Latin
Süzlärneñ gomumi sanı 3519
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1814
25.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
36.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
43.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
ئامىللىرىدىن بىرى بولغان رامىزاننىڭ بۇ خىل رولىنى قايتا تىرىلدۈرۈش،
ئۇنىڭ قۇرئان ئېيى ئىكەنلىكىنى ئۇنتۇماسلىق بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ .ۋەيران
قىلىنغان مۇسۇلمانچە دۇنيا قارىشىمىز قايتىدىن شەكىللەنمىگىچە ،گۇمران
قىلىنغان بەشەرى جۇغراپىيىمىزنى قايتىدىن قۇرۇپ چىقالمايمىز .ئۇقۇمالر
توغرا مەنىگە ئىگە بواللمىسا ،ئەمەللىرىمىزمۇ توغرا بولمايدۇ.
ئەگەر رامىزان كېلىپ ۋەھىي كەلمىسە ،رامىزاننىڭ روھىنى ئۆلتۈرگەن
بولىمىز.
سەۋەبى ئېنىق .چۈنكى ۋەھىي ،ئايالر سۇلتانى مېھمان بولىدىغان قەلب
سارىيىمىزنى مۇستەھكەملەيدىغان ،ئۇ يەرنى ئوڭشايدىغان ۋە ئەسلىگە
كەلتۈرىدىغان ئۇستا .قەلبىمىزگە بۇ ئۇستىنىڭ قولى تەگمىسە ،قەلب
سارىيىمىزدا سۇلتاننى كۈتۈۋېلىش قانداقمۇ مۇمكىن بولسۇن؟
سۇلتان كېلىدۇ ،خۇش كېلىدۇ .لېكىن بىزدىن خۇشلۇق تاپالمايدۇ ياكى
بوش تاپىدۇ ۋە ياكى ناخۇش تاپىدۇ .بۇ رامىزاندىن ئىبارەت تېپىلغۇسىز بىر
پۇرسەتنى قولدىن بېرىپ قويۇشتىن باشقا نەرسە ئەمەس .ئويالپ باقتىڭىزمۇ؟
ئالالھ بىز ئىنسانالرغا رامىزاندىن ئىبارەت نېمەتنى بەرسە ،قەدرىگە يەتمەي
ئۇنى ھاپىال -شاپىال خەجلەپ تۈگىتىۋېتىمىز.
بۇ نۇقتىسىدا ئىبادەتنى ئۆلۈك ۋە تىرىك ئىبادەت دەپ ئايرىشقا توغرا
كېلىدۇ.
ئۆلۈك ئىبادەتلەر مەقسىتىنى ئەمەلگە ئاشۇرالمايدۇ .ئۇ ئىنساننى
مىندۈرۈپ ئالالھقا يېقىنالشتۇرىدىغان بۇراق تۇلپار ئەمەس ،ئەكسىچە
44

-2باب رامىزان شاھىتىم بولسۇن
ئىنساننىڭ ئۆشنىسىگە ئارتىلغان بىر يۈك بولۇپ قالىدۇ .ئىبادەتنىڭ مەقسىتى
ئەمەلگە ئاشمىغاندا ،ئىنسان ئۇنىڭدىن ھۇزۇر ئااللمايدۇ .ئۇنىڭ تەمى يۈرەك
دىماغلىرىغا يېتىپ بارمايدۇ .بېشىدىن چۆرۈپ تاشلىۋېتىشى كېرەك بولغان بىر
نەرسىدەك تۇيغۇ بېرىدۇ.
ئايالر سۇلتانىنى بالدۇرراق قۇتۇلۇش زۆرۈر بولغان بىر نەرسە سۈپىتىدە
مۇئامىلە قىلىشنىڭ قانداق خەتەرگە باشاليدىغانلىقىنى بىلەمسىز؟ بۇنداق بىر
ساراي ئىگىسىدىن ئىالھى مېھمان قانداقمۇ رازى بولسۇن؟ بۇ قەلب ئۈچۈن
رامىزانمۇ بولمايدۇ .ئۇ قەلبتە مەڭگۈلۈك بىر لەززەت قالدۇرماستىن چىقىپ
كېتىدۇ.
ئۇنىڭ ئەكسىنى ئويالپ بېقىڭ .ئەگەر مېھمان سۇلتانغا اليىق بىر
كۈتۈۋېلىنسا ،ئۆي ئىگىسى مېھماننى رازى قىلسا ،بۇ ئېزىز مېھمانمۇ ئۆي
ئىگىسىنى ئۇنىڭغا يارىشا خۇشال قىلىدۇ .ئۇنىڭ كۆڭلىنى ئالىدۇ ،ئېلىپ
كەلگەن چەكسىز بەرىكەتتىن تېگىشلىك ھەققىنى بېرىدۇ .ئۇ بەرىكەت بىلەن
چۆلگە ئايالنغان قەلبلەر كۆلگە ئايلىنىدۇ .ئۇ بەرىكەت بىلەن ئېچىرقاپ جان
تالىشىۋاتقان روھالر ھوشىغا كېلىدۇ .ئۇ بەرىكەت بىلەن ئىمان قولىمىز،
پۇتىمىز ،كۆزىمىز ،قۇلىقىمىز ۋە تىلىمىزغا ئايلىنىدۇ.
كۇفرىغا قارشى تۇتقان روزامنى بۇزسام ،كاپارىتىم جەھەننەم بولسۇن!
گويا سامادىن ئۇزانغان بىر قول ،دۇنيانىڭ يېتىمى ئەڭ كۆپ ،ئىگە -
چاقىسىزلىرى ئەڭ توال ئائىلىنىڭ بېشىنى سىالپ ،كۆز ياشلىرىنى سۈرتۈپ،
يارىلىرىنى تېڭىۋاتقاندەك...
رامىزان ئىقلىمى شۇ تۇپراقالرغا ئېلىپ كەلگەن ھاۋا دىماغلىرىڭىزغا
ئۇرۇلۇۋاتامدۇ؟

45

رامىزان يازمىلىرى
تاشالر باغلىنىپ ئىتالر قويۇۋېتىلگەن بۇ ئەلدە ،بىر ئاي بولسىمۇ
شەيتانالر باغلىنىپ پەرىشتىلەر ئەركىن ھەرىكەت قىلىدۇ.
كىم بىلىدۇ ،بەلكىم رامىزاندىن رامىزانغا ئىشىكى قېقىلىدىغان
قانچىلىغان غېرىبالرغا؛ قورسىقى ھەر رامىزاندا تويغۇدەك تاماق كۆرىدىغان
سانسىز مىسكىنلەرگە؛ باش پاناھى يوق ئىگە – چاقىسىزالرغا باش – پاناھ
بولىدۇ رامىزان.
ئېيتىپ بېقىڭچۇ ،ئەگەر رامىزان بىر كىشىنىڭ ئىسمى بولغان بولسا،
قانچىلىك دۇئا ئالغان ۋە ياخشى كۆرۈلگەن بوالتتى؟ بۇ دۇئاالر ۋە سۆيگۈلەر /
مۇھەببەتلەر ئۇنىڭغا جەننەت دەرۋازىلىرىنى ئېچىشقا يەتمەسمىدى؟ ئۇنداقتا ،مانا
پۇرسەت ،رامىزان بىلەن بىر گەۋدىگە ئايلىنىپ پۈتۈنلىشىپ ئاخىرەتكە رامىزان
بولۇش سىزنىڭ ئىلكىڭىزدە.
پاك -پاكىز بىر سەۋدانى ،ئىچىدە بىر بوۋاقنى باققاندەك ئاسراپ چوڭ
قىلغانالر ئۈچۈن ،رامىزاننىڭ ئىپادىلەيدىغان مەنىسى تولىمۇ چوڭقۇر .ئۇالر
رامىزاننىڭ كۆپچىلىككە بولغان تەسىرىگە قارايدۇ ،ئالالھنىڭ قەلبلەرنى
تەسەررۇپ قىلغۇچى كۈچىنى كۆرىدۇ ۋە ھاياتى بەدىلىگە يەنە بىر قېتىم قەسەم
ئىچىشىدۇ.
مۇھەببەتنىڭ

مودىسىنىڭ

ئۆتۈپ

كەتمىگەنلىكىنى،

مودىدىن

قالمايدىغانلىقىنى ئېيتىشقا جاسارىتى ئاشىدۇ .بارلىق ساداقەتمەن ئاشىقالرغا
خىتاب قىلىپ :سەۋدايىڭىز ،ھىجرانىڭىز ۋە ئىشقىڭىز مۇبارەك بولسۇن! دەيدۇ.
يېڭىشەھەرلىك ئاۋنى ئەپەندىم ،ئۆزىنىڭ ئۆلمەس مىسرالىرىدا مۇنداق
دېمىگەنمىدى:
46

-2باب رامىزان شاھىتىم بولسۇن
سانما تالەب – ئى دەۋلەت – ئى جاھ ئەتمەغە گەلدىك،
بىز ئالەمە بىر يار ئىچىن ئاھ ئەتمەغە كەلدىك.

