىشــىلىك ھــەق -ھوقۇقنــى جــار
سېلىشــىدىغان ۋە پۈتــۈن دۇنياغــا فرانســىيە ئىنقىالبىنىــڭ
ئەركىنلىــك ،باراۋەرلىــك ۋە دوســتلۇق ئاساســىدىكى
ئىنقىــاب ئىكەنلىكــى شــوئارىنى كۆتــۈرۈپ چىقىشــقان
شــۇ كىشــىلەرنىڭ زۇلمىــدا ،ئەســىرلىكىدە ئۆتكــۈزدى.
ئــەي فاشىســت جىنايەتچىلــەر! ئــەي زالىــم
مۇســتەبىتلەر! ياشــىنىپ قالغــان ئاجىــز بىــر كىشــىنى 20
يىــل قامــاپ قويــۇپ ،ســىلەر دەۋا قىلىۋاتقــان قايســى
ئەركىنلىــك ئــۇ؟ ئايالــار ۋە كىچىــك بالىالرنــى خىمىيىلىــك
گازالر بىلــەن زەھەرلــەپ ئۆلتــۈرۈپ ،ســىلەر ھــە دەپ جــار
ســېلىۋاتقان قايســى باراۋەرلىــك ئــۇ؟ ئاجىزالرنىــڭ قېنىنــى
تۆكــۈش بەدىلىگــە بەرپــا بولغــان مەدەنىيىتىــڭالر ئارقىلىــق
بــەزى نادانالرنــى ئۆزۈڭالرغــا قــۇل قىلىۋاتقــان قايســى
قېرىنداشــلىق ئــۇ؟ ئەگــەردە ئاجىــز ئىنســانالرنى ئۆلتــۈرۈش
مەدەنىيــەت بولىدىغــان بولســا ،ئۇنداقتــا ســىلەر ۋە
ســىلەرنىڭ شــۇ رەزىــل مەدەنىيىتىــڭالر قــۇرۇپ تۈگىگــەي،
ئىالھىــم!

خاتىمە

مانــا بــۇ ئۆچمــەس ئىســام تارىخــى داســتانىنىڭ مەلــۇم
بىــر قىســىم قۇرلىــرى .مانــا بــۇ ياشــلىق باھارىنــى «ال إلــه إال
اللــه محمــد رســول اللــه» بايرىقىنــى ئالىــي قىلىــش ئۈچــۈن
قۇربــان قىلغــان بىــر بۈيــۈك ئىســام قوماندانىنىــڭ باھادىرلىــق

ئۈلگىســى .ئەممــا ئــەڭ ئەپسۇســلىنارلىق ،يۈرەكلەرنــى
ئېچىندۇرىدىغــان تەرىپــى شــۇكى ،نۇرغۇنلىغــان ياشــلىرىمىز
پەقــەت دۇنيــاۋى مەنپەئــەت ۋە ياكــى كوممۇنىــزم پرىنســىپى
ئۈچۈنــا ئــۇرۇش قىلغــان ئاتالمىــش «قەھرىمــان» كىشــىلەرگە
قارىغۇالرچــە ئىنتىلىدۇ-يــۇ ،ئەممــا ئۆزىنــى ئىســام ۋە
ئىســام ھۆرلۈكــى ئۈچــۈن پىــدا قىلغــان بــۇ ئەپســانىۋى
شەخســنىڭ مۇبــارەك نامىنــى ئەســا بىلمەيــدۇ .ئەگــەر ئاشــۇ
ياشــلىرىمىز كوممۇنىــزم ئىنقىالبچىســى «چــې گۇئېۋارا»نىــڭ
رەســىملىرىنى ئېســىۋالغانلىرىدا ،ئۇنىــڭ مەخســۇس ئىســام
قەھرىمانــى مۇھەممــەد ئىبنــى ئابدۇلكەرىمدىــن تەلىــم ئېلىــش
ئۈچۈنــا قاھىرەگــە كەلگەنلىكىنــى بىلســە ئىــدى ،ئەلۋەتتــە
ياشــلىرىمىزنىڭ ئۆزلىــرى ئۇنتــۇپ كەتكــەن ۋە باشــقىالر
تەرىپىدىــن ئۇنتۇلدۇرۇلغــان ئــۆز تارىخــى ھەققىدىكــى
كۆزقاراشــلىرى ئۆزگەرگــەن بوالتتــى .بــۇ باھادىــر قومانداننىــڭ
ئۇشــبۇ كىتابنىــڭ مۇقەددىمىســىدە ســۆزلەپ ئۆتۈلگــەن،
ھەممىنــى قايىــل قىلىدىغــان باتۇرلــۇق قىسســىلىرىنى دېمــەي
تۇرســاقمۇ ،ئۇنىــڭ «ســاھابە كىــرام» ئەمەســلىكى ،ھەتتاكــى
«ئــەرەب» ئەمەســلىكىنىڭ ئۆزىــا ،ســاھابە كىرامالرنىــڭ
ئىســام ئۈچــۈن كۆرســەتكەن باتۇرلۇقــى ۋە قۇربانلىقلىرىدىــن
ئۈلگــە ئېلىــش تەلــەپ قىلىنســا «بىــز <ســاھابە> ئەمەســمىز»
دېگــەن ئاقمــاس دەلىــل بىلــەن ئۆزىنــى ئالدايدىغــان
بىچارىلەرگــە يېتەرلىــك رەددىيــە بوالاليــدۇ .شــۇنداقال،
مىالدىيــە -20ئەســىردە مەيدانغــا كەلگــەن بۇنــداق بىــر باھادىر
ئەركەكنىــڭ ھېكايىســى ئۆزلىرىنىــڭ شــانلىق تارىخىدىــن
ھېچبىــر مەلۇماتــى يــوق ئاشــۇ بىچارىلەرگــە ۋە ئۇالرنىــڭ
2
ئاقمــاس باھانىلىرىگــە ئــەڭ ياخشــى جــاۋاب بوالاليــدۇ.

