Latin

قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 7

Süzlärneñ gomumi sanı 2781
Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1558
9.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
17.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
23.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
چىقتــى .ئاتومنىــڭ كىچىــك پارچىلىــرى پروتــون ،نېىتــرون
ۋە ئېلېكتروندىــن ئىبــارەت.
( )11ھەر نەرسىنىڭ ئۆلچەملىك يارىتىلغانلىقى
ئالــاھ تائــاال مۇنــداق دەيــدۇ( :يــەر يۈزىنــى يېيىــپ
كــەڭ قىلــدۇق ،ئۇنىڭغــا تاغالرنــى ئورناتتــۇق ،يــەر يۈزىــدە
ھەرخىــل ئۆلچەملىــك ئۆســۈملۈكلەرنى ئۆســتۈردۇق)[[[.
دۇنيادىكــى بارلىــق مەۋجۇداتالرنىــڭ ھاياتــى ئۈچــۈن ھــەر
نەرســە مەلــۇم مىقــداردا ئۆلچەملىــك بولۇشــى كېــرەك.
مەســىلەن :ئوكســىگېننىڭ مىقــدارى 21%بولمــاي 50 %
بولغــان بولســا ،دۇنيادىكــى مەۋجۇداتــار ئــەڭ كىچىــك
بىــر شــامال بىلــەن ھــاالك بولغــان بوالتتــى .دۇنيادىكــى
جانلىقــار ئوكســىگېندىن نەپــەس ئېلىــش ئارقىلىــق
[[[

سۈرە يۇنۇس -61ئايەت.

[[[

ھىجىر سۈرىسى -19ئايەت.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ھايــات كەچۈرىــدۇ .ئــۇالر ئوكســىگېندىن نەپــەس ئېلىــپ،
كاربــۇن 4ئوكســىدىنى ســىرتقا چىقىرىــدۇ .زىرائەتلــەر،
ئۆســۈملۈكلەر ۋە دەل -دەرەخلــەر كاربــون 4ئوكســىدىنى
ســۈمۈرۈش ئارقىلىــق ئۆزلىرىدىكــى ســاپ ئوكســىگېننى
ســىرتقا چىقىرىــدۇ .ئەگــەر بــۇ قانۇنىيــەت ئەزەلدىــن
مۇشــۇنداق ئورۇنالشــتۇرۇلمىغان بولســا ئېــدى ،جانلىقــار ۋە
جانســىز ئۆســۈملۈكلەر ياشــىمىغان بوالتتــى .بــۇ ئايەتتىكــى
(ئۆلچەملىــك( دېگــەن ســۆزنىڭ مەنىســى «نىســبەتنىڭ
باراۋەرلىكــى» دېگەنلىكتــۇر .ھازىرقــى زامــان خېمىيــە
ئالىملىــرى زىرائەتلەردىكــى بارلىــق ماددىالرنىــڭ ئــەڭ
نــازۇك ئۆلچەمــدە تەڭپۇڭالشــقان نەرســىلەردىن مۇرەككــەپ
بولىدىغانلىقىنــى ئىســپاتلىماقتا.
( )12بارماق ئىزلىرىنىڭ ئوخشاش ئەمەسلىكى
ئالــاھ تائــاال «قۇرئــان كەرىــم»دە( :بىــز ئۇنىــڭ بــار-
ماقلىرىنىــڭ ئۇچىنىمــۇ ئەســلىگە كەلتۈرەلەيمىــز)[[[ دېگــەن.
بىــر ئىنســاندىكى ئــورگان يەنــە بىــر ئىنساندىكىســىگە
ئوخشــايدۇ .مەســىلەن :كــۆز كۆزگــە ،قــۇالق قۇالققــا ،قــول
قولغــا ،بــۇرۇن بۇرۇنغــا ئوخشــايدۇ .بىــراق ،بارماقالرنىــڭ
ســىزىقلىرى ھەرگىزمــۇ بىــر -بىرىگــە ئوخشــاش چىقمايــدۇ.
بەلكــى ھېچبىــر ئادەمنىــڭ بارمــاق ئىــزى يەنــە بىرســىنىڭ
بارمــاق ئىزىغــا ئوخشــىمايدۇ .ئالــاھ تائــاال بــۇ ئايەتتىكــى
[[[

قىيامەت سۈرىسى - 4ئايەت.

137

مۇھەممەد يۈسۈپ

(بارماقلىرىنىــڭ ئۇچىنىمــۇ ئەســلىگە كەلتۈرەلەيمىــز) دېگەن
ســۆزى ئارقىلىــق ئىنســانالرنىڭ بارمــاق ئىزلىرىنىــڭ بىــر-
بىرىگــە ئوخشــىمايدىغانلىقىدىن خــەۋەر بەرگــەن .بــۇ
ھەقىقــەت -1884يىلــى كەشــپ قىلىنىــپ ،شــۇندىن بېرى
بارمــاق ئىزلىرى ئىنســانالرنى بىر -بىرىدىــن پەرقلەندۈرۈش
ئۈچــۈن قوللىنىلماقتــا.

138

مۇندىــن باشــقا «قۇرئــان كەرىــم» ئالدىــن خــەۋەر
بەرگــەن نۇرغۇنلىغــان ئىلمىــي ھەقىقەتلــەر زامانىمىــزدا،
ئىلىــم ـ پــەن سايىســىدا ئىســپاتالندى ۋە نۇرغۇنلىرىنىــڭ
يېقىــن كېلەچەكتــە ئىسپاتلىنىشــىغا ئىشــىنىمىز.
•ئىككىنچى :ئارخېئولوگىيىلىك دەلىللەر

( )1تۇپان ۋەقەسى
«قۇرئــان كەرىــم»دە ۋە باشــقا ســاماۋىي كىتابــاردا نــۇھ
( )Noahئەلەيھىسســاالم ۋە ئۇنىڭغــا ئىمــان كەلتۈرگەنلــەر
ئۈچــۈن ياســالغان كېمــە ھەققىدىكــى قىسســە بايــان
قىلىنغــان .نــۇھ ئەلەيھىسســاالم 950يىــل ئۆمــۈر ســۈرگەن
بولــۇپ ،ئــۇ ئۆمــۈر بويــى قەۋمىنــى ئالالھقــا ئىمــان
كەلتۈرۈشــكە چاقىرغان بولسىمۇ ،ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەرنىڭ
ســانى ناھايىتــى ئــاز ئېــدى .ئالــاھ ئۇنــى كېمــە ياساشــقا
بۇيرۇيــدۇ .نــۇھ ئەلەيھىسســاالم كېمىنــى ئالــاھ بۇيرىغــان
شــەكىلدە ياســاپ بولــۇپ ،ئۇنىڭغــا ئەگەشــكەنلەرنى ۋە

