Latin

قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 8

Süzlärneñ gomumi sanı 2847
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1490
12.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
20.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
25.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
بالىــار ھــۆردۇر ،قىــز ـ ئوغۇلــار ھۆرمەتتــە ئوخشــاش
تۇغۇلىــدۇ ۋە ئوخشــاش مۇئامىلــە قىلىنىــدۇ.
بالىــار مــال ـ مۈلــۈك ئىگىســى بوالاليــدۇ .ئــۇالر ئۈچــۈن
كەلگــەن ھەدىيەلــەر ،ياردەملــەر ۋە ئۇالرغــا ئاتىۋېتىلگــەن
مــال ـ مۈلۈكلــەر ئــۇالر باالغــەت يېشــىغا يېتىــپ ئەقىــل ـ
ئىدراكقــا ئىگــە بولغانغــا قەدەر ياخشــى مۇھاپىــزەت قىلىنىپ
ســاقلىنىدۇ .كېيىنمــۇ ئۇالرنىڭ رۇخسىتىســىز قوللىنىلمايدۇ.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

بالىالرغا گۈزەل ئىسىمالرنى قويۇش كېرەك.
بالىالرنــى ئوقۇتــۇش ۋە ياخشــى تەربىيىلــەش ئاتــا ـ
ئانىالرنىــڭ ئۈســتىدىكى مۇھىــم پەرزلەرنىــڭ بىــرى.
بالىالرنى 10ياشقا كىرگەنگە قەدەر ئۇرۇشقا بولمايدۇ.
بالىالرنىــڭ ئۆيلــۈك ـ ئۇچاقلىــق بولغانغــا قــەدەر بارلىــق
چىقىملىــرى ئاتىســىنىڭ ئۈســتىگە يۈكلىنىــدۇ .كىچىــك
بالىالرنــى مەئىشــەتنىڭ تىرىكچىلىكلىرىگــە شــېرىك
قىلىۋېلىشــقا بولمايــدۇ.
بالىالرغا زىيانكەشلىك قىلىنمايدۇ.
بالىالر ئۈچۈن بەددۇئا قىلىنمايدۇ.
بالىــار ئارىســىدا ئادالەتلىــك بولــۇش كېــرەك ،بىرىنــى
دەپ باشــقىلىرىنى رەنجىتىشــكە بولمايــدۇ.
دۇنيــادا «بالىــار ھوقۇقــى باياننامىســى»نىڭ ئېــان
قىلىنىشــى 20ـ ئەســىرنىڭ بىــر يېڭىلىقــى بولــدى.
مەلۇمكى ،قۇرئاننىڭ بالىالر ئۈچۈن بەرگەن ھۆرمىتى ۋە
ئەھمىيىتــى دۇنيادىكــى ھېچقانداق بىــر قانۇندا تېپىلمايدۇ.
تەبىئىيكــى ،ئاتــا ـ ئانىالرنىڭ بالىلىرىنى خورلىماســلىقى ۋە
ئۇالرنىــڭ ھــەق ـ ھوقۇقلىرىنــى تولــۇق ئادا قىلىشــى ئۈچۈن
يەرلىــك قانۇنــار ئىشــقا يارىمايــدۇ .چۈنكــى دۆلەتلەرنىــڭ
قانۇنلىــرى ئــۆي ئىچىگــە يارىمايــدۇ .قانــۇن پەقــەت ئاتــا ـ

159

مۇھەممەد يۈسۈپ

ئانىالرنىــڭ يۈرىكىدىــن چىقىشــى الزىــم .بــۇ بولســىمۇ ،بىــر
ھېســاب كۈنىنىــڭ بولىدىغانلىقىغــا ئىشــىنىش ۋە بالىالرنىڭ
ھــەق ـ ھوقۇقلىرىنــى قوغدىماســلىقنىڭ جازاســىنى چوقــۇم
كۆرىدىغانلىقىنــى بىلىــش ئارقىلىــق ئەمەلگە ئاشــىدۇ.
( )2ئايالالر ھوقۇقى

160

مۇندىــن 14ئەســىر بــۇرۇن دۇنيــا تارىخىــدا بىرىنچــى
قېتىــم ئايالالرنىڭمــۇ ئەرلەرگە ئوخشــاش ھــۆر ۋە ھۆرمەتلىك
ئىنســان ئىكەنلىكــى ،ئۇالرنىــڭ ئەرلەرگــە ئوخشــاش ھەق ـ
ھوقۇققــا ،مۇســتەقىل ئىگىلىك تىكلەشــكە ئىگە ئىكەنلىكى
ئېــان قىلىنــدى .بۇنــى ئىســام دىنــى ئېــان قىلــدى.
تېخــى مىالدىيىنىــڭ 1700ـ يىللىــرى فرانســىيىدە
ئايالالرنىــڭ ئىنســان ئىكەنلىكــى ياكــى باشــقا بىــر جىنــس
ئىكەنلىكــى توغرۇلــۇق جىددىــي تــاالش ـ تارتىشــار بولــۇپ
ئۆتكەن ئىكەن6.ـ ئەســىرنىڭ شــارائىتىدا ئايالالر دۇنيانىڭ
قانداقــا يېرىــدە بولمىســۇن ،قــۇل ئورنىــدا كۆرۈلەتتــى.
يەھۇدىــي دىنىــدا ئايالــار شــەيتانالرنىڭ بىــر تــۈرى دەپ
قارالغــان بولســا ،بۇددىزمــدا ئايالالر جىــن ،دەپ قارىالتتى.
ھىندىيالرنىــڭ دىنىــدا بولســا ،ۋابــا ،كېســەللىك ۋە
باشــقىمۇ بەختســىزلىكلەر ئايالالرنىــڭ ســەۋەبىدىن بولىــدۇ،
دەپ قارىالتتــى .ھىندىيــار ئېــرى ئۆلگــەن ئايالنــى تىرىــك
تۇرغــۇزۇپ ئېــرى بىلــەن بىرگــە كۆيدۈرەتتــى .ھازىرمــۇ
بــۇ ئــادەت ئۇالرنىــڭ قىســمەن مەزھەبلىرىــدە ھۆكــۈم

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ســۈرمەكتە .پەقــەت ،ئىســام دىنــى بارلىققــا كەلگەندىــن
كېيىــن« ،قۇرئــان كەرىم»نىــڭ ئىجتىمائىــي ئىشــار
قانۇنىــدا ،ئايالالرنىــڭ ھــەق ـ ھوقۇقلىــرى بەلگىلىنىــپ،
ئۇالرنىــڭ شــان ـ شــەرىپى كۆتۈرۈلــدى .شــۇ ۋاقىتالرنىــڭ
شــارائىتىدا دۇنيانىــڭ ھەممىــا يېرىــدە ،خۇسۇســەن ئەرەب
يېرىــم ئارىلىــدا ئايالــار مىــراس ئورنىــدا قوللىنىالتتــى.
ئۇالرنىــڭ ئاتــا ـ ئانىســى قالدۇرغــان مــال ـ مۈلۈكلەردىــن
مىــراس ئېلىــش ھوقۇقــى يــوق ئېــدى .ئەممــا ئىســام
دىنــى كەلگەندىــن كېيىــن ،ئۇالرغــا تۆۋەندىكــى ھــەق-
ھوقۇقالرنــى بەلگىلىــدى:
ئايالــار ھۆرمەتتــە ۋە ھەق-ھوقۇقــاردا ئەرلەرگــە ئــوخ-شاشتۇر.
ئايالالرنىــڭ مىــراس ئېلىــش ۋە ئۆزىنىــڭ مــال ـ مــۈ-لۈكلىرىنــى ئېرىنىــڭ رۇخسىتىســىز ،خالىغىنىچــە تەســەررۇپ
قىلىــش ھوقۇقــى بــار.
ئەرنىــڭ ئىقتىســادىي شــارائىتى يېتەرلىــك بولســا ئــا-يالىغــا خىزمەتچــى تۇتــۇپ بەرگىنى ياخشــى.
ئايالالرنىــڭ ئېــرى ۋە ئاتا-ئانىســىدن مۇســتەقىلئىگىلىــك تىكلــەش ھوقۇقــى بــار.
ئايالــار قانداقــا شــارائىتتا بولمىســۇن ،ئۇالرنىــڭئوقــۇش ،ئۆگىنىــش ئەركىنلىكــى بــار.