يەشمىسى :
قالمىغىن ئويالپ تاج – تەخت ئۈچۈن كەلدۇق،
بىز ئالەمگە بىر يار ئۈچۈن ئاھ ئۇرغىلى كەلدۇق،

ئەي ئۇستازىم ،بىز ئالەمگە بىر يار ئۈچۈن ئاھ ئۇرغىلى كەلدۇق،
ئەيۋالالھ!
بۇ ئالەمگە « ساھىب بولۇش » ئۈچۈن كەلدۇق ،دەپ ئويالپ قالغانالر كۈچنىڭ،
پۇلنىڭ ،ئايالنىڭ ،سېرىقنىڭ ،ساپنىڭ ،ساماننىڭ ئارقىسىدا بىر ئۆمۈر
چېپىۋەرسۇن .بىز « شاھىت بولۇش » ئۈچۈن كەلگەنلىكىمىزنى ئۇنتۇپ
قالمايلى .شۇنداق ئەمەسمۇ؟ بىز دۇنياغا ئالەمگە بىر يار ئۈچۈن ئاھ ئۇرغىلى
كەلمىدۇقمۇ؟ ئاھ ئۇرۇۋاتقان ۋاقتىمىزدا كۆرگەنلەر ،بىزنى شىكايەتچى ،دەپ
ئويالپ قالمىسۇن! بىزنىڭ مەۋجۇت بولۇشىمىزنىڭ بىردىنبىر سەۋەبى بۇ .جاپا
تارتىۋاتىدۇ دەپ ئويالپ قالغانالر ،كەيپ -ساپا سۈرۈۋاتىدۇ دەپ چۈشۈنۈپ
قالغانالرمۇ خاتالىشىپ قالىدۇ .بۇ ئالەمگە بىر يار ئۈچۈن ئاھ ئۇرغىلى
كەلگەنلىكىنى بىلىپ يەتكەنلەردىن بىرى بولغان ،ھېلىقى ئەربىللى ئەسەد
ئەفەندىم مۇنداق دېمىگەنمىدى:

47

رامىزان يازمىلىرى
گۆرەن سانېر كى سەفادان سەما – ئى راھ ئەدەرەم،
دۆنەر – دۆنەر باقارام كۈي – ئى يارە ئاھ ئەدەرەم.

يەشمىسى:
كۆرگەنلەر دەيدۇكى كەيپتىن سامانى قىلدىم ئۆزۈمگە ھەمراھ،
پىرقىراپ پىرقىراپ قارايمەن ئىشقىمنى يارغا داد ئەيلەيمەن.

ئەي دوستۇم! سەن پىرقىراۋاتقانالرنى ئۇسسۇل ئويناۋاتىدۇ ،دەپ
ئويالمسەن؟ خاتالىشىپ قالىسەن .بەزىلىرى ئىشنىڭ كەيپىگە قارايدۇ .ئەمما
بىر يار ئۈچۈن ئۇھ تارتقانالر ،يار يولىغا قاراپ « ئۇھ » تارتىپ پىرقىرايدۇ .
بەزى بەتبەختلەرگە رامىزان ھېچ كەلمىدى .ئىسىت! بەزىلەرنىڭ
بوسۇغىسىغىچە كەلدى ،دېرىزىدىن ئۆي ئىچىنىڭ مەنزىرىسىنى كۆرگەندىن
كېيىن ،ئىشىكىنىمۇ قېقىپ قويماستىن قايتىپ كەتتى .بەزىلىرىنىڭ
ئىشىكىنى قاقتى ،لېكىن ئاچمىغانلىقى ئۈچۈن رامىزاندىن ئايرىلىپ قالدى.
بەزىلىرىنىڭ يۈرەك خانىسىگە كىردى ،كىرىپ سالغىنىغا مىڭ پۇشايمان
قىلدى .چۈنكى ئۇ يەرنى رامىزاندىن ئىبارەت بىر ساماۋى مېھمانغا اليىق تەييار
قىلمىغانىدى .كېتىدىغان كۈنىنى تۆت كۆز بىلەن كۈتىدۇ .بەزىلىرىگە بىر
كەلدى پىر كەلدى .كەلدى ۋە ھېچ كەتكۈسى كەلمەيدىغان بولۇپ قالدى،
كەتمىدى .بىر ئايلىق ئۈچۈن كەلگەنىدى ،ئەمما كەلگەن يېرىدە شۇ قەدەر

48

-2باب رامىزان شاھىتىم بولسۇن
ئىززەت – ھۆرمەت كۆردى ،شۇنداق قىزغىن كۈتۈۋېلىندى ۋە ياقتۇرۇپ قالدىكى،
ئۆي ئىگىسى مېھماندىن ،مېھمان ئۆي ئىگىسىدىن ئايرىلىشقا كۆزى قىيمىدى.
مانا بۇ ئاخىرىدىكى كىشىلەرنىڭ رامىزىنى مۇبارەك بولدى ،ھاياتى
رامىزان بولدى .شاھىت بولدى ۋە شاھىت تۇتتى .گۇناھ روزىسىنى ھېچ بۇزۇپ
قويمىدى .ھارامغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن بىر ئۆمۈر داۋاملىشىدىغان روزىغا نىيەت
قىلدى ئۇالر « .كۇفرى ۋە شېرىككە قارشى تۇتقان روزامنى بۇزسام ،كاپارىتىم
جەھەننەم بولسۇن!» دېيىشتىلەر.
ئۇالر روزىنى تۇتتى ،روزىمۇ ئۇالرنى كۆتۈردى .پەقەت روزا تۇتۇش بىلەنال
قالمىدى ،ئۆزلىرىنىمۇ تۇتتى .يەنى ئۆزلىرىنى يىتتۈرۈپ قويمىدى،
كىشىلىكىنى دوغا تىكمىدى ،ئىززەت – ھۆرمىتىدىن ۋاز كەچمىدى .ئۇالر
روزىنىڭ بېشىنى تىك تۇتتى ،روزىمۇ ئۇالرنىڭ بېشىنى تىك تۇتتى.