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ھــەر جانلىقتىــن بىــر جۈپتىــن كېمىســىگە ئالىــدۇ .بىــر
مۇددەتتىــن كېيىــن شــىددەتلىك بىــر يامغــۇر يېغىــپ
«ئالالھنىــڭ ئازابــى نــەدە؟ ئۇنــى كۆرسەتمەمســەن؟» دەپ
نــۇھ ئەلەيھىسســاالمنى مەســخىرە قىلغانالرنىــڭ ھەممىســى
ســۇدا غــەرق بولــۇپ تۈگىشــىدۇ.
بــۇ ۋەقــە ھەققىــدە دۇنيانىــڭ ھەرقايســى جايلىرىــدا
68پارچىدىــن كۆپــرەك داســتان يېزىلغــان .بۇالرنىــڭ
ھەممىســى ئەينــى ۋەقەلىكنــى ســۆزلىگەن .زامانىمىــزدا
ئارخېئولوگىيــە ئىلمــى سايىســىدا بــۇ ۋەقــە شــەك قوبــۇل
قىلمايدىغــان دەرىجىدە ئىســپاتالنغان .يېقىنقى يىلالردىكى
ئارخېئولوگىيــە دەلىللىرىغــا ئاساســانغاندا بــۇ ھادىســىنىڭ
پۈتــۈن يەرشــارىغا ئومــۇم بولغانلىــق ئېھتىمالــى كۈچلۈكتــۇر.
1960ـ يىللىرىــدا ئامېرىكىلىــق ئىككــى ئارخېئولــوگ
تەرىپىدىــن مېكســىكا قولتۇقىــدا ئېلىــپ بېرىلغــان تەتقىقات
نەتىجىســىگە كــۆرە ،بــۇ جايدىكــى جانلىــق مىكروئورگانىــزم
ماددىلىرىنىــڭ قەدىمكــى زامانالرغــا ئائىــت قالدۇقلىــرى
ئىكەنلىكــى ئىســپاتالنغان .مىيامــى ئۇنىۋېرســىتېتىدىن
Cesareۋە Rodheئىســىملىك ئىككــى ئارخېئولــوگ،
ئىســاند ئۇنىۋېرســىتېتىدىن James Kannetۋەكامبــرج
ئۇنىۋېرســىتېتىدىن Nicolasالردىــن تەشــكىللەنگەن
تەتقىقاتچىــار گۇرۇپپىســى تەرىپىدىــن تەتقىــق قىلىنغــان
مېكســىكا قولتۇقىدىكــى بىــر تۇزلۇقتــا درامماتىــك بىــر چــوڭ

139

مۇھەممەد يۈسۈپ

ئۆزگىرىــش بايقالغــان .بــۇ بولســىمۇ ،مۇندىــن 11600ـ
12000يىلــار بــۇرۇن مېكســىكا قولتۇقىنىــڭ تاتلىــق ســۇ
ھۇجۇمىغــا ئۇچرىغانلىقــى ئېــدى .ســاماۋىي كىتابــاردا بــۇ
[[[
ۋەقەلىــك «تۇپــان ســۈيى» دەپ ئاتىلىــپ كەلگــەن.
( )2ئاد ،سەمۇد قەۋملىرىنىڭ شەھەرلىرى

140

ئــاد ،ســەمۇد قەۋملىرىنىــڭ شــەھەرلىرىنىڭ بارلىقــى
«قۇرئــان كەرىــم»دە ســۆزلەنگەن بولســىمۇ ،يېقىنغىچــە
بۇالرنىڭ بار ئىكەنلىكىنى ياۋروپالىقالر رەت قىلىپ كەلگەن
ئېــدى .پــەن -تېخنىكىنىــڭ سايىســىدا ئارخېئولوگىيىلىك
قېزىشــارنىڭ نەتىجىســىدە ،بــۇ شــەھەرلەر ئوتتۇرىغــا
چىققــان .ســەمۇد قەۋمــى چــوڭ ئــاد قەۋمىنىــڭ بىــر بۆلۈكــى
بولــۇپ ،بــۇالر مەككىدىــن ســىناغىچە ھۆكۈمرانلىق قىالتتى.
ســەمۇد قەۋمــى قۇرئاننىــڭ «ئەئراف»« ،ھــۇد»« ،ھىجر»
ۋە «قەمــەر» ســۈرىلىرىدە تىلغــا ئېلىنغــان« .پاتاليمــۇس
تارىخــى» ناملىــق قەدىمكــى زامانالرغــا ئائىــت تارىخىــي
ئەســەر تېپىلغاندىــن كېيىــن ،قېزىشــار بۇنىڭغــا ئاساســەن
باشــانغان ۋە ئەمەلىيەتتــە بــۇ قەۋملەرنىــڭ شــەھەرلىرى
تېپىلغــان.
ســەئۇدى ئەرەبىســتاننىڭ پايتەختى رىياد ئۇنىۋېرسىتېتى
ئەدەبىيــات فاكۇلتېتىنىــڭ مۇدىــرى ،ئاســارە ئەتىقــە ئالىمــى
دوكتــۇر ئابدۇراھمــان ئەنســارىي تەرىپىدىــن ئەرەبىســتاننىڭ
[[[

تۈركچە «دىنالر تارىخى» ناملىق كىتابتىن..

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

غەربىــي شــىمالىدىكى «مەدائىنــى ســالىھ» دېگــەن يېرىــدە
ئېلىــپ بېرىلغــان قېزىشــتا ،ســەمۇد قەۋمىنىــڭ شــەھەرلىرى
بايقالغــان .بــۇ شــەھەر مىالدىيىدىــن بۇرۇنقــى 2000ـ
يىلالرغــا ئائىــت بولــۇپ ،ئۇنىڭدىــن قــۇم دۆۋىســى ئاســتىدا
قالغــان ،تاشــتىن ياســالغان كاتتــا ســارايالر ۋە شــۇ ۋا-
قىتتىكــى ســەمۇدىيە يېزىقلىــرى بىلــەن يېزىلغــان تارىخىــي
ۋەســىقىلەرمۇ تېپىلغــان[[[.
( )3ئىرەم شەھىرى
ئىــرەم شــەھىرىدە ھــۇد ئەلەيھىسســاالم ۋە ئۇنىــڭ
قەۋملىــرى ياشــىغان بولــۇپ« ،قۇرئــان كەرىــم»دە ھــۇد
قەۋمىنىــڭ ئالالھقــا ئىمــان كەلتۈرۈشــتىن بــاش تارتىــپ،
كۇپــرى ـ زااللــەت ۋە ئىنســانالرغا زۇلــۇم قىلىــش بىلــەن
ئۆتكەنلىكــى ،ئۇالرنىــڭ ئىــرەم شــەھىرىدە ئۆتكەنلىكــى ۋە
ئاخىرىــدا ئۇالرنىــڭ «سەرســەر» دەپ ئاتالغــان كۈچلــۈك
بىــر بــوران بىلــەن بىــر كېچىدىــا ھــاالك قىلىنغانلىقــى
ســۆزلەنگەن(( .ئــى پەيغەمبــەر!) ســەن ئــاد قەۋمىنــى _
(باشــقا) شــەھەرلەردە ئوخشىشــى يارىتىلىــپ باقمىغــان،
ئىگىــز بويلــۇق ئىرەملىكلەرنــى ،تــاغ جىلغىســىدا (ئــۆي
ســېلىش ئۈچۈن) قورام تاشــارنى يونۇغان سەمۇد قەۋمىنى،
قوراللىــق لەشــكىرى بولغــان پىرئەۋننــى رەببىڭنىــڭ قانــداق
[[[

لوندونــدا نەشــىر قىلىنىدىغــان ئەرەبچــە «الشــرق الــۆوسط» (ئوتتــۇرا شــەرق)
گېزىتــى 2001ـ يىــل 2ـ ئــاي 25ـ ســانىدىن.