«ئــى قومانــدان! مەن قاھىرەگە مەخســۇس
ســەندىن تەلىــم ئېلىش ئۈچۈنــا كەلدىم».
(كوممۇنىزم ئىنقىالبچىسى چې گۇئېۋارا_-1960يىلى)

-2مەنبە :جىھاد تۇربانىينىڭ «مائة من عظماء أمة اإلسالم غيروا مجرى
التاريخ» ناملىق كىتاب« ،دار التقوى» نەشرىياتى ،بىرىنچى نەشرى

81

ئوقۇغۇچىالر ئۈچۈن
ئالتۇن نەسىھەتلەر

1

تەرجىمىدە :ئابدۇلئەھەد سۇبات

ئىستانبۇل تەجدىد ئۇنىۋېرسىتېتى ،ئىسالم ئىلىملىرى كەسپى ئوقۇغۇچىسى

ئىبنــى ئاببــاس رەزىيەلالھــۇ ئەنھۇما بىــر بۇرادىرىگــە« :كەلگىن
ھەدىــس توپاليلــى ،كۈنلەرنىــڭ بىرىــدە ئۇنىڭغــا ئېھتىيــاج
چۈشــۈپ قېلىشــى مۇمكىــن» دېگەنىكەن .ئىمام ســىبەۋەيھمۇ
بىــر بۇرادىرىگــە« :كەلگىــن خەلىلنىــڭ ئىلمىنى (ئــەرەب تىلى
گرامماتىــكا ئىلمىنــى) توپاليلــى» دېگەنىكــەن.

-1ئوقۇغۇچــى ھىممىتىنــى مىللىتــى ۋە دۆلىتــى
ئېھتىياجلىــق ،مەنپەئەتلىــك ئىلىملەرگــە قارىتىشــى كېــرەك.
ئوقۇغۇچــى ئــۆزى قىزىققــان ،ياخشــى كۆرگــەن ۋە زىيــادە
ئىشــتياقى بــار ئىلىملەرنــى ئۆگەنســىمۇ بولىــدۇ ،لېكىــن
ئوقۇغۇچــى جەمئىيەتكــە مەنپەئــەت ئېلىــپ كېلىدىغــان،
ئــۆز مىللىتــى ۋە دۆلىتــى ئېھتىياجلىــق ئىلىملەرگــە بەكــرەك
-2كىشــىلەرگە قۇرئــان كەرىمنــى ئوقۇشــنى ئۆگەتكــەن
ئەھمىيــەت بېرىشــى كېــرەك .چۈنكــى ئوقۇغۇچــى ئىلىمــدە كىشــى گەرچــە ئالىــم بولمىســىمۇ ئۆزىنــى ئاددىــي
پەيغەمبەر ئەلەيھىسســاالمنىڭ ئورۇنباســارىدۇر .ئېيتىلىشىچە ،چاغلىمىغــاي ،چۈنكــى قۇرئاننــى ئوقۇشــنى ئۆگىتىــش