49

رامىزان يازمىلىرى

رامىزان بىلەن كەيپى قاچقان شەيتانالر
رامىزان روزىسىنىڭ ھاياتىمىزنىڭ ۋە ئاممىنىڭ قىل تومۇرلىرىغىچە
سىڭىپ كېتىدىغان بىر خىل تەبىئىتى بار .كۈندىلىك ھاياتنىڭ مەركىزىدىن
ئورۇن ئالىدۇ ۋە ئۇنى ئوربىتىسىدا ئايالندۇرىدۇ .يەپ – ئىچىشكە ئوخشاش ئەڭ
تەبىئىي ۋە ۋاز كەچكىلى بولمايدىغان ئادىتىمىزنى تەرتىپكە سالىدىغان
رامىزاننىڭ ،ھاياتىمىزنىڭ باشقا ساھەلىرىگىمۇ تەسىر كۆرسىتىشى ناھايىتى
نورمال .
بۇ مۇبارەك ئاينىڭ مۇسۇلمان جەمئىيىتىدە قالدۇرغان تەسىرى شۇنداق
چوڭقۇر بولۇپ ،جەمئىيەتتىكى دىندىن يىراق تۇرىدىغان كىشىلەرمۇ ئاز ياكى
كۆپ بولسۇن ،ئۇنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ .رامىزان جەمئىيەتتىكى ھەر تۈرلۈك
چۈشەنچىدىكى كىشىلەرنىڭ ھاياتىغا بەلگىلىك شەكىلدە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
بەزى كىشىلەرگە تومۇرىدىن كىرسە ،يەنە بەزى كىشىلەرگە ئاشقازىنىدىن كىرىدۇ
ۋە « مەن كەلدىم! » دەپ ئۆزىنى ھېس قىلدۇرىدۇ.
كۇپۇر پاتقىقىغا پېتىپ قالغانالر ،ئۇنىڭ بۇ چوڭقۇر تەسىرىدىن قاتتىق
بىئارام بولىدۇ .پەيغەمبىرىمىز « رامىزاندا شەيتانالر باغلىنىدۇ » دېگەنىدى.
دېمەك ،شەيتان بىلەن بىرلىكتە ئىش قىلغانالر ،يولباشچىلىرىنىڭ
كىشەنلىنىشىدىن بىئارام بولىدۇ .شەيتانالر كىشەنلەنگەن جايالردا
پەرىشتىلەرنىڭ ئىشى ئاسانلىشىدۇ .رامىزاننى ھەممەيلەن ئۈچۈن بەرىكەتلىك
قىلغان ئەڭ ئاساسلىق سەۋەبمۇ مۇشۇ بولسا كېرەك.
رامىزان پەقەت مەدەنىيىتىمىزنىڭ بەرپا قىلغۇچى ئامىلى بولۇپال قالماستىن،
يەنە مۇسۇلمانلىق شەخسىيىتىمىزنىمۇ شەكىللەندۈرگۈچى ئامىللىرىدىن
بىرى .رامىزاننىڭ بۇ رولىنى جارى قىلدۇرۇشى ،كىشىنىڭ ئۇنىڭغا قانداق

50

-2باب رامىزان شاھىتىم بولسۇن
مۇئامىلە قىلىشىغا مۇناسىۋەتلىك .
رامىزان بىلەن يۈزەكى مۇناسىۋەت قۇرغانالرغا رامىزاننىڭ ھايات بەخش ئەتكۈچى
رولىمۇ يۈزەكى بولىدۇ .رامىزاننىڭ تەسىرى ،كىشىنىڭ تېرىسىدىن ئۆتۈپ
كىشىلىكىگە تەسىر قىاللىشى ناتايىن.
ئىبادەتلەر بەندە ئالالھقا ئەۋەتكەن ساالم خەتكە ئوخشايدۇ .ئىبادەتلەر
بىلەن يۈزەكى مۇناسىۋەتتە بولغانالر،خۇددى ئۇالرنىڭ روھىغا سىڭىپ
كىرەلمىگەن ۋە ئىبادەتلەرنىڭ ئۆز روھىغا سىڭىپ كىرىشى ئۈچۈن ئەقىل
يۈرگۈزىدىغان قەلب ئىشىكىنى ئاچمىغان ،ئالالھقا ئىچى بوش كونۋېرت
ئەۋەتكۈچىگە ئوخشايدۇ .ئەلۋەتتە ،بۇمۇ يوقتىن ياخشى .لېكىن يەنە بىر
تەرەپتىن بۇ سەمىمىيەتسىزلىكنى ئىپادىلەيدۇ .سىز ياخشىلىق قىلغان
بىرىدىن ساالم خەت تاپشۇرۇپ ئالدىڭىز دەيلى؛ كونۋېرتنىڭ ئىچى قۇرۇق ،خەت
بولمىسا نېمە دەپ چۈشىنىسىز؟
ئىبادەتلەر بىلەن يۈزەكى ئەمەس ،نېگىزىدىن مۇناسىۋەت ئورناتقانالر،
كونۋېرتىنى ئىچى بوش ھالدا ئەۋەتمىدى دېگەنلىك بولىدۇ .رامىزان بىلەن
يۈزەكى ئەمەس ،نېگىزىدىن مۇناسىۋەت ئورنىتىش ،رامىزاننىڭ مەۋجۇتلۇق
سەۋەبى بولغان ۋەھىي بىلەن چىن يۈرەكتىن مۇناسىۋەت قۇرۇش بىلەن ئەمەلگە
ئاشىدۇ .چۈنكى رامىزاندا قۇرئان تۇغۇلغان ئاي تەبرىكلىنىدۇ .
قۇرئان تۇغۇلغان ئاينىڭ روزا بىلەن تەبرىكلىنىشى تاسادىپىيلىق
ئەمەس .روزا ،روھنىڭ غىزالىنىشى ئۈچۈن ،بەدەننىڭ ئاچ قويۇلۇشىدىن
ئىبارەت .ئاڭ -تۇيغۇلىرىمىزنى ئەقىل يۈرگۈزىدىغان قەلبىمىزنىڭ ئىلكىگە

51

رامىزان يازمىلىرى
قويۇپ بېرىش ئۈچۈن ،شەھۋانىي ئىچ تۇيغۇالرنىڭ ئاسارىتىدىن /تەسىردىن
قۇتۇلدۇرۇش كېرەك .مەنىۋى ئىنساننى ئالدىغا چىقىرىپ ،ماددىي ئىنساننى
( بەشەر ) ئارقىغا ئېلىشىمىز كېرەك.
رامىزاننى قۇرئان ئېيى دەپ بىلىپ ،تەسەۋۋۇر ،ئەقىل ،كىشىلىكىمىز
ۋە ھاياتىمىزنى قۇرئان بىلەن يېڭىدىن تىرىلدۈرۈش ئۈچۈن ،رامىزان بىلەن
يۈزەكى ئەمەس ،چۈشىنىپ مۇناسىۋەت ئورنىتىش كېرەك .چۈنكى ،ۋەھىي –
ئىنساننى يارىتىلىش مەقسىتىگە ئۇيغۇن شەكىلدە تەربىيەلەيدىغان ئىالھىي
اليىھە .بۇ نۇقتىدىن ئېيتقاندا ،قۇرئان ئالالھ ئىنسانىيەتكە ئەۋەتكەن بىر
مەكتۇپ .بۇ مەكتۇپتا ،ئىنسانىيەتنىڭ ئىككى دۇنيالىق بەخت -سائادىتىنىڭ
فورمۇالسى پۈتۈلگەن .
ئالالھ تىن كەلگەن مەكتۇپ بىلەن يۈزەكى مۇناسىۋەت ئورناتقانالر بىلەن
چىن يۈرەكتىن مۇناسىۋەت ئورناتقانالر ئوخشاش بوالمدۇ؟ ياكى ئالالھ
ئىنسانىيەتكە ئەۋەتكەن مەكتۇپنى يۈزەكى ئوقۇغان كىشى بىلەن نېگىزىدىن
ئوقۇغان كىشى باراۋەر بوالمدۇ؟ ۋە ياكى ۋەھىينىڭ پەقەت كونۋېرتى بىلەنال
كۇپايىلىنىپ ،ئۇنىڭ ئىچىدىكى مەكتۇپ بىلەن كارى بولمىغان كىشىنىڭ
ۋەھىيگە بولغان مۇئامىلىسى قانچىلىك سەمىمىي بولىدۇ؟
خۇالسە كاالم ،ئەگەر ئىنسان ئىالھىي اليىھە بولغان ۋەھىي بىلەن
مۇناسىۋىتىنى يۈزەكى قىلغان بولسا ،ئىبادەتلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلىرىمۇ
يۈزەكى بولۇپ قالىدۇ .يەنى ئالالھ تىن كەلگەن مەكتۇپ بولغان ۋەھىينىڭ پەقەت
كونۋېرتىغىال قارىغان؛ ئالالھقا يوللىغان جاۋاب خېتى بولغان ئىبادەتلەرنىڭ
ئىچىنىمۇ قۇرۇق قويغان بولىدۇ.