141

مۇھەممەد يۈسۈپ

جازالىغانلىقىنــى كۆرمىدىڭمــۇ؟)[[[.
1982ـ يىلــى كالىفورنىيىلىــك بىــر تەكشــۈرۈش گــۇ-
رۇپپىســى نامىنــى بىــر ئىنگىلىــز جاسۇســىدىن ئاڭلىغــان
قەدىمىــي شــەھەر يوللىرىنــى تەكشــۈرۈپ چىققان بولســىمۇ،
بــۇالر نەتىجىگــە ئېرىشــەلمىگەن .كېيىنچــە ئــۇالر مەخســۇس
رادارالرنى ئىشــقا ســېلىپ ســەئۇدى ئەرەبىســتانى ۋە ئوممان
چۆللىرىگــە تارقىلىــدۇ .ئــەڭ ئــاۋۋال ئــۇالر قەدىمىــي شــەھەر
يوللىرىنــى تېپىــپ چىقىــدۇ .نەتىجىــدە ئــۇالر ،ئىككىنچــى
142

ئەســىردە ئۆتكــەن «پاتاليمــۇس» دېگــەن تارىخچــى بايــان
قىلغــان ئىــرەم (تارىخچــى ئىرېــم دەپ ئاتىغــان) شــەھىرىنى
12مېتىــر قېلىنلىقتىكــى قۇملۇقنىــڭ ئاســتىدىن تېپىــپ
چىقىدۇ 4800 .يىللىق تارىخقا ئىگە بولغان بۇ شــەھەرنىڭ
تېپىلغانلىقــى «چۆللەرنىــڭ ئاتلىســى» (Atlantic of the
)ُSandسەرلەۋھىســى ئاســتىدا ئامېرىكىنىڭ « »Timesۋە
« »Newsweekگېزىتلىرىــدە ئېــان قىلىنغــان[[[.
يۇقىرىقــى شــەھەرلەرنى ۋە بــۇ شــەھەرلەرنىڭ قــە-
ۋملىرىنــى كەرىــم چۈشــكەن ۋاقىتالردىمــۇ ھېچكىــم
بىلمەيتتــى .بىرىنچــى بولــۇپ «قۇرئــان كەرىــم» ئۇالرنىــڭ
شــەھەرلىرىدىن ،ئەھۋالىدىــن ۋە ئاقىۋەتلىرىدىــن خــەۋەر
بەرگــەن.
[[[

فەجر سۈرىسى -9 -6ئايەتلەر.

[[[

«سىزىنتى ژۇرنىلى» 98ـ يىللىق 5ـ سانىدىن ئېلىندى ــ تۈركچە.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

( )4پىرئەۋننىڭ جەسىدى
ئالــاھ «قۇرئــان كەرىــم»دە مۇنــداق دەيــدۇ( :بىــز
ئىســرائىل ئەۋالدىنــى دېڭىزدىــن ئۆتكۈزۈۋەتتــۇق ،پىرئــەۋن
ۋە ئۇنىــڭ ئەســكەرلىرى زۇلــۇم ۋە زوراۋانلىــق قىلىــش
ئۈچــۈن دەرھــال ئۇالرنىڭ ئارقىســىدىن قوغلىــدى .پىرئەۋن
غــەرق بولىدىغــان چاغــدا« :ئىمــان ئېيتتىمكــى ،ئىســرائىل
ئــەۋالدى ئىمــان ئېيتقــان ئىالھتىــن باشــقا ھېچبىــر ئىــاھ
يوقتــۇر ،ئەمــدى مەنمــۇ مۇســۇلمانالردىن بولــدۇم» دېــدى.
(ئۇنىڭغــا شــۇنداق دېيىلــدى) «ئەمدىمــۇ؟ (يەنــى ئەمــدى
ئىمــان ئېيتامســەن؟) ھالبۇكــى ،ئىلگىــرى (ئالالھقــا)
ئاســىيلىق قىلغــان ۋە بۇزغۇنچىلىــق قىلغانالردىــن ئىدىــڭ.
ســېنىڭ كېيىنكىلەرگــە ئىبــرەت بولۇشــۇڭ ئۈچــۈن ،بۈگــۈن
ســېنىڭ جەســىتىڭنى (دېڭىزدىــن) چىقىرىــپ قويىمىــز».
شەكســىزكى نۇرغــۇن كىشــىلەر بىزنىــڭ ئايەتلىرىمىزدىــن
غاپىلــدۇر([[[.
ئەســىرلەر ئۆتكەندىــن كېيىــن ،ئىنگلىزلــەر تەرىپىدىــن
قىزىــل دېڭىــز بويىدىكــى «جەبەلەيــن» دېگــەن جايدىــن
پىرئەۋننىــڭ جەســىدى تېپىلىــپ ،ئەنگىلىيىگــە ئېلىــپ
كېتىلگــەن .بــۇ جەســەتنىڭ ئۆمرىنــى بىلىــش ئۈچــۈن،
جەســەتلەرنىڭ ئۆمۈرلىرىنــى بىلىشــتە قوللىنىلىدىغــان
ھەرتۈرلــۈك مېتودالرنىــڭ ھەممىســى قوللىنىلغاننىــڭ
[[[

يۇنۇس سۈرىسى 90ـ 92ـ ئايەتلەر.

143

مۇھەممەد يۈسۈپ

ســىرتىدا ،كاربــون 14مېتودىمــۇ ئىشــقا ســېلىنغان.
ئەجەپلىنەرلىككــى ،بــۇ جەســەت 3000يىللىــق بولــۇپ
چىققــان بولســىمۇ ،ئۇنىــڭ تىرىســىال چۈرۈگــەن ،ئەممــا
ئورگانلىــرى بۇزۇلمىغــان .ئۇنىــڭ ئۈســتىگە ،بــۇ جەســەد
مۇمىيــا قىلىنمىغــان ئىكــەن .چۈنكــى مۇميــا قىلىنغــان
جەســەتلەرنىڭ ئىچكــى ئورگانلىــرى ئېلىــپ تاشــلىنىدۇ.
ھالبۇكــى ،پىرئەۋننىــڭ جەســىدىنىڭ ئورگانلىــرى جايىــدا
ئېــدى .ھازىــر بــۇ جەســەت ئەنگلىيــە مۇزېيىــدا كۆرگەزمىگــە
144

قويۇلماقتــا.
•ئۈچىنچى :تېخنىكىلىق دەلىللەر

( )1ئېمبىرىئولوگىيــە (تۆرەلمەشۇناشــلىق ئىلمــى) بىلەن
مۇناســىۋەتلىك تەتقىقاتالرنــى ئېلىــپ بارغــان فرانســىيە
تىببىــي ئىنســتىتۇتىنىڭ پروفېسســورى دوكتــور ()Maurese
زامانىــۋى تىببىــي ئاپپاراتــار ئارقىلىــق ئانــا قورســىقىدىكى
بــاال ھەققىــدە ئېلىــپ بارغــان تەتقىقــات نەتىجىســىنىڭ،
«قۇرئــان كەرىــم»دە ئەســىرلەر بــۇرۇن بىلدۈرۈلگــەن
ھەقىقەتلەرنىــڭ ئەينىســى بولــۇپ چىققانلىقىغــا ھەيــران
قالغــان ۋە ياۋروپانىــڭ ئــەڭ كــۆپ تىراژلىــق گېزىــت،
ژۇرناللىرىدا (« )the Quran and Modern scienceقۇرئان
ۋە زامانىۋىــي مېدىتســىنا» مــاۋزۇ ئاســتىدا كۆپلىگەن ئىلمىي
ماقالىالرنــى ئېــان قىلغــان.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