82

-1ئەلالمە شەيخ دوكتور مەھمۇد ئابدۇراھماننىڭ -2017يىلى -10ئاينىڭ -29كۈنى سۆزلىگەن
لېكسىيەسىدىن ئېلىنغان «ئوقۇغۇچىالر ئۈچۈن نەسىھەت ۋە كۆرسەتمىلەر»

بىــر ئالىمنىــڭ يــول كۆرسىتىشــى بولمىســا كەمتــۈك ،يېتەرســىز
مەلۇماتالرغــا ئېرىشــىپ قالىســەن.

پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالمنىڭ ۋەھىيىنــى يەتكۈزۈشــنىڭ
بىــر قىســمىدۇر« .پەرۋەردىگارىــم ،ئۇالرنىــڭ ئىچىدىــن
ئايەتلىرىڭنــى ئۇالرغــا تىــاۋەت قىلىــپ بېرىدىغــان ،كىتابىڭنى
-10دىنىمىزدىكــى پۈتــۈن بىلىملەرگــە دائىــر ئۇچــۇرالر
(قۇرئاننــى) ،ھېكمەتنــى يەنــى (ســەھىھ ســۈننەتنى) ئۇالرغــا تارىختىــن بېــرى تەرەققىــي قىلىــپ مېتودلــۇق ھالەتتــە
ئۆگىتىدىغــان ،ئۇالرنــى (مۇشــرىكلىك ۋە گۇناھالردىــن) پــاك پەنلەرگــە بۆلۈنگــەن بولــۇپ ،ھەربىــر پەننىــڭ تارىخــى بــار.
قىلىدىغــان بىــر پەيغەمبــەر ئەۋەتكىــن ،ھەقىقەتــەن ســەن
-11بىزنىــڭ زامانىمىــز كىشــىلەردىكى ئەقىدىنــى
2
ـدى».
ـ
دې
ـەن
ـ
قىلغۇچىس
ـش
ـ
ئى
ـەن
غالىبســەن ،ھېكمــەت بىلـ
مۇســتەھكەملەش ،ئۈممەتنىــڭ مۇقىملىقىغــا ،ئۈممەتنىــڭ
-3ئىلىــم تەھســىل قىلغانــدا نېگىزلىــك ۋە ئاساســىي دىنىنــى ۋە بىرلىكىنــى مۇھاپىــزەت قىلىشــقا ھەمــدە
بىلىملەرنــى ئۆگــەن« .نېگىزلىــك بىلىملەرنى كــۆپ ئۆگەنگىن ،ئىجتىمائىــي يىغىلىشــارغا كۆڭــۈل بۆلىدىغــان زامانــدۇر.
ناتوغــرا ۋە ئىشەنچســىز ئۇچۇرالرغــا ۋاقىــت ئىســراپ قىلما».
-12يــۈرۈش -تــۇرۇش ،تەربىيــە ۋە نەپســنى پاكالشــقا
-4قانــداق كىشــى بىردىــن ئارتــۇق نەرســىنىڭ كەينىدىــن
قوغلىســا ھەممىســىدىن قــۇرۇق قالىــدۇ.

-5ســەن بىلىــم ئېلىــش ئۈچــۈن پۈتكــۈل ۋۇجــۇدۇڭ بىلــەن
بېرىلمىگۈچــە ســەن بىلىمدىــن ھېچنېمىگــە ئېرىشەلمەيســەن.
ســەن ئىلىمگــە پۈتكــۈل بېرىلســەڭ ،ئاندىــن ئىلىمنىــڭ بىــر
قىســمىغا ئېرىشەلىشــىڭ مۇمكىــن.