161

مۇھەممەد يۈسۈپ

ئايالالرنىــڭ ئەرلەرگــە ئوخشــاش ئــۆزى خالىغــانبىرســى بىلــەن تۇرمــۇش قــۇرۇش ،ئەگــەر بەختلىــك
بواللمىغــان ھالەتتــە يېتەرلىــك ئــۆزۈر بىلــەن ئاجرىشــىش
ھوقۇقــى بــار.
ئايالالرنى ئۇرۇپ ،تىلالشقا ۋە خورالشقا بولمايدۇ. ئايالالر تۇغۇشــنى خالىســا ،ئۇالرنى تۇغۇشــتىن مەنئىقىلىشــقا بولمايدۇ.
162

ئايالالرنى پۇل تېپىشقا زورالشقا بولمايدۇ. ئايالــار ئائىلىنىــڭ ئېھتىياجلىرىنــى قامداشــقا زور-النمايــدۇ.
يۇقىرىقــى ھەق-ھوقۇقــار مىالدىيە 6ـ ئەســىرىدە ئېالن
قىلىنغــان بولســىمۇ ،ياۋرۇپــادا ۋە ئىســام دائىرىســىنىڭ
ســىرتىدىكى ئەللــەردە ،تېخــى 18ـ ئەســىرگە قــەدەر بىردەك
ئېتىــراپ قىلىنمــاي كەلگەنىــدى.
1940ـ يىلالردىــن باشــاپ ،دۇنياغــا داڭلىــق ئۇنىۋېــر-
ســىتېتالردىن ئوكســفورد ۋە كامبىــرچ ئۇنىۋېرســىتېتلىرى
قىزالرنىڭمــۇ ئوقــۇش ،ئۆگىنىــش ھوقۇقىنــى ئېتىــراپ
قىلىــپ ،مەزكــۇر ئۇنىۋېرســىتېتالرغا قوبــۇل قىلىنىدىغــان
ئوقۇغۇچىــار ســانىنىڭ 25 %بىلــەن 40 %نــى قىزالردىــن
ئېلىــش قارارىنــى چىقارغــان بولســا ،ئىســام دىنــى 6ـ
ئەســىردىال قىــز ـ ئوغۇلالرنىــڭ تەلىــم ئېلىشــتا ئوخشــاش

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ھوقۇققــا ئىگــە ئىكەنلىكىنــى ئېــان قىلىپــا قالماســتىن،
«ئوقــۇش ،ئۆگىنىــش ئــەر بولســۇن ،ئايــال بولســۇن ،ھــەر
قانــداق بىــر مۇســۇلمان كىشــى ئۈچــۈن پــەرزدۇر» دەپ
بەلگىلىگــەن.
مىالدىيــە 6ـ ئەســىرنىڭ شــارائىتىغا قارايدىغــان
بولســاق ،بۇنــداق ھەرقايســى ئەســىرلەرنىڭ شــارائىتىغا
ۋە كىشــىلەرنىڭ مەنپەئەتىگــە ئۇيغــۇن كېلىدىغــان،
ئادالەتلىــك ۋە ئېســىل قانۇنالرنــى ،ھەزرىتــى مۇھەممــەد
ئەلەيھىسســاالمدەك ئالالھنىــڭ ئىالھىي مەكتىبىدىن باشــقا
مەكتــەب كۆرمىگــەن ،ئوقــۇش ۋە يېزىشــنى ئۆگەنمىگــەن
بىــر ئۇممــى (ئوقــۇش ۋە يېزىشــنى ئۆگەنمىگــەن)
پەيغەمبەرنىــڭ اليىھىلــەپ چىقىشــى مۇمكىــن ئەمــەس!
بەلكــى شــۇ ۋاقىتتىكــى ئاالھىــدە تەلىــم كۆرگــەن
ۋە بــۇ ســاھەدە پەۋقۇلئــاددە ئەتراپلىــق يېتىشــكەن
ئىنســانالرنىڭمۇ بۇنــداق ئېســىل قانۇنالرنــى اليىھىلــەپ
چىقالىشــى تەســەۋۋۇردىن يىــراق ،ئەلۋەتتــە .ئۇنداقتــا
«قۇرئــان كەرىــم» بەلگىلىگــەن بــۇ قانۇنــار نەدىــن
كەلــدى؟ شۈبھىســىزكى ،ئالالھتىــن كەلــدى!
شــۇنى ئېنىــق چۈشــىنىش كېرەككــى ،ئۆتمۈشــتىكى
ۋەقەلىكلەرنــى زامانىمىزغــا قىيــاس قىلىپ چۈشــىنىدىغان
بولســاق ،تارىــخ پەلسەپىســىگە كــۆرە چــوڭ خاتالىقالرغــا
چۈشــۈپ قالىمىــز .شــۇڭا ھــەر قانــداق ۋەقەلىــك ۋە

163

مۇھەممەد يۈسۈپ

ھادىسىلەرنى شۇ زامانالرنىڭ شارائىتىغا ۋە ئىنسانالرنىڭ
بىلىــم ســەۋىيە جەھەتتىكــى ئەھۋالىغــا قاراپ چۈشــىنىش
ئىلىــم ئەھلىنىــڭ مېتودىــدۇر .خۇسۇســەن ،تارىخنــى
يەكۈنلەشــتە چــوڭ ئاساســتۇر .زامانىمىــزدا ئــاددى
ســانالغان ئىشــار ،ئۆتمۈشــتىكىلەر ئۈچــۈن چــوڭ
بىلىملــەر ئېدى .ئاددىيســى ،زامانىمىزدىكــى تېلېۋىزىيە،
ســىنئالغۇ ،ئۈنئالغــۇ ،كومپيۇتېــر ،ئانتېننــا ،ئىنتېرنېــت
ۋە باشــقىالر تېخــى يــۈز يىــل بۇرۇنقــى ئىنســانالرنىڭ
164

ئەقلىگــە كــۆرە مۇمكىــن ئەمــەس ئىشــاردىن ئېــدى .بــۇ
ئىشــار ئۇالرنىــڭ خىيالىغىمــۇ كىرمەيتتــى.
زامانىمىزدىكــى 6ـ 7ياشــلىق بالىــار مىكــروب ۋە
باكتېرىيىلەرنــى بىلىــدۇ .ئەمــا ئۇلــۇغ ئالىــم فارابىــي
ياشــىغان زامانــاردا ،مىكــروب بىلــەن باكتېرىيىنىــڭ
مەۋجــۇد ئىكەنلىكىنــى تەتقىــق قىلىــش ئىشــىمۇ ئاالھىــدە
چــوڭ بىلىــم ســانىالتتى.