«قۇرئــان كەرىــم»دە مۇنــداق كەلگــەن( :ئالــاھ
ســىلەرنى ئاناڭالرنىــڭ قارنىــدا بىــر ھالەتتىــن يەنــە بىــر
ھالەتكــە تەرەققىــي قىلــدۇرۇپ ،ئــۈچ قاراڭغۇلــۇق ئىچىــدە
يارىتىــدۇ)[[[ .بــۇ ئايەتتىكــى ئــۈچ قــات پــەردە -بــاال
ھەمراھىنىــڭ پەردىســى .باالياتقــۇ ۋە ئانىنىڭ قورســىقىدىن
ئىبــارەت ئــۈچ قــات پەردىــدۇر .يېقىنقــى زامــان مېدىتســىنا
ۋە تەبىئــەت مۇتەخەسسىســلىرى بــۇ ئــۈچ قــات پەردىنــى
تەتقىــق قىلىــپ كــۆرۇپ ،ئۇالرغــا ئاالھىــدە ئىســىمالرنى
قويغــان .ئــۇالر «مىنبــارى»« ،خوربــۇن»« ،لەفائىفــى»
دەپ ئاتىلىــدۇ.
( )2فرانســۇز ســۇ تەتقىقاتــى ئالىمــى Jac Cousteau
ئــاق دېڭىــز بىلــەن ئاتالنتىــك ئوكياننــى بىــرـ بىرىدىــن
ئايرىــپ تۇرىدىغان«جەبەلىتارىــق» بوغۇزىــدا (كۆزگــە
كۆرۈنمەيدىغان)بىــر ســۇ توسمىســىنىڭ بارلىقىنــى ،ئىككــى
پەرقلىــق ئىسســىقلىققا ۋە تۇزلــۇق ئورانىغــا ئىگــە بولغــان بــۇ
دېڭىــز ســۈيىنىڭ بىــر ـ بىرىگــە ئارىلىشــىپ كەتمەســتىن،
بىــرى تاتلىــق ،يەنــە بىــرى ئاچچىــق ھالىتــى بويىچــە،
بىــر ـ بىرىگــە يېقىــن ئېقىۋاتقانلىقىنــى بايقالغــان .ئــەدەن
قولتۇقىنــى قىزىــل دېڭىزدىــن ئايرىــپ تۇرىدىغــان مەنــدەب
بوغۇزىدىمــۇ ســۇ توسمىســىنىڭ بارلىقــى بايقالغــان .بــۇ
قېتىمقىســىنى گېرمانىيىلىكلــەر تېپىــپ چىققــان .دۇنيانىــڭ
كــۆپ مەملىكەتلىرىدە ســۇ توسمىســىنىڭ بارلىقــى بايقالغان.
[[[

زۇمەر سۈرىسى -6ئايەت.

145

مۇھەممەد يۈسۈپ

مەســىلەن :بېنــگال ،بېرمــا ۋە ھىندىســتاندىمۇ بــۇ تۈردىكى
ســۇ توســمىلىرى بولغــان دېڭىــز ،دەرياالرنىــڭ بارلىقــى
كېيىنكــى يىلــاردا بايقالغــان.
يۇقىرىقىالرنى Cousteauدوستى پروفېسسور M.Bukail
غــا ئېيتىــپ بەرگەنــدە ،ئــۇ ،بــۇ ھەقىقەتنىــڭ ئەمدىــا
مەيدانغــا كەلگــەن ھەقىقــەت ئەمەســلىكىنى ۋە ئۆزىنىــڭ
بۇرۇنــا «قۇرئــان كەرىم»دىــن بۇالرنــى ئوقۇغانلىقىنــى
ســۆزلەپ بېرىــپ مۇنــۇ ئايەتنــى تىالۋەت قىلىــدۇ( :ئۇ (بىرى
146

تاتلىــق ،بىــرى ئاچچىــق) ئىككــى دېڭىزنــى ئاققــۇزدى،
ئــۇالر ئۇچرىشــىدۇ( .ئەممــا) ئۇالرنىــڭ ئارىســىدا (ئىالھىــي)
توســۇق بولغاچقــا ،بىــر _ بىرىگــە قوشــۇلۇپ كەتمەيــدۇ [[[.
•تۆتىنچى :ئاسترونومىيىلىك دەلىللەر

( )1يۇلتۇزالرنىڭ ھەرىكىتى
ئالــاھ تائــاال مۇنــداق دەيــدۇ( :كــۈن بەلگىلەنگــەن
جايىغــا قــاراپ ســەير قىلىــدۇ ،بــۇ غالىــب ،ھەممىنــى
بىلگۈچــى ئالالھنىــڭ ئالدىنئــاال بەلگىلىۋەتكــەن ئىشــىدۇر.
بىــز ئــاي ئۈچــۈن ئايلىنىدىغــان مەنزىللەرنــى بەلگىلىــدۇق،
ئــۇ (ئاخىــردا) خورمىنىــڭ قــۇرۇپ قالغــان شــېخىغا
ئوخشــاش(ئىنچىكە) بولــۇپ قالىــدۇ .كۈننىــڭ ئايغــا
[[[

رەھمان سۈرىسى 19ـ 20ـ ئايەتلەر.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

يېتىۋېلىشــى ،كېچىنىــڭ كۈندۈزنىــڭ ئالدىغــا ئۆتــۈپ
كېتىشــى مۇمكىــن ئەمــەس ،ھەربىــرى (ئايرىــم) بىــر
ئوربىتىــدا ئــۈزۈپ تۇرىــدۇ)[[[.
بــۇ ئىبارىلــەر ئىلگىرىكــى ئىنســانالرنىڭ نەزىرىدىمــۇ
ئانچــە ھەيــران قاالرلىــق ئىبارىلــەر ئەمــەس ئىــدى .چۈنكــى
ئــۇالر يۇلتۇزالرنىــڭ ھەرىكەتلىرىنــى ،بــەزى ۋاقىتــاردا
ئورۇنلىرىنىــڭ يىراقالشــقانلىقىنى كــۆرۇپ تۇراتتــى .لېكىــن
ھــەر بىــر يۇلتۇزنىــڭ ئايلىنىدىغــان پەلەكىنىــڭ نېمــە
ئىكەنلىكىنــى بىلمىگەنــدەك ،قۇياشــنىڭ ھەرىكىتــى
ھەققىدىمــۇ ھېچنەرســىنى بىلمەيتتــى.
«قۇرئــان كەرىم»نىــڭ بــۇ ئايىتىنىــڭ شــۇ ئەســىرلەردە
تونۇلمىغــان يېڭــى مەرىپەتلــەر بىلــەن كەلگەنلىكــى ئۇنىــڭ
ئىنســانالرنىڭ ســۆزى بولماســتىن بەلكــى ئالــاھ تائاالنىــڭ
ســۆزلىرى ئىكەنلىكىگــە ئوچــۇق دااللــەت قىلىــدۇ.
دوكتــۇر موررىــس بــوكاي بــۇ ئايــەت ھەققىــدە مۇنــداق
دەيــدۇ« :قۇرئــان زېمىننىــڭ مەركىزىــي نوقتــا ئىكەنلىكــى،
قۇياشــنىڭ ئۇنىــڭ ئەتراپىــدا ئايلىنىدىغانلىقىدىــن ئىبــارەت
پەلــەك ھەققىدىكــى كونــا چۈشــەنچىنى بايــان قىلماســتىن
بەلكــى قويــاش ،ئــاي ،يۇلتۇزالرنىــڭ ھــەر بىرىنىــڭ
بەلگىلەنگــەن مۇئەييــەن پەلەكلىــرى ئىچىــدە ســەير
قىلىدىغانلىقىنــى يېڭــى دەۋرى ئىلمىگــە ئۇيغــۇن ھالــدا
[[[

سۈرە ياسىن -40 ،-39 ،-38ئايەتلەر.