52

-2باب رامىزان شاھىتىم بولسۇن
قانداق قىلىش كېرەكلىكى ئېنىق :رامىزاننى پۇرسەت بىلىپ ئۇنىڭ مەۋجۇت
بولۇش سەۋەبى بولغان ۋەھىي بىلەن پۈتۈن ۋۇجۇد بىلەن ئاالقە قۇرۇش.
ۋەھىينىڭ تىرىلدۈرگۈچى ھاۋاسىدىن نەپەس ئېلىش ئۈچۈن ،دائىم ئالدىنقى
ئورۇندا تۇرىدىغان بەدەننى ئەقىل يۈرگۈزىدىغان قەلب ،ئىرادە ۋە روھنىڭ
ئارقىسىغا ئېلىش كېرەك .روزىنىڭ مەقسىتىنىڭ ئەسلىدە بۇنى ئەمەلگە
ئاشۇرۇش ئىكەنلىكىنى ئۇنتۇپ قالماسلىق كېرەك.
رامىزاندا شەيتانالر كىشەنلەنگەندىن كېيىن ،شەيتاننىڭ تەرەپدارلىرى
بىئارام بولىدۇ .دۆلەت ( ھاكىمىيەت ئىچىدە ) ،سىياسەت ،ئەمەلدارالر ،مائارىپ،
ئىقتىساد ۋە بولۇپمۇ ئاممىۋىي تاراتقۇالر ئارىسىغا سىڭىپ كەتكەن شەيتان
تەرەپدارلىرىنىڭ كەيپى قاچىدۇ .پىرى بولغان شەيتان باغلىدى ،دەپ رامىزانغا
نەشتىرىنى سانجىيدۇ .بۇ دۈشمەنلىكنى بەزىلىرى ئوچۇق -ئاشكارا قىلسا،
بەزىلىرى مەخپىي قىلىدۇ .بەزىلىرى شەيتاننىڭ باياناتچىسى بولسا ،بەزىلىرى
شەيتاننىڭ ئەسكىرى ،بەزىلىرى ئادۋوكات ،بەزىلىرى دەسمايىچىسى ،بەزلىرى
قورۇقچىسى بولىدۇ.
يىغىنچاقلىغاندا ،رامىزان شەيتانالرنىڭ كەيپىنى قاچۇرىدۇ .ئۇ بولسا
مۆجىزىۋى بىر ئايرىغۇچىدۇر :كاپىرنىڭ گۇمراھلىقىنى،
مۇناپىقلىقىنى ۋە مۆمىننىڭ ئىمانىنى كۈچەيتىدۇ.

53

مۇناپىقنىڭ

رامىزان يازمىلىرى

-3باب قۇرئان ئېيى رامىزان
ئى تالىپ ! قۇرئاننى ئېلىپ كەلگەن رامىزاننى قۇرئان بىلەن
كۈتۈۋال!
خەندەكتە ،سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىزنىڭ ئەتراپىغا ئوالشقان بىر توپ
مۇسۇلمان ئاچ قورساق ھالەتتە خەندەك كوالۋاتاتتى .بەزى ئورەكلەردىن قورام
تاشالر چىقاتتى .ئالەملەرگە رەھمەت سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز بىردەم ئۇ
خەندەكنىڭ يېنىغا ،بىردەم بۇ خەندەكنىڭ يېنىغا بېرىپ ئىشالرنى كۆزدىن
كەچۈرسە ،يەنە بەزىدە بازغاننى قولىغا ئېلىپ قورام تاشالرنى
پارچىالشقا ياردەملىشەتتى.
خەندەك كوالش كېچە -كۈندۈز داۋام قىلماقتا ئىدى .قوبۇل
قىلىنىدىغان دۇئانىڭ سەۋەبى قوشۇپ قىلىنغان دۇئا ئىكەنلىكىنى سۆيۈملۈك
پەيغەمبىرىمىز ئەڭ ياخشى بىلەتتى .يەنە شۇنداق بىر سەھنە .قاپقارا گىرانىت
تاشالرغا ئۇرۇلغان بازغان زەربىسىدىن بەزىدە كىچىك ئوت ئۇچقۇنلىرىنى چىقارسا،
بەزىدە بۇ ئوت ئۇچقۇنلىرى ئاي نۇرىدا خەندەك كوالۋاتقان ساھابىلەرنىڭ يۈزىنى
يۇرۇتاتتى .سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز ،قورسىقىنى تويغۇزغىدەك ئوزۇقلۇقى
بولمىغان بۇ كىشىلەرگە ئادەتتە كىشىنىڭ ئىشەنگۈسى كەلمەيدىغان خۇش –
بېشارەتلەرنى بېرەتتى:
-بۇ ئۇچقۇننىڭ يورۇقلۇقىدا يەمەننىڭ بۇرچلىرىنى كۆرۈۋاتىمەن!

54

-3باب قۇرئان ئېيى رامىزان
تاشقا يەنە بىر بازغان ئۇرۇلدى ۋە ئالدىنقى قېتىمقىدىن تېخىمۇ كۈچلۈك
ئوت ئۇچقۇن چىقتى:
بۇنىڭ يورۇقىدا كىسرانىڭ مەدائىن سارايلىرىنى كۆرۈۋاتىمەن!ئاتمىشقا يېقىنالپ قالغان سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىزنىڭ قولىدىكى
بازغان ئۈچىنچى قېتىم گىرانىت تاشقا ئۇرۇلدى ۋە يەنە ئوت ئۇچقۇنلىرىنى
چاچرىدى :
بۇ ئۇچقۇن نۇرىدا سۇرىيە تەرەپنىڭ يورۇقلۇققا چىققانلىقىنىكۆرۈۋاتىمەن!
ئىنسانلىق شاھىت بولغان ئەڭ بۈيۈك ئىمان ھەرىكەتلىرىدىن بىرىگە
قوماندانلىق قىلىۋاتقان مۇبارەك پەيغەمبەرنىڭ ،ئالدىنقى كۈندىن باشالپال
ئاغزىغا بىر لوقما كىرمىگەنلىكىنى بىلىدىغان مۇئىمىنلەرنىڭ ،بۇ خۇش -
بېشارەتلەرنىڭ ئەمەلگە ئېشىشىدا زەررىچىلىك گۇمانى يوق ئىدى .ئۇالر
ئىماننىڭ ئەڭ چوڭ ئىمكان ئىكەنلىكىنى بىلەتتى ۋە بۇنى ئېنېرگىيەگە
ئايالندۇراتتى .ئەگەر ئۇ يەردە بىر ئىستراتېگىيەچى بولغان بولسا ،بۇ خۇش -
بېشارەتلەرنى ھەرگىزمۇ « ئەقىلگە ئۇيغۇن » دەپ قارىمىغان بوالتتى .
بىراق سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىزنىڭ بۇ خۇش – خەۋەرلىرى ،ھەتتا ئاشۇ
كۈندىن 20نەچچە يىل ئۆتمەستىنال ئۇنىڭدىن ئاشقان ھالدا ئەمەلگە ئاشتى.
تارىخ ھەقنىڭ ھامىنى ئۈستۈن بولىدىغانلىقىنى ،ھېچقانداق نەرسىنىڭ
ئۇنىڭدىن ئۈستۈن بولمايدىغانلىقىغا يەنە بىر قېتىم شاھىت بولدى.
سەن ئەمەس ،تاغالر سىلكىنسۇن!ھەزرىتى ئەلىنىڭ قوشۇنىغا قىلغان خىتابى ئىدى بۇ.