◄«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ غەيبلەردىــن خــەۋەر بېرىشــتىكى
مۆجىزىســى
«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ غەيبلەردىــن خــەۋەر بېرىشــتىكى
مۆجىزىســىنىڭ بەزىلىــرى تۆۋەندىكىچــە:
.1دۇنيانىڭ شۇ ۋاقىتتىكى ئىككى چوڭ ئىمپىراتورلىرى

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

بولغــان رىملىقــار بىلــەن ئىرانلىقــار ئوتتۇرىســىدا قاتتىــق
ئــۇرۇش بولــۇپ ،ئىرانلىقــار رىملىقالرنــى يەڭگەندىــن
كېيىن ،ئەرەب مۇشــرىكلىرى مۇســۇلمانالرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭمۇ
رىملىقالرغــا ئوخشــاش مەغلۇبىيــەت بولىدىغانلىقىنــى
سۆزلەشــكە باشــايدۇ .بــۇ ئەھــۋال مۇســۇلمانالرنى غەمكىــن
قىلىــدۇ .چۈنكــى ئىرانلىقــار ئەرەبلەرگــە ئوخشــاش
بۇددىســت ،رىملىقــار ســاماۋىي دىنغــا ئېتىقــاد قىلىدىغــان
خرىســتىئانالر ئىــدى .بــۇ ۋاقىتتــا قۇرئــان رىملىقالرنىــڭ
كېيىنكــى غەلىبىســىدىن خــەۋەر بېرىــپ( :رىملىقــار يېقىــن
بىــر جايــدا (پەلەســتىندە) يېڭىلــدى .ئــۇالر يېڭىلگەندىــن
كېيىــن بىــر قانچــە يىــل ئىچىــدە يېڭىــدۇ .ئىلگىــرى ۋە
كېيىــن ھەممــە ئىــش ئالالھنىــڭ باشقۇرىشــىدىدۇر ،بــۇ
كۈنــدە مۆمىنلــەر ئالالھنىــڭ بەرگــەن ياردىمــى بىلــەن
[[[
خۇشــال بولىــدۇ .ئالالھ خالىغان كىشــىگە يــاردەم بېرىدۇ(
دېگــەن ۋە ئارىدىــن تولــۇق 7يىــل ئۆتكەندىــن كېيىــن
رىملىقــار ئىرانلىقالرنــى يەڭگــەن.
.2مۇشــرىك ئەرەبلــەر بىلــەن يەھۇدىيــار مۇھەممــەد
ئەلەيھىسســاالمنى يــوق قىلىــش ئۈچــۈن تۈرلــۈك چارىلىرىنــى
قوللىنىــدۇ ،كــۆپ قېتىــم سۈيقەســتلەرنى پىالناليــدۇ .شــۇ
ۋاقىتتــا قۇرئــان مۇھەممەد ئەلەيھىسســاالمغا دۈشــمەنلىرىنىڭ
زىيــان يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنــى ئېــان قىلىــپ( :ئــى
پەيغەمبــەر! رەببىــڭ تەرىپىدىــن ســاڭا چۈشــۈرۈلگەن
[[[

رۇم سۈرىسى -1-4ئايەتلەر.

165

مۇھەممەد يۈسۈپ

(ۋەھيى)نىــڭ ھەممىســىنى تولــۇق يەتكۈزگىــن ،ئەگــەر
تولــۇق يەتكۈزمىســەڭ ،ســەن ئالــاھ تاپشــۇرغان
(پەيغەمبەرلىــك) ۋەزىپەڭنــى ئــادا قىلمىغــان بولىســەن.
ئالــاھ ســىېنى كىشــىلەرنىڭ زىيانكەشــلىكىدىن ســاقاليدۇ.
شەكســىزكى ،ئالــاھ كاپىــر قەۋمنــى ھىدايــەت قىلمايــدۇ

([[[

دېيىــش ئارقىلىــق ئالالھنىــڭ مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنى
قوغدايدىغانلىقىنــى ۋەدە قىلىــدۇ .بــۇ ئايــەت چۈشــكەن
ھامان مۇھەممەد ئەلەيھىسســاالم ئۆزىنىڭ قوغدىغۇچىلىرىغا:
166

«ئــەي خااليىــق! بىزدىــن يىــراق تــۇرۇڭالر ،بىزنــى ئالــاھ
ئــۆزى قوغدايــدۇ» دەپ ئېــان قىلغــان ۋە ئەمەلىيەتتــە
سۈيقەســتلەردىن ئامــان قالغــان.
.3مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالم بىلــەن ســاھابىلىرى
مەككىنــى مۇشــرىكلەرنىڭ چاڭگىلىدىــن ئــازات قىلىشــنى
تولىمــۇ ئــازرۇ قىالتتــى .قۇرئــان ئۇالرغــا خۇشــخەۋەر بېرىــپ:
((ئــى پەيغەمبــەر!) ئالــاھ خالىســا ،ســىلەر خاتىرجــەم
بولغــان( ،بەزىلىرىــڭالر) چېچىڭالرنــى چۈشــۈرگەن ۋە
(بەزىلىرىــڭالر) قىرقىغــان ھالــدا ،قورقمــاي چوقــۇم
مەســجىدى ھەرەمگــە كىرىســىلەر)[[[ دېگــەن ۋە ئارىدىــن
ئــۇزۇن ئۆتمەيــا ئىســام قوشــۇنى مەككىنــى تىنچلىــق
بىلــەن ئــازات قىلغــان.
[[[

مائىدە سۈرىسى -67ئايەت.

[[[

فەتھ سۈرىسى 27ـ ئايەت.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

.4ئالــاھ تائــاال «قۇرئــان كەرىم»نــى ئــۆزى
ســاقاليدىغانلىقىغا ۋەدە قىلىــپ( :قۇرئاننــى ھەقىقەتــەن
بىــز چۈشــۈردۇق ۋە ئۇنــى ئەلۋەتتــە ئۆزىمىــز قوغدايمىــز)

[[[

دېگەنىــدى .قۇرئاننىــڭ دۇنياغــا كەلگىنىگــە 14ئەســىر
ئۆتكــەن بولســىمۇ ،قۇرئــان ھازىرغىچــە بىــرەر ھــەرپ
چاغلىــق ئۆزگەرتىلمەســتىن ،شــۇ ۋاقىتتىكــى ھالىتــى
بويىچــە داۋام قىلىــپ كەلگەنلىكــى قۇرئاننىــڭ ھەقىقەتــەن
ئالالھنىــڭ ســۆزى ئىكەنلىكىنــى ئىســپاتاليدۇ .قۇرئاننىــڭ
مۇندىــن باشــقا غەيبتىــن بەرگــەن ۋە ئەمەلىيەتتــە مەيدانغــا
چىققــان خەۋەرلىــرى ئىنتايىــن كۆپتــۇر.
•مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ مۆجىزىســى قۇرئــان بولغــان-
لىقىنىڭ ســەۋەبى