147

مۇھەممەد يۈسۈپ

بايــان قىلماقتــا»[[[.
ئــۇ يەنــە مۇنــداق دەيــدۇ« :قۇرئــان ھــەر بىــر يۇلتۇزنىڭ
بەلگىلەنگــەن پەلــەك ئىچىــدە ئايلىنىدىغانلىقىدىــن
ئىبــارەت ئىلگىرىكــى ئەســىرلەردە تونۇلمىغــان يېڭــى
بىــر چۈشــەنچىنى تەقدىــم قىلــدى .قۇرئــان ســۆزلىگەن
قۇياشــنىڭ ئايلىنىشــى-يېڭى ئىلىــم ئىســپاتلىغاندەك-
قۇياشــنىڭ ســېكونتىغا 250كىلــو مېتىــر تىزلىــك بىلــەن
ئــۆز ئوقــى ئەتراپىــدا ئايلىنىدىغانلىقىــدۇر».
148

دوكتــۇر موررىــس بــوكاي يەنــە ســۆزىگە داۋام قىلىــپ
مۇنــداق دەيــدۇ «:يۇنــان پەلســەپىلىرى ،رىــم قانۇنلىــرى،
ھىندىســتان ھېكمەتلىــرى ،ئەرىســتۇتىل ۋە ئەپالتۇننىــڭ
نەزىرىيىلىرىدىــن يىــراق ،ئىلىم-مەرىپەتتىن مەھرۇم قالغان
جاھالــەت ئىچىدىكــى بىــر قەۋمنىــڭ ئارىســىدا ،قاقاســلىق
ســەھرا ھاياتىــدا ئۈســۈپ يېتىلگــەن بىــر زاتنىــڭ كائىنــات
[[[

مۇررىــس بــۇكاي فرانســىيىلىك مەشــھۇر دوختــۇر بولــۇپ ،كىچىكىدىــن
خرىســتىئان دىنىنىــڭ كاتۇلىــك مەزھىبىگــە ئېتىقــاد قىلىــپ ئۆســكەن .ســەئۇدى
ئەرەبىســتانىنىڭ ســابىق پادىشــاھى فەيســەل ئىبنــى ئابــدۇل ئەزىــز(-1906
)1975نىڭ تەكلىپىگە ئاساســەن ســەئۇدى ئەرەبىســتانىغا كېلىپ ،پادىشــاھنىڭ
مەخســۇس دوختــورى بولغــان .مۇررىــس بــۇكاي بــۇ جەريانــدا يەھۇدىــي ۋە
ئىســام دىنلىرىنىــڭ مۇقــەددەس كىتابلىرىنــى ،پىرئــەۋن قىسســىلىرىنى ئوقــۇپ
چىققــان .ئاخىرىــدا پىرئەۋننىــڭ جەســىدىنى تەتقىــق قىلىــش ئىشــىغا ئىشــتىراك
قىلىــپ ،مۇمياالنمىغــان 3000يىللىــق بىــر جەســەدنىڭ ساق-ســاالمەت تــۇرۇپ
كېلىۋاتقانلىقىدىــن ھەيــران قالغــان ۋە قۇرئــان كەرىمدىكــى« بۈگــۈن ســېنىڭ
جەســىدىڭنى قۇتقــۇزۇپ قويىمىز»دېگــەن ئايەتنــى ئوقــۇپ چىقىــپ مۇســۇلمان
بولغــان ۋە «ئىنجىــل ،قۇرئــان ۋە ھازىرقــى ئىلىــم – پــەن» ناملىــق مەشــھۇر
ئەســەرنى يازغــان .بــۇ ئەســەر ھازىرغىچــە دۇنيادىكــى نوپۇزلــۇق تىلالردىــن 17
تىلغــا تەرجىمــە قىلىنغــان.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

نىزاملىــرى ھەققىــدە -20ئەســىرنىڭ مائارىپ سەۋىيىســىگە
ئۇيغــۇن ھالــدا بەدىئىــي ئىبارىلــەر بىلــەن ســۆزلىگەنلىكى
ئىنســاننى ھەقىقەتــەن ھەيــران قالدۇرىــدۇ .بۇنىڭغــا
نــەزەر ســالغان ئىنســان ،ئــۇ زاتنىــڭ ســۆزلىرىنىڭ ئىلمىــي
تەرەققىيــات ئەســىرىدىن بىــر قانچــە ئەســىر ئىلگىرىكــى
مەرىپەتلەرنــى قوشــۇمچە قىلىــش بىلــەن بىرگــە ،ئىلگىركى
پەلســەپىلەردىن كېلىــپ چىققــان خاتــا قاراشــارغا تۈزۈتۈش
بەرگەنلىكىنــى كۆرەلەيــدۇ.
يۇقىرىقىالردىــن كېيىــن« :قۇرئــان مۇھەممــەد
ئەلەيھىسســا-المنىڭ ئىجادىيىتــى ياكــى ئىلگىرىكــى
ئىنســانالرنىڭ تەلىماتــى» دېيىــش ئەقىلغــا ســىغامدۇ؟
ئەگــەر «قۇرئــان كەرىــم» مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ
ئىجادىيىتــى بولســا ئىــدى ،مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالم شــۇ
ئەســىرنىڭ ئىلىــم -مەرىپەتلىــرى بويىچــە ســۆزلىگەن
بوالتتــى ،ئەلۋەتتــە .ھالبۇكــى ،مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالم
ئــۇ ئەســىرنىڭ ئىلىــم -مەرىپەتلىرىدىــن خەۋەرســىز ئىــدى،
ســۆزلىگەن ۋاقىتتــا ئــۇ ئەســىرنىڭ ئىلىــم -مەرىپەتلىرىنىــڭ
ئەكســىچە ســۆزلەتتى ،ئــۇ ئەســىردىكى خاتالىقالرنــى پــاش
قىالتتــى.
مانــا بــۇ ھەقىقەتلــەر بىزنــى «قۇرئــان ئىنســانىيەتنىڭ
تەلىماتــى ۋە ئىجادىيەتلىــرى بولماســتىن ،بەلكــى ئاســمان
ۋە زېمىننــى ياراتقۇچــى ،يوشــۇرۇن ۋە ئاشــكارىنى

149

مۇھەممەد يۈسۈپ

بىلگۈچــى ،ئالــاھ تائاالنىــڭ ســۆزىدۇر» دېيىشــىمىزگە
مەجبــۇر قىلىــدۇ»

[[[

( )2زېمىننىڭ شار شەكىللىك ئىكەنلىكى
«قۇرئــان كەرىــم» كىچــە ،كۈنــدۈز ھەققىــدە ھېچكىــم
ئىنــكار قىاللمىغىــدەك ناھايىتــى ئوچــۇق چۈشــەنچىلەرنى
ئوتتۇرىغــا قويغــان بولــۇپ ،ئــۇ مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمغا
چۈشــكەن ۋاقىتتىكــى خەلقنىــڭ ئىلىــم – مەرىپــەت ۋە
150