55

رامىزان يازمىلىرى
شۇنداق ،سەن ئەمەس تاغالر سىلكىنسۇن ،ئەمما سەن تەۋرىنىپقالما ،تىك تۇر ،ئەگەر يىقىلساڭ ،مۇنداق بىر بىسمىلالھ دە:
«ئالالھقا ئاسىي بولغان يەردە توپان بولىدۇ ( گۇناھ بار يەردە ئاپەت بولۇر )
» دەپ قۇرۇقلۇقتا كېمە ماڭغۇزغان نوھتەك بول ۋە بىسمىلالھىر رەھمانىر
رەھىم ( ناھايىتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ئالالھنىڭ ئىسمى بىلەن
باشاليمەن ) دېگىن .
جەنۇبنىڭ قۇدرەتلىك خانىشى بەلقىسنىڭ كۆڭلىگە بىسمىلالھ بىلەن
كىرگەن ھەزرىتى سۇاليماندەك بىسمىلالھ دېگىن.
تائىف قايتىشىدا ،رەھمەت قىلىنغان ئالەمنىڭ ئۆزىگە تار كەلگەن
سۆيۈملۈك پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسساالمدەك « ال ھەۋلە ۋەال قۇۋۋەتە
ئىلال بىلالھ! ( ئالالھنىڭ ياردىمى بولمىسا قولىمىزدىن ھېچ ئىش كەلمەيدۇ )
» دېگىن.
ئىمان گۈلخانىدا سىنالغان ھەزرىتى ئىبراھىم ئەلەيھىسساالمدەك «
ھەسبىيالالھ ۋە نېمەلۋەكىل ( ئالالھ نېمىدېگەن ياخشى ھامىي ) » دېگىن.
ۋەزىپىسىنى تاشالپ كەتكەنلىكى ئۈچۈن « يېڭىدىن تۇغۇلۇش » قا
مەھكۇم قىلىنىپ ،تەۋبىسى قوبۇل قىلىنغان ھەزرىتى يۇنۇس
ئەلەيھىسساالمدەك « ال ئىالھە ئىلال ئەنتە سۇبھانەكە ئىننى كۇنتۇم مىنەز
زالىمىين! ( پەرۋەردىگارىم ،سەندىن باشقا ھېچ مەبۇد ،بەرھەق يوقتۇر ،سەن
جىمى كەمچىلىكلەردىن پاكتۇرسەن ،مەن ھەقىقەتەن ئۆز نەپسىمگە زۇلۇم
قىلغۇچىالردىن بولدۇم ) » دېگىن.
ۋەزىپەڭنى تاشالپ كەتكەن بولساڭ ،ئۆز ئورنۇڭغا قايت ۋە ئىنسانالرغا
ئىمان ،ئەركىنلىك ،ئادالەت ۋە ئىشەنچ يەتكۈزۈشكە تىرىش .سېنىڭ قولۇڭغا

56

-3باب قۇرئان ئېيى رامىزان
موھتاج ئىگە -چاقىسىز قولالر ،سېنىڭ مېھرىڭگە موھتاج غېرىب كۆڭۈللەر،
سېنىڭ بىر تامچە سۈيۈڭگە موھتاج قۇرۇپ قاالي دېگەن گۈللەر بار ،بۇنى ئۇنۇتما.
ئاۋۋال سۆيگۈڭنى بېغىشال ،ئاندىن نېمە قىلساڭ قىل .ئەڭ ئاۋۋال
سۆيگۈڭنى بېغىشال .يۈرىكىڭنىڭ يادرو ئېنېرگىيە كۈچ مەركىزى ئىكەنلىكىنى
ئېسىڭدىن چىقارما .ئۇ يەرنى ھەر تۈرلۈك ئىشغالدىن مۇھاپىزەت قىل.
ئىچىڭنىڭ بىر يەرلىرىدە زەخمەت كۆرمىگەن ،سۇ كىرىپ كەتمەيدىغان بىر
يەرلىرىڭ بولسۇن .ھايات دېڭىزىدا بوران چىقسا ،ئۆزۈڭنى دالدىغا ئالىدىغان جاي
ئۇ يەردۇر .ئۇ يەر ئىماننىڭ ۋە ئىنكارنىڭ ماكانى ،سۆيگۈنىڭ ۋە نەپرەتنىڭ
پايتەختى ،بەدەن مەملىكىتىنىڭ ئاستانىسى .
ئەقىل ئىشلىتىدىغان قەلبىڭنى كۈچلەندۈر!
قانداق قىلىپ؟
ئەلۋەتتە قۇرئان ئارقىلىق!

قۇرئان ئېيى يېقىنالشماقتا ،رامىزان قۇرئان تۇغۇلغان ئاي .پۈتۈن بىر
رامىزاننى قۇرئان تۇغۇلغان ئاي ،دەپ روزا بىلەن مۇبارەكلەيمىز .قۇرئان تۇغۇلغان
كۈننىڭ قايسى كۈن ئىكەنلىكىنى ئېنىق بىلمىگەنلىكىمىز ئۈچۈن ،ئۇ كۈننى
ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر ئاينى مۇبارەكلەيمىز .
رامىزان يەنە كەلدى ،ئىلگىرىكى يىلالردىمۇ كەلگەن ئىدى .ئەمما قۇرئان
بىلەن كېلەمدۇ ياكى قۇرئانسىزمۇ؟
مانا بۇ ئىشنىڭ ھەل قىلغۇچ نۇقتىسى.

57

رامىزان يازمىلىرى
ھەزرىتى رەسۇلۇلالھ ھېساب كۈنىدە ئۆزىگە ئىشەنگەنلەردىن ئالالھقا
بىر ئىش توغرىلىق شىكايەت قىلىدۇ ،ئۇنىڭ قايسى ئىش ئىكەنلىكىنى
بىلەمسىز ؟
رەسۇلۇلالھ ئېيتتى « :ئى پەرۋەردىگارىم ،شۈبھىسىزكى مېنىڭ قەۋمىم بۇ
قۇرئاننى تاشالندۇق قىلىپ قويدى » ( سۈرە فۇرقان -30ئايەت ) .شىپاسى
تېپىلمىغان كېسەلگە ،ئۇ كېسەلنى داۋالىيااليدىغان تېۋىپتىن بىر رېتسېپ
ئالدىڭىز دەپ تەسەۋۋۇر قىاليلى .رېتسېپىنى ئالغاندىن كېيىن ،ئۇنى تەييارالپ
پىيالىغا قۇيۇپ سۈيىنى ئىچەمسىز ياكى يادلىۋېلىپ ئەتىگەن ئاخشاملىرى
تىالۋەت قىلىپ قويامسىز؟ ياكى ئۇنى ئالتۇن خەتلىك قىلىپ يازدۇرۇپ تامغا
ئېسىپ قويامسىز؟ ياكى ئۇنى ئەڭ گۈزەل مۇزىكىغا كىرىشتۈرۈپ ناخشا قىلىپ
ئېيتامسىز؟ ئەگەر بۇالرنىڭ ھەممىسىنى قىلسىڭىزمۇ دەردىڭىزگە دەرمان
بولمىسا ،دوختۇردىن رەنجىمسىز ياكى رېتسېپتىنمۇ؟
سىز ھازىر جەڭ مەيدانىدا ،باش قوماندان بىر ئۇرۇش پىالنى ھازىرلىدى
دەپ تەسەۋۋۇر قىاليلى .بۇ پىالنغا يۇقىرىدىكى كىشى رېتسېپقا مۇئامىلە
قىلغاندەك مۇئامىلە قىلسىڭىز ،جەڭدە غەلىبە قىالالمسىز؟ ئەگەر يېڭىلىپ
قالسىڭىز مەسئۇلىيەتنى باش قوماندانغا ئارتىپ قويامسىز؟ بۇنداق قىلسىڭىز
ئادىللىق بىلەن مۇئامىلە قىلغان بوالمسىز؟
شۇنداق ياخشى كۆرىدىغان سۆيگۈنىڭىزدىن بىر مەكتۇپ ئالدىڭىز دەپ
تەسەۋۋۇر قىاليلى .بۇ مەكتۇپنى ئاچماي ،ئوقۇماي قانچىلىك مۇددەت
چىدىيااليسىز؟ بىر ئۆمۈر؟ ياق ،بىر يىل؟ ياق ،بىر ئاي؟ ياق ،بىر ھەپتە؟ ياق،
بىر كۈن؟ بىر كۈنمۇ بەك ئۇزۇن،شۇنداق ئەمەسمۇ؟
سۆيگۈنىڭىزدىن كەلگەن مەكتۇپنى ئېچىپ كۆرمەسلىك ئۈچۈن ،بىر
كۈنمۇ سەبىر قىاللمايسىز-يۇ ،رەببىڭىزدىن كەلگەن مەكتۇپنى شۇنچە ئۇزۇن