مۆجىزىلــەر ئەزەلدىــن ھــەر بىــر دەۋرنىــڭ ۋە جــەم-
ئىيەتنىــڭ شــارائىتىغا قاراپ ،شــۇ ۋاقىتتىكى ئــەڭ تەرەققىي
قىلغــان نەرســىنىڭ جىنســىدىن بولــۇپ ،ئۇنــى بېســىپ
چۈشــىدىغان ئاالھىــدە پەرقلىــق ئۈســتۈنلىكى بىلــەن
كەلگــەن .مانــا بــۇ ،ئالالھنىــڭ پەيغەمبەرلەرگــە مۆجىــزە
ئاتــا قىلىشــتىكى پرىنســىپىدۇر .ئەگــەر بۇنــداق بولمىغانــدا
مۆجىــزە ئەۋەتىشــنىڭ ھېچبىــر ئەھمىيىتــى بولمايتتــى.
چۈنكــى بىــر پەننــى بىلمىگــەن خەلققــە باشــقا بىــر پــەن
[[[

ھىجر سۈرىسى 9ـ ئايەت.

167

مۇھەممەد يۈسۈپ

168

بىلــەن دۇئېــل ئېــان قىلغاننىــڭ ئەھمىيىتــى بولمايــدۇ.
بەلكــى دۇئېــل ئۇالرنىــڭ تەرەققىــي قىلىــپ ئــەڭ ئۇچىغــا
چىققــان نەرسىســىنىڭ جىنســىدىن بولغاندىــا ئۇنىــڭ
قىممىتــى ئوتتۇرىغــا چىقىــدۇ .مەســىلەن :پىرئەۋننىــڭ
زامانىــدا ســېھىرگەرلىك ئىنتايىــن زور دەرىجىــدە تەرەققىــي
قىلغانلىقتىــن ،ئالــاھ شــۇ زاماننىــڭ تەقەززاســىغا
ماسالشــتۇرغان ھالــدا ،مۇســا ئەلەيھىسســاالمغا پۈتــۈن
ســېھىرلەرنى بەربــات قىلىــپ ،ســېھىرگەرلەرنى مــات
قىلىدىغــان مۆجىــزە ئاتــا قىلغــان .ئىســا ئەلەيھىسســاالمنىڭ
دەۋرى تىببىي جەھەتتە زور ئاشقان بىر دەۋر بولغانلىقتىن،
ئالــاھ ئىســا ئەلەيھىسســاالمغا شــۇ دەۋرنىــڭ ئــەڭ ئۇســتا
دوختۇرلىرىمــۇ ســاقايتالمىغان ئــاق كېســەلنى ،تۇغمــا
كورنــى ســاقايتىدىغان ،ھەتتــا ئالالھنىــڭ ئىزنــى بىلــەن
ئۆلۈكلەرنىمــۇ تىرىلدۈرىدىغــان مۆجىزىنــى ئاتــا قىلغــان.
ئەممــا ھەزرىتــى مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ زامانىغــا
كەلگەنــدە ،ئەرەبلــەردە ئەدەبىيــات ،شــېئىرىيەت ناھايىتــى
زور دەرىجىــدە تەرەققىــي قىلغانىــدى .ئەرەبلــەر چــوڭ ـ
كىچىــك ھەممىســى بىــردەك شــېئىر خۇمــار خەلــق ئېــدى.
ئــۇالر ھــەر يىلــى مەلــۇم بىــر كۈننــى بەلگىلــەپ ھازىرقــى
ســەئۇدى ئەرەبىســتانىدىكى «ئــوكاز» بازىرىــدا پۈتــۈن
ئەدىبلــەر ۋە شــائىرالرنىڭ ئىشــتىراك قىلىشــى ئاســتىدا
شــېئىر ماھارىتــى كۆرســىتەتتى« .ئــوكاز» ئەينــى زامانــدا
شــائىرالرنىڭ شــېئىر ســورۇنىغا ئايالنغانىــدى .ئەرەبلەرنىــڭ

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

شــېئىرىيەتكە بۇنچىلىــك زور ئەھمىيــەت بېرىشــىدىكى
ســەۋەبلەرنىڭ بىــرى :بىــر تەرەپتىــن ،ئــۇالر قۇملــۇق
ســەھراالر ۋە يايالقــاردا ھايــات كەچۈرىدىغــان خەلــق
بولغاچقــا ،تەبىئەتنىــڭ ھەرخىــل مەنزىرىلىــرى ئۇالرنــى
تەپەككــۇر قىلىشــقا ۋە غەزەللەرنــى ئېيتىشــقا ئۈندەيتتــى.
يەنــە بىــر تەرەپتىــن ،ئەرەبلــەردە ئومۇمىــي بىرلىــك
بولماســتىن ،ئــۇالر قەبىلىلەرگــە بۆلۈنــۈپ ،ھــەر بىــر قەبىلە
ئۆزىنىــڭ ئارتۇقچىلىقلىرىنــى شــېئىر ۋە غەزەللــەر ئارقىلىــق
ئىپادىلــەپ پەخىرلىنىــش ۋە شــېئىر بىلــەن رەقىبلىرىنــى
ســۆكۈش ،ھەتتــا بــۇ ســەۋەبتىن بىــر ـ بىرىگــە قارشــى
چــوڭ ئۇرۇشــارنى باشــلىتىش قاتارلىــق مۇددىئــاالر بىلــەن
ئۆمــۈر ســۈرەتتى .شــۇڭا ئــۇالر بەدىئىــي شــېئىرالرغا ۋە
تاالنتلىــق شــائىرالرغا زور ئېھتىياجلىــق ئېــدى .قىسقىســى،
ئــۇالر شــېئىر بىلــەن كۆتۈرىلەتتــى ،يەنــە شــېئىر بىلــەن
چۈشــەتتى .بــەزى بەدىئىــي شــېئىرلىرىنى كەبىكــە ئېســىش
بىلــەن پەخىرلىنەتتــى.
شــۇنداق بىــر ۋەزىيەتتــە« ،قۇرئــان كەرىــم» ئۆزىنىــڭ
پــارالق نــۇرى بىلــەن پۈتــۈن ئىقلىمالرنــى يورۇتقــان،
ئىستىلىســتىكا ۋە بايــان جەھەتتىكــى بەدىئىيلىكتــە ئــەڭ
ئۈســتۈنلۈكنى ئىگىلىگــەن ھالــدا ،ئالــاھ تەرىپىدىــن
ھەزرىتــى مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمغا چۈشۈرۈلىشــى بىلــەن
ئەرەبلەرنىــڭ ئۆزلىرىنــى «ئــەرەب» (تىلــى راۋان) باشــقا
مىللەتلەرنــى «ئەجــەم» (تىلســىز) دەپ مەغرۇرالنغــان

169

مۇھەممەد يۈسۈپ

ئاتاغلىــق ئەدىبلىــرى بىلــەن تاالنتلىــق شــائىرلىرىنى
ســەھنىدىن چۈشــۈردى .بــۇ ئەينــى ۋاقىتتــا «قۇرئــان
كەرىم»نىــڭ جىمــى ئەرەبلەرگــە دۇئېــل ئېــان قىلىشــى
ئېــدى .ئــۇالر قۇرئاننىــڭ ئالدىــدا خــۇددى چــۈش ۋاقتىــدا
قۇياشــقا تىكىلىــپ قارىغــان كىشــىنىڭ كــۆزى خىرەلىشــىپ
قالغىنىــدەك ،ئەقىللىــرى خىرەلىشــىپ بارچــە ماھارەتلىرىنى
پۈتۈنلــەي يوقاتقــان ھالــدا گاڭگىــراپ قالــدى.