ئەقىل-سەۋىيىســىگە تامامــەن ئۇيغــۇن كەلگەنــدەك،
زېمىننىــڭ شــار شــەكىللىك ئىكەنلىكــى ۋە ئۇنىڭ ئايلىنىپ
تۇرىدىغانلىقىدىــن ئىبــارەت ئىلگىرىكــى ئەســىرلەردىكى
ئىنســانالر بايقىيالمىغان كۆپلىگــەن ئىلىمىي ھەقىقەتلەرنىمۇ
ئــۆز ئىچىگــە ئالغــان ھالــدا چۈشــكەن.
ئالــاھ تائــاال «قۇرئــان كەرىــم»دە مۇنــداق دەيــدۇ:
(كۆرمەمســەنكى ،ئالــاھ كېچىنــى كۈندۈزگــە كىرگۈزىــدۇ ۋە
كۈندۈزنــى كېچىگــە كىرگۈزىــدۇ ،ئالــاھ كــۈن بىلــەن ئاينى
(ســىلەرنىڭ مەنپەئەتىــڭالر ئۈچــۈن) بويســۇندۇرۇ بــەردى،
ئۇالرنىــڭ ھەربىــرى مۇئەييــەن مۇددەتكىچــە ئايلىنىــپ
تۇرىــدۇ)[[[.
(شۈبھىســىزكى ،ســىلەرنىڭ رەببىــڭالر ئاســمانالرنى ۋە
[[[

دوكتــور مۇرىــس بۇكاينىــڭ «ئىنجىــل ،قۇرئــان ۋە ھازىرقــى ئىلىــم – پــەن»
ناملىــق ئەســىرىدىن.

[[[

لۇقمان سۈرىسى -29ئايەت.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

زېمىننــى ئالتــە كۈندە ياراتقان ،ئاندىن ئەرشــنىڭ ئۈســتىگە
ئۆرلىگــەن ،كېچــە بىلــەن كۈندۈزنــى يېپىــپ ،كېچــە بىلەن
كۈندۈزنــى بىــر _ بىرىنــى قوغلىشــىدىغان ،قۇيــاش ،ئــاي
ۋە يۇلتۇزالرنــى ئۆزىنىــڭ ئەمرىگــە بويســۇنىدىغان قىلىــپ
ياراتقــان ئالالھتــۇر)[[[.
(ئالــاھ ئاســمانالرنى ۋە زېمىننــى ھېكمــەت بىلــەن
ياراتتــى .ئــۇ كېچىنــى كۈندۈزگــە كىرگۈزىــدۇ ۋە كۈندۈزنــى
كېچىگــە كىرگۈزىــدۇ .كــۈن بىلــەن ئاينــى (بەندىلىرىنىــڭ
مەنپەئەتىگــە) بويســۇندۇرۇپ بــەردى ،بۇالرنىــڭ ھەربىــرى
مۇئەييــەن ۋاقىتقىچــە ســەير قىلىــدۇ)[[[.
بــۇ ئايەتلــەر ئىنســانالرغا كۈندۈزدىــن كىيىــن كېچىنىڭ،
كېچىدىــن كىيىــن كۈندۈزنىــڭ كېلىشــىنىڭ ســىرىنى
ئېچىــپ بىرىــدۇ.
ئۆتمۈشــتىكىلەر كېچــە بىلــەن كۈندۈزنىــڭ ئالمىشــىپ
تۇرىدىغانلىقىدىــن ئىبــارەت بــۇ ئــاددى ھەقىقەتنــى
بىلەتتــى ،شــۇنىڭ ئۈچــۈن ئــۇالر بــۇ ئايەتلەردىــن ئانچــە
ھەيرانلىــق ھېــس قىلمىغــان .ئەممــا ھازىرقــى ئىنســانالر
بــۇ ئايەتلــەردە زېمىننىــڭ ئايلىنىدىغانلىقــى ۋە ئۇنىــڭ
شــار شــەكىللىك ئىكەنلىكىدىــن ئىبــارەت ئىلگىرىكــى
ئىنســانالر بايقىيالمىغــان ئىلمىــي ھەقىقەتلەرنىــڭ بارلىقىنــى
[[[

سۈرە ئەئراف -54ئايەت.

[[[

سۈرە زۇمەر -5ئايەت.

151

مۇھەممەد يۈسۈپ

تونــۇپ يەتتــى .ئىنســانالر بــۇ ھەقىقەتلەرنــى پەقــەت يېڭــى
ئەســىردىال بايقىــدى.
يۇقىرىقــى (ئالــاھ كېچىنــى كۈندۈزگــە كىرگۈزىــدۇ
ۋە كۈندۈزنــى كېچىگــە كىرگۈزىــدۇ( دېگــەن مەنىدىكــى
ئايەتلەرنــى تەپەككــۇر قىلىــپ ،چۈشــىنىپ ئوقۇغىنىمىــزدا،
بــۇ ئايەتلەرنىــڭ زېمىننىــڭ ھەرىكىتــى ۋە ئۇنىــڭ ئايلىنىپ
تۇرىدىغانلىقــى ھەققىــدە ناھايىتــى ئوچــۇق ئىشــارەت
بېرىۋاتقانلىقىنــى چۈشــىنىپ يېتەلەيمىــز.
152

دېمــەك ،كۈندۈزنــى يوشــۇرۇپ ،كېچىنــى ئىزھــار قىلىش
ئۈچــۈن بــۇ يــەردە كۈنــدۈز كېچىنىڭ ئىچىگــە كىرگۈزىلىدۇ.
كېچىنــى ئۆچــۈرۈپ ،كۈندۈزنــى ئىزھــار قىلىــش ئۈچــۈن
كېچــە كۈندۈزنىــڭ ئىچىگــە كىرگۈزىۋېتىلىــدۇ.
بۇ ئىككى كىرگۈزۈشــنىڭ ئوتتۇرىســىدا شــار شــەكىللىك
بىــر جىســىمنىڭ ھەرىكــەت قىلىدىغانلىقىنــى تەســەۋۋۇر
قىلىمىــز ،ئەنــە شــۇ جىســىم كېچــە بىلــەن كۈندۈزنــى بىــر
بىرىنىــڭ ئىچىگــە كىرگۈزىــدۇ ،بىرىنــى يەنــە بىرىدىــنيوشــۇرىدۇ .بىرىنىــڭ يەنــە بىرىنــى يېپىشــى ئادەتتىكــى تۈز
شــەكىللىك جىســىم بىلــەن ھاســىل بولمايــدۇ ،بــۇ پەقــەت
شــار شــەكىللىك بىــر جىســىمنىڭ ھەرىكىتىدىــن ھاســىل
بولىــدۇ.
دېمــەك« ،قۇرئــان كەرىم»نىــڭ ئايەتلىــرى يېڭــى
دەۋر ئىلىــم ئەھلىلىــرى ئىشــىنىپ ،بــاش ئەگكــەن