ئەھمىيــەت بــەر« .روھىنــى پــاك قىلغــان ئــادەم چوقــۇم
مۇرادىغــا يېتىــدۇ ».ســالىھالرنىڭ ســۆھبىتىگە دائىــم قېتىــل
ۋە تۆۋەندىكــى كىتابالردىــن ئوقۇغىــن« :دىنىــي بىلىملەرنــى
تىرىلــدۈرۈش _ ئىمــام غەززالىــي»« ،ئەخــاق ۋە يــۈرۈش
تۇرۇشــنى تەربىيەلــەش _ ئىبنــى ھــەزم»« ،ياخشــىالرباغچىســى _ نەۋەۋىــي»« ،ئىبنــى قەييىم كىتابلىــرى » .ئىمام
مالىكتىــن شــۇنداق رىۋايــەت قىلىنىــدۇ «:قەلبىمــدە بىــرەر
قوپاللىــق سەزســەم ،شــەيخىم مۇھەممــەد ئىبنــى مۇنكەدىرنىڭ
يېنىغــا بېرىــپ ئۇنىڭغــا ســەپ ســېلىپ قارايتتىــم ،ئاندىــن
قەلبىــم بىــر نەچچــە كــۈن تەســكىن تاپاتتــى ».دەيــدۇ.

-6ئۆگىنىــش ســەپىرىڭنى بــەكال ئاددىــي مەزمۇنــار
بىلــەن باشــلىمىغىن ،زىيــادە قىيىنلىرىغىمــۇ ئېســىلىۋالمىغىن.
ئاددىــي مەزمۇنــار ئۆگىنىۋاتقــان نەرســەڭنى ســەل چاغلىتىــپ
تىرىشــىچانلىقىڭنى تۆۋەنلەتســە ،زىيــادە قىيىنلىــرى
-13بىلىــم يولىــدا ئۈزلۈكســىز ئالغــا ئىلگىرىلــە،
قىزىقىشــىڭغا ســوغۇق ســۇ ســېپىدۇ .لېكىــن ســەۋىيەڭدىن
ئــازراق يۇقىــرى بولغاننــى ئۆگــەن ،ســېنى ئۆزىگــە باغــاپ ئەھۋالىڭنــى بىلىدىغــان ئالىمنىــڭ يــول كۆرسىتىشــى بولمــاي
تۇرســۇن .ئەگــەر ئوخشــاش ســەۋىيەدىكى ياكــى تــۆۋەن تــۇرۇپ ســەكرەپال يۇقىــرى ســەۋىيەگە چىقىۋالمــا ،چۈنكــى
ســەۋىيەدىكى نەرســىلەرگە ۋاقتىڭنــى ســەرپ قىلســاڭ ،كىشــىلەرنىڭ ئەھۋالــى ئوخشاشــمايدۇ.
نەتىجــە ئااللمايســەن.
-14ئۆگەنگــەن تېماڭنــى ،شــۇ تېمىدىكــى ئىختىــاپ ۋە
-7ئۇســتازالر بىلــەن ھەمســۆھبەتتە بــول ،ئۇالرنىــڭ تاالش -تارتىش بىلەن باشــلىمىغىن ،سەن ۋەتىنىڭدىكىلەرنىڭ
ئالدىــدا ئەدەپنــى ســاقىت قىلمــا ،چۈنكــى كىتابتىــن مىــڭ خاتالىقلىرىنــى تۈزىتىش ئۈچــۈن ئوقۇغانىكەنســەن ،ۋەتىنىڭگە
قېتىــم ئوقــۇپ تەھســىل قىاللمىغــان ئىلىمنــى ئۇســتازالرنىڭ يېڭــى مەزھــەپ تارقىتىــپ ئۇالرنــى پارچىلىۋېتىدىغــان ئىشــنى
قىلمــا .راســت ،كۆزقــاراش ۋە مەزھەپلەرنىــڭ ھەرخىل بولۇشــى
ئالدىــدا بىــر قېتىــم ئوقــۇش بىلەنــا ئالغىلــى بولىــدۇ.
-8ئوخشــىمىغان ئۇســتازالردىن دەرس ئــاڭال ،چۈنكــى ئالالھنىــڭ بىــر رەھمىتىــدۇر .بىــراق ،سۇيىئىســتېمال قىلىنســا
ئۆلىمــاالر (ئوچــۇق قىلمىســىمۇ) بىــر -بىرىنى تۈزىتىــپ قويىدۇ .ئاپەتكــە ئايلىنىــدۇ .رىۋايەتلەرگــە كــۆرە ،ئىمــام مالىكقــا
-9باشــلىغان كىتابىڭنــى تۈگەتمــەي تــۇرۇپ يەنــە بىــر «مۇۋەتتا»نــى ئالتــۇن ســۈيى بىلــەن يېزىــپ كەبىگــە قويــۇش
كىتابقــا يۆتكەلمــە .ئۇنــداق قىلســاڭ ،ســەمىمىي ۋە پىشــقان ۋە ھەرقايســى يۇرتالرغــا تارقىتىــش پىكــرى بېرىلگىنىــدە ئىمام
-2بەقەرە سۈرىسى-129 ،ئايەت