170

•«قۇرئان كەرىم» پۈتۈن ئىنسانىيەتكە دۇئېل ئېالن قىلىدۇ

«قۇرئــان كەرىــم» جىمــى ئەرەبلەرگــە دۇئېــل ئېــان
قىلغىنىــدەك ،پۈتــۈن ئىنســانىيەتكە دۇئېــل ئېــان
قىلغانىــدى .قۇرئــان بــۇ خۇسۇســتا نۇرغۇنلىغان ئىشــارنىڭ
بولىدىغانلىقىدىــن خــەۋەر بەرگەن ۋە بۇ ئىشــار ئەمەلىيەتتە
ئوتتۇرىغــا چىققــان .مەســىلەن« :قۇرئــان كەرىــم» رىملىقالر
بىلــەن ئىرانلىقالر ئوتتۇرىســىدا قايتا ئۇرۇش چىقىدىغانلىقى
ۋە رىملىقالرنىــڭ يېڭىدىغانلىقىدىــن ئالدىــن خــەۋەر
بەرگەنــدە ،مۇســۇلمانالر«ھەق ۋە راســت» دەپ تەســتىق
قىلىشــتى ،ئــەرەب ،ئەجــەم بۇددىســتلىرى ۋە ئۇالرنىــڭ
يانداشــلىرى بولســا« ،بــۇ يالغــان گــەپ ،كۆرىمىــز قېنــى.
قايســىمىزنىڭ كۈتكىنــى ئەمەلگــە ئاشــىدىكەن» دېيىشــتى
ۋە ئىككــى پىرقــە بــۇ كېلەچەكتىكــى ئۇرۇشــنى ئىنتىــزار
بىلــەن كۈتتــى .ئارىدىــن تولــۇق 7يىــل ئۆتكەندىــن

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

كېيىــن ،رىملىقــار خــۇددى قۇرئاننىــڭ ئالدىنئــاال خــەۋەر
بەرگىنىــدەك ئىرانلىقالرنــى يەڭــدى .ئەگــەر ئەھــۋال
«قۇرئــان كەرىــم» خــەۋەر بەرگەنــدەك بولماســتىن ئۇنىــڭ
ئەكســىچە بولــۇپ رىملىقــار يېڭىلگــەن بولســا ياكــى ئۇرۇش
يــۈز بەرمىگــەن بولســا نېمــە بولماقچــى ئېدى؟ شەكســىزكى،
ئەرەبلەرنىــڭ مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنى «يالغاندىــن
پەيغەمبەرلىــك دەۋاســى قىلغــان ،شــۇڭا ئۇنىــڭ گەپلىــرى
يالغــان چىقتــى» دەپ تۆھمــەت قىلىشــى ئۈچــۈن يېتەرلىــك
شــەرت – شــارائىت ھازارالنغــان بوالتتــى .ئىســام دىنىنىــڭ
ئاساســىي دەســتۇرى ۋە مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ
راســتلىقىنى ئىســپاتاليدىغان «قۇرئــان كەرىــم» يالغانغــا
چىقىرىلغاندىــن كېيىــن ،بــۇ يېڭى دىن ئەجەلگــە يولۇققان
بوالتتــى .ئەممــا خــەۋەر بەرگۈچــى ئالــاھ تائــاال ئېــدى.
مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالم ئەمــەس 7 .يىلدىــن كېيىــن
بولىدىغــان سوقۇشــنىڭ نەتىجىســىدىن خــەۋەر بېرىــش
مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭال ئەمــەس ،بەلكــى ھەربىــي
ئىشــار ئىستراگىيىســى ساھەســىدە ئەتراپلىــق يېتىشــكەن
ھەربىــي قوماندانالرنىــڭ ۋە يىراقنــى كۆرەلەيدىغــان
پىالنلىغۇچىالرنىڭمــۇ قولىدىــن كەلمەيدىغــان ئىــش ئىــدى.
پەيغەمبەرلەرگــە بېرىلگــەن مۆجىزىلــەر تەبىئــەت قانــۇ-
نىيەتلىرىنــى بۆســۈپ ئۆتىدىغــان خارىقــى ئــادەت ئىشــار
ئېــدى .مەســىلەن :ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالم بۇتالرغــا
چوقۇنىدىغــان بىــر قەۋمگــە ئەۋەتىلگــەن پەيغەمبــەر

171

مۇھەممەد يۈسۈپ

172

ئىــدى .شــۇڭا ئــۇالر ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالمنى كۆيــدۈرۈپ
جازالىماقچــى بولغىنىــدا ،ئۇنــى ئىالھلىرىنىــڭ ئالدىغــا
ئېلىــپ كەلگــەن .ئۇالرنىــڭ ئېتىقــادى بويىچــە بولغانــدا،
ئۇالرنىــڭ ئىالھلىــرى ئۆزلىرىگــە ھاقــارەت قىلغــان ئىبراھىــم
ئەلەيھىسســاالمنى جازالىشــى ۋە ئۇنىڭدىــن ئىنتىقــام ئېلىشــى
كېــرەك ئېــدى .لېكىــن ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالم ئوتقــا
تاشــانغىنىدا ،ئــوت ئۆزىنىــڭ كۆيــدۈرۈش خۇسۇســىيىتىنى
يوقاتتــى ،ئۇالرنىــڭ ئىالھلىرى ئىبراھىم ئەلەيھىسســاالمدىن
ئىنتىقــام ئااللمىغانلىقتىــن ئۇالرنــى مــات قىلىــپ قويــدى.
شــۇ ئېنىقكــى ،ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالمنىڭ مۆجىزىســى
ئوتتىــن قۇتۇلــۇپ ئامــان قېلىــش ئەمــەس ،بەلكــى ئوتنىــڭ
كۆيــدۈرۈش قانۇنىيىتىنــى بېــكار قىلىــش ئارقىلىــق ســاختا
ئىالھالرنىــڭ جازاالشــتىن ئاجىــز ئىكەنلىكىنــى ئىســپاتالش
ئېــدى .ئەگــەر ئالــاھ تائــاال ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالمنى
ئوتتىــن قۇتقۇزۇشــنىال مەقســەت قىلغــان بولســا ئېــدى،
قەۋمــى ئۇنى خۇددى ئىســا ئەلەيھىسســاالم بىلــەن مۇھەممەد
ئەلەيھىسســاالمنى سۈيقەســتچى قەۋملــەر تۇتالمىغانــدەك
تۇتالمىغــان ياكــى يامغــۇر يېغىــپ ئــوت ئۆچــۈپ قالغــان
ســەۋەبلەر بىلەنمــۇ ئۇنــى ئوتتىــن قۇتقۇزااليتتــى .ئەگــەر
ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالم قېچىــپ قۇتۇلغــان ياكــى يامغــۇر
يېغىــپ ئــوت ئۆچــۈپ قالغــان بولســا ئېدى ،قەۋمــى «ئەگەر
بىــز ئىبراھىمنــى تۇتالىغــان بولســاق ،ئەلۋەتتــە ئىالھلىرىمىز
ئۇنىڭدىن ئىنتىقام ئالغان ۋە ئوت ئۆچۈپ قالمىغان بولســا،