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

ئىلمىــي ھەقىقەتلەرنــى ئېچىــپ بېرىــپ ،ئۆزىنىــڭ ئىلمىــي
ھەقىقەتلــەر بىلــەن ھەرگىزمــۇ زىتلىشــىپ قالمايدىغانلىقىنى
يەنــە بىــر قېتىــم ئىســپاتالپ بەرگــەن بولــدى.
مانــا بــۇ ھەقىقەتلەرنــى ئــۆز ئىچىگــە ئالغــان «قۇرئــان
كەرىم»نىــڭ ئىنســانىيەتنىڭ ئىجادىيىتــى بولىشــى
مۇمكىنمــۇ؟
يۇقىرىقــى ئىلمىــي ھەقىقەتلەرنــى 14ئەســىر بــۇرۇن
«قۇرئــان كەرىــم» ســۆزلىگەن ئىكــەن ،نېمــە ئۈچــۈن
مۇســۇلمانالر بۇالرنــى شــۇ ۋاقىتتىــا ئېــان قىلىــپ،
ھازىرقــى ئەســىردىكىگە ئوخشــاش ھەممــە كىشــى قوبــۇل
قىلىدىغــان ھالغــا كەلتۈرمىگــەن؟ بۇنىــڭ جاۋابــى
مۇنــداق« :قۇرئــان كەرىــم» تــا قىيامەتكىچــە ھەرقانــداق
زامانالرنىــڭ ئىلىــم سەۋىيىســى ۋە ئەقىــل قابىلىيىتىگــە
ئۇيغــۇن كېلىدىغــان يېگانــە كىتــاب« .قۇرئــان كەرىــم»
ســۆزلىگەن ئىلمىــي ھەقىقەتلــەر ئۆتمۈشــلەردىكىلەرنىڭ
ئەقلــى ۋە ئىلىــم سەۋىيىســىگە مۇۋاپىقالشــقان ۋە ئــۇالر
بىلــەن «قۇرئــان كەرىــم» ئوتتۇرىســىدا ھېچقانــداق
زىتلىــق يــۈز بەرمىگەنــدەك ،ھازىــر ئىســپاتالنغان ئىلمىــي
كەشــپىياتالر بىلەنمــۇ تامامەن ماسلىشــىدۇ ،تــا قىيامەتكىچە
شــۇنداق ماسلىشــىدۇ« .قۇرئــان كەرىم»دىكــى ھازىرقــى
ئىنســانالرنىڭ ئىلىــم سەۋىيىســى ۋە ئەقىــل – قابىلىيىتــى
ئىــدراك قىاللمىغــان ئىلمىــي ھەقىقەتلــەر كېيىنكــى زامانالردا

153

مۇھەممەد يۈسۈپ

چوقــۇم ئوتتۇرىغــا چىقىــدۇ.
•بەشىنچى :تىببىي دەلىللەر

( )1ھەسەلنىڭ شىپالىق ئىكەنلىكى
ئالــاھ تائــاال «قۇرئــان كەرىــم»دە( :رەببىــڭ ھەســەل
ھەرىســىگە« :تاغالرغا ،دەرەخلەرگە ۋە (كىشــىلەر) ياسىغان
ســاندۇقالرغا ئــۇۋا تۈزگىــن .ئاندىــن كېيىــن ،تۈرلــۈك
154

مېۋىلەردىــن يېگىــن ،رەببىــڭ (ســاڭا) ئوڭايالشــتۇرۇپ
بەرگــەن يولــاردا يۈرگىــن» دەپ ئىلھــام بــەردى .ئۇنىــڭ
قارنىدىن ئىنســانالرغا شــىپا بولىدىغــان خىلمۇخىل رەڭلىك
ئىچىملىــك (ھەســەل) چىقىــدۇ .بۇنىڭدىمــۇ تەپەككــۇر
قىلىدىغــان قــەۋم ئۈچــۈن ئىبــرەت بــار)[[[ دەيــدۇ.
تارىختىــن بىــرى ئىنســانالر ھەســەلنىڭ شــىپالىق
ئىكەنلىكىنــى ئــۇزۇن يىللىــق ئەمەلىــي تەجرىبىلىــرى بىلەن
ئىســپاتلىغان بولســىمۇ ،كۈنىمىزدىكــى زامانىۋىيالشــقان
مېدىتســىنا ئىلمــى سايىســىدا ئۇنــى قەتئىــي شــەك قوبــۇل
قىلمايدىغــان ئىلمىــي ھەقىقەتكە ئايالندۇرغان .ھەســەلنىڭ
شــىپالىق تەرەپلىــرى ناھايىتــى كۆپتــۇر .قىسىقىســى،
دوختــۇرالر ئۇنــى كۆپلىگــەن ھەرخىــل كېســەللەرنىڭ
ئىســتېمال قىلىشــىنى تەۋســىيە قىلماقتــا .ھەســەلدە
[[[

نەھل سۈرىسى 69ـ 70ئايەتلەر.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

مېكروبالرغــا قارشــى ماددىمــۇ بولغاچقــا ئۇنــى كۆيۈكلەرگــە،
يارىالرغا سۇۋاشــنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنىمۇ ســۆزلىمەكتە.
مۇندىن باشــقا بوۋاقالرنىڭ ئەت ئېلىشــى ۋە تەن ساقلىقىنى
ساقلىشــى ئۈچۈنمــۇ ئۇالرغــا ھەســەل يېگۈزۈشــنى تەۋســىيە
قىلماقتــا .تىببىــي مۇتەخەسسىســلىرى تەرىپىدىــن بىر جۈپ
ئىككــى كېزەكنىــڭ بىرىگــە كۈنــدە مەلــۇم مىقــداردا ھەســەل
ئىســتېمال قىلــدۇرۇش بىلــەن ئېلىــپ بېرىلغــان تەجرىبــە
نەتىجىســىدە ،ئىككــى ئايلىــق مــۇددەت ئىچىــدە كۈنلۈكــى
مەلــۇم مىقــداردا ھەســەل ئىســتېمال قىلغــان بوۋاقنىــڭ
ئېغىرلىقــى ،ھەســەل ئىســتېمال قىلمىغــان بوۋاقنىــڭ
ئېغىرلىقىدىــن 2كىلوگــرام ئارتــۇق كەلگــەن.
( )2بوۋاققــا ئانــا ســۈتىنى ئــەڭ ئــاز ئىككــى يىــل
ئېمىتىــش الزىــم ئىكەنلىكىنــى دەســلەپ «قۇرئــان كەرىــم»
ســۆزلىگەن .تېخــى 5ـ 10يىــل بۇرۇنــا ئۆزلىــرى ياســاپ
چىققــان ســۈنئىي ســۈتنى ماختــاپ« ،ئەمدى ئانا ســۈتىنىڭ
كېرىكــى يــوق» دەپ داۋراڭ ســالغان ياۋروپالىقــار،
ئەمدىلىكتــە ،پــەن – تېخنىكىنىــڭ ياردىمــى ئارقىســىدا
بــۇ ھەقىقەتنــى چۈشــىنىپ ،بوۋاقالرغــا ئانــا ســۈتىنى ئــەڭ
ئــاز دېگەنــدە 1ـ 2يىــل بېرىشــنىڭ زۆرۈر ئىكەنلىكىنــى
تەكىتلىمەكتــە.
( )3تازىلىــق ،پاكىزلىــق مۇســۇلمانالردا مىالدىيــە 6ـ
ئەســىرنىڭ باشــلىرىدىن بىــرى ئــەڭ مۇقــەددەس ســانىلىپ

155

مۇھەممەد يۈسۈپ

كەلگــەن بىــر ئەنئەنــە بولســا ،ياۋروپــادا تېخــى 1800
ـ يىللىرىغــا كەلگىچــە تەرەتخانــا ،مۇنچــا دەيدىغــان
نەرســىلەرنىڭ يــوق ئىكەنلىكى تارىخالردىــن مەلۇم 1500 .ـ
يىلــى شــەرقنى كەزگەن بــەزى ياۋروپالىقالر مۇســۇلمانالرنىڭ
تازىلىققــا ئاالھىــدە ئەھمىيــەت بېرىدىغانلىقىنــى ۋە ھــەر بىر
ئۆينىــڭ مەخســۇس تەرەتخانىســى ،مەخســۇس مۇنچىســى
بارلىقىنــى كــۆرۈپ ،شــەرق توغرۇلــۇق ئىجابىــي ئەســەرلەرنى
يازغــان ئىكــەن.
156