83

مالىــك «كىشــىلەرگە مۇشــەققەت بولــۇپ قالمىســۇن ».دەپ
رەت قىلغــان.
-15ئىمامالرنــى دەلىــل بىلــەن ئەمــەل قىلمىغــان دەپ
قــاراپ ،ئىمامالرنىــڭ ســۆزىنى تــەرك ئېتىپ ئۆزىنــى «دەلىلگە
ئەگەشــتىم ».دەپ ئويــاپ قالغــان ئــادەم بــۇ دەۋاســىدا
ئاساسســىز بولۇپــا قالماســتىن ،كاللىســىدىن چاتــاق چىققــان
ئادەمــدۇر .ھەربىــر تارمــاق مەســىلىنىڭ تايانغــان ئاساســى ۋە
قائىدىســى بولىــدۇ ،بىراق بەزىلــەر تۆۋەن باســقۇچتىكى ئىلمىي
كىتابالرنــى ئوقــۇپ ،كىتابتىكى قاراشــار كۆزىگە دەلىلســىزدەك
كۆرۈنــۈپ كېتىــدۇ-دە «:ئاپتــور دەلىلســىز ئىكــەن ،ھاۋايــى
ھەۋىســىگە ئەگەشــكەنىكەن » .دېگەنــدەك بولمىغــۇرخىيالــاردا بولــۇپ قالىــدۇ .بــۇ راســتتىنال شــۇنداقلىقىدىن
ئەمــەس ،بەلكــى ئۆزىنىــڭ بىلىمســىزلىكىدىندۇر.

ئىپادىلىيەلمەيدىغــان قائىدىلــەر بــار .بۇنىــڭ مىســالى بىــر نەچچە
خىــش قويــار -قويمايــا بىنادىــن پايدىلىنىشــقا ئالدىرىغــان
ئادەمگــە ئوخشــايدۇ .مەســىلەن«:أكلوني البراغيــث _ مىنــى
بۈرگىلــەر يــەپ كەتتى ».دېگەن جۈملىنىڭ مەنىســىنى پەيغەمبەر
ئەلەيھىسســاالمنىڭ «يتعاقبــون فيكــم مالئكــة _ ســىلەرنى
پەرىشــتىلەر كۆزىتىــپ تۇرىــدۇ »...دەپ باشــانغان ھەدىســىنى
ئوقۇغــان چاغــدا چۈشــىنىدۇ.
-19ئوقۇغۇچى ئىگىلىگەن بىلىملىرىنى باشقىالرغا ئۆگىتىپ
تۇرىشــى كېرەك .تۆۋەن ســەۋىيەدىكى بىلىملەرنى ئۆگىتىشتىن باش
تارتىــپ« ،مــەن بۇنىڭدىــن يۇقىــرى ســەۋىيەدىكى بىلىملەرنىمــۇ
ئۆگىتەلەيمــەن ».دەپ چوڭچىلىــق قىلماســلىقى كېــرەك .ئىمــام
مالىــك يېــزا -كەنتلەرگــە بېرىــپ ،كىشــىلەرگە تاھــارەت ۋە
نامازنىڭ ئەھكاملىرىغا ئوخشــاش كىچىك ئىلىملەرنى ئۆگىتەتتى.