58

-3باب قۇرئان ئېيى رامىزان
ۋاقىت ئۆتكەن بولسىمۇ ،تېخىچە ئېچىپ باقمىغان بولسىڭىز ،رەببىڭىز رەنجىپ
قالماسمۇ؟
ھەر كۈنى نامازدا ئون نەچچە قېتىم ئوقۇيدىغان فاتىھە سۈرىسىنىڭ
مەنىسىدىن ھازىرغىچە خەۋەرسىز بولسىڭىز ،قۇرئان رەنجىپ قالماسمۇ؟
رەھمەت مەنبەسى بولغان ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ساڭا كۆڭۈل بۆلۈپ
چۈشۈرگەن يول كۆرسەتكۈچنى ،سەن ئىنسان بالىسى تۆۋەنچىلىك بىلەن «
رەببىم ماڭا نېمە دەۋاتىدۇ؟ نېمە دېمەكچى بولۇۋاتىدۇ ؟ » دەپ تېخىچە
ئويالنمىساڭ ،شەخسى ،ھېسسىي ،روھى ،سىياسىي ،ئىقتىسادى ...ئومۇمەن
ھاياتنىڭ ھەممە ساھەلىرىگە چېتىلىدىغان كېسەللەرگە ( ئىجتىمائىي
مەسىلىلەرگە ) قەيەردىن ۋە قانداق داۋا تاپااليسەن؟ قۇرئان دورىخانىسىغا ئىگە
بولۇپ تۇرۇپمۇ ،مىڭ بىر تۈرلۈك كېسەللىك ئىچىدە تولغانغان بىر بىمارنىڭ،
ئۆسۈملۈك ئادەمدەك ھاياتقا مەھكۇم بولۇپ قېلىشى ،ئەسلىدە نېمىنىڭ
جازاسىدۇر؟
سەن ئەي تالىپ ! قۇرئاننى ئېلىپ كەلگەن ئاينى قۇرئان بىلەن كۈتۈۋال!
سۆزلەر سۇلتانىنى ئېلىپ كەلمىگەن بولسا ،ئايالر سۇلتانى بولمايتتى.

ئون بىر ئاينىڭ كىرى ئۈستىمىزدە .بۇ كىر قول ياكى پۇتنىڭ كىرىغا
ئوخشىمايدۇ.
ئۇالرنى يۇيىۋەتسىڭىز چىقىپ كېتىدۇ .ئەمما ،بۇ كىر يۈرەك ،زېھىن،
ئەقىلنىڭ كىرى ،بولۇپمۇ تەسەۋۋۇرنىڭ كىرى.
چۈشەنچىنىڭ كىرلىنىشى دەۋرىمىزدە ئۆزىنى دالدىغا ئالغىلى
بولمايدىغان بىر كېسەللىك .چۈشەنچىسى ۋە قەلبى كىرلەنگەن ئىنسان ،بۇ
كىرنى قولى تەگكەن ھەر نەرسىگە بىر شەكىلدە يۇقتۇرىدۇ .سۆز ،چۈشەنچە،
59

رامىزان يازمىلىرى
تۇيغۇنى كىرلىتىدۇ .كىرلەنگەن زېھىن بىلەن قۇرئان ئوقۇسا ،زېھىندىكى
مەينەتچىلىكنى ئۇنىڭغىمۇ يۇقتۇرىدۇ .
ئىبادەت قىلسا ،ئۇنىڭدىن بىر زوق ئااللمايدۇ .بۇ خۇددى دۇنيانىڭ ئەڭ
لەززەتلىك غىزاسى مەينەت بىر قاچىغا سېلىنسا ،ئۇنى يېگىلى بولمىغاندەك بىر
ئىش .
چۈشەنچە ۋە ئەقىل ،قەلب ۋە تۇيغۇ كىرىنى پاكالش ،كىرلەنگەن بىر
ئورگاننى پاكلىغاندەك ئۇنداق ئاسان ئەمەس « .يۇيىۋەتسەڭ چىقىپ كېتىدۇ »
دېيەلمەيسىز .بۇ ئالدىنقىسىغا قارىغاندا ،ئاسان چىقمايدىغان كىر .بۇلغىنىش
مەنىۋىي جەھەتتىن بولغاندا ،ئۇنىڭدىن پاكلىنىشنىڭ يولىمۇ مەنىۋىيەت
بولىشى كېرەك .
بۇ نۇقتىدىن ئىبادەتلەر ،ئالالھ تەرىپىدىن بەلگىلەنگەن پاكلىنىش
يوللىرى .ئالالھ تەرىپىدىن بەلگىلەنگەن .چۈنكى ،ئىنساننى ياراتقۇچى ،ئۇنىڭ
ئاجىزلىقىنى ھەممىدىن ،ھەتتا ئىنساننىڭ ئۆزىدىنمۇ ئوبدان بىلىدۇ .خۇددى
قۇرئان ئېيتقاندەك « :ياراتقۇچى يارىتىلغاننى بىلمەمدۇ؟».
شۇڭا ،ئىنساننى مەنىۋىي كىر ۋە داتالردىن پاكاليدىغان رېتسىپنىمۇ ئەڭ
ياخشى شەكىلدە ئۇ يازىدۇ .ۋەھىي ،مانا بۇ رېتسىپالردىن تەركىپ تاپقان ئىالھى
شىپا غەزىنىسى .
ئىبادەتلەر ئۆز ئالدىغا بىر مۇددىئانى بىلدۈرمەيدۇ .ئۇالر ئەمەلگە
ئاشۇرماقچى بولغان ئۇلۇغۋار غايىنىڭ بىر ۋاستىسى ،خاالس .

60

-3باب قۇرئان ئېيى رامىزان
روزىمۇ شۇالردىن بىرى .ھەر ئىبادەتنىڭ غايىسى ۋە ھېكمىتى بار.
لېكىن ،بۇ غايە ۋە ھېكمەتنى ،بەزىدە ئىبادەتنى پەرز قىلغان ئىالھىي بۇيرۇقتا
ئوچۇق – ئاشكارە ھالدا تاپااليسىز .بەزىدە چوڭقۇر تەپەككۇر ۋە بىر – بىرىگە
كىرىشتۈرۈپ ئوقۇش ئۇسلۇبى بىلەن ۋەھىينى ئوقۇش نەتىجىسىدە ئاندىن
تاپااليسىز .
روزا ئىبادىتىنىڭ مەقسىتى ،بىرىنچى تۈرگە كىرىدۇ .روزا تۇتۇشنى پەرز
قىلغان ئايەت مۇنداق باشلىنىدۇ « :ئى مۇئىمىنلەر! سىلەردىن ئىلگىرىكىلەرگە
روزا پەرز قىلىنغاندەك ،سىلەرگىمۇ ( رامىزان روزىسى ) پەرز قىلىندى » .بۇ
ئىالھىي تەلىماتنىڭ ئارقىسىدىنال روزا ئىبادىتى ئارقىلىق ئىنسانالردا ئەمەلگە
ئاشۇرۇلماقچى بولغان غايە ئوچۇق ھالدا بايان قىلىنىدۇ « :لەئەللەكۇم تەتتەقۇن
– مەسئۇلىيەت تۇيغۇسىغا ئىگە بولىشىڭالر ئۈچۈن ».
شۇنداق ،رامىزان روزىسىنىڭ مەقسىتى « مەسئۇلىيەت تۇيغۇسىنى »
شەكىللەندۈرۈش ،ئۇنى ھەر دائىم جانلىق تۇتۇش .
كىمگە قارىتا مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى شەكىللەندۈرۈلىدۇ؟
ئالدى بىلەن ،ئىنساننىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشىغا قارىتا مەسئۇلىيەت
تۇيغۇسى ھاسىل قىلىش .چۈنكى ،ئىنسان مەخلۇقاتالرنىڭ تاجى ،ئالالھنىڭ
شاھ ئەسەرى بولۇش سۈپىتى بىلەن مەلۇم مەقسەت ئۈچۈن يارىتىلىغان .
شۇڭا ،ئۆز مەۋجۇتلۇق غايىسىنى سوراش ،بۇ ھەقتە ئىزدىنىشى ۋە ئۇنى تېپىشى
كېرەك .مانا بۇ ئىنساننىڭ ئۆزىگە بولغان مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى .