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ئەلۋەتتــە كۆيدۈرۈلگــەن بوالتتــى»دەپ كۆرەڭلىشــى مۇمكىن
ئېــدى .ئەممــا يالقۇنــاپ تۇرغــان ئــوت دۆۋىســى ئۇنىڭغــا
تاشــانغان ئىبراھىم ئەلەيھىسســاالمنى كۆيدۈرەلمىدى ،ئۇالر
گۇمــان قىلغــان ئىالھــار ئۇنــى جازالىيالمىــدى .نەتىجىــدە،
ئــۇالر «ئىالھلىرىمىــز» دەپ چوقۇنغــان بۇتالرنىــڭ بىراۋغــا
پايــدا ياكــى زىيــان يەتكۈزەلمەيدىغــان ھەتتــا ئۆزلىرىنىمــۇ
زىيــان – زەخمەتلەردىــن قوغدىيالمايدىغــان ھەيكەللــەر
ئىكەنلىكــى ئــۆز كۆزلىــرى بىلــەن كــۆردى.
مۇســا ئەلەيھىسســاالم ئالــاھ تائاالنىــڭ (ھاســاڭ بىلــەن
دېڭىزغــا ئــۇر) دېگــەن ئەمرىگە ئاساســەن ،ھاسىســى بىلەن
ئۇرىۋىــدى ،دېڭىــز ســۈيى خــۇددى ئىككــى چــوڭ تاغــدەك
ئىككــى تەرەپكــە ئايرىلىــپ ،ئوتتۇرىدىــن يــول ھاســىل
بولــدى .ســۇنىڭ بۇنــداق بولىشــى ئۇنىــڭ قانۇنىيىتىگــە
زىــت بىــر ئىــش .لېكىــن مۆجىــزە ئۇنــى شــۇنداق قىاللىدى.
بــۇ مۇســا ئەلەيھىسســاالمنىڭ خاســىيەتلىك ھاسىســىنىڭ
كارامىتــى ئەمــەس ،بەلكــى ئۇ ئارقىدا پىرئەۋن قوشــۇنلىرى،
ئالدىدا پايانســىز دېڭىز ئىككىســىنىڭ ئوتتۇرىســىدا قېلىپ،
قۇتۇلۇشــنىڭ ئىنســانىي چارىلىــرى پۈتۈنلــەي تۈگىگــەن
بىــر ۋاقىتتــا ،قۇتۇلۇشــتىن تولــۇق ئۈمىدۋارلىــق بىلــەن
ئىشــنىڭ چارىســىنى ئالــاھ تائاالغــا تاپشــۇرغانىدى .شــۇڭا
َ َّ
ئۇنىــڭ قەۋمى»بىــز ئەمــدى تۈگەشــتۇق» دېگەنــدە( ،ك
إ َّن َم َ َ ّ َ َ ْ
ِين) يەنــى (ھەرگىــز ئۇنــداق بولمايــدۇ!
ِ
ِ
ــي ر ِب ســيهد ِ
چۈنكــى رەببىــم چوقــۇم مــەن بىلــەن بىللىــدۇر ،ئــۇ مــاڭا

173

مۇھەممەد يۈسۈپ

يــول كۆرســىتىدۇ)[[[ دېگــەن ســۆزنى تولــۇق ئىشــەنچ ۋە
خاتىرجەملىــك بىلــەن ئېيتىــش ئارقىلىــق قۇتۇلــۇش
ئىشــىنىڭ ئىنســانىي ســەۋەبلەردىن ئالــاھ تائاالنىــڭ
قۇدرىتىگــە يۆتكەلگەنلىكىنــى جاكارلىغــان ئېــدى.
«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ يەنــە شــەرىئەت ئەھكاملىرىنــى
بەلگىلەشــتىكى مۆجىزىســىمۇ بــار بولــۇپ ،بــۇ «قۇرئــان
كەرىــم» ئېلىــپ كەلگــەن قانــۇن _ پىرىنســىپالرنىڭ
174

مۇكەممەللىكىــدە ،ئۇنىــڭ زامانالرنىــڭ ئۆتۈشــى بىلــەن
كونىــراپ قالماســتىن ياكــى زامانغا ماسلىشــالماي قالماســتىن
ھــەر ۋاقىــت ئۆزىنىــڭ ئاالھىدىلىكىنــى ســاقالپ قالغانلىقىدا
ئىپادىلىنىــدۇ .چۈنكــى ئالــاھ تائــاال بارلىــق ئىنســان
تەبىقىلىــرى ئارىســىدا ئادالــەت ۋە باراۋەرلىكنــى ئەمەلگــە
ئاشــۇرۇش ۋە ئۇالرنــى ئىككــى ئالەملىــك بەختلىــك قىلىــش
ئۈچــۈن بەلگىلىگــەن ئىالھىــي قانۇنــار ھــەر قانــداق بىــر
زامــان ۋە ھــەر بىــر ماكانغــا يارايدىغــان ،ئىنســانالرنىڭ
ئەقلىگــە تامامــەن مۇۋاپىــق كېلىدىغــان ۋە ئۇالرنىــڭ ھايــات
مۇساپىســىدىكى چوڭ-كىچىــك پۈتــۈن ئېھتىياجلىرىنــى
ھــەل قىالاليدىغــان مۇكەممــەل پىرىنســىپالر بولــۇپ ،بۇنداق
بىــر مۇكەممــەل پىرىنســىپنى تــۈزۈپ چىقىــش ئىنســاننىڭ
قولىدىــن كەلمەيــدۇ .شــۇڭا ئۇنــى مۆجىــزە دەيمىــز.
[[[

شۇئەرا سۈرىسى -62ئايەت.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

•«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ بۇرۇنقــى پەيغەمبەرلەرنىــڭ مۆجىزىلــى-
رىدىــن ئاالھىدىلىكى