-20ئۆگىنىشــكە شــارائىت يــار بەرمەيدىغــان بىلىملەرنــى
-16بىرســى «دەلىــل بىلــەن ئەمــەل قىلىۋاتىمــەن ».دەپ
دەۋا قىلىــدۇ ،ئۆزىنىــڭ دەلىلــى بىلــەن ئىمامالرنىڭ ســۆزلىرىنى ئۆگىنىمــەن دەپ ۋاقتىنــى زايــە قىلىۋېتىــش ياخشــى ئەمــەس.
توغرىلىماقچــى ۋە ئۇالرنىــڭ ئارىســىدا ھۆكــۈم چىقارماقچــى
-21ئوقۇغۇچــى مەنىســى روشــەن دەلىلنــى قويــۇپ ،ئاجىــز
بولىــدۇ .ئەمەلىيەتتــە ،ئــۇ نــە ئىزدىنىــپ يەكــۈن چىقىرىــش دەلىلگــە ئېسىلىۋالســا بولمايــدۇ .بۇنــداق قىلغانــدا ،قەتئىــي
ئىقتىدارىغــا ،نــە ھۆكــۈم پىچىــش ســاالھىيىتىگە ئىگــە .ئــۇ دەلىلنىــڭ ئىتىبــارى قالمايــدۇ.
پەقــەت كىتابالردىكــى تەييــار بىلىمنىــا بىلىــدۇ .بۇنــداق
-22ئوقۇغۇچــى تېمىغا قارىتا دەلىل ئىزدىشــى كېــرەك .ئەگەر
ئادەملــەر خــۇددى بىــر تەخســە بېلىــق قورۇمىســىنى كۆتــۈرۈپ تېمــا ئەقلىــي بولســا ئەقلىــي دەلىــل ،شــەرئىي بولســا شــەرئىي
كېلىپــا ،بىزنــى ئۆزىنىــڭ ئۇســتا ئوۋچــى ئىكەنلىكىگــە دەلىــل ،ماددىــي بولســا ماددىي دەلىلگە ئەگەشــكەي .مۇناســىپ
قانائەتلەندۈرمەكچــى بولغــان ئادەمگــە ئوخشــايدۇ.
دەلىلگە ئەگەشمىســە خاتالىشىدۇ.
-17قەتئىييــات (جــەزم قىلىنغــان دەلىللــەر) بىلــەن
زەننىياتنىڭ(شــەك بولغــان دەلىللــەر) ئوتتۇرىســىنى ئايرىــش،
بۇنىــڭ ئۈچــۈن ئوقۇغۇچــى ئالــدى بىلــەن قەتئىييــات ۋە
ھەممــە بىــردەك ئېتىــراپ قىلىدىغــان كۇللىياتتىن(ئاساســىي
بىلىملــەر) باشلىشــى ۋە زۆرۈر بولغــان تارمــاق ئىلىملــەر بىلــەن
مېتــود بىلىملىرىنىمــۇ ئوقۇشــى كېــرەك.

-18ھوســۇل ئېلىشــقا ئالدىرىماســلىقىمىز كېــرەك.
ھەرقانــداق بىلىمنىــڭ نەتىجىســى كۆرۈلىدىغــان بىــر ۋاقتــى
بــار .بىلىمنىــڭ نەتىجىســى باشــقا بىــر بىلىــم ئارقىلىــق ۋە
ياكــى باشــقا بىــر شــەكىلدە ئوتتۇرىغــا چىقىشــى مۇمكىــن.
باشــقا كونتېكىســتلەر بىلــەن ئىشلىتىلمىســە تولــۇق مەنــە

84

-23ھــەر ئوقۇغۇچىنىــڭ ئۆزىگــە خــاس ئۆگىنىــش مېتــودى
بولىــدۇ ۋە ھەرقانــداق كىتابنىڭمــۇ ئۆزىگــە خــاس ئۇســلۇبى ۋە
بەدىئىيلىكــى بولىــدۇ .بىرەيلــەن مېتودشۇناســلىق ياكــى ئــەرەب
تىلــى توغرىســىدا پۈتــۈن مەلۇماتــار جەملەنگــەن ئەســەرنىڭ بــار
يوقلىقىنــى سورىشــى مۇمكىــن ،بىــراق بۇنــداق ئەســەر مەۋجۇتئەمــەس.
-24ئالــدى بىلــەن ئوقۇغۇچــى راســتچىل بولۇشــى ،ئالالھقــا
تەقۋالىــق قىلىشــى ۋە ئوقــۇش پۇرســىتىگە مۇۋەپپــەق قىلغانلىقــى
ئۈچــۈن ئالالھقــا شــۈكۈر قىلىشــى الزىــم .قواليالشــقان ئوقــۇش
شــارائىتلىرى شــۈكۈر قىلىــش ۋاجىــب بولغــان بۈيــۈك نېمەتتــۇر.