61

رامىزان يازمىلىرى
ئىنسان ئۆزىگە بولغان مەسئۇلىيەت تۇيغۇسىنى تونۇپ يەتسە ،ئالالھ
ئالدىدىكى مەسئۇلىيتىنىمۇ تونۇپ يېتىدۇ .مانا بۇ قۇرئان ئىپادىسى بىلەن «
تەقۋا »لىق بولىدۇ .
ئىنساندا مانا بۇ ئاڭ يېتىلگەندە ،ئىنسان باشقا ئىنسانالرغا ،تەبىئەت
دۇنياسىغا ۋە شەيئىلەرگە بولغان مەسئۇلىيىتىنى تونۇپ يېتىدۇ .
بۇ مەنىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا ،روزا تۇتۇش ئىنساننىڭ ئۆز ئىچكى
دۇنياسىغا بولغان مەسئۇلىيتىنى ئادا قىلىشىنى ئىپادىلەيدۇ .ئاجىزالپ كەتكەن
روھنىڭ كۈچەيتىلىشى ئۈچۈن روھنىڭ تويغۇزۇلىشى ...چۈنكى ،ئون بىر ئاي
بويىچە بەدەنگە سېلىنغان ھەر تۈرلۈك مەبلەغ ،روھ ،ئەقىل ۋە ئىدراكنى
ئىككىنجى ئورۇنغا چۈشۈرۈپ قويغانلىقتىن ئۇالر ئاجىزلىغانىدى .ھالبۇكى،
ئىنساننى ئىنسان قىلغان ئامىل ئۇنىڭ گۆشى – سۆڭىكى ئەمەس .بۇنداق
بولغانىكەن ،ئىنساننى ئىنسان قىلغان ئامىلنىڭ كۈچەيتىلىشى ،ئۇالرنىڭ
غىزاالندۇرلىشى ۋە ئۈستۈن قىلىنىشى كېرەك .
ئىنسان ،ئۆزىنى ئىنسان قىلغان تەرەپلىرىنى غىزاالندۇرغاندا،
قاراڭغۇلۇقتا قالغان كۆڭلى ،ئەقلى ،ئىدراكى يورۇيدۇ شۇنداقال كۆرمەس بولۇپ
قالغان قەلب كۆزى كۆرۈشكە ،قەلب قۇلىقى ئاڭالشقا ۋە قەلب بۇرنى ھىدالشقا
باشاليدۇ .
بۇ مەنىۋىي ئىلگىرىلەش سايىسىدە ،ئىنسان ئېڭى يۇقىرى كۆتۈرۈلىدۇ ۋە
ئىنسان ئىبادىتى ئارقىلىق رەببى بىلەن ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتنى ئاكتىپ
ھالغا كەلتۈرىدۇ.
مانا بۇ مۇناسىۋەتتە ئىنساندىن رەببىنىڭ دەرگاھىغا ئۆرلەيدىغىنى ئۇبۇدىييەت
( بەندىلىك ) بولىدۇ.
62

-3باب قۇرئان ئېيى رامىزان
بۇنىڭغا قارىتا ئالالھ تىن جاۋاپ بولۇپ چۈشكىنى رۇبۇبىييەت ( رەبلىك )
بولىدۇ .
ئادرىسىغا توغرا يېتىپ بارغان ھەر ئۆرلەش بىر « مىراج » بولىدۇ .بۇنىڭغا
ئالالھ تەرىپىدىن بېرىلگەن جاۋاپ بولسا « نۇزۇل » بولىدۇ .ۋەھىي ،ئادەم
بالىلىرىنىڭ مەۋجۇتلۇق سۇئاللىرىغا ئالالھ بەرگەن بىر جاۋاپ ۋە ئالالھ نىڭ
ئىنساننى ئېتىۋارغا ئالغانلىقىنىڭ بىر ئىپادىسى .
ئاخىرقى ۋەھىي ،مەككىدە ھىرا غارىدا رامىزان ئېيىدىكى بىر كېچىدە
نازىل بولۇشقا باشلىغان .بىز مۇئىمىنلەر ۋەھىينىڭ تۇغۇلغان ئېيى بولغان
رامىزاننى « ئايالر سۇلتانى » دەپ بىلىمىز .چۈنكى ،ئۇ « سۆزلەر سۇلتانى »
بولغان ۋەھىينىڭ ئادەم بالىلىرىنىڭ زۇلمەت باسقان ئۇپۇقىنى يورۇتقان ئېيى.
بۇنىڭدىن ،ئەگەر رامىزان سۆزلەر سۇلتانىنى ئېلىپ كەلمىگەن بولسا ،ئايالر
سۇلتانى بواللمايدىغانلىقىنى بىلەلەيمىز .
رامىزان ئەسلىدە قۇرئان ئېيى ۋە بۇ ئاي ئۆزىنىڭ مۇبارەك بولىشىنى
ۋەھىيدىن ئالماقتا .بۇ ئارقىلىق ئىنسانغا دېيىلمەكچى بولغان بىشارەت مۇنداق
بولسا كېرەك:
ۋەھىي نازىل بولغان ئاينى مانا مۇشۇنداق مۇبارەك قىلغان بولسا؛ نازىل
بولغان كېچىنى مىڭ ئايدىن /بىر ئۆمۈردىن ( مىڭ ئاي 83يىلغا توغرا
كېلىدۇ )مۇ ئارتۇق قىلغان بولسا؛ ئەي ئادەم بالىسى ،ئەگەر قۇرئان سېنىڭ
قەلبىڭگە ،ھاياتىڭغا ،ئۆيۈڭگە ،شەھىرىڭگە ۋە مەملىكىتىڭگە نازىل بولسا،
سېنىڭ قىممىتىڭنى قانچە ھەسسە ئاشۇرىدۇ ،بۇنى ئويالپ باقتىڭمۇ؟

63

رامىزان يازمىلىرى
رامىزان قۇرئان بىلەن بىر گەۋدىگە ئايلىنىدىغان ئاي بولىشى كېرەك.
قۇرئان پەقەت قولىمىزدا ۋە تىلىمىزدا ئەمەس ،قەلبىمىزدە ،ئەقلىمىزدە،
ھەممىدىن مۇھىمى ھاياتىمىزدا ئورۇن ئېلىشى كېرەك .
قۇرئاننىڭ ھاياتىمىزدىن ئورۇن ئېلىشى ئۈچۈن ،ئەزەلدىن ئۇلۇغ بولغان
قۇرئاننى ئۇلۇغ قىلىمىز ،دەپ ( ئالتۇن ھەرەپلەر بىلەن يېزىش ،مۇقاۋىلەش ) ...
ئۆزىمىزنى ئاۋارە قىلىشتەك ئەخمەقلىقنى تاشالپ ،قۇرئاننىڭ بىزنى ئۈستۈن
قىلىش تەقەززاسىنى ئادا قىلىشىمىز الزىم .پەقەت بولمىغاندا ،بۇ رامىزاندا « ئى
رەببىم! مەن بۈگۈنگىچە ماڭا ئەۋەتكەن مەكتۇبىڭنى ئېچىپ ئوقۇپ ،چۈشۈنۈپ
باقمىغانلىقىم ئۈچۈن سەندىن مەغپىرەت تىلەيمەن! » دەپ ،خاراپ بولغان
ئىچكى دۇنيايىمىزنى قۇرئان ۋەھىي بىلەن قايتىدىن بىنا قىلىشىمىز الزىم .
بۇنى پەقەت ئۆزىمىز ئۈچۈنال ئەمەس ،ۋەھىي نۇرىغا مۇھتاج بولغان باشقا ئىنسانالر
ۋە بۇ زېمىنالردا پەرىشان بولغان ئىماننىڭ پارالق كېلەچىكى ئۈچۈن قىلىشىمىز
كېرەك .
خۇش كەلدىڭ رامىزان ،ناخۇش بولغان بىزلەرنىمۇ خۇش قىل!