ئەممــا مۇســۇلمانالر قۇرئاننىــڭ تەربىيىســى بىلــەن،
پەيغەمبىرىمىــز ھەزرىتــى مۇھەممــەد ئەلەيھىسســاالمنىڭ
باشــچىلىغىدا ،ئــاز دېگەنــدە ھەپتىــدە ئىككــى ـ ئــۈچ
قېتىــم مۇنچىغــا كىرىشــنىڭ ،ســاقال ـ بۇرۇتالرنــى ۋە قــول ـ
پۇتالرنىــڭ تىرناقلىرىنــى ھەپتىدە بېرەر قېتىم قىســقارتىپ،
تازىــاپ تۇرۇشــنىڭ ،كۈنــدە بــەش ۋاخ نامــاز ئۈچــۈن 5
قېتىــم تاھــارەت ئېلىــپ ،ئېغىــز ،بــۇرۇن ،قــول ،پــۇت ۋە
يۈزلىرىنــى 5قېتىــم يۇيۇشــنىڭ ،گاھىــدا پۈتــۈن بەدىنىنــى
يۇيــۇپ غۇســلى قىلىشــنىڭ،كىيىم كونــا بولســىمۇ ،يۇيــۇپ
چىرايلىــق ،پاكىــز كىيىشــنىڭ ،ئاممىۋىــي پائالىيەتلەرگــە،
جامائــەت بىلــەن ئوقۇلىدىغــان نامازالرغــا بېرىشــتىن بــۇرۇن
يۇيۇنــۇپ ،ئۆزىگــە خۇشــپۇراقلىق بۇيۇمالرنــى چېچىــپ
بېرىشــنىڭ نەقــەدەر مۇھىــم ئەنئەنــە ۋە ئېســىل مەدەنىيــەت
ئىكەنلىكىنــى ئۆگىنىــپ ۋە ئەمــەل قىلىــپ كەلگــەن.

قۇرئان كەرىم قانداق كىتاب

( )4ھاراقنىــڭ تــەن ســاقلىقىغا زىيانلىــق ئىكەنلىكىنــى
ئــەڭ ئــاۋۋال قۇرئــان ســۆزلىگەن .ھەتتــا پەيغەمبــەر
ئەلەيھىسســاالم ھاراقنىــڭ ئېــزى ۋە كۆپى بەرىبىر ئوخشاشــا
ھــارام ۋە تــەن ســاقلىققا زىيانلىــق ئىكەنلىكىنــى بايــان
قىلغــان .ھازىرقــى پــەن تېخنىكىنىڭ سايىســىدا ،ھاراقنىڭ
زىيىنــى ناھايىتــى ئېنىــق ۋە شــەك قوبــۇل قىلمايدىغــان
دەرىجىــدە ئىســپاتالنماقتا .ھاراقنىــڭ ھۈجەيرىلــەردە،
خۇسۇســەن مېڭــە ھۈجەيرىلىرىــدە ســوزۇلما خاراكتېرلىــك
كېســەللىكلەرنى پەيــدا قىلىدىغانلىقــى زامانىمىــزدا ئىلمىــي
ھەقىقەتكــە ئايالنغــان .ئــاز مىقــداردا ئىســتېمال قىلىنغــان
ھاراقنىڭمــۇ ،تەســىرى ھامــان بىلىنمىگــەن بىلــەن ئاســتا
ـ ئاســتا ئــادەم جىســمىنى ئاجىزالشــتۇرىدىغانلىقى ۋە
ھەرتۈرلــۈك كېســەللىكلەرگە يــول ئاچىدىغانلىقىمــۇ بىــر
ئىلمىــي ھەقىقەتتــۇر .ھاراقنىــڭ زىيىنــى توغرۇلــۇق كــۆپ
سۆزلەشــنىڭ ھاجىتــى يــوق ،دەپ قارايمــەن .چۈنكــى
ھەركىــم ئۇنىــڭ زىيانلىــق ئىكەنلىكىنــى ئۇبــدان بىلىــدۇ.
قىسقىســى ،ئىنســانالر جەمئىيىتىــدە قانداقــا بىــر ناچــار
ئىللەت ۋە ئەخالقســىزلىق بولســا ،ئۇنىڭ ئارقىســىدا چوقۇم
ھاراقنىــڭ بارلىقــى بايقالماقتــا.
يۇقىرىقــى ئىلمىــي ھەقىقەتلەرنــى مۇندىــن 14ئــە-
ســىر بۇرۇنقــى زامانالرنىــڭ شــارائىتىدا ،مۇھەممــەد ئــە-
لەيھىسســاالمدەك ئوقــۇش ۋە يېزىشــنى بىلمەيدىغــان،
ئىلمىــي كەشــپىياتالرنى ئاچىدىغــان ئىلىــم ـ پەنگــە ياكــى

157

مۇھەممەد يۈسۈپ

ھازىرقىــدەك زامانىۋىــي ئاپپاراتالرغــا ئىگــە بولمىغــان،
ساۋاتســىز بىرســىنىڭ بىلەلىشــى مۇمكىنمــۇ؟ بۇنىڭدىــن
مەلۇمكــى« ،قۇرئــان كەرىم»نىــڭ ئالــاھ تائاالنىــڭ ســۆزى
ئىكەنلىكىــدە قىلچــە شــەك يــوق.
•ئالتىنچى :ئىجتىمائىي دەلىللەر

( )1بالىالر ھوقۇقى
158

مىالدىيــە -6ئەســىرگە كەلگۈچىلىــك تۇغۇلغــان
بوۋاقالرنىــڭ قىــز بولۇشــى جىددىــي بىــر ئەيىــب ئېــدى.
يالغــۇز ئــەرەب يېرىــم ئارىلىدىــا ئەمــەس ،بەلكــى كۆپىنچــە
ئەللــەردە ئەھــۋال شــۇنداق ئىــدى .پەقــەت يېڭــى دىــن
(ئىســام دىنى)نىــڭ كېلىشــى بــۇ ۋەزىيەتنــى تۈپتىــن
ئۆزگەرتىۋەتتــى.
«قۇرئان كەرىم»نىڭ كۆرسەتمىسىگە ئاساسەن:
Sez Uygur ädäbiyättän 1 tekst ukıdıgız.
Çirattagı - قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 8
  • Büleklär
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 1
    Süzlärneñ gomumi sanı 2728
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1369
    14.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    22.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    28.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 2
    Süzlärneñ gomumi sanı 2999
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1426
    12.0 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.1 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 3
    Süzlärneñ gomumi sanı 2854
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1283
    12.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.2 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 4
    Süzlärneñ gomumi sanı 2889
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1399
    11.5 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.9 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.0 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 5
    Süzlärneñ gomumi sanı 3166
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1491
    11.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.7 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 6
    Süzlärneñ gomumi sanı 2951
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1547
    10.6 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    18.4 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.4 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 7
    Süzlärneñ gomumi sanı 2781
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1558
    9.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    17.0 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    23.3 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 8
    Süzlärneñ gomumi sanı 2847
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1490
    12.3 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.6 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    25.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 9
    Süzlärneñ gomumi sanı 2812
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1368
    11.8 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    19.5 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    24.9 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.
  • قۇرئان-كەرىم-قانداق-كىتاب - 10
    Süzlärneñ gomumi sanı 2160
    Unikal süzlärneñ gomumi sanı 1157
    13.1 süzlär 2000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    20.1 süzlär 5000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    26.5 süzlär 8000 iñ yış oçrıy torgan süzlärgä kerä.
    Härber sızık iñ yış oçrıy torgan 1000 süzlärneñ protsentnı kürsätä.