پەيغەمبەرلەرگــە بېرىلگــەن مۆجىزىلەر خاراكتېر جەھەتتە
ئوخشــاش بولمىغانــدەك ،قىممــەت جەھەتتىمــۇ ئوخشــاش
بولمىغــان .مەســىلەن :مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمدىن
باشــقا پۈتــۈن پەيغەمبەرلەرنىــڭ مۆجىزىلىــرى ھېسســىي
مۆجىزىلەردىــن بولــۇپ ،شــۇ ۋاقىتتــا ئۇنــى كۆرگەنلــەر
قايىــل بولــۇپ ئىشــىنىدىغان ،ئۇنــى كۆرمىگــەن كېيىنكىلەر
ئۈچــۈن تارىــخ ياكــى قىسســە ئورنىــدا بولــۇپ قالغانلىقتىن،
خالىغانــار ئىشــىنىپ ،خالىغانالر ئىشــەنمەيدىغان ئىشــار-
دۇر .ئەمما مۇھەممەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ مۆجىزىســى بولغان
«قۇرئــان كەرىــم» زامانالرنىــڭ ئۆتىشــى بىلــەن كۈچىنــى
يوقاتمايدىغــان مەڭگۈلــۈك ئەقلىــي مۆجىزىــدۇر« .قۇرئــان
كەرىــم» ھەممىــا يــەردە بــار .ئۇنــى ھەركىــم ،ھــەر ۋاقىتتــا
«مانــا بــۇ مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ مۆجىزىســى» دەپ
كۆرســىتىپ بېرەلەيــدۇ.
ئىلگىرىكــى پەيغەمبەرلەرنىــڭ مۆجىزىلىرىگــە نــەزەر
ســالغىنىمىزدا ،بــۇ مۆجىزىلەرنىــڭ ئالــاھ تائاالنىــڭ شــۇ
ۋاقىتتــا روياپقــا چىقارغــان ئىش-ھەرىكەتلــەر ئىكەنلىكىنــى،
«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ ئالــاھ تائاالنىــڭ ســۈپەتلىرىدىن
بىــر ســۈپەت ئىكەنلىكىنــى بايقايمىــز .ئىــش – ھەرىكــەت
بىــر ياكــى بىــر قانچــە قېتىــم تەكرارلىنىــپ ئاخىرلىشــىدۇ .بۇ

175

مۇھەممەد يۈسۈپ

176

خــۇددى ئــوت ئىبراھىــم ئەلەيھىسســاالم تاشــانغان ۋاقىتتــا
ئۇنــى كۆيدۈرمىگــەن بولســىمۇ ،كېيىــن يەنــە ئۆزىنىــڭ
ئەســلى خۇسۇســىيىتىگە قايتقىنىغــا ،مۇســا ئەلەيھىسســاالم
ئۆتكەنــدە يېرىلغــان دېڭىــز ســۈيىنىڭ كېيىــن يەنــە ئەســلى
خۇسۇســىيىتىگە قايتقىنىغــا ئوخشــاش .ئەممــا ســۈپەت
ئۇنىــڭ ئىگىســى داۋام قىلغــان مۇددەتكىچــە ئۇنىــڭ بىلــەن
ھەمىشــە بىرگــە داۋام قىلىــدۇ .بــۇ خــۇددى ئالــاھ تائاالنىــڭ
كاالم (ســۆزلەش) ســۈپىتىنىڭ ئۇنىــڭ بىلــەن مەڭگۈگە داۋام
قىلغىنىغــا ئوخشــاش .چۈنكــى ئىــش -ھەرىكــەت ئالــاھ
تائاالنىــڭ پېئىلــى ،ئەممــا كاالم ئۇنىڭ دائىمىي ســۈپىتىدۇر.
«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ بۇرۇنقــى پەيغەمبەرلەرنىــڭ
مۆجىزىلىرىدىــن پەرقىلىنىــپ تۇرىدىغــان يەنــە بىــر تەرىپــى
شۇكى ،ھەر قانداق بىر پەيغەمبەرنىڭ مۆجىزىسى ئايرىم ۋە
دەســتۇرى ئايرىم ئېدى .مەســىلەن :مۇســا ئەلەيھىسساالمنىڭ
مۆجىزىســى ھاســا بولســا ،دەســتۇرى تــەۋرات ئېــدى .ئىســا
ئەلەيھىسســاالمنىڭ مۆجىزىســى مېدىتســىنا بولســا ،دەستۇرى
ئىنجىــل ئېــدى .ئەممــا مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ
مۆجىزىســى ئۇنىــڭ دەســتۇرىنىڭ ئۆزىــدۇر .بــۇ «قۇرئــان
كەرىم»دىــن ئىبــارەت ئۇلــۇغ دەســتۇرنىڭ مۆجىــزە بىلــەن
قوغدىلىپ مەڭگۈگە داۋام قىلىشــى ۋە مۆجىزىنىڭ دەســتۇردا
ھەمىشــە بولىشــى ئۈچــۈن ئېــدى .بۇنىڭدىــن مەلۇمكــى،
بۇرۇنقــى پەيغەمبەرلەرنىــڭ كىتابلىــرى شــۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ
ئۇممەتلىرىگــە ئامانــەت قىلىنغان ۋە ئــۇالر كىتابلىرىنى چىڭ

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ساقالشــقا ئەمــر قىلىنغــان .ئەممــا «قۇرئــان كەرىم»نــى
ســاقالش ،ئۇنــى ئۆزگەرتىــش ۋە بورمىالشــاردىن قوغــداش
ئىشــىنى ئالــاھ تائــاال ئــۆز ئۈســتىگە ئالغــان﴿ .قۇرئاننــى
ھەقىقەتــەن بىــز چۈشــۈردۇق ۋە ئۇنــى چوقــۇم ئۆزىمىــز
قوغدايمىــز﴾[[[.
نېمــە ئۈچــۈن؟ چۈنكــى بىرىنچىدىن« ،قۇرئــان كەرىم»
تــا قىيامەتكىچــە داۋام قىلىدىغــان جانلىــق مۆجىزىــدۇر.
ئــۇ مۆجىــزە بولغــان ئىكــەن ،ئۇنىــڭ تېكســتلىرى ئــۆز
پېتىچــە داۋام قىلىشــى كېــرەك .ئۇنــداق بولمىغانــدا
ئۇنىــڭ مۆجىزىلىكــى يوقالغــان بولىــدۇ .ئىككىنچىدىــن،
ئالــاھ تائــاال بەندىلىرىنىــڭ بۇرۇنقــى ســاماۋىي كىتابالرنــى
قوغداشــتىكى ئاجىزلىقلىرىنــى تەجرىبــە قىلىــپ كــۆردى.
ئــۇالر مۇقــەددەس كىتابلىرىنىــڭ بەزىســىنى ئۇنۇتتــى،
بەزىســىنى بورمىلىــدى ،بەزىســىنى خەلقتىــن يوشــۇردى.
شــۇنداق قىلىــپ بــۇ ئامانەتلەرگــە خىيانــەت قىلــدى .شــۇ
ســەۋەبتىن ئالــاھ تائــاال «قۇرئــان كەرىم»دىــن ئىبــارەت
ئــەڭ ئاخىرقــى ۋە مەڭگۈلــۈك دەســتۇرنى قوغــداش ئىشــىنى
ئــۆز ئۈســتىگە ئالغــان.
•«قۇرئان كەرىم»نى ئالالھ تائاال ئۆزى ساقالپ كەلمەكتە

بىــز مۇســۇلمانالرنىڭ «قۇرئــان كەرىم»نــى قوغــداش
[[[

ھىجر سۈرىسى -9ئايەت.