ئەسەر ئەۋەتكۈچىلەر سەمىگە:
-1ئەسەرلەر ژۇرنىلىمىزنىڭ ئېلخەت ئادرېسىغا « »Wordھۆججىتىدە بەلگىلەنگەن ۋاقىتقىچە
يوللىنىشى كېرەك.
-2ئەسەرلەرنىڭ ئىمال قائىدىلىرىگە ئۇيغۇن بولۇشى ،ئالغا سۈرمەكچى بولغان چۈشەنچىلەر ئېنىق
يورۇتۇپ بېرىلگەن بولۇشى كېرەك.
-3ئەسەر ئەۋەتكۈچى ئۆزىنىڭ ئىسىم-فامىلىسى ،كەسپى ،ئۇنىۋېرستېتىنى ئەسەرنىڭ تېمىسى ئاستىغا
يېزىشى كېرەك( .تەخەللۇس پەقەت شېئىر ۋە تاققا -تۇققا سەھىپىلىرىدىال رۇخسەت قىلىنىدۇ).
-4ئاپتورالر ئەۋەتكەن ماقالىسىغا ناھايىتى ئەستايىدىل مۇئامىلە قىلىشى ،نەقىل مەنبەلىرى
ئەسكەرتىلگەن بولۇشى ،ئايەت ۋە ھەدىسلەرنىڭ نۇمۇرلىرى بەت ئاستىغا ئىزاھات سۈپىتىدە
بېرىلگەن بولۇشى ۋە ماقالىنىڭ ئاخىرىدا پايدىالنغان ماتېرىيالالر تەپسىلىي بېرىلگەن بولۇشى كېرەك.
-5تەرجىمە ئەسەرلەردە چوقۇم مەنبە ئەسكەرتىلىشى ۋە تەھرىر ھەيئىتىگە ئەسلى نۇسخا تەمىنلىنىشى
كېرەك.
-6ماقالىلەرنىڭ ھەجمىگە چەك قويۇلمايدۇ .ناۋادا قىممىتى زور ،ئەھمىيەتلىك تېمىالر بولسا ئۇدا
بىرقانچە ساندا ئۇالپ ئېالن قىلىنىدۇ.
-7ئەسەرلەر قىممىتى ،سۈپىتى ۋە يولالنغان ئىلگىرى -كېيىنلىك تەرتىپى بويىچە تاللىنىدۇ،
تالالنمىغان ئەھۋالدا ئېلخەت ئارقىلىق بىلدۈرىلىدۇ ۋە مۇناسىپ تەكلىپ -پىكىرلەر بېرىلىدۇ.
-8ژۇرنىلىمىزغا ئەۋەتىلگەن ھەرقانداق ئەسەرنىڭ بۇندىن بۇرۇن ھېچقانداق كىتاب -ژۇرنالالردا ،تور
بەتلەردە ۋە ياكى ئىجتىمائىي تاراتقۇالردا ئېالن قىلىنمىغان بولۇشى كېرەك( .ئەسەرلەر ژۇرنىلىمىزدا
ئېالن قىلىنغۇچە بولغان ئارىلىقتىمۇ باشقا يەرلەردە ئېالن قىلىنماسلىقى كېرەك).
كەڭ ئاپتور ۋە ئوقۇرمەنلىرىمىزدىن بۇ ئەمگىكىمىزگە يېقىندىن ھەمدەمدە بولۇشىنى ،ئەسەرلىرىنى ۋە
تەكلىپ -پىكىرلىرىنى بىزدىن ئايىماسلىقىنى ئۈمىد قىلىمىز.
ھۆرمەت بىلەن:
«شەپەق ژۇرنىلى» تەھرىر ھەيئىتى

سۆھبىتىمىز كېيىنكى ساندا داۋام قىلغۇسى...
85
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
  • Büleklär
  • شەپەق - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 2888
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1568
    11.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 2876
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1601
    6.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    13.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 2803
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1481
    7.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    14.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 2838
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1673
    8.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 2823
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1768
    6.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    12.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 2793
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1863
    6.9 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    13.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 2779
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1699
    8.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    14.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 2950
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1709
    8.7 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    21.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 2875
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1692
    8.2 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    15.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • شەپەق - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 1923
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1296
    12.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.