64

-4باب قۇرئان ئېيى رامىزان

65

رامىزان يازمىلىرى

-4باب قۇرئان ئېيى رامىزان
قۇرئاننى يۈزەكى ئەمەس ،يۈرىكىدىن چوڭقۇر چۈشىنىپ
ئوقۇش
رامىزاننىڭ ئۇلۇغلۇقىدىن ھەر مەھەللىدە قۇرئان مۇقابىلىسى ( بىر
ئوقۇسا ،يەنە بىرسى كىتابقا قاراپ ئاڭالپ بېرىش ) باشاليدۇ .ھەر تەرەپنى قۇرئان
تىالۋىتى قاپاليدۇ ،شەيتانالر باغلىنىدۇ .شۇنداق شەيتانالركى ،توپ توپى بىلەن
باغلىنىدۇ .كۆرۈنىدىغان ،كۆرۈنمەيدىغان ...ئىنسان سىياقىدىكى گالستۇك
تاقىۋالغانالر ،تاراتقۇالردىكى ،گېزىتلەردىكى ،پۇقرا سىياقىدىكى ،رەسمىي
ئورگانالردىكى ...ھەر خىل شەيتانالر باغلىنىدۇ.
خەلقىمىز قۇرئان ئوقۇشنى يېڭىدىن ئۆگىنىشنى « يۈزىدىن ئوقۇش »
ياكى « يۈزىگە قاراپ ئوقۇش » دەپ ئاتايدۇ .بۇ چىرايلىق ۋە دەل جايىدا
ئېيتىلغان سۆز .قۇرئاننى يۈزىدىن ئوقۇش ئاتالغۇسى ،يادا ئوقۇشتىن
پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ .دېمىسىمۇ يادا ئوقۇش ،قاراپ ئوقۇشتىن
ئەۋزەل .شۇنداقتىمۇ يۈزىگە قاراپ ئوقۇش ،ھېچ ئوقۇمىغاندىن ياخشى .ئەسلىدە
ھېچ ئوقۇمىغانالردىنمۇ تۆۋەن تۇرىدىغانالر بار .ئۇالر « قۇرئاننىڭ جېنىنى
ئوقۇغانالر ( ئەرزىيەت يەتكۈزگەنلەر ) » .ئەڭ رەزىل كىشىلەر دەل مۇشۇ « قۇرئانغا
قارشى ئىسيان قىلغۇچىالر » .ئالالھ ئۇالرنىڭ شەررىدىن ئۆز پاناھىدا ساقلىغاي.
بۇ ئاتالغۇنى ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ كۆپىنچىسى بىلمىسىمۇ ،بۇ « يۈزىدىن
ئوقۇش » ئۇقۇمى ،مەنىسىنى چۈشەنمەي تۇرۇپ ئوقۇشنىڭ ئەڭ ئاددىي
ئىپادىلىنىشى ،ئەسلىدە .چۈشەنمەستىن ۋە قۇرمۇ – قۇر ئوقۇشنى « يۈزىدىن
ئوقۇش » دېسەك ،ئۇنداقتا يادا ئوقۇشنى نېمە دەيمىز؟ ئۇ تېگى تەكتىدىن
چۈشۈنۈپ ئوقۇش ئەمەس ،يۈزەكى ئوقۇش بولىدۇ .قۇرئان ۋەھىينىڭ تۇنجى
ئەمرى بولغان « ئوقۇ » بىۋاسىتە ئەسلەشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ .بىرسى سىزگە
66

-4باب قۇرئان ئېيى رامىزان
« ئوقۇغىن ،چۈشەنمىسەڭمۇ ھېچنېمە بولمايدۇ » دېسە ،ئۇنىڭ چىرايغا « سەن
ساقمۇ؟ » دېگەن مەنىدە ھەيرانلىق بىلەن قارىمامسىز؟
ئۇنداقتا ،مۇنداق بىر ئىشقا ئالالھ بۇيرۇمدۇ ئىنساننى؟ قۇرئاننى « ئوچۇق
قىلىپ ئەرەب تىلىدا نازىل » قىلغانلىقىنى ئالالھ بايان قىلىۋاتىدۇ! ئەرەب
تىلىدا نازىل بولۇشى ،ئوڭاي چۈشەنسۇن دەپ ئىنسانالر ئىشلىتىۋاتقان بىر تىلدا
نازىل قىلغانلىقىنى ئىپادىلەيدۇ .قۇرئاننى پات – پات « مۇبىن ( ھەم ئوچۇق
ھەم چۈشىنىشلىك ،ھەم ئوچۇق بايان قىلغۇچى ) » سۈپىتى بىلەن
چۈشەندۈرگۈچى ئالالھتۇر « .قۇرئان ھەققىدە چوڭقۇر تەپەككۇر قىلمامدۇ؟ »
دېگۈچى ئالالھ .قۇرئاننى « تەپەككۇر قىلغۇچى قەۋمگە »...ھەدىيە قىلغۇچى
ئالالھ .پات – پات « ھەقىقەتەن ئازغىنىسىدىن باشقىسى قۇرئان ئۈستىدە
تەپەككۇر قىلمايدۇ » دەپ ئاگاھالندۇرىدۇ ئالالھ .يۇنۇس سۈرىسى – 100ئايەتتە
« پىكىر يۈرگۈزمەيدىغانالرنى ئالالھ ئازابقا گىرىپتار قىلىدۇ » دېگۈچىمۇ ئالالھ.
يۈزىدىن ئوقۇش ئاتالغۇسى ماڭا تۈركچىمىزدىكى «يۈزىگە قاراپ كۈلۈپ
قويۇش» ئىدىيومىنى ئەسلىتىدۇ .ھەققىڭىزدە ياخشى نەرسىلەرنى ئويالپ
قويمايدىغان بىرى ،سىز بىلەن يېقىن ئەمەس بىرى سىزگە تەبەسسۇم قىلسا،
بۇنى « ماڭا كۈلدى » دەپ ئاتايسىز « .يۈزىدىن » بولغانالر ،يۈرەكتىن بولمىغانالر
بولۇپ « ،ساتھى ( يۈزەكى ) » ئىپادىسىنىڭ ئورنىغا ئىشلىتىلگەن « يۈزەكى »
كەلىمىسى :چوڭقۇر بولمىغان ،ئەگەر تېگىدىن قازاي دېسىڭىز شامالدا سورۇلۇپ
كېتىدىغاندەك مەنىسىنى ئىپادىلەيدۇ.
قۇرئاننى يۈزىدىن ئوقۇشمۇ ،قۇرئانغا قاراپ كۈلۈشكە ئوخشايدۇ .قۇرئان
بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى چوڭقۇرالشتۇرماقچى بولغان مۇئىمىنلەر« ،
مۇقابىلە » ھەرىكىتىنى يۈزەكى ئوقۇش بىلەنال بولدى قىلمايدۇ .ئويالپ بېقىڭ،
خانىم – قىزالر ھەر رامىزان مۇقابىلە ئوقۇيدۇ .بەزىلىرى بۇ ئىشنى ئون يىلدىن
بۇيان ،بەزىلىرى 30 ،20ھەتتا 40يىلدىن بۇيان داۋامالشتۇرۇپ كېلىۋاتىدۇ.
بۇنچە يىلدىن بۇيان قۇرئاننى « يۈزىدىن ئوقۇغان » بۇ خانىمالر ،ئۇنى تېگىدىن
چۈشۈنۈپ ئوقۇشقا ئىنتىلمىگەن بولسا ،قۇرئان ئۇالردىن رەنجىمەسمۇ؟ يەنى،
67

رامىزان يازمىلىرى
دائىم قۇرئانغا قاراپ كۈلۈپ قويۇپ ،بىر قېتىم ئىچىگە ،يۈرىكىگە قاراپ
مۇناسىۋىتىنى
بىلەن
قۇرئان
تونۇشقان
يىراقتىن
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - Ramazan Yazilari - 4
  • Büleklär
  • Ramazan Yazilari - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 3280
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1654
    24.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    35.7 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    42.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 3435
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1800
    24.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    34.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.8 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 3519
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1814
    25.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    36.8 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    43.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 3554
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1559
    27.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    38.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    45.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3454
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1745
    26.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 3553
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1709
    28.4 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 3560
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1802
    27.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    40.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    47.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 3571
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1778
    25.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    37.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    44.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • Ramazan Yazilari - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 194
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 139
    44.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    54.3 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    62.2 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.