177

مۇھەممەد يۈسۈپ

178

ۋە ئۇنىــڭ كۆرســەتمىلىرىگە ئەمــەل قىلىــش ئەھۋالىمىزغــا
نــەزەر ســالىدىغان بولســاق« ،قۇرئــان كەرىم»نىــڭ
كۆرســەتمىلىرىگە ئەمــەل قىلىــش ئىشــىنىڭ زامــان
ئۆتكەنســېرى ئاجىــزالپ بېرىۋاتقانلىقىنــى ۋە ئۇنــى قوغــداش
ئىشــىنىڭ زاماننىڭ ئۇزىرىشى بىلەن كۈچىيىپ بارغانلىقىنى
كۆرىمىــز .بــۇ نېمىدىــن دېــرەك بېرىــدۇ؟ شۈبھىســىزكى،
«قۇرئــان كەرىم»نــى قوغــداش ئىشــىنىڭ ئالــاھ تائاالنىــڭ
قولىــدا ئىكەنلىكىدىــن دېــرەك بېرىــدۇ .شــۇڭا «قۇرئــان
كەرىم»نــى مۇســۇلمانالر ئارىســىدىال ئەمــەس ،بەلكــى
دۇنيانىــڭ ھــەر قايســى جايلىرىــدا مۇســۇلمان ئەمــەس
قەۋملــەر ئارىســىدىمۇ تاپقىلــى بولغىنىــدەك ،مۇســۇلمان
بولمىغانالرنىڭمــۇ ئۇنــى قوغــداپ كېلىۋاتقانلىقىنــى كۆرىمىز.
نېمــە ئۈچــۈن يانونىيــە ،ئىتالىيــە ۋە باشــقىمۇ مۇســۇلمان
بولمىغــان دۆلەتلــەر «قۇرئــان كەرىم»نــى ئــەڭ ئېســىل ۋە
ســۈپەتلىك نەشــىر قىلىــش ئۈچۈن شــۇنچە كــۆپ خىراجەت
چىقىرىــدۇ؟ نېمــە ئۈچــۈن گېرمانىيىلىــك مۇســۇلمان ئەمەس
بىــر شــەخس «قۇرئــان كەرىم»نــى ھۆســنخەت بىلــەن
بىــر بەتكــە يېزىــپ چىقىشــقا ئالدىرايــدۇ؟ نېمــە ئۈچــۈن
«قۇرئــان كەرىم»نــى نەشــىر قىلىدىغــان مۇســۇلمان
ئەمــەس مىللەتلــەر ئۆزلىرىنىــڭ مۇقــەددەس كىتابلىرىنــى
ئۆزگەرتكىنىــدەك «قۇرئــان كەرىم»نــى بىــرەر ھەرپىگــە
چاغلىــق ئۆزگەرتەلمەيــدۇ؟ چۈنكــى ئالــاھ تائــاال «قۇرئــان
كەرىم»نــى شــۇنداق قوغداشــنى خااليــدۇ ۋە ئۇالرنــى

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

شــۇنداق قىلــدۇرۇش ئارقىلىــق «قۇرئــان كەرىم»نــى

ئالــاھ تائــاال ئــۆزى قوغــداپ كېلىۋاتقانلىقىنــى دەللىلەيــدۇ.

بۇنىڭدىــن مەلۇمكــى« ،قۇرئــان كەرىم»نــى قوغــداپ

كەلگەنلــەر ئىســام دىنىغــا ئەمــەل قىلغۇچىــار ئەمــەس،

بەلكــى ئالــاھ تائــاال ئۆزىــدۇر!

179

مۇھەممەد يۈسۈپ

تۆتىنچى بۆلۈم

«قۇرئان كەرىم» ۋە بىز

180

◄بىز قۇرئانغا قانچىلىك ئەمەل قىلىۋاتىمىز؟
«قۇرئــان كەرىــم» ئىســام دىنىنىــڭ روھــى ،ئىســام
ئۈممىتىنىــڭ دەســتۇرى ۋە پۈتــۇن ئىنســانىيەتنىڭ ھىدايــەت
رەھبىرىــدۇر .ئىســام دىنىنىڭ ئەقىدە پىرىنســىپى ،ئەخالق
ئۆلچىمــى ،شــەرىئەت ئەھكاملىــرى ۋە بارلىــق مەســىلىلىرى
«قۇرئــان كەرىم»گــە تايىنىــدۇ .چۈنكــى «قۇرئــان كەرىــم»
بىردىنبىــر ئىالھىــي تېكســت ،پــاك مەنبــەدۇر .ئۇنىڭــدا
ئىنســانىيەت يــول خەرىتىســى ســىزىلغان ،ئۇالرنىــڭ ئىككى
ئالەملىــك بەخــت _ ســائادىتى كاپالەتكــە ئېلىنغــان .بــۇ
ســەۋەبتىن ئالــاھ تائــاال ئىنســانالرنى «قۇرئــان كەرىم»گــە
ئەگىشىشــكە ،ئۇنــى دىــن ۋە دۇنيالىــق ئىشــلىرىدا ئۆزلىرىگە
دەســتۇر قىلىشــقا بۇيرۇغــان( .ســىلەر رەببىــڭالر تەرىپىدىــن

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ســىلەرگە چۈشــۈرۈلگەنگە ئەگىشــىڭالر ،ئالالھنــى قويــۇپ،
(ســاختا) ئىگىلەرگــە ئەگەشــمەڭالر ،ســىلەر نەقــەدەر
ئــاز ئىبــرەت ئالىســىلەر!)[[[ .ئالــاھ تائــاال مۇســۇلمانالرنى
«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ ھۆكمىگــە بويسۇنۇشــقا ۋە ئۇنــى
بىردىنبىــر قانــۇن قىلىــپ ئەمــەل قىلىشــقا بۇيرۇغــان.
ئالــاھ تائــاال پەيغەمبــەر ئەلەيھىسســاالمغا مۇنــداق دېگــەن:
((ئــى پەيغەمبــەر!) شەكســىزكى ،بىــز ســېنى كىشــىلەرنىڭ
ئارىســىدا ئالالھنىــڭ كۆرســەتكىنى بويىچــە ھۆكــۈم قىلســۇن
دەپ ،ســاڭا ھــەق كىتابنــى چۈشــۈردۇق)[[[« .قۇرئــان
كەرىم»گــە ئەگىشــىش ئالــاھ تائاالنىــڭ رەھمىتىگــە
ئېرىشىشــنىڭ يولىــدۇر( .بــۇ (قۇرئــان) بىــز چۈشــۈرگەن
مۇبــارەك كىتابتــۇر .ئالالھنىــڭ رەھمىتىگــە ئېرىشىشــىڭالر
ئۈچــۈن ،ئۇنىڭغــا ئەگىشــىڭالر ۋە (ئۇنىڭ كۆرســەتمىلىرىگە
خىالپلىــق قىلىشــتىن) ســاقلىنىڭالر)[[[.
ئالــاھ تائاالغــا ئېلىــپ بارىدىغــان تۈپتۈز يولنــى ئىزدىگە
ئادەمنىــڭ «قۇرئــان كەرىم»گــە چىــڭ ئېسىلىشــى شــەرت.
ئالــاھ تائــاال بــۇ ھەقىقەتنى ئېــان قىلىپ مۇنــداق دېگەن:
(بــۇ (قۇرئــان) پۈتــۈن ئالەملــەر ئۈچۈن ،بولۇپمۇ ســىلەرنىڭ
ئاراڭالردىكــى توغــرا يولــدا بولۇشــنى خااليدىغانــار ئۈچــۈن
[[[

Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 9
  • Büleklär
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 2728
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1369
    14.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    28.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 2999
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1426
    12.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 2854
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1283
    12.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 2889
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1399
    11.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3166
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1491
    11.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 2951
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1547
    10.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 2781
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1558
    9.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 2847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1490
    12.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 2812
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1368
    11.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 2160
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1157
    13